I UK 483/14

Sygn. akt I UK 483/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Staryk

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 czerwca 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 października 2013 r. Sąd Okręgowy w T. zmienił decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 16 maja 2013 r. w ten

sposób, że przyznał wnioskodawcy J. T. emeryturę od dnia 17 maja 2013 r.

Sąd ustalił, że wskazaną decyzją z 16 maja 2013 r. organ rentowy odmówił

J. T. prawa do emerytury, podnosząc, że ubezpieczony nie spełnia wszystkich

2

warunków w określonych w art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2015 r., poz. 748), gdyż nie udokumentował 15-letniego stażu pracy wykonywanej

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a jedynie 13 lat, 10

miesięcy i 2 dni takiej pracy. Do stażu tego nie zaliczono okresu zatrudnienia w

Przedsiębiorstwie Budowlano-Produkcyjnym „R.” Sp. z o.o. od 1 października 1992

r. do 23 czerwca 1995 r. na stanowisku kierowcy-operatora pompy Stetter.

Ubezpieczony podczas spornego okresu kierowca prowadził samochód

ciężarowy o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony typu Jelcz. Był

to samochód specjalistyczny wyposażony w zespoloną z nim pompę Stetter do

pobierania betonu z tzw. gruszki, ważący razem z tą pompą powyżej 15 ton.

Samochodem tym ubezpieczony jeździł na place budów. Natomiast jego praca jako

operatora polegała na pompowaniu (transportowaniu) betonu przy pomocy

urządzenia sterowniczego, w który wyposażony był przydzielony mu samochód

ciężarowy. Jako kierowca-operator pompy Stetter ubezpieczony pracował stale i w

pełnym wymiarze godzin, w ramach dobowego wymiaru czasu pracy, nie

wykonując żadnych innych czynności.

Sąd pierwszej instancji uznał, że w spornym okresie ubezpieczony

wykonywał pracę w szczególnych warunkach, bowiem w równym stopniu

wykonywał pracę kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze

całkowitym powyżej 3,5 tony, jak i operatora pompy Stetter. W ocenie Sądu, nie

ulega wątpliwości, że samochód ciężarowy typu Jelcz wyposażony w taką pompę

to ciężka maszyna budowlana, a jej operator to w istocie maszynista.

W rezultacie Sąd zakwalifikował pracę ubezpieczonego pod pozycję 2 (prace

kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym

powyżej 3,5 tony) działu VIII (transport i łączność) wykazu A, stanowiącego

załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) oraz pod pozycję 3 (prace

maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych) działu V (budownictwo

i przemysł materiałów budowlanych) wykazu A.

Sąd Apelacyjny, w wyniku apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 11

3

czerwca 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

W uzasadnieniu wskazał, że brak jest podstaw do zaliczenia spornego

okresu, tj. pracy ubezpieczonego w przedsiębiorstwie „R.” Sp. z o.o. od 1

października 1992 r. do 23 czerwca 1995 r. jako pracy w warunkach szczególnych

wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu § 2

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze. Ubezpieczony, pracując w tym czasie jako kierowca -

operator pompy Stetter, tj. specjalistycznego urządzenia zamontowanego na

samochodzie, niewątpliwie w ramach tej pracy pracował jako kierowca samochodu

ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, jednak nie

wykonywał obowiązków kierowcy przez cały czas obowiązującego go dobowego

czasu pracy, a jedynie podczas dojazdu na daną budowę, co zajmowało mu różny

czas w zależności od odległości od budowy, ale nigdy nie zajmowało to z natury

rzeczy całego dnia, skoro celem był dojazd na miejsce budowy i wykonanie tam

pracy przy pomocy pompy. Praca ubezpieczonego jako operatora pompy Stetter

nie stanowiła pracy na stanowisku, które byłoby wymienione w załączniku do

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., w tym nie była pracą kierowcy samochodu

ciężarowego. Również, wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, nie była ona pracą

maszynisty ciężkiej maszyny budowlanej (dział V wykazu A), bowiem samochód z

zamontowaną na nim pompą Stetter stanowił niewątpliwie urządzenie

specjalistyczne, ale nie była to „ciężka maszyna budowlana lub drogowa”. Pracy

ubezpieczonego w części wykonywanej na stanowisku operatora pompy Stetter nie

można również zakwalifikować jako pracy maszynisty do rozścielania mas

bitumicznych i mas betonowych, gdyż takie stanowisko odnosi się do maszyn i prac

wykonywanych przy robotach drogowych, przy budowaniu lub naprawie dróg.

Także praca operatora pompy Stetter nie jest żadną z „prac zbrojarskich i

betoniarskich”, o jakich mowa w wykazie A, dział V, poz. 4 załącznika do

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., w szczególności nie jest to praca betoniarza

czy operatora betoniarki, wykonywana przy wytwarzaniu czy użyciu betonu w

budownictwie w bezpośredniej styczności z tym betonem.

Ubezpieczony zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną w całości, zarzucając

4

mu naruszenie prawa materialnego: § 2 ust. 1 w związku z § 4 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie że

ubezpieczony w okresie od dnia 1 października 1992 r., od dnia 23 czerwca

1995 r., nie świadczył pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy obowiązującym na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o

dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony.

W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że pracę ubezpieczonego w spornym

okresie – w całości - należy zakwalifikować jako pracę kierowcy specjalistycznego

samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony

(poz. 2, dział VIII, wykaz A), bowiem przerwy w kierowaniu pojazdem (obsługa

pompy Stetter) były przerwami technologicznymi. Podkreślił, że również zwykła

praca kierowcy nie polega na wykonywaniu obowiązków przewozu drogowego non

stop.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, że skarżący domaga się zaliczenia spornego

okresu pracy wykonywanej w budownictwie jako pracy kierowcy specjalistycznego

samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony,

(wykaz A, dział VIII - Transport i Łączność - pkt 2).

Sąd Najwyższy wypowiadał się co do znaczenia przyporządkowania danego

rodzaju pracy do określonej branży. Wskazywał, że wyodrębnienie prac

kwalifikujących do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym ma charakter

stanowiskowo-branżowy. Oznacza to, że przynależność pracodawcy do określonej

gałęzi przemysłu ma znaczenie istotne i nie można dowolnie, z naruszeniem

postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do

których nie zostały przypisane w tym akcie prawnym (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652; z dnia 3

czerwca 2008 r., I UK 381/07, LEX nr 494112; z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK

20/09, LEX nr 515698 i I UK 24/09, LEX nr 518067; z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK

5

21/10, LEX nr 619638, z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652). Co

do zasady więc przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma

istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach. Sąd

Najwyższy uznaje jednakże zgodnie, że zasada ta nie ma charakteru absolutnego i

w szczególnych okolicznościach sprawy można od niej odstąpić. Może się bowiem

zdarzyć, że zakład pracy podległy określonemu ministrowi wykonuje także zadania

całkowicie odpowiadające innemu działowi gospodarki, leżącemu w sferze

zainteresowania innego ministra (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca

2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817; z dnia 2 czerwca 2008 r., I UK 381/07,

LEX nr 494112; dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817).

Przykładowo, w przypadku dużych, rozbudowanych przedsiębiorstw, nie jest

uzasadnione dokonywanie oceny konkretnej pracy przez pryzmat wyłącznie

głównej (wiodącej) działalności tego przedsiębiorstwa, ale konieczne jest

odniesienie się do poszczególnych rodzajów działalności prowadzonych przez

oddziały tego przedsiębiorstwa, które mogą odpowiadać innej branży.

Niewątpliwie zasadniczym obowiązkiem kierowcy w transporcie jest

wykonywanie przewozu drogowego, a więc kierowanie pojazdem w ruchu

drogowym. Oczywiste jest też, że rozmiar ścisłego przewozu drogowego czasami

może nie wypełniać każdej dobowej normy czasu pracy kierowcy (przerwy na

wyładunek, załadunek, obowiązkowe okresy odpoczynku), a czasami może ją

przekraczać. Niemniej jednak przerwy te stanowią immanentną cechę pracy

kierowcy, a w czasie ich trwania pracownik nadal wykonuje obowiązki kierowcy.

Praca kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym

powyżej 3,5 tony wymaga wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne lub otoczenia (bezpieczeństwo w ruchu drogowym), jest

również uciążliwa ze względu na specyficzny czas pracy kierowcy uzależniony od

zleconych mu zadań transportowych. Aby przyjąć, że praca ubezpieczonego, mimo

że wykonywana w budownictwie, jest równoważną pracy kierowcy samochodu

ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony w transporcie,

konieczne byłoby stwierdzenie, że wykonywał on identyczne obowiązki jak

kierowca w transporcie.

Z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku wynika, że ubezpieczony łączył

6

obowiązki kierowcy i operatora pompy Stetter, za pomocą której pobierał beton z

samochodu służącego do transportu betonu, tzw. „gruszki” i przepompowywał go

na właściwe miejsce na placu budowy. W istocie więc zakres obowiązków

ubezpieczonego w zdecydowany sposób różnił się od zakresu obowiązków

kierowcy w transporcie. Głównym zadaniem ubezpieczonego była praca na

budowie przy przepompowywaniu betonu, a praca kierowcy była wykonywana tylko

w niezbędnym zakresie – w czasie przemieszczania się pojazdu na budowę. Nie

pozwala to na uznanie, że ubezpieczony wykonywał obowiązki kierowcy stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Dodać

też trzeba, że właśnie z tego względu, że praca związana z przemieszczaniem się

pojazdu na budowy z założenia nie mogła wyczerpywać dobowej normy czasu

pracy, pracodawca powierzył ubezpieczonemu inne, dodatkowe obowiązki

związane z obsługą pompy Stetter.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

kc