III KK 205/15

Sygn. akt III KK 205/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Dołhy (przewodniczący)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zdzisława Brodzisza

w sprawie W. J.

skazanego z art. 297 § 1 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 21 października 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w B.

z dnia 11 grudnia 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B.

z dnia 11 czerwca 2013 r.

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w B., po rozpoznaniu

sprawy W. J., T. J., L. P., A. M., M. R. i M. S., uznał W. J. za winnego popełnienia

zarzucanych mu czynów z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 §

2

2 k.k. i innych i skazał go na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności oraz karę

łączną grzywny w wysokości 350 stawek dziennych po 10 zł każda. Na podstawie

art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonego kwotę 990 zł jako 1/3 szkody na rzecz

Banku […] tytułem naprawienia szkody.

Od powyższego wyroku apelację złożył oskarżony W. J. i zarzucił:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający

wpływ na jego treść, polegający na niewłaściwej ocenie zebranego materiału

dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż oskarżony

działaniem swoim wyczerpał ustawowe znamiona występków wskazanych w pkt 1-

7 zaskarżonego wyroku podczas, gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie

materiału dowodowego, wsparta zeznaniami świadków oraz wyjaśnieniami

oskarżonego, a także zasady doświadczenia życiowego, prowadzą do

nieodpartego wniosku, że oskarżony zarzuconych mu czynów nie popełnił,

2. oparcie ustaleń co do winy wyłącznie na zasadach doświadczenia życiowego

i poszlakach wynikających głównie z wybiórczego przesłuchania

współoskarżonych, których wyjaśnienia były przyjętą linią obrony, podczas gdy w

postępowaniu sądowym ulegały one modyfikacji,

3. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ

na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie art. 4, 5 i 7 k.p.k. w zw. z art. 410

k.p.k., poprzez niedanie przez Sąd wiary wyjaśnieniom oskarżonego,

4. rażące naruszenie art. 4, 5 i 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez uznanie,

że oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z osobami wskazanymi w

zarzutach, pomimo braku jakiegokolwiek działania z jego strony,

5. rażące naruszenie art. 424 § 1 k.p.k., poprzez sporządzenie uzasadnienia

zaskarżonego wyroku w sposób sprzeczny z zasadami logiki, doświadczenia

życiowego, zawarcie wzajemnie wykluczających się twierdzeń, naprzemienne

dawanie i nie dawanie wiary poszczególnym dowodom osobowym,

6. rażące naruszenie art. 424 § 2 k.p.k. poprzez nie przytoczenie w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jakichkolwiek okoliczności i nie

przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie dowodów z przesłuchania

świadków wnioskowanych przez oskarżonego,

3

7. rażącą niewspółmierność kary i środków karnych poprzez wymierzenie

oskarżonemu kary bez warunkowego jej zawieszenia, bez przeprowadzenia

wywiadu kuratora w zakresie aktualnej sytuacji rodzinnej i zarobkowej

oskarżonego.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie

oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu czynów, ewentualnie o zmianę

wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemu kary z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres 5 lat próby, przy jednoczesnym przeprowadzeniu wywiadu

kuratora, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w części dotyczącej W.

J. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Od powyższego wyroku kasację złożył obrońca W. J., zarzucając:

1. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. 457 § 3

k.p.k., poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów apelacyjnych podniesionych w

apelacji oskarżonego, a przejawiające się brakiem jakiegokolwiek odniesienia się

do zarzutów z pkt. 7 apelacji, tj. zarzutu rażącej niewspółmierności kary orzeczonej

wobec oskarżonego oraz do wniosku z pkt. 2 apelacji w zakresie przeprowadzenia

wywiadu kuratora,

2. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457

§ 3 k.p.k., polegające na nierozpoznaniu w ogóle części zarzutów dotyczących

błędów w ustaleniach faktycznych podniesionych w apelacji oraz nienależytym

rozpoznaniu pozostałych, co implikuje wniosek, iż w niniejszej sprawie miał miejsce

tzw. efekt przeniesienia w następstwie niedostrzeżenia istniejących uchybień

wyroku Sądu I instancji,

3. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7

k.p.k., polegające na arbitralnym oraz bezkrytycznym zaakceptowaniu przez Sąd

odwoławczy niewątpliwie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego poczynionej

przez Sąd I instancji i przez to brak należytej kontroli odwoławczej zastosowania

art. 7 k.p.k. w toku przeprowadzonego postępowania, przy jednoczesnym

ogólnikowym powoływaniu się na poprawność orzeczenia Sądu a quo i

fragmentarycznym odniesieniu tylko do części zarzutów stawianych oskarżonemu,

4

4. rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia

poprzez utrzymanie błędnej kwalifikacji prawnej czynu dokonanej przez Sąd I

instancji, tj. przypisanie oskarżonemu czynów z art. 297 k.k. w zbiegu z art. 286

k.k., podczas gdy dla przypisania sprawstwa przestępstwa wyczerpującego

kumulatywnie znamiona określone w art. 297 § 1 k.k. oraz 286 k.k. niezbędnym jest

wykazanie, że w chwili przedkładania pracownikowi banku nierzetelnego

dokumentu, sprawca nie tylko zamierzał uzyskać kredyt, ale już miał z góry

powzięty zamiar jego niespłacenia w przyszłości,

5. rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia

poprzez utrzymanie błędnej kwalifikacji prawnej czynu dokonanej przez Sąd a quo,

tj. przypisanie oskarżonemu czynów z art. 297 k.k. w zbiegu z art. 270 k.k., podczas

gdy dla przypisania sprawstwa przestępstwa wyczerpującego kumulatywnie

znamiona określone w art. 297 § 1 k.k. oraz 270 k.k. niezbędnym jest wykazanie,

że sprawca sam taki dokument sporządził, podczas gdy w toku postępowania przed

Sądem I instancji nie zostało to w żaden sposób wykazane,

6. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. i art. 455 k.p.k.

przez zaniechanie orzeczenia w zakresie przekraczającym granice zaskarżenia w

sytuacji, gdy na mocy art. 455 k.p.k. Sąd ad quem był zobligowany do konwalidacji

oczywiście błędnej kwalifikacji prawnej zastosowanej przez Sąd a quo (art. 433 § 1

in fine k.p.k.).

Wskazując na powyższe obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 11 grudnia 2014 r. oraz wyroku

Sądu Rejonowego z dnia 11 czerwca 2013 r. i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji.

W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o jej

oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Natomiast prokurator Prokuratury

Generalnej, występujący na rozprawie kasacyjnej, poparł kasację obrońcy W. J. w

zakresie zarzutu z pkt 1, 2 i 3.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w zakresie, w jakim podnosi zarzuty rażącego

naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Rację ma bowiem skarżący, że

5

Sąd odwoławczy nie wywiązał się w sposób właściwy z obowiązków kontrolnych,

jakie nakładają na niego te przepisy.

Oskarżony W. J. w apelacji zarzucił Sądowi pierwszej instancji błąd w

ustaleniach faktycznych, uchybienia związane ze sposobem procedowania oraz

wymierzenie rażąco niewspółmiernej kary pozbawienia wolności. Zarzuty te

skarżący szczegółowo uzasadnił, przytaczając argumenty na ich poparcie.

Obowiązkiem Sądu odwoławczego, wynikającym z art. 433 § 2 k.p.k., było zatem

rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym.

W uzasadnieniu wyroku Sąd odwoławczy winien był wykazać konkretnymi,

znajdującymi oparcie w ujawnionych w sprawie okolicznościach argumentami,

dlaczego zarzuty apelacji uznał za niezasadne (art. 457 § 3 k.p.k.).

Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że

Sąd Okręgowy nie dopełnił tych obowiązków, gdyż w istocie nie rozważył należycie

żadnego z zarzutów apelacji oskarżonego.

W uzasadnieniu Sądu Okręgowego brak jest rozważań w kwestii uchybień

zarzucanych w pkt 2, 5, 6 i 7 apelacji W. J. Brak odniesienia się do wskazanych

zarzutów apelacyjnych w uzasadnieniu wyroku, czyni obecnie niemożliwym

skontrolowanie, czy Sąd odwoławczy procedował w sposób nakazany przepisami

normującymi postępowanie odwoławcze, w szczególności czy powyższe zarzuty i

wnioski apelacji w ogóle rozważył. W zaistniałej sytuacji nie ma zatem możliwości

skutecznego odparcia zarzutu naruszenia również przepisu art. 433 § 2 k.p.k. Treść

uzasadnienia, a raczej jego niepełność, wspiera bowiem zasadność zarzutu.

Także w pozostałym zakresie kontrola odwoławcza przeprowadzona przez

Sąd Okręgowy jest wadliwa. Do innych, podniesionych przez oskarżonego

zarzutów, Sąd odwoławczy ustosunkował się bowiem jedynie w sposób ogólnikowy,

nie odnosząc się expressis verbis do wszelkich wskazywanych przez skarżącego

faktów, czy okoliczności. Sąd ten poprzestał w zasadzie na stwierdzeniu, że

ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny jest wynikiem

przeprowadzonej w sposób logiczny i niesprzeczny z zasadami doświadczenia

życiowego oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów oraz zacytowaniu

ustaleń faktycznych i wysnutych na ich kanwie ocen poczynionych przez Sąd I

instancji. Nie przedstawił natomiast własnej analizy materiału dowodowego, nie

6

powołał żadnego własnego argumentu, który wskazywałby z jakich przyczyn

aprobatę tę wyraził. Tym samym także w zakresie zarzutów 1, 3 i 4 apelacji

zasadne jest twierdzenie, że Sąd odwoławczy zaniechał kontroli instancyjnej

wyroku pierwszoinstancyjnego.

Powyższe wskazuje, że w postępowaniu odwoławczym przed Sądem

Okręgowym doszło do rażącej obrazy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., przy

czym uchybienie to mogło mieć niewątpliwie istotny wpływ na treść zapadłego

wyroku. Nie sposób bowiem wykluczyć, że rzetelne rozpoznanie podniesionych w

apelacji zarzutów, doprowadziłoby do innego rozstrzygnięcia w przedmiocie

procesu. Koniecznym było więc uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. Nie znajduje natomiast żadnego uzasadnienia wniosek obrońcy

oskarżonego o uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji, skoro wskazane w

kasacji uchybienia nie łączą się z koniecznością przeprowadzenia ponownie

postępowania pierwszoinstancyjnego.

Jednocześnie Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 436 k.p.k. w zw. z

art. 518 k.p.k. uznał, że w sytuacji, gdy rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 433 § 2

k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. okazało się wystarczające do zdecydowania o uchyleniu

zaskarżonego wyroku, badanie zasadności pozostałych zarzutów byłoby

przedwczesne.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy winien rzetelnie odnieść się

do wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w apelacji oskarżonego, tak aby

zadośćuczynić wymogom określonym w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

kc