III KRS 76/15

Sygn. akt III KRS 76/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Krzysztof Staryk

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania L. O.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 7 maja 2015 r. w przedmiocie

przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Okręgowego w […], ogłoszonym w Monitorze Polskim […],

z udziałem J. A.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 listopada 2015 r.,

I. uchyla zaskarżoną uchwałę w zakresie odnoszącym się do

L. O. i J. A. i w tej części przekazuje sprawę Krajowej Radzie

Sądownictwa do ponownego rozpoznania,

II. odrzuca odwołanie w pozostałym zakresie.

UZASADNIENIE

2

Uchwałą z dnia 7 maja 2015 r. Krajowa Rada Sądownictwa, działając na

podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714 ze zm.; dalej jako ustawa)

postanowiła przedstawić Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o

powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w […]

kandydaturę J. A. - sędziego sądu rejonowego (pkt 1) oraz nie przedstawiać z

wnioskiem o powołanie do pełnienia tego urzędu 6 kandydatur sędziów sądu

rejonowego, w tym L. O. (pkt 2).

W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że po pierwsze – J. A. został

jednogłośnie rekomendowany przez zespół członków Krajowej Rady Sądownictwa

na posiedzeniu w przedmiocie przygotowania stanowiska dotyczącego rozpatrzenia

i oceny kandydatów przez Radę; po drugie - zajmując stanowisko zespół kierował

się wynikami wysłuchania kandydatów w trybie wideokonferencji oraz uwzględnił

ich oceny kwalifikacyjne, opinie przełożonych, rekomendacje, informacje

dokumentujące doświadczenie zawodowe, publikacje, opinie kolegium sądu, oceny

zgromadzenia przedstawicieli sędziów oraz inne dokumenty dołączone do kart

zgłoszeń; po trzecie - podejmując uchwałę Krajowa Rada Sądownictwa

wszechstronnie rozważyła całokształt okoliczności sprawy i - kierując się

ustawowymi kryteriami - podzieliła stanowisko zespołu; po trzecie - o

przedstawieniu kandydatury J. A. zadecydowały: posiadane przez niego

doświadczenie zawodowe, bardzo dobre wnioski płynące z opinii o jego pracy,

uzyskane poparcie środowiska sędziowskiego i wysoki poziom wiedzy prawniczej;

po czwarte - dokonując oceny całościowej tego kandydata Rada miała na uwadze

jego przymioty wskazane w bardzo dobrej ocenie kwalifikacyjnej, własną ocenę

podczas rozmowy w trybie wideokonferencji, posiadaną obszerną i pogłębioną

wiedzę merytoryczną predestynującą do objęcia stanowiska sędziego, odpowiednie

doświadczenie zawodowe i staż pracy, poparcie organów samorządu

sędziowskiego, bardzo dobre wyniki statystyczne w pracy orzeczniczej świadczące

o doskonałym opanowaniu warsztatu pracy sędziego oraz doświadczenie

orzecznicze zdobyte w pionie karnym, rodzinnym i nieletnich oraz cywilnym;

po piąte - pozostali kandydaci w tym postępowaniu nominacyjnym nie spełniają w

3

tak dużym stopniu kryteriów wyboru, uwzględniając łącznie wszystkie przesłanki i

kryteria związane z powołaniem na stanowisko sędziego sądu okręgowego.

W odniesieniu do kandydata J. A. Krajowa Rada Sądownictwa stwierdziła, że

ukończył on studia prawnicze z oceną dobrą plus oraz złożył egzamin sędziowski z

oceną dobrą. W 1998 r. został mianowany na stanowisko asesora sądowego i

rozpoczął pracę orzeczniczą w wydziale karnym. Od 1999 r. orzekał w wydziale

rodzinnym i nieletnich. W 2002 r. otrzymał nominację na stanowisko sędziego sądu

rejonowego. Od 2006 r. orzekał w wydziale grodzkim, pełniąc w latach 2008-2009

funkcję kierownika sekcji do spraw wykroczeń i zastępcy przewodniczącego

wydziału grodzkiego. Od stycznia 2010 r. orzeka w wydziale cywilnym. W ocenie

sędziego wizytatora, kandydat prezentuje dobry poziom merytoryczny w zakresie

rozpoznawania spraw o bardzo różnorodnej tematyce, sprawnie prowadzi

postępowania, sporządza starannie uzasadnienia logicznie uzasadniając swoje

poglądy, a przedstawione dane prowadzą do wniosku, że wywiązuje się bez

zastrzeżeń ze swoich obowiązków i jest dobrym kandydatem na stanowisko, o

które się ubiega. Kolegium Sądu Apelacyjnego w […] jednogłośnie zaopiniowało

pozytywnie kandydaturę J. A., a na posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego

Przedstawicieli Sędziów Apelacji […] oddano na nią 32 głosów „za” i 39 głosów

„przeciw”, przy 27 głosach „wstrzymujących się”.

W konsekwencji Krajowa Rada Sądownictwa udzieliła jednogłośnie poparcia

tej kandydaturze (oddano 14 głosów „za”). Pozostałe kandydatury nie uzyskały

wymaganej bezwzględniej większości głosów, w tym na kandydaturę L. O.- nie

oddano głosów „za” ani głosów „przeciw”, natomiast 14 członków Rady wstrzymało

się od oddania głosu.

Odwołanie od powyższej uchwały złożyła L. O., zaskarżając ją w całości i

zarzucając naruszenie: 1) art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 60 Konstytucji RP, przez

niezastosowanie przy ocenie kandydatów na stanowisko sędziego Sądu

Okręgowego reguł i kryteriów, w tym kryteriów jednolitych i wystarczająco

obiektywnych, które odpowiadałyby zasadom równego dostępu do służby

publicznej, równego traktowania oraz zasadom demokratycznego państwa prawa,

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, które to naruszenie miało

wpływ na wynik postępowania, gdyż doprowadziło do tego, że jej kandydatura nie

4

została przedstawiona Prezydentowi do powołania do objęcia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Okręgowego; 2) art. 33 ust. 1 ustawy, przez brak

wszechstronnego rozważenia sprawy na podstawie udostępnionej dokumentacji, a

także przekroczenie zasady swobodnej oceny kandydatów z zastosowaniem

kryteriów ustawowych, co przejawia się w pominięciu okoliczności uzyskania przez

skarżącą zdecydowanego poparcia Zgromadzenia Ogólnego Przedstawicieli

Sędziów Apelacji […] i błędnym przyjęciu, że kandydatura J. A. uzyskała takie

poparcie oraz że jego ocena kwalifikacyjna sporządzona przez sędziego wizytatora

jest bardzo dobra, pominięciu okoliczności, że jej ocena kwalifikacyjna sporządzona

przez sędziego wizytatora jest zdecydowanie lepsza oraz że skarżąca posiada

większe doświadczenie zawodowe związane ze stażem pracy na stanowisku

sędziego, jednoczesnym orzekaniem w dwóch wydziałach oraz pełnieniem funkcji

wiceprezesa i przewodniczącego wydziału; 3) art. 33 ust. 1 ustawy, przez

dokonanie wysłuchania kandydatów przez 4-osobowy zespół, w sytuacji gdy

wysłuchanie jest domeną Rady; 4) art. 35 ust. 2 ustawy, przez dokonanie przez

Radę oceny kwalifikacji kandydatów z pominięciem wyników głosowania

Zgromadzenia Ogólnego Przedstawicieli Sędziów Apelacji […], opinii

kwalifikacyjnych sędziów wizytatorów i doświadczenia zawodowego wyrażającego

się stażem pracy oraz pełnionych funkcji; 5) naruszenie prawa procesowego, które

miało wpływ na treść podjętej uchwały, tj. art. 35 ust. 2 ustawy, przez brak

odrębnego porównania wyników zastosowania wobec kandydatów poszczególnych

kryteriów oceny i w konsekwencji przekroczenie granic swobodnego uznania

przysługującego Radzie; 6) art. 42 ust. 1 ustawy, przez sporządzenie uzasadnienia

uchwały w sposób uniemożliwiający poznanie istotnych motywów jej podjęcia, w

sytuacji gdy Rada dokonała wyboru kandydata, który nie uzyskał poparcia

środowiska sędziowskiego a odrzuciła kandydaturę skarżącej, posiadającej

zdecydowane poparcie, lepszą opinię i większe doświadczenie zawodowe.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej

uchwały jako wydanej z naruszeniem prawa i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez Krajową Radę Sądownictwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

5

Odwołanie okazało się co do zasady usprawiedliwione.

Przepis art. 2 Konstytucji RP, przez wskazanie, że Rzeczpospolita Polska

jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady

sprawiedliwości społecznej, nakazuje dochowanie przez Krajową Radę

Sądownictwa obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia i oceny kandydatów do

pełnienia urzędu na stanowiskach sędziowskich, w sposób respektujący standardy

charakterystyczne dla organów demokratycznego państwa prawnego, w tym -

między innymi - zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa. Zgodnie z art. 60

Konstytucji RP, obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo

dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. Z kolei art. 32 ustawy

zasadniczej statuuje zasadę równości wszystkich wobec prawa i równości

traktowania wszystkich przez władze publiczne (ust. 1) oraz zakazuje dyskryminacji

w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (ust. 2).

W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, do

kompetencji Rady należy rozpatrywanie i ocena kandydatów do pełnienia urzędu

na stanowiskach sędziowskich oraz - będące wynikiem realizacji tego zadania -

podjęcie uchwały w przedmiocie przedstawienia lub nieprzedstawienia

Prezydentowi RP wniosku o powołanie sędziego. Kognicja Sądu Najwyższego do

oceny uchwały Rady w powyższym zakresie obejmuje - zgodnie z art. 44 ust. 1

ustawy - wyłącznie badanie, czy nie pozostaje ona w sprzeczności z prawem.

Przepis art. 33 ust. 1 ustawy zobowiązuje Krajową Radę Sądownictwa, aby przed

podjęciem uchwały w indywidualnych sprawach należących do jej kompetencji,

wszechstronnie rozważyła sprawę, na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz

wyjaśnień uczestników postępowania lub innych osób, jeśli zostały złożone. W myśl

art. 35 ustawy, jeżeli na stanowisko sędziowskie zgłosił się więcej niż jeden

kandydat, zespół Krajowej Rady Sądownictwa opracowuje listę rekomendowanych

kandydatów (ust. 1), kierując się przy ustalaniu kolejności kandydatów na liście

przede wszystkim oceną kwalifikacji kandydatów, a ponadto uwzględnia

doświadczenie zawodowe, opinie przełożonych, rekomendacje, publikacje i inne

dokumenty dołączone do karty zgłoszenia, a także opinie kolegium właściwego

sądu oraz ocenę właściwego zgromadzenia ogólnego sędziów (ust. 2). Wreszcie

6

art. 42 ust. 1 ustawy stanowi, że uchwały Rady w sprawach indywidualnych

wymagają uzasadnienia, nie określając jednak jego wymaganej treści.

Na tle przytoczonych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że po pierwsze - przedmiotem sprawowanej przez ten Sąd kontroli

jest formalny aspekt dostępu do służby, związany z przestrzeganiem przez Radę

zastosowanych kryteriów i procedur postępowania, a nie sama ocena kwalifikacji

czy też predyspozycji danej osoby z punktu widzenia kryteriów stosowanych w

ramach postępowania przed Radą, gdyż mogłoby to oznaczać naruszenie jej

uprawnień i kompetencji wynikających z art. 179 Konstytucji RP i art. 3 ust. 1 pkt 1 i

2 ustawy. W konsekwencji ocena doboru kryteriów oraz znaczenie przywiązywane

do poszczególnych kryteriów przy ocenie kandydatów na stanowiska sędziowskie

pozostają poza zakresem kompetencji Sądu Najwyższego do kontroli zgodności

uchwał Rady z prawem (art. 44 ust. 1 ustawy), chyba że naruszają podstawowe

zasady prawne lub opierają się na zastosowaniu niedozwolonych kryteriów oceny

(por. wyroki z dnia 20 października 2009 r., III KRS 13/09, OSNP 2011 nr 13-14,

poz. 196; z dnia 17 sierpnia 2010 r., III KRS 6/10, OSNP 2012 nr 1-2, poz. 25; z

dnia 5 sierpnia 2011 r., III KRS 10/11, LEX nr 1001316; z dnia 5 sierpnia 2011 r.,

III KRS 11/11, LEX nr 1001318; z dnia 20 września 2011 r., III KRS 13/11, LEX nr

1001319; z dnia 15 grudnia 2011 r., III KRS 12/11, LEX nr 1106742). Po drugie,

żadne z kryteriów oceny poszczególnych kandydatów na wolne stanowiska

sędziowskie brane pod uwagę w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa

nie ma charakteru decydującego ani też nie jest koniecznie wymagane

uszeregowanie kandydatów w oparciu o każde z nich. O przeprowadzeniu

prawidłowej oceny zgłoszonych kandydatur decyduje bowiem ocena całościowa

(kompleksowa) wynikająca z łącznego zastosowania tych kryteriów, co wynika z

obowiązku wszechstronnego rozważenia przez Radę okoliczności sprawy

(por. wyrok z dnia 5 września 2013 r., III KRS 212/13, LEX nr 1402637 i powołane

w nim wcześniejsze orzecznictwo). Po trzecie, lista rekomendowanych kandydatów

wyraża stanowisko zespołu (art. 35 ust. 1) po uwzględnieniu kryteriów określonych

w art. 35 ust. 2, które wraz z jego uzasadnieniem (art. 34 ust. 1 i 3) wykorzystuje

Krajowa Rada Sądownictwa wykonując na posiedzeniu swoją kompetencję (art. 3

ust. 1) i opierając się w rozstrzygnięciu sprawy na jej wszechstronnym rozważeniu,

7

„na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz wyjaśnień uczestników

postępowania lub innych osób, jeżeli zostały złożone” (art. 33 ust. 1), przy czym

stanowisko zespołu nie jest dla Rady wiążące (por. powołany wyżej wyrok z dnia 5

września 2013 r., III KRS 212/13). Po czwarte, aczkolwiek wyniki głosowania w

kolegium i zgromadzeniu ogólnym właściwego sądu nie wiążą Krajowej Rady

Sądownictwa w ocenie kandydata na wolne stanowisko sędziowskie, to jednak

Rada powinna umotywować swój wybór wówczas, gdy dotyczy on osoby, która

uzyskała mniejsze poparcie środowiska zawodowego (por. wyrok z dnia 14 stycznia

2010 r., III KRS 24/09, LEX nr 7372271). Po piąte, nie ma podstaw do przyjęcia, że

Rada, nie zamieszczając w uzasadnieniu uchwały szczegółowej charakterystyki

niewybranego kandydata, nie dokonała wnikliwej oceny jego kandydatury, skoro

uzasadnienie uchwały wskazuje, iż o wyborze kandydata zadecydowała całościowa

ocena wynikająca z łącznego zastosowania przyjętych kryteriów (por. wyroki z dnia

12 czerwca 2012 r., III KRS 15/12, OSNP 2013 nr 13-14, poz. 166; z dnia 13 lipca

2012 r., III KRS 17/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 194; z dnia 15 stycznia 2013 r.,

III KRS 33/12, LEX nr 1294470). Po szóste, ponieważ Sąd Najwyższy nie ma

kompetencji do merytorycznego rozpatrywania kwalifikacji kandydata do pełnienia

urzędu sędziego, to samo niezadowolenie lub subiektywne poczucie

pokrzywdzenia nie stanowi usprawiedliwionej podstawy odwołania od uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa, jeżeli odwołujący się nie wskazał uzasadnionych

zarzutów, które potwierdzałyby rzeczywiste zastosowanie wobec jego kandydatury

nierównych lub dyskryminujących go kryteriów dostępu do wakujących stanowisk

sędziowskich w porównaniu do innych kandydatur zgłoszonych w tej procedurze

konkursowej (por. wyrok z dnia 10 czerwca 2009 r., III KRS 6/08, LEX nr 523533).

Kierując się przedstawionymi powyżej zasadami należy ocenić sposób

zastosowania przez Radę kryteriów oceny kandydatów w rozważanej procedurze

konkursowej. Z uzasadnienia skarżonej uchwały wynika, że przy wyborze J. A.

Rada kierowała się „kryteriami ustawowymi”, a więc wymienionymi w art. 35 ust. 2

ustawy. Niewątpliwie najistotniejszym z nich jest kryterium oceny kwalifikacji

kandydatów. W tym zakresie Rada powołała się w pierwszej kolejności na bardzo

dobrą ocenę kwalifikacyjną wybranego kandydata. Trafnie skarżąca podnosi, że

taka konkluzja pozostaje w sprzeczności z treścią oceny dokonanej przez sędziego

8

wizytatora, w której wskazano na (jedynie) dobry poziom merytoryczny kandydata,

sprawne prowadzenie postępowań, logiczność i staranność w sporządzaniu

uzasadnień oraz brak zastrzeżeń do wywiązywania się z obowiązków, co

doprowadziło do sformułowania końcowego wniosku, że jest on dobrym

kandydatem na stanowisko, o które się ubiega. Zbliżony wniosek wynika z ogólnej

oceny kwalifikacyjnej skarżącej, w której sędzia wizytator stwierdził, iż jest ona

właściwym kandydatem do objęcia stanowiska sędziego Sądu Okręgowego w […].

Ogólna ocena kwalifikacyjna wybranego kandydata sporządzona na użytek tego

postępowania konkursowego nie przewyższała zatem oceny kwalifikacji skarżącej

(obie były pozytywne), a Krajowa Rada Sądownictwa nie wyjaśniła, z jakich

względów uznała tę pierwszą za bardzo dobrą.

Ma to istotne znaczenie, gdyż - jak wyżej stwierdzono - aczkolwiek wyniki

głosowania przed organami samorządu sędziowskiego nie wiążą Rady w ocenie

kandydata na wolne stanowisko sędziowskie, to jednak są istotne z punktu

widzenia kryteriów przewidzianych w art. 35 ust. 2 ustawy i przyjętych przez Radę

w danym postępowaniu konkursowym. Zasadnicze znaczenie kryterium oceny

kwalifikacji kandydata dla przedstawienia lub odmowy przedstawienia jego

kandydatury z wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziego oznacza z jednej

strony, że wynik poparcia środowiska sędziowskiego nie może przeważyć

dokonanej w danym postępowaniu konkursowym oceny Rady co do

niewystarczająco wysokich kwalifikacji kandydata do objęcia tego urzędu, a z

drugiej - że nawet „zerowe” poparcie środowiska sędziowskiego nie przesądza o

odmowie przedstawienia kandydata, którego kwalifikacje zostały przez Radę

wysoko ocenione w prawidłowo przeprowadzonej procedurze nominacyjnej.

Dlatego Rada powinna umotywować swój wybór, jeśli dotyczył on osoby, która

uzyskała mniejsze poparcie środowiska sędziowskiego. W niniejszej sprawie Rada

wybrała kandydata, który otrzymał wyraźnie mniejsze poparcie tego środowiska niż

skarżąca (na posiedzeniu zgromadzenia ogólnego przedstawicieli sędziów

uzyskała ona 52 głosy „za” i 24 głosy „przeciw”, przy 21 głosach „wstrzymujących

się”). Brak wyjaśnienia powodu, dla którego wybrano kandydata o mniejszym

poparciu środowiska sędziowskiego w sytuacji, gdy obie kandydatury spełniały

kryterium oceny kwalifikacyjnej w porównywalnym stopniu, nie pozwala na kontrolę

9

postępowania Krajowej Rady Sądownictwa pod kątem dochowania przez nią

wymagania wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy - na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

w związku z art. 44 ust. 3 ustawy - uchylił zaskarżoną uchwałę w części opisanej w

sentencji.

Ponieważ skarżąca zakresem odwołania objęła całość zaskarżonej uchwały,

przeto Sąd Najwyższy odrzucił odwołanie w części jej niedotyczącej. Odwołanie

wniesione od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z zasady może odnosić się

wyłącznie do tej części, w której owa uchwała dotyczy osoby wnoszącej odwołanie

oraz do kandydata, którego Rada postanowiła przedstawić Prezydentowi RP z

wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego. Tylko w tym

zakresie może bowiem zostać naruszony interes prawny osoby odwołującej się,

ponieważ tylko ta część uchwały dotyczy jej praw i obowiązków. W pozostałej

części uchwała dotyczy natomiast kandydatów (ich praw i obowiązków), którzy nie

zostali przedstawieni z wnioskiem o powołanie, a zatem po stronie osoby

odwołującej się nie występuje żaden interes prawny w kwestionowaniu tej części

uchwały (por. w tym zakresie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r.,

III KRS 19/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 220).

kc