III PK 22/15

Sygn. akt III PK 22/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dawid Miąsik

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa M. G.

przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w L.

o dodatek służbowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 1 października 2014 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa

zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa

kwotę 900 zł (dziewięćset) tytułem kosztów zastępstwa prawnego

w postępowaniu kasacyjnym.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia 20 stycznia 2014 r. oddalił powództwo

M. G. przeciwko Skarbowi Pastwa - Aresztowi Śledczemu w L. o dodatek służbowy,

zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu oraz przejął na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczoną opłatę.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka M.G. wstąpiła do Służby Więziennej z

dniem 22 grudnia 2008 r. W dniu 22 grudnia 2010 r. Dyrektor Okręgowy Służby

Więziennej w L. mianował ją na stałe funkcjonariuszem Służby Więziennej. Na

podstawie rozkazu personalnego, z dniem 1 sierpnia 2011 r. powódka została zaś

mianowana na stanowisko młodszego inspektora w jednostce nadrzędnej -

Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w L. Jako podporucznik pobierała

uposażenie zasadnicze w kwocie 2.275 zł, dodatek za wysługę lat w kwocie 114 zł,

dodatek za stopień w kwocie 950 zł oraz dodatek służbowy do uposażenia

zasadniczego w kwocie 850 zł miesięcznie. Następnie, z dniem 1 czerwca 2012 r.

powódce przyznano dodatek służbowy w kwocie 1.400 zł miesięcznie.

W Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w L. powódka pracowała do

końca lipca 2012 r., pełniąc tam przede wszystkim funkcję rzecznika prasowego.

Ponadto, do jej obowiązków służbowych należało nadzorowanie funkcjonowania

szkół dla skazanych, sporządzanie i przechowywanie protokołów z odpraw

służbowych, koordynacja i nadzór nad opracowywaniem aktów prawnych Dyrektora

Okręgowego Służby Więziennej w L. oraz współpraca z organami administracji

publicznej. Powódka nadzorowała również pracę nad programem GRUD WIG

dotyczącym wymiany kadry międzynarodowej, nauki języków obcych i innych.

Z dniem 1 sierpnia 2012 r. powódka została przeniesiona do pracy w

jednostce podstawowej, tj. w Areszcie Śledczym w L. Przeniesienie nastąpiło z

urzędu, na podstawie decyzji personalnej Dyrektora Okręgowego Służby

Więziennej w L., z uwagi na zmiany organizacyjne w Okręgowym Inspektoracie

Służby Więziennej. Pomimo możliwości odwołania się, powódka nie zaskarżyła tej

decyzji personalnej.

W Areszcie Śledczym w L. powódka miała pracować jako młodszy inspektor

działu kadrowo - organizacyjnego. Pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r. Dyrektor

Aresztu Śledczego J. S. ustalił dla powódki, z chwilą jej przejścia do nowej

3

jednostki penitencjarnej, uposażenie zasadnicze i pozostałe dodatki stałe, w tym

dodatek służbowy, w dotychczasowej wysokości. Z uwagi na absencję powódki w

pracy w związku z długotrwałym zwolnieniem lekarskim ówczesny Dyrektor Aresztu

Śledczego w okresie od sierpnia 2012 r. do stycznia 2013 r. nie obniżył M. G.

dodatku służbowego. Tymczasem, zastępca kierownika działu kadrowo -

organizacyjnego w Areszcie Śledczym pobierał dodatek służbowy w kwocie 800 zł,

zaś funkcjonariusze „liniowi” komórki organizacyjnej - w granicach 300 zł - 400 zł.

Natomiast dodatki służbowe w kwocie 1.200 zł - 1.600 zł otrzymywali m.in.

kierownik działu penitencjarnego, czy też kierownik działu ochrony z 23 letnią

służbą.

W okresie od czerwca 2012 r. do 6 listopada 2012 r. powódka przebywała na

długotrwałym zwolnieniu lekarskim. W dniu 12 listopada 2012 r., po powrocie do

pracy, otrzymała zaś nowy zakres obowiązków służbowych. Zgodnie z wytycznymi

była odpowiedzialna za prowadzenie akt osobowych, uaktualnianie danych w

programie kadrowo - płacowym, załatwienie próśb, skarg i wniosków

funkcjonariuszy oraz pracowników, prowadzenie terminarza nagród jubileuszowych,

sporządzanie umów i innych dokumentów związanych ze stosunkiem pracy.

Powódka przez pierwsze dni przechodziła szkolenie stanowiskowe i wdrażała się w

nowe obowiązki. Bezpośrednio po tym okresie przebywała od dnia 16 listopada

2012 r. do dnia 2 stycznia 2013 r. na kolejnym zwolnieniu lekarskim. W dniu 2

stycznia 2013 r., na podstawie rozkazu personalnego, została czasowo

przeniesiona na stanowisko młodszego inspektora przy kierownictwie w Areszcie

Śledczym (do komórki BHP) ze względu na kontynuowanie kierunkowych studiów

podyplomowych. W tym samym dniu, tj. 2 stycznia 2013 r., Dyrektor Aresztu

Śledczego J. S. ustalił nowe warunki płacy dla powódki. Otrzymała ona od tego

momentu uposażenie zasadnicze w kwocie 2.275 zł, dodatek za wysługę lat w

kwocie 114 zł, dodatek za stopień w kwocie 1.250 zł oraz dodatek służbowy w

kwocie 400 zł. Obniżenie dodatku służbowego miało na celu zlikwidowanie

dysproporcji płacowych między powódką a funkcjonariuszami wykonującymi

porównywalne do niej obowiązki.

Zgodnie z nowym zakresem czynności powódka była obowiązana do

pomagania inspektorowi ds. BHP przy dokumentowaniu i archiwizowaniu

4

przeprowadzonych kontroli, okresowych analiz, informacji oraz ocen stanu

bezpieczeństwa i higieny służby oraz pracy, organizacji szkoleń BHP. Ponadto, do

prowadzenia, we współpracy z inspektorem ds. BHP, dokumentacji wniosków o

refundację kosztów zakupu okularów korygujących wzrok. Gdyby nie została

przeniesiona i nadal pracowała w dziale kadrowo - organizacyjnym, to również

miałaby obniżony dodatek do tejże wysokości. Pracujące w tym dziale osoby,

zajmujące się tym co powódka, miały bowiem przyznane dodatki służbowe w

wysokości 400 zł. J. S. nie obniżył powódce dodatku wcześniej, gdyż przebywała

ona na długotrwałym zwolnieniu lekarskim.

Z dniem 30 lipca 2013 r. powódka została odwołana z pełnienia obowiązków

służbowych młodszego inspektora oraz powierzono jej obowiązki młodszego

wychowawcy działu penitencjarnego z uposażeniem zasadniczym w

dotychczasowej wysokości.

Powołując się na wyżej przedstawiony stan faktyczny, Sąd Rejonowy

podniósł, że kwestie dotyczące uposażenia funkcjonariuszy Służby Więziennej

regulują przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie

Więziennej, przy czym w myśl art. 56 ust. 1 tej ustawy funkcjonariusz z tytułu służby

otrzymuje uposażenie, natomiast, zgodnie z jej art. 57 ust. 1, na uposażenie składa

się uposażenie zasadnicze zależne od kategorii zaszeregowania oraz dodatki stałe

do uposażenia zasadniczego, tj. dodatek za wysługę lat, dodatek za stopień oraz

dodatek służbowy. Szczegółowe zagadnienia dotyczące dodatków określa

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie

dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy

Służby Więziennej (jednolity tekst: Dz.U. 2013, poz. 278).

Sąd Rejonowy zauważył w związku z tym, iż wysokość dodatku służbowego

jest uzależniona od wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. Na

niekierowniczych stanowiskach służbowych przy określaniu wysokości dodatku

służbowego uwzględnia się: prawidłowe wykonywanie obowiązków służbowych, w

szczególności inicjatywę i samodzielność w realizacji zadań służbowych,

terminowość i efektywność podejmowanych działań, posiadane kwalifikacje i

umiejętności wykorzystywane na zajmowanym stanowisku, a także powierzenie

nowych lub dodatkowych obowiązków służbowych lub wystąpienie innej istotnej

5

zmiany warunków służby wymagającej zwiększenia zaangażowania

funkcjonariusza w wykonywanie zadań służbowych (§ 4 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia).

W ocenie Sądu pierwszej instancji, katalog tych kryteriów jest przykładowy,

na co wskazuje zwrot „w szczególności”. Dlatego też na wysokość omawianego

dodatku mogą również wpływać takie okoliczności jak zmniejszenie obowiązków

służbowych, niski poziom odpowiedzialności związanej z wykonywaną pracą, brak

samodzielności itp. Dodatek służbowy może zostać obniżony na dwa sposoby -

fakultatywnie i obligatoryjnie. Z fakultatywnym obniżeniem mamy do czynienia w

razie zmiany lub ustania przesłanek, o których mowa powyżej (§ 5 ust. 1

rozporządzenia). Natomiast bezwzględnie obniża się go w razie zaistnienia

wymienionych enumeratywnie przypadków, tj. nieprzydatności funkcjonariusza do

służby stwierdzonej w prawomocnej opinii służbowej, prawomocnego ukarania

funkcjonariusza karą dyscyplinarną lub prawomocnego skazania wyrokiem sądu w

określonych przypadkach. Jednocześnie ustawodawca określił maksymalne

wskaźniki, o jakie może zostać obniżony dodatek w zależności od konkretnego

przypadku (§ 5 ust. 2 rozporządzenia).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powódka została skutecznie przeniesiona

z jednostki nadrzędnej (Okręgowego Inspektoratu) do jednostki podstawowej

(Aresztu Śledczego) i wykonywała w istocie odmienne czynności zawodowe. Nie

ulega wątpliwości, że w jednostkach wyższego szczebla wykonywane są odrębne

zadania, z reguły o charakterze nadzorczym i kontrolnym, wymagające innego

wysiłku pracy, większych kompetencji i zaangażowania oraz większej

odpowiedzialności. W Okręgowym Inspektoracie powódka pełniła funkcję rzecznika

prasowego Służby Więziennej. Wykonywała również szereg innych czynności, w

tym o zasięgu krajowym i międzynarodowym (np. nadzór nad programem

GRUDWIG). Stąd zupełnie zrozumiałe było utrzymanie należnego jej dodatku

służbowego na wysokim poziomie. Natomiast obniżenie dodatku nastąpiło z dniem

2 stycznia 2012 r., kiedy powódka została skierowana do działu BHP, by

wspomagać w pracy inspektora ds. BHP. Zadania te były niewątpliwie „mniejszego

kalibru”. Jej praca miała polegać jedynie na pomocy inspektorowi BHP. Swoich

6

obowiązków nie wykonywała samodzielnie. W rzeczywistości zatem wykonywała

inną pracę, która wymagała innego wysiłku i odpowiedzialności.

To, że nazwa zajmowanego stanowiska (młodszy inspektor) była tożsama z

nazwą stanowiska zajmowanego w Okręgowym Inspektoracie, nie dawało podstaw

do twierdzenia, że powódka wykonywała pracę pokrywającą się z dotychczasową,

bowiem występujące różnice w zakresach jej obowiązków wskazują na wyraźne

odrębności między wykonywaną pracą w jednostce nadrzędnej (rzecznik prasowy) i

jednostce podstawowej (pomocnik inspektora BHP).

W ocenie Sądu Rejonowego, przeniesienie powódki do innej jednostki

penitencjarnej i diametralna zmiana zakresu jej czynności służbowych uprawniała

pozwanego do ponownej weryfikacji wysokości dodatku służbowego. Skoro

powódka nie piastowała już tak odpowiedzialnego stanowiska, a jej nowe obowiązki

zdecydowanie zmniejszyły się, pozwany prawidłowo obniżył dodatek służbowy do

jego średniej wysokości, w jakiej pobierali to świadczenie inni funkcjonariusze

wykonujący podobną (zbieżną) pracę, tj. o jednakowej wartości, odpowiedzialności i

wysiłku. Równocześnie weryfikacja ta nie mieściła się w kategorii obligatoryjnych

przypadków (por. § 5 ust. 2 rozporządzenia). Stąd strona pozwana nie była

skrępowana górnymi limitami obniżenia spornego świadczenia. Dlatego mogła

obniżyć dodatek służbowy o 71%, bez naruszenia przepisów powołanego

rozporządzenia.

Ponadto, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wziął pod rozwagę trafny

zarzut strony pozwanej, iż utrzymanie dysproporcji płacowej w zakresie wysokości

dodatku między powódką i pozostałymi funkcjonariuszami miałoby charakter

dyskryminujący. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała bowiem,

że powódka, przed obniżeniem dodatku, pobierała dodatek służbowy na poziomie

dodatków dla funkcjonariuszy zajmujących stanowiska kierownicze w Areszcie

Śledczym. Takie uprzywilejowanie płacowe nie jest uzasadnione żadnym

racjonalnym argumentem. Powódka nie kierowała żadnym działem w jednostce

penitencjarnej. Nie nadzorowała i nie rozliczała z pracy innych funkcjonariuszy. Nie

miała też długoletniego stażu służby. Wykonywała czynności analogiczne do

pozostałych funkcjonariuszy „liniowych” działu kadrowo - organizacyjnego, którzy

otrzymywali dodatek w wysokości 300 zł - 400 zł. Tym samym, utrzymanie

7

wysokości przedmiotowego dodatku na dotychczasowym poziomie mogłoby

prowadzić do naruszenia zasady równego traktowania w wynagradzaniu.

W świetle powyższych uwag Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że

zaskarżona decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego była w pełni uzasadniona i

konieczna. W związku z tym niniejsze powództwo jako bezzasadne należało

oddalić w całości.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z

dnia 1 października 2014 r. oddalił apelację wniesioną przez powódkę od wyroku

Sądu pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy, dokonując instancyjnej kontroli zaskarżonego wyroku, uznał,

iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe w

sprawie, a zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku tego Sądu tok rozumowania

odnoszący się do oceny dowodów jest spójny i logiczny.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, pełnomocnik powódki niezasadnie podniósł,

że przeniesienie powódki do innej jednostki organizacyjnej nie mogło nastąpić bez

jej zgody oraz, że pozwany nie mógł obniżyć jej dodatku służbowego, albowiem

całe uposażenie podlega ochronie przed jego zmianą.

Odnosząc się do tych zarzutów, Sąd drugiej instancji podniósł, że zgoda

funkcjonariusza na przeniesienie do innej jednostki organizacyjnej wymagana jest

w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 71 ustawy o Służbie

Więziennej.

Zgodnie z tym przepisem nie można bez zgody zainteresowanego przenieść

albo delegować do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej:

1) funkcjonariusza kobiety w ciąży;

2) funkcjonariusza samodzielnie sprawującego opiekę nad dzieckiem do

lat 14;

3) funkcjonariusza samodzielnie sprawującego opiekę nad dzieckiem

niezdolnym do pracy lub do samodzielnej egzystencji, przed osiągnięciem

przez dziecko 18 lat życia lub do ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do

osiągnięcia 25 lat życia;

4) funkcjonariusza samodzielnie sprawującego opiekę nad dzieckiem

całkowicie niezdolnym do pracy, bez względu na jego wiek.

8

Bezsporne jest natomiast, że powódka nie spełniała tych przesłanek, co

oznacza, że w jej przypadku miał zastosowanie art. 69 ust 1 ustawy stanowiący, że

funkcjonariusz może być z urzędu przeniesiony do pełnienia służby w innej

jednostce organizacyjnej w przypadkach uzasadnionych ważnymi potrzebami

służby. Powódka została przeniesiona do Aresztu Śledczego z uwagi na zmiany

organizacyjne w Okręgowym Inspektoracie, w którym dotychczas pełniła swoje

obowiązki. Ponadto, nie zaskarżyła decyzji personalnej w sprawie przeniesienia.

Z chwilą przeniesienia powódki do komórki BHP w Areszcie Śledczym z

dniem 3 stycznia 2013 r. nastąpiła zmiana w wysokości jej uposażenia, tj. do

obniżenia dodatku służbowego. W tym zakresie, zdaniem Sądu Okręgowego,

błędnie podniósł pełnomocnik powódki, że dyspozycja art. 72 ust 1 ustawy o

Służbie Więziennej stanowi o zakazie zmiany uposażenia, w tym dodatku

służbowego.

W odniesieniu do tego zarzutu Sąd Okręgowy podniósł, że kwestia

uposażenia funkcjonariuszy uregulowana jest w treści art. 57 ust 1 ustawy o

Służbie Więziennej, zgodnie z którym uposażenie funkcjonariusza składa się z

uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia zasadniczego o charakterze

stałym. Szczegółowe uregulowania w odniesieniu do dodatków przewiduje zaś

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie

dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy, które

w § 1 wymienia: dodatek za wysługę lat, dodatek za stopień i dodatek służbowy.

Powyższe uregulowania prawne jednoznacznie stanowią więc, że dodatki do

uposażenia zasadniczego nie podlegają ochronie przed ich zmianą. W związku z

obniżeniem powódce wysokości dodatku służbowego Sąd Okręgowy podzielił

ocenę prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy, który zasadnie uznał, że przepisy

powołanego rozporządzenia w § 5 ust. 1 dają pracodawcy możliwość obniżenia

dodatku w przypadkach wskazanych przez ustawodawcę. Sąd Rejonowy słusznie

zauważył, że katalog tych przypadków jest przykładowy i otwarty, co oznacza, że

na wysokość dodatku mogą wpływać także i takie okoliczności, jak zmniejszenie

obowiązków służbowych oraz niski poziom odpowiedzialności związany z

wykonywaną pracą. Niewątpliwie zaś w przypadku powódki, z chwilą przeniesienia

jej do jednostki podstawowej, jaką był Areszt Śledczy - komórka BHP, nastąpiła

9

zmiana zakresu obowiązków i zakresu odpowiedzialności w stosunku do pracy w

Okręgowym Inspektoracie. Zgodnie z zakresem czynności jaki powódka otrzymała

w dniu 3 stycznia 2013 r., do jej obowiązków należała pomoc przy dokumentowaniu

i archiwizowaniu prowadzonych przez inspektora BHP kontroli, analiz, informacji,

pomoc administracyjno-biurowa itp. Dokonując porównania czynności, jakie

wykonywała powódka w Okręgowym Inspektoracie i Areszcie Śledczym, nie

sposób więc nie dostrzec różnicy w jakości tych obowiązków, zakresu i poziomu

odpowiedzialności. Praca w Okręgowym Inspektoracie była pracą samodzielną, z

reguły o charakterze nadzorczym i kontrolnym, a w Areszcie Śledczym charakter

pracy był pomocniczy, o niskim stopniu odpowiedzialności i wysiłku, małej

samodzielności. W tych okolicznościach tak diametralna zmiana zakresu

obowiązków powódki uprawniała pozwanego do weryfikacji wysokości dodatku

służbowego.

Sąd Okręgowy zauważył też, że w przypadku powódki jest to istotna zmiana

wysokości dodatku, jednakże treść § 5 ust. 1 rozporządzenia nie przewiduje limitu

obniżenia świadczenia. Wobec powódki nie mógł być natomiast zastosowany § 5

ust. 2 rozporządzenia, który stanowi o obligatoryjności obniżenia dodatku w

przypadkach wskazanych w przepisie, ponieważ te przesłanki nie istniały w

przypadku powódki.

Sąd Okręgowy podzielił również dodatkową argumentację Sądu Rejonowego

i pozwanego przemawiającą za obniżeniem dodatku, a mianowicie zniwelowanie

dysproporcji płacowych w zakresie tego dodatku między powódką a pozostałymi

pracownikami Aresztu Śledczego.

Powódka M. G. wniosła do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Okręgowego w L. z dnia 1 października 2014 r., zaskarżając ten wyrok w

całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 72 ust. 1 w związku z art. 69 ust. 1 i art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia

9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie dodatków o charakterze

stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej, przez

dokonanie ich błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że zakres znaczeniowy

pojęcia „uposażenia" zawartego w art. 72 ust. 1 nie zawiera w sobie dodatku

10

służbowego o charakterze stałym, a jedynie uposażenie zasadnicze, co stoi w

sprzeczności z wykładnią literalną dyspozycji art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy, a w

konsekwencji uznaniu, iż stały dodatek służbowy przysługujący funkcjonariuszowi

Służby Więziennej nie podlega ochronie na podstawie art. 72 ust. 1 Ustawy;

2) § 4 ust. 2 w związku z § 5 rozporządzenia w sprawie dodatków, przez ich

błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w przypadku fakultatywnego obniżenia

wysokości stałego dodatku służbowego dopuszczalne jest jego dokonanie w

dowolnym stopniu, podczas gdy wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, iż

nieuprawnione powinno być dokonanie tego obniżenia w stopniu przekraczającym

najcięższy przypadek obligatoryjnej zmiany dodatku służbowego, jakim jest limit

50% w przypadku wymierzenia najsurowszej kary dyscyplinarnej wydalenia ze

służby.

3) § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie dodatków, przez jego niewłaściwe

zastosowanie polegające na przyjęciu, iż uzasadnione było obniżenie dodatku

służbowego powódki z uwagi na przeniesienie do jednostki organizacyjnej niższego

rzędu oraz zmianę w zakresie stopnia odpowiedzialności wykonywanej pracy i

stopnia jej samodzielności, podczas gdy wysokość dodatku służbowego nie jest

zależna od stopnia jednostki organizacyjnej, w której pełni się służbę oraz

stanowisko pracy powódki w Okręgowym Inspektoracie, jak też stanowisko w

Areszcie Śledczym nie ma charakteru kierowniczego, do którego odnosi się punkt 1

naruszonego przepisu, lecz przyporządkowane jest do szeregowych stanowisk

służbowych, do których odnosi się punkt 2 wskazanego w zarzucie ustępu,

niezawierający w swojej dyspozycji takich przesłanek.

Powołując się na tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 1 października 2014 r. w całości i orzeczenie co

do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, ponieważ rozważania poczynione

przez Sąd Okręgowy w większości należy uznać za trafne.

11

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie

Więziennej, funkcjonariusz (służby więziennej) może być z urzędu przeniesiony do

pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej w przypadkach uzasadnionych

ważnymi potrzebami służby. Funkcjonariusz może być przeniesiony również na

własną prośbę, jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie względy służbowe. Z kolei, w

myśl art. 72 ust. 1 tej ustawy, funkcjonariusz przeniesiony na stanowisko służbowe,

zaszeregowane do niższego uposażenia zasadniczego, zachowuje prawo do

uposażenia pobieranego na poprzednio zajmowanym stanowisku do czasu

uzyskania uposażenia zasadniczego równego dotychczas pobieranemu lub

wyższego. Bez wątpienia drugi z powołanych wyżej przepisów zawiera regulację

ochronną, która w przypadku przeniesienia funkcjonariusza służby więziennej do

innej jednostki organizacyjnej pozwala mu na zachowanie prawa do uposażenia

pobieranego na poprzednio zajmowanym stanowisku. Już tylko wykładnia

gramatyczna tego przepisu musi jednak prowadzić do wniosku, że dotyczy on

wyłącznie uposażenia zasadniczego, o czym świadczy aż dwukrotne (w

początkowej i końcowej części przepisu) użycie przez ustawodawcę określenia

„uposażenia zasadniczego”, które nie jest przypadkowe, gdyż służy podkreśleniu, iż

ochronie podlega tylko ta część uposażenia. Omawiany przepis odnosi się do

sytuacji, w której funkcjonariusz został przeniesiony na stanowisko, zaszeregowane

do niższego uposażenia zasadniczego. W takiej właśnie sytuacji zachowuje on

prawo do dotychczas pobieranego uposażenia zasadniczego aż do czasu

uzyskania uposażenia zasadniczego równego dotychczas pobieranemu lub

wyższego. Za taką wykładnią art. 72 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej przemawia

także jego interpretacja przeprowadzona z zastosowaniem reguł systemowych.

Należy bowiem zauważyć, że stosownie do art. 57 ust. 1 tej ustawy, uposażenie

funkcjonariusza składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia

zasadniczego o charakterze stałym. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, wysokość

uposażenia zasadniczego funkcjonariusza jest przy tym uzależniona od grupy

zaszeregowania jego stanowiska służbowego. Natomiast w myśl art. 58 ust. 1

ustawy funkcjonariusze otrzymują następujące dodatki do uposażenia

zasadniczego o charakterze stałym: pkt 1) dodatek za wysługę lat w wysokości

zależnej od ilości lat służby, pkt 2) dodatek za stopień; pkt 3) dodatek służbowy. Z

12

brzmienia powołanych przepisów wynika więc jednoznacznie, że dodatek służbowy

ma charakter świadczenia uzupełniającego uposażenie zasadnicze i nie stanowi

jego części, a więc - wbrew poglądowi wyrażonemu w skardze kasacyjnej - nie

wchodzi w zakres znaczeniowy uposażenia zasadniczego. Są to bowiem zupełnie

odrębne składniki uposażenia.

Takie same wnioski wynikają z analizy, wydanego na podstawie delegacji

zawartej w art. 58 ust. 3 ustawy, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13

stycznia 2011 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia

zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej, w którego § 1 ust. 1 stwierdza

się, że dodatek służbowy jest (oprócz dodatku za wysługę lat i dodatku za stopień)

„dodatkiem o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego”. Również ten

przepis wyodrębnia zatem wyraźnie poszczególne składniki uposażenia należnego

funkcjonariuszowi służby więziennej.

Uwzględniając ten wątek rozważań Sąd Najwyższy uznaje, że nie jest

uzasadniony sformułowany w ocenianej skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art.

72 ust. 1 w związku z art. 69 ust. 1 i art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia

2010 r. o Służbie Więziennej oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2011 r. Sąd Najwyższy stwierdza też, że

skarżąca błędnie powołuje w ramach tego zarzutu art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy,

ponieważ ust. 1 wymienionego przepisu nie dzieli się na punkty. Zapewne więc

skarżącej chodziło o art. 58 ust. 1 pkt 3 ustawy, który wśród dodatków do

uposażenia zasadniczego wymienia dodatek służbowy.

W ocenie Sądu Najwyższego, nie są uzasadnione również zarzuty

naruszenia § 4 ust. 2 w związku z § 5 i § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie dodatków.

Przede wszystkim Sąd Najwyższy zauważa w tym zakresie, że § 5 ust. 1

rozporządzenia jednoznacznie dopuszcza możliwość obniżenia dodatku

służbowego w razie zmiany lub ustania przesłanek, o których mowa w § 4 ust. 2.

Ten przepis zaś w pkt 1, odnoszącym się do stanowisk kierowniczych, wymienia

jako przesłanki, które należy uwzględnić przy ustalaniu dodatku, prawidłowe

wykonywanie obowiązków służbowych, rodzaj wykonywanych zadań i zakres

ponoszonej odpowiedzialności, skuteczność w zarządzaniu posiadanymi środkami,

13

terminowość i efektywność podejmowanych działań lub decyzji, umiejętność

organizacji pracy, kierowania i sprawowania nadzoru, a także posiadane

kwalifikacje i umiejętności wykorzystywane na zajmowanym stanowisku; natomiast

w pkt 2 o odnoszącym się do pozostałych stanowisk służbowych – prawidłowe

wykonywanie obowiązków służbowych, w szczególności inicjatywę i samodzielność

w realizacji zadań służbowych, terminowość i efektywność podejmowanych działań,

posiadane kwalifikacje i umiejętności wykorzystywane na zajmowanym stanowisku,

a także powierzenie nowych lub dodatkowych obowiązków służbowych lub

wystąpienie innej istotnej zmiany warunków służby wymagającej zwiększenia

zaangażowania funkcjonariusza w wykonywanie zadań służbowych.

Ponieważ przedmiotowa skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na

zarzutach odnoszących się do naruszenia prawa materialnego, oznacza to, że

zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c., Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Okręgowy ustalił natomiast, że powódka została skutecznie

przeniesiona z jednostki nadrzędnej (Okręgowego Inspektoratu) do jednostki

podstawowej (aresztu śledczego) i wykonywała tam w istocie zupełnie odmienne od

dotychczasowych czynności zawodowe. W Okręgowym Inspektoracie pełniła

bowiem funkcję rzecznika prasowego Służby Więziennej. Wykonywała również

szereg innych czynności, w tym o zasięgu krajowym i międzynarodowym. Praca ta

była pracą samodzielną, z reguły o charakterze nadzorczym i kontrolnym.

Natomiast obniżenie przysługującego powódce dodatku nastąpiło w momencie

skierowania jej do działu BHP, gdzie miała jedynie pomagać w pracy inspektorowi

ds. BHP. Zadania te były niewątpliwie „mniejszego kalibru”, a praca powódki miała

charakter pomocniczy, o niskim stopniu odpowiedzialności i wysiłku oraz o małej

samodzielności.

Zdaniem Sądu Najwyższego, w pełni uprawnione jest zatem przyjęcie przez

Sąd drugiej instancji, że w odniesieniu do powódki nastąpiła istotna zmiana

przesłanek decydujących o ustaleniu wysokości należnego jej dodatku służbowego

w rozumieniu § 5 ust. 1 w związku z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. O ile bowiem

przyznanie powódce na poprzednio zajmowanym przez nią stanowisku wysokiego

dodatku służbowego było uzasadnione w szczególności powierzeniem jej

14

dodatkowych obowiązków służbowych (rzecznika prasowego, które to stanowisko,

choć nie jest stanowiskiem kierowniczym, to powszechnie uznaje się je za

stanowisko funkcyjne) oraz wykonywaniem czynności nadzorczych i kontrolnych,

wymagających bez wątpienia posiadania odpowiednich kwalifikacji i umiejętności, a

także zwiększenia zaangażowania funkcjonariusza w wykonywanie zadań

służbowych, o tyle zakres obowiązków wyznaczonych dla niej w komórce BHP na

pewno nie uzasadniał przyznania tak wysokiego dodatku służbowego, skoro z

realizacją tych obowiązków wiązało się wykonywanie wyłącznie czynności

pomocniczych, o niskim stopniu odpowiedzialności i wysiłku oraz o małej

samodzielności.

Nie ma także racji skarżąca, podnosząc, że ewentualne obniżenie należnego

jej dodatku służbowego winno uwzględniać maksymalny limit tego obniżenia,

wynoszący 50% w przypadku prawomocnego ukarania funkcjonariusza karą

dyscyplinarną wydalenia ze służby. Przede wszystkim bowiem § 5 ust. 1

rozporządzenia odnoszący się do przypadków fakultatywnego obniżenia dodatku

służbowego jest regulacją samodzielną i nie nawiązuje w żaden sposób do

regulacji § 5 ust. 2. Nie przewiduje też żadnego „limitu” obniżenia dodatku,

uzależniając decyzje w tym zakresie tylko od „zmiany lub ustania przesłanek, o

których mowa w § 4 ust. 2”. Jest to zrozumiałe, jeśli zważyć, że (jak w ustalonym w

niniejszej sprawie stanie faktycznym) nie tylko ustanie, ale nawet zmiana

przesłanek ustalania wysokości dodatku może mieć bardzo istotny charakter.

Ponadto, nie można zapominać, iż wspomniany § 5 ust. 2, zawierający

obligatoryjną i ścisłe określoną procentowo sankcję będącą konsekwencją

nieprzydatności do służby, nieprzydatności na zajmowanym stanowisku albo

niewywiązywania się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych,

stwierdzonych w opiniach służbowych, a także prawomocnego ukarania

funkcjonariusza karami dyscyplinarnymi, w ogóle nie nawiązuje do przesłanek

ustalania wysokości dodatku wymienionych w § 4 ust. 2, co oznacza, że przesłanki

obniżenia dodatku mają w tym przypadku wyłącznie „dyscyplinarny” charakter,

natomiast w ogóle nie są oceniane przymioty funkcjonariusza decydujące o

dotychczasowej wysokości przysługującego mu dodatku. Innymi słowy, taki

funkcjonariusz traci prawo do określonej procentowo konkretnej części dodatku

15

służbowego nie dlatego, że doszło w odniesieniu do niego do zmiany lub ustania

przesłanek, o których mowa w § 4 ust. 2, lecz że wystąpiła jedna z przesłanek

enumeratywnie wymienionych w § 5 ust. 2 rozporządzenia, choćby przesłanki, o

których mowa w § 4 ust. 2, nie ustały lub nie uległy jakiejkolwiek zmianie.

Całkowicie nietrafny jest zaś zarzut naruszenia § 4 ust. 2 rozporządzenia,

które skarżąca wiąże z przyjęciem przez Sąd Okręgowy, że obniżenie dodatku

służbowego przysługującego powódce było uzasadnione przeniesieniem jej do

jednostki organizacyjnej niższego rzędu oraz zmianą w zakresie stopnia

odpowiedzialności wykonywanej pracy i stopnia jej samodzielności. Wbrew temu

zarzutowi, Sąd Okręgowy w żadnym razie nie przyjął bowiem, że obniżenie

należnego powódce dodatku służbowego nastąpiło w efekcie przeniesienia jej do

jednostki organizacyjnej niższego stopnia. Skonstatował jedynie, że do takiego

przeniesienia doszło. Nie przyjął także, iż w okresie pełnienia służby w Okręgowym

Inspektoracie zajmowała ona stanowisko kierownicze. Sąd ten ustalił natomiast, o

czym była już mowa, a ustalenie to, z przyczyn wcześniej podniesionych, ma

wiążący charakter dla Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym, że

powódka, pełniąc służbę w Okręgowym Inspektoracie, zajmowała stanowisko

samodzielne (rzecznika prasowego), a nadto wykonywała czynności mające z

reguły charakter nadzorczy i kontrolny. Z kolei, w czasie pełnienia służby w

areszcie śledczym zostały jej powierzone obowiązki jedynie o charakterze

pomocniczym, o niskim stopniu odpowiedzialności i małej samodzielności.

Skarżąca błędnie przyjmuje również, że uznany za podstawę rozstrzygnięcia

przez Sąd drugiej instancji § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia nie zawiera takich

przesłanek, które uzależniałyby wysokość dodatku służbowego od „stopnia

odpowiedzialności wykonywanej pracy i stopnia jej samodzielności”. Czym innym

są bowiem wymienione w tym przepisie „posiadane kwalifikacje i umiejętności

wykorzystywane na zajmowanym stanowisku, a także powierzenie dodatkowych

obowiązków służbowych lub wystąpienie innej istotnej zmiany warunków służby

wymagającej zwiększenia zaangażowania funkcjonariusza w wykonywanie zadań

służbowych”, jeśli nie przesłankami, które wystąpią wtedy, gdy z wykonywaniem

obowiązków wiązać się będzie określony (wyższy) stopień odpowiedzialności i

samodzielności, wynikający właśnie z powierzenia funkcjonariuszowi dodatkowych

16

obowiązków służbowych powodujących zmianę warunków służby wymagających

od niego zwiększenia zaangażowania.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści

art. 39814

k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 99 k.p.c. w związku z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 6 pkt 5 w związku z

§ 12 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych …, Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji.

eb