IV KK 175/15

Sygn. akt IV KK 175/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący)

SSN Jacek Sobczak (sprawozdawca)

SSA del. do SN Jerzy Skorupka

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zdzisława Brodzisza

w sprawie B. M. skazanego z art. 280 § 2 kk w zw. z art. 65 § 1 kk, art. 258 § 2 kk,

J. T. skazanego z art. 18 § 1 kk w zw. z art. 280 § 2 kk w zw. z art. 65 § 1 kk, J. S.

skazanego z art. 280 § 2 kk w zw. z art. 65 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 29 października 2015 r.,

kasacji, wniesionych przez obrońców skazanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 września 2014 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w K.

z dnia 25 października 2013 r.,

1) oddala kasacje obrońców skazanych J. T. i J. S., jako

oczywiście bezzasadne;

2) uchyla zaskarżony wyrok odnośnie skazanego B. M. i w tym

zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu;

2

3) kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

skazanych J. T. i J. S. w częściach na nich przypadających.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 25 października 2013 r. m. in. B. M.

został skazany za czyny: z art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., na karę 4 lat

pozbawienia wolności (pkt 5 wyroku) oraz z art. 258 § 2 k.k., na karę 1 roku

pozbawienia wolności (pkt 6 wyroku). Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k.

orzeczone wobec tego oskarżonego kary połączono i wymierzono mu karę łączną 4

lat pozbawienia wolności (pkt 7 wyroku). Wyrokiem tym rozstrzygnięto także w

przedmiocie kosztów sądowych.

Wyrokiem powyższym skazani zostali także za zarzucane im czyny: J. T., Z.

G. i J. S. (pkt 1-4 i 12 wyroku).

Na skutek apelacji wywiedzionych przez obrońców oskarżonych oraz

prokuratora w zakresie oskarżonego J. T., Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23

września 2014 r., zmienił zaskarżony wyrok, m. in. wobec oskarżonego B. M., w ten

sposób, że w pkt 6 przyjęto, iż czyn oskarżonego wyczerpał znamiona

przestępstwa z art. 258 § 2 k.k. w brzmieniu sprzed dnia 1 maja 2004 r. W

pozostałym zakresie utrzymano w mocy zaskarżone orzeczenie. Rozstrzygnięto

także w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów postępowania

odwoławczego.

Kasację od wyroku Sądu II instancji wywiedli obrońcy B. M., J. T., Z. G. i J.

S.

Obrońca B. M. podniosła zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa, które

miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 81 § 2 k.p.k. i art. 378 § 2 § 3 k.p.k.

w zw. z art. 458 k.p.k. i art. 6 k.p.k., poprzez bezpodstawne zwolnienie tuż przed

terminem rozprawy apelacyjnej dotychczasowego obrońcy i wyznaczenie nowego

obrońcy z urzędu pomimo braku stosownego wniosku obrońcy czy oskarżonego

oraz wbrew stanowisku oskarżonego domagającego się udziału w rozprawie

apelacyjnej dotychczasowego obrońcy oraz nierozpoznanie wniosku oskarżonego

złożonego na rozprawie apelacyjnej o zmianę obrońcy, czym naruszono

podstawowe prawo do obrony oskarżonego i do sprawiedliwego procesu. Obrońca

3

wskazała także na zarzut naruszenia przepisu art. 170 § 1 k.p.k. w zw. z art. 4 i 6

k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k., poprzez nieprawidłowe zaakceptowanie przez Sąd

odwoławczy bezzasadnego oddalenia wniosków dowodowych obrońcy złożonych

na rozprawie dnia 22 października 2013 r., czym naruszono zasadę obiektywizmu i

prawa do obrony oskarżonego. Podniosła także zarzut naruszenia art. 433 § 2

k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., poprzez zbyt ogólnikowe odniesienie się do części

zarzutów apelacji obrońcy szczegółowo opisanych w uzasadnieniu, również

naruszenie przepisów art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 438 pkt 2 k.p.k., art. 440

k.p.k., poprzez nieprawidłowo przeprowadzona kontrolę odwoławczą, w której

pomimo stwierdzenia naruszenia przez Sąd Okręgowy zasad sporządzenia

uzasadnienia określonych w art. 424 k.p.k., oraz przyznania braku oceny przez Sąd

meriti całokształtu materiału dowodowego (zeznań świadków) uniemożliwiających

prawidłową kontrolę odwoławczą, Sąd Apelacyjny nie uchylił sprawy do ponownego

rozpoznania, do czego był zobligowany także na podstawie art. 440 k.p.k., a nadto

sam także nie przeanalizował całokształtu materiału dowodowego. Skarżąca

podniosła naruszenie przepisu art. 8 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., poprzez odwołanie się

do ustaleń innego orzeczenia, tj. wyroku Sądu Okręgowego w K. w sprawie V K

1…/00 w miejsce samodzielnych ustaleń, czym naruszono prawo oskarżonego do

obrony i co wpłynęło na treść wyroku.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części dotyczącej B. M. oraz poprzedzającego go wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie do ponownego rozpoznania sprawy przez ten Sąd.

Prokurator w odpowiedzi na kasację obrońcy B. M. wniósł o jej

uwzględnienie w zakresie oskarżonego B. M. oraz o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zaważył, co następuje:

Kasacja obrońcy B. M. okazała się zasadna w zakresie, w jakim

doprowadziła do wydania wobec tego oskarżonego orzeczenia o charakterze

kasatoryjnym. W takim też zakresie zostanie omówiona w dalszej części

uzasadnienia.

4

Kasacje pozostałych oskarżonych: […], zgodnie z rozstrzygnięciem

zawartym w pkt 1 wyroku nie podlegają omówieniu wobec stwierdzenia o ich

bezzasadności w stopniu oczywistym.

Przechodząc zatem do kasacji obrońcy B. M., stwierdzić należy, iż podstawą

wydania uchylającego orzeczenia przez Sąd Najwyższy stał się niewątpliwie zarzut

1 skargi, tam gdzie zasadnie dowiedziono, iż w toku procedowania przez Sąd

Apelacyjny doszło do naruszenia przepisów art. 81 § 2 k.p.k. i art. 378 § 2 § 3 k.p.k.

w zw. z art. 458 k.p.k. i art. 6 k.p.k.

Bezspornie w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia prawa do obrony

tego oskarżonego, ale także naruszenia jego prawa do sprawiedliwego procesu.

Jak wynika z akt sprawy dotychczasowy obrońca oskarżonego B. M. pismem z dnia

1 września 2014 r. wniosła o zmianę terminu rozprawy apelacyjnej względnie o

usprawiedliwienie nieobecności i odroczenie terminu rozprawy z uwagi na

zaplanowany wcześniej, odbywający się w dacie rozprawy, termin wyjazdu za

granicę. Na tę okoliczność dołączono stosowne potwierdzenie. Zastępca

Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego zarządzeniem z dnia 4

września 2014 r., widniejącym na odwrocie zarządzenia o wyznaczeniu rozprawy

apelacyjnej, zarządził o zwolnieniu dotychczasowego obrońcy z obrony i powołaniu

w jego miejsce nowego obrońcy dla oskarżonego. Obrońcą oskarżonego został

adw. T. O., któremu informacja o powołaniu obrońcą została doręczona 15

września 2014 r., a więc na kilka dni przed terminem rozprawy apelacyjnej

wyznaczonej na 19 września 2014 r. O treści powyższej zmiany w obrębie

reprezentującego obrońcy, oskarżony został poinformowany w dniu 11 września

2014 r., a w dniu 12 września 2014 r. skierował do Sądu pismo „wniosek

(zażalenie)”, w którym domagał się przywrócenia mu poprzedniego obrońcy. Z

pisma tego wynikało, że nie zgadza się na zmianę obrońcy, jako że ma pełne

zaufanie do dotychczasowego adwokata, natomiast nowy obrońca nie zna akt

sprawy i nie ma możliwości zapoznania się z nimi w tak krótkim czasie. Nadto,

oskarżony podkreślił, że nie posiada informacji, co do tego, aby dotychczasowy

obrońca zrezygnował z jego obrony.

Sąd Apelacyjny w dniu 16 września 2014 r. odpowiedział oskarżonemu, iż na

zarządzenie o wyznaczeniu obrońcy, nie przysługuje zażalenie, zaś to Sąd

5

autonomicznie decyduje w zakresie przyznawanej z urzędu osoby obrońcy

oskarżonemu. Na rozprawę apelacyjną w dniu 19 września 2014 r. stawił się w

imieniu B. M. adw. R. Z. w zastępstwie adw. T. O. Skazany podtrzymał swe

stanowisko z dnia 12 września 2014 r. Obrońca oświadczył, że jest przygotowany

do obrony oskarżonego.

Przytoczone wyżej okoliczności wprost dowodzą, iż decyzja Sądu

Apelacyjnego o odwołaniu dotychczasowego obrońcy oskarżonemu i powołaniu w

jego miejsce innego obrońcy na kilka dni przed terminem rozprawy apelacyjnej była

ze wszech miar nieuprawniona, przez co i bezpodstawna. Nie tylko nie znajdowała

żadnej podstawy prawnej, ale przede wszystkim godziła w podstawowe procesowe

prawa oskarżonego do rzetelnej obrony i uczciwego procesu. Sąd odwoławczy

całkowicie zignorował oskarżonego nie bacząc na jego zdanie i uwagi w

omawianym zakresie. Zlekceważył tym samym także przepisy Kodeksu

postępowania karnego, w szczególności te, z których wynika, że na uzasadniony

wniosek obrońcy czy oskarżonego prezes sądu może powołać innego obrońcę w

miejsce dotychczasowego. W tej sprawie nie było wniosku obrońcy ani zgody

oskarżonego na tego typu wybieg. Zastrzeżenia wobec tychże czynności, B. M.

podnosił w piśmie przesłanym do Sądu, ale także w dniu rozprawy apelacyjnej.

Słusznie wychwycił i podniósł prokurator, że pismo skazanego nie stanowiło

nierozpoznanego wniosku o wyznaczenie nowego obrońcy z urzędu, ale w rzeczy

samej jego wniosek o odroczenie rozprawy, czego nie uwzględniono w

postępowaniu odwoławczym czyniąc wbrew dyspozycji art. 353 § 2 k.p.k. w zw. z

art. 458 k.p.k. Tak też powinno zostać odczytane stanowisko oskarżonego

wyrażone na rozprawie apelacyjnej.

W tych okolicznościach faktycznych sprawy zasadnie podniesiono w kasacji,

że B. M. został pobawiony prawa do obrony w ujęciu formalnym, ale także

materialnym. Rzeczowo i przekonująco na ten temat wypowiedział się prokurator w

odpowiedzi na kasację czyniąc tym samym uzupełnienie argumentacji autorki

skargi. Nie ma potrzeby przywoływania w tym miejscu przytoczonych tam

argumentów, jak tylko odesłanie Sądu odwoławczego do lektury tego dokumentu.

Sąd Najwyższy pragnie podkreślić, że nie ma w procesie przyzwolenia na

lekceważący stosunek tak do przepisów rządzących tym postępowaniem jak i praw

6

przysługujących stronom, w tym oskarżonemu. Podstawowym prawem

oskarżonego jest prawo do obrony oraz uczciwego procesu, które zostały

naruszone w postępowaniu przed Sądem odwoławczym.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd II instancji uwzględni powyższe

zapatrywania i uwagi, podda weryfikacji i ocenie dotychczasowe czynności wydając

w oparciu o przeprowadzone rozważania wolne od wad rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

wyroku.

kc