WK 8/15

Sygn. akt: WK 8/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

Prezes SN Janusz Godyń (przewodniczący)

SSN Wiesław Błuś

SSN Marian Buliński

SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca)

SSN Jan Bogdan Rychlicki

SSN Jerzy Steckiewicz

SSN Andrzej Tomczyk

Protokolant : Anna Krawiec

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława

Ciepłowskiego

w sprawie cyw. J. Z. skazanego z art. 283 § 3 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 283 § 1 k.k.

z 1969 r. w zb. z art. 237 k.k. z 1969 r., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na

rozprawie w dniu 20 października 2015 r., kasacji wniesionej przez Zastępcę

Prokuratora Generalnego Naczelnego Prokuratora Wojskowego na korzyść

skazanego od wyroku Sądu Najwyższego w Izbie Wojskowej z dnia 7 grudnia 1982

r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Z. z dnia 26

października 1982 r.,

2

uchyla zaskarżony wyrok Sądu Najwyższego - Izba Wojskowa z 7

grudnia 1982 r. i utrzymany nim w mocy wyrok Wojskowego

Sądu Garnizonowego z 26 października 1982 r. i uniewinnia

oskarżonego J. Z. od popełnienia zarzucanego mu czynu,

kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Z. z dnia 26 października

1982 r. cyw. J. Z. został uznany za winnego popełnienia czynu określonego w art.

283 § 3 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 283 § 1 k.k. z 1969 r. w zb. z art. 237 k.k. z 1969 r.

polegającego na tym, że w dniu 27 września 1982 r. na terenie Zakładów

Mechanicznych „U.”, ręcznie sporządził napis znieważający PZPR, Sekretarza

Generalnego KPZR oraz partię, do której wymieniony należy, przy czym tak

sporządzony napis wywiesił w miejscu publicznym – na tablicy ogłoszeń. Za tak

opisane i zakwalifikowane przestępstwo J. Z. został skazany na karę roku

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 2

lat, karę grzywny w kwocie 25 000 zł oraz zasądzone zostały koszty postępowania.

Wyrok ten był skarżony rewizją prokuratora, której Sąd Najwyższy-Izba Wojskowa

wyrokiem z dnia 7 grudnia 1982 r. nie uwzględnił, utrzymując zaskarżone

orzeczenie w mocy.

Od tego wyroku kasację na korzyść J. Z. wniósł Zastępca Prokuratora

Generalnego - Naczelny Prokurator Wojskowy.

Skarżący zarzucił w kasacji rażące naruszenie prawa materialnego, a to art.

283 § 3 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 283 § 1 k.k. z 1969 r. oraz art. 237 k.k. z 1969 r.,

które miało istotny wpływ na treść wyroku, polegające na uznaniu, że J. Z. dopuścił

się popełnienia przestępstwa określonego w wyroku, w sytuacji gdy oskarżony

swoim zachowaniem nie wyczerpał znamion przypisanego czynu.

W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Najwyższego i

utrzymanego nim w mocy wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego i

uniewinnienie J. Z. od przypisanego mu przestępstwa.

3

Uzasadniając zarzut kasacji w zakresie przypisanej oskarżonemu

odpowiedzialności karnej za czyn wyczerpujący dyspozycję art. 237 k.k. z 1969 r.

skarżący wskazał, że ochroną prawną przewidzianą w tym unormowaniu kodeksu

karnego objęto m.in. organizacje polityczne, ale tylko te działające na terenie Polski.

W kasacji podniesiono, że treść wykonanego przez oskarżonego zapisku, jak i

pozostałe ustalenia sprawy wskazują, że zapis ten nie dotyczył polskiej organizacji

politycznej, opisanej w zarzucie, a wyłącznie osoby zajmującej naczelne

stanowisko w obcym państwie oraz zagranicznej organizacji politycznej, której nie

przysługiwała ochrona prawna na podstawie art. 237 k.k. z 1969 r. Z tego też

powodu, zdaniem skarżącego, nie było powodów do przytoczenia art. 237 k.k. z

1969 r. w kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu.

Odnosząc się z kolei do przypisanego oskarżonemu przestępstwa z art.

283§3 k.k. w zw. z art. 283 § 1 k.k. z 1969 r. skarżący podniósł, że sądy orzekające

w tej sprawie nie dostrzegły, że zachowanie oskarżonego nie zostało zrealizowane

w wymaganych przez przepis art. 283 § 3 k.k. okolicznościach modalnych. Zdaniem

skarżącego do znamion przestępstwa określonego w tym przepisie należało

miejsce określonego zachowania sprawcy. Powołując się na unormowania

międzynarodowe w zakresie stosunków dyplomatycznych, skarżący wywiódł, że dla

przypisania tego przestępstwa było istotne, aby do znieważenia osoby zajmującej

naczelne stanowisko w obcym państwie doszło na terytorium Polski i aby

znieważenie tej osoby nastąpiło podczas jej pobytu na terytorium Polski. Skoro w

tej sprawie nie wykazano, aby osoba wskazana w zarzucie aktu oskarżenia

przebywała w dniu 27 września 1982 r na terytorium Polski, to nie istniała

podstawa do uznania, że oskarżony zrealizował znamiona przestępstwa

określonego w art. 283 § 3 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 283 § 1 k.k. z 1969 r. Nadto w

zakresie tego czynu skarżący podniósł, że sądy, które wyrokowały w tej sprawie,

nie dokonały właściwej oceny zamiaru sprawcy, koncentrując się jedynie na

przyznaniu się oskarżonego do popełnienia zarzuconego mu czynu, wywodząc z

tego ustalenie o niebudzącej wątpliwości winie oskarżonego co do popełnienia

zarzuconego czynu. Zdaniem skarżącego, prawidłowa analiza podmiotowej strony

zachowania oskarżonego, uwzględniająca sytuację społeczno-polityczną okresu, w

którym oskarżony dokonał zarzuconego mu czynu, powinna prowadzić do

4

stwierdzenia, że to zachowanie nie wypełniło znamion przestępstwa z art. 283 § 3

k.k. z 1969 r. w zw. z art. 283 § 1 k.k. z 1969 r.

W końcowej części uzasadnienia kasacji skarżący podniósł, że w przypadku

nieuwzględnienia podstawowego zarzutu kasacji, jak też zarzutu braku właściwej

oceny zamiaru oskarżonego, należało uznać, dokonując analizy strony

przedmiotowo-podmiotowej zachowania oskarżonego, że czyn J. Z. ówcześnie

znamionował brak społecznego niebezpieczeństwa w rozumieniu art. 1 k.k. z 1969

r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Analizując kasację w zakresie postawionych w niej zarzutów oraz w

kontekście przedstawionego tam wniosku, za w pełni trafny należało uznać zarzut

dotyczący niewłaściwej oceny czynu oskarżonego w odniesieniu do jego

społecznego niebezpieczeństwa, rozumianego zgodnie z treścią art. 1 k.k. z 1969 r.

i rozważania Sądu Najwyższego z mocy art. 436 k.p.k. ograniczyć do tego

zagadnienia.

Dokonując oceny społecznego niebezpieczeństwa czynu trzeba mieć na

uwadze jego stronę przedmiotową (rodzaj zachowania, rozmiar wyrządzonej

szkody, sposób działania) oraz stronę podmiotową (rodzaj winy, motywy i pobudki).

Na wstępie rozważań podnieść należało, że już w wyroku Sądu pierwszej instancji

wskazano na nietypowy, bo prawie nieznaczny stopień społecznego

niebezpieczeństwa czynu oskarżonego. Badając zachowanie oskarżonego

dotyczące polskiej organizacji politycznej i osoby zajmującej naczelne stanowisko w

państwie obcym w płaszczyźnie okoliczności przedmiotowych, należało wskazać na

minimalny rozmiar szkody wyrządzonej zachowaniem oskarżonego. Z ustaleń

sprawy wynika, że kartka z wpisem dokonanym przez oskarżonego znajdowała się

na tablicy ogłoszeń przez krótki okres i nie przeczytał jej nikt poza sekretarzem

polskiej organizacji politycznej, który kartkę zerwał i przekazał kierownictwu

instytucji. Z kolei, analizując to zachowanie od strony podmiotowej rozważyć

należało nagły a nie przemyślany zamiar działania oskarżonego, co potwierdza

sposób sporządzenia wpisu. Oceniając rzeczywiste motywy i pobudki działania

oskarżonego, nieujawnione przez niego z oczywistych względów w toku

postępowania karnego, należało uznać, że podłożem działania oskarżonego było

5

jego niezadowolenie z wprowadzenia na terytorium Polski stanu wojennego i jego

restrykcyjnych następstw prawnych, ograniczających w sposób autorytarny

swobody obywatelskie, w tym w szczególności wolność osobistą, wolność

wypowiedzi, wolność manifestowania przekonań politycznych. To niezadowolenie

potęgowało panujące wówczas przekonanie o presji wywieranej przez osobę

zajmującą naczelne stanowisko w państwie obcym na władze polskie w celu

szybkiego rozwiązania kwestii dalszego funkcjonowania w naszym kraju

demokratycznej opozycji. Sposób działania oskarżonego kształtował również brak

akceptacji dla działań podejmowanych przez wiodącą polską organizację

polityczną i jej agendy, wyrażających poparcie dla wprowadzonego stanu

wojennego i ukazujących pozytywne społeczno-polityczne skutki tej decyzji.

Rozważenie strony przedmiotowo – podmiotowej zachowania oskarżonego,

pozwoliło Sądowi Najwyższemu na dokonanie ustaleń, w zakresie jego

społecznego niebezpieczeństwa, korzystniejszych od tych przyjętych w wyroku

Sądu pierwszej instancji i stwierdzenie, że zachowanie to nie było społecznie

niebezpieczne. Zatem nie zaistniał warunek konieczny dla ustalenia

odpowiedzialności karnej oskarżonego w rozumieniu art. 1 k.k. z 1969 r. Mając na

uwadze całość podniesionej argumentacji, należało uchylić wyrok Sądu

Najwyższego – Izby Wojskowej z dnia 7 grudnia 1982 r. i utrzymany nim w mocy

wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 26 października 1982 r. i

uniewinnić oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.

kc