III PK 26/15

Sygn. akt III PK 26/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Dawid Miąsik

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. B. i in.,

przeciwko […] Szpitalowi Specjalistycznemu Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w R.

o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy oraz o

odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda-B. D. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w R.

z dnia 22 października 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od skarżącego na rzecz

pozwanego kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 22 października 2014 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w R., po rozpoznaniu apelacji powodów w sprawie o

przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy oraz o

odszkodowanie oddalił apelacje.

W sprawie tej, która toczyła się z powództw kilku lekarzy: […] o uznanie

dokonanych im wypowiedzeń zmieniających umów o pracę za bezskuteczne oraz

[…] o odszkodowanie - skierowanego przeciwko Szpitalowi Specjalistycznemu

spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R., Sąd pierwszej instancji

wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2014 r. oddalali powództwa w następującym stanie

sprawy. W dniu 3 października 2007 r. doszło do zawarcia porozumień w sprawie

zakończenia sporu zbiorowego „Organizacji Terenowej Ogólnopolskiego Związku

Zawodowego Lekarzy w R”. Od 1 czerwca 2008 r. Wojewódzki Szpital

Specjalistyczny w R. został zobowiązany w zakresie wynagrodzeń lekarzy

wprowadzić następujące ustalenia: 1. wynagrodzenie zasadnicze lekarza -

starszego asystenta na poziomie 1,75 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

w gospodarce narodowej, publikowanego przez GUS za rok - poprzedni,

zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy, jednak nie mniej niż 4.900 zł, 2.

wynagrodzenie zasadnicze lekarza - asystenta na poziomie 1,55 przeciętnego

miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, publikowanego przez GUS

za rok poprzedni, zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy, jednak nie mniej

niż 4.340 zł, 3. wynagrodzenie zasadnicze lekarza - młodszego asystenta na

poziomie 1,35 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce

narodowej, publikowanego przez GUS za rok poprzedni, zatrudnionego w pełnym

wymiarze czasu pracy, nie mniej niż 3.780 zł. W § 18 tego porozumienia zapisano,

że strony zgodnie postanowiły, iż w zakresie nim uregulowanym zastępuje ono

odpowiednie unormowania regulaminu pracy i regulaminu wynagradzania, a w

części zawierającej postanowienia korzystniejsze - przepisy prawa pracy.

Natomiast w § 19 strony ustaliły, że w przypadku, gdy na szczeblu krajowym

dojdzie do ustalenia ustawowo wynagrodzeń lekarzy w sposób korzystniejszy, niż

objęty Porozumieniem, zostaną zastosowane stawki korzystniejsze. Ponadto w § 2

ust. 1 pkt 3 Porozumienia - pracodawca zobowiązał się do utrzymania

jednozmianowego systemu czasu pracy dla lekarzy. W październiku 2007 r.

3

powodowie zawarli z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w R. nowe umowy

o pracę, w których jako podstawy prawne ich zawarcia wpisano: zakładowy

regulamin pracy, zakładowy regulamin wynagradzania oraz porozumienie w

sprawie zakończenia sporu zbiorowego zawarte 3 października 2007 r.

W dniu 30 grudnia 2011 r. pozwany dokonał wypowiedzenia porozumienia z

3 października 2007 r. za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia. Jako

podstawę prawną wskazał art. 3651

k.c. w związku art. 300 k.p., natomiast jako

przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie - permanentnie pogarszającą się od

2007 r. sytuację finansową Szpitala z uwagi na nieproporcjonalny do przychodów

wzrost kosztów. Następnie 11 maja 2012 r. pozwany skierował do wszystkich

zakładowych organizacji związkowych zawiadomienie o zamiarze przeprowadzenia

zwolnień grupowych, informując o przyczynach zamierzonego wypowiedzenia

dotychczasowych warunków pracy i płacy 212 lekarzom „z uwagi na trudną

sytuację ekonomiczną polegającą na braku środków finansowych na pokrycie

całości kosztów utrzymania Szpitala oraz narastające od lat zadłużenie Szpitala, jak

również zamiany organizacyjne polegające na łączeniu lub likwidacji niektórych

komórek organizacyjnych, zmniejszeniu liczby stanowisk pracy oraz zmian

organizacji pracy w niektórych komórkach organizacyjnych”, w oparciu o „jednolite

kryterium, tj. regulamin wynagradzania w W.Sz.S.”. Pozwany wezwał zakładowe

organizacje związkowe do przedstawienia do 21 maja 2012 r. propozycji, o których

mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr

90, poz. 844 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach grupowych), a

także zaproponował spotkanie w celu przygotowania i uzgodnienia tekstu

porozumienia, o którym mowa w art. 3 powołanej ustawy, pouczając związki

zawodowe o treści jej art. 3 ust. 4 tej. W dniu 11 maja 2012 r. pozwany pracodawca

zawiadomił Powiatowy Urząd Pracy o zamiarze zwolnień grupowych oraz

zamiarach dokonania wypowiedzeń warunków pracy i płacy lekarzom z uwagi na

trudną sytuację ekonomiczną. Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy

Organizacja Terenowa przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w R. wystąpił

21 maja 2012 r. do pozwanego o „przedłożenie informacji pozwalającej na analizę

przyczyn wskazanych w piśmie datowanym na dzień 11 maja 2012 r. jako powód

4

zamierzonych wypowiedzeń, a w szczególności danych obrazujących sytuację

ekonomiczno-finansową Szpitala z uwzględnieniem udziału w kosztach Szpitala

wynagrodzeń poszczególnych grup pracowniczych z podziałem na wynagrodzenia

zasadnicze tych grup oraz wynagrodzenie za dyżury medyczne lekarzy”, a także o

bliższe sprecyzowanie planowanych zmian organizacyjnych. Następnie 22 maja

2012 r. odbyło się spotkanie dyrekcji pozwanego z przedstawicielami organizacji

związkowych grup zawodowych, ale nie doszło do dokonania żadnych ustaleń,

natomiast Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy Organizacja Terenowa przy

Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w R. nie przystąpił do udziału w takich

pracach. W dniu 29 maja 2012 r. pozwany przekazał związkom zawodowym

analizę kosztów i przychodów, zobowiązań oraz zatrudnienia i wynagrodzenia za

lata 2006-2011. Na początku czerwca 2012 r. odbyło się kolejne spotkanie dyrekcji

Szpitala z przedstawicielami organizacji związkowych grup zawodowych, podczas

którego również nie doszło do żadnego porozumienia. W konsekwencji

zarządzeniem nr 67 z dnia 6 czerwca 2012 r. dyrektor pozwanego wprowadził

„regulamin zwolnień grupowych”. Następnie 8 czerwca 2012 roku pozwany

zawiadomił Powiatowy Urząd Pracy o zamiarze rozwiązania stosunków pracy lub

wypowiedzenia dotychczasowych warunków pracy i płacy pracownikom. Regulamin

zwolnień grupowych został doręczony Oddziałowi Terenowemu Ogólnopolskiego

Związku Zawodowego Lekarzy w dniu 11 czerwca 2012 r. W załączniku nr 2 do

regulaminu wymieniono lekarzy, którym zostaną wypowiedziane warunki pracy

płacy, wśród których byli również powodowie. W dniach od 13 do 18 lipca 2012 r.

doręczano powodom oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu im

dotychczasowych warunków pracy i płacy „z powodu trudnej sytuacji ekonomicznej

szpitala, polegającej na braku środków finansowych na pokrycie całości kosztów

utrzymania szpitala, w tym kosztów wynagrodzeń pracowniczych, narastającego

zadłużenia Szpitala, a także podjęcia niezbędnych zmian organizacyjnych”.

Wskazano, że zmiana warunków pracy i płacy polegać będzie na wykreśleniu z

umowy o pracę zapisu o podstawie prawnej jej zawarcia w brzmieniu:

„Porozumienie w sprawie zakończenia sporu zbiorowego OTOZZL przy W.Sz.S. w

R. zawartego w dniu 3 października 2007 r.”, które miały wpływ na wysokość

dotychczasowego wynagrodzenia i system czasu pracy określone w umowach o

5

pracę. Powodom zaproponowano obniżenie wynagrodzeń zasadniczych, a ponadto

wykonywanie obowiązków służbowych i zawodowych w ramach systemów czasu

pracy określonych w zakładowym regulaminie pracy, tj. w zmianowym lub

równoważnym czasie pracy. Sytuacja pozwanego według stanu na 30 czerwca

2012 r. nie pozwalała na pokrywanie całości kosztów działalności Wojewódzkiego

Szpitala Specjalistycznego w R., który został przekształcony w spółkę prawa

handlowego pod nazwą […] Szpital Specjalistyczny Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w R.

Na podstawie takich ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że dopuszczalne była

wypowiedzenie porozumienia zbiorowego kończącego spór zbiorowy, a w

konsekwencji pozwany pracodawca mógł dokonać wypowiedzeń warunków płacy

wynikających z porozumienia „postrajkowego”. Zła sytuacja finansowa pozwanego

wskazana jako przyczyna wypowiedzeń zmieniających była rzeczywista, co

potwierdziła uzyskana opinia biegłej z zakresu rachunkowości. Była też przyczyną

uzasadnioną prowadzącą do obniżenia kosztów placowych działalności

znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej pozwanego. Strona pozwana nie

wykazała natomiast, aby przynajmniej w tych oddziałach Szpitala, w których

powodowie świadczyli pracę, nastąpiły zmiany organizacyjne. Sąd Rejonowy uznał,

że przyczyna ta nie była prawdziwa. Sąd stwierdził, że w wypowiedzeniach umów o

pracę pozwana nie wskazała jednoznacznie systemu czasu pracy, odwołując się w

tym zakresie do obowiązującego w zakładzie pracy zakładowego regulaminu pracy,

który przewiduje zmianowy i równoważny czas pracy, dopuszczalny w odniesieniu

do zawodu lekarza (art. 16f ust. 3 pkt. 2 lit. h i art. 16i ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia

1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty - jednolity tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr

277, poz. 1634 ze zm.). Oznaczało to, że pozwany wypełnił dyspozycje art. 42 § 2

k.p. Wynagrodzenia zasadnicze zaproponowane powodom były niższe od

gwarantowanych przez Porozumienie z dnia 3 października 2007 r. o około 8,8%

brutto. Naturalną tego konsekwencją było obniżenie wysokości składników

wynagrodzenia, których wysokość stanowiła pochodną wynagrodzenia

zasadniczego (dodatku stażowego i funkcyjnego oraz wynagrodzeń za dyżury

medyczne). Pozwana przedstawiła rzeczywistą przyczynę zmiany, której celem

6

było obniżenie kosztów działalności, przy czym zmiany warunków pracy i płacy

dotyczyły nie tylko powodów i nie tylko grupy zawodowej lekarzy.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o zwolnieniach z pracy, pozwany zawiadomił

na piśmie zakładowe organizacje związkowe o przyczynach zamierzonego

„grupowego zwolnienia, liczbie zatrudnionych pracowników i grupach zawodowych,

do których oni należą, grupach zawodowych pracowników objętych zamiarem

grupowego zwolnienia, okresie, w ciągu którego nastąpi takie zwolnienie,

proponowanych kryteriach doboru pracowników do grupowego zwolnienia,

kolejności dokonywania zwolnień pracowników, propozycjach rozstrzygnięcia spraw

pracowniczych związanych z zamierzonym grupowym zwolnieniem”. Powodowie

upatrywali naruszenie tego przepisu ze względu na „nieprzedstawienie organizacji

związkowej żądanych przez nią dodatkowych informacji”. Ponadto Sąd pierwszej

instancji uznał, że Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy Organizacja Terenowa

przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w R. miała status zakładowej

organizacji związkowej, która nie złożyła informacji, o których mowa w art. 251

ust.

2 ustawy o związkach zawodowych, a zatem pozwany pozostawał „w niewiedzy co

do posiadania przez nią przymiotu reprezentatywności”, która usprawiedliwiała

niezawiadomienie organizacji związkowej o zamiarze dokonania wypowiedzeń

warunków pracy i płacy powodom, z którymi nie zamierzała rozwiązywać

definitywnie stosunków pracy. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że pozwany w

sposób zgodny z prawem dokonał wypowiedzeń zmieniających, które były

uzasadnione.

Sąd Okręgowy po rozpoznaniu apelacji powodów potwierdził stanowisko, że

zbiorowe porozumienie z 2007 r. mogło zostać skutecznie rozwiązane w trybie

pisemnego wypowiedzenia z zachowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia (per analogiam z art. 2417

k.p.). Takie rozwiązanie pozwany

dokonał pismem z dnia 30 grudnia 2011 r. za 3 miesięcznym okresem

wypowiedzenia, który upłynął 31 marca 2012 r. Z tym dniem Porozumienie zostało

skutecznie rozwiązane. Wskazanie jako podstaw wypowiedzenia Porozumienia

przepisów Kodeksu cywilnego „nie niweczyło skutków tego wypowiedzenia,

zwłaszcza że w judykaturze prezentowane jest także stanowisko, że porozumienia

zbiorowe, oprócz tego, że stanowią źródło prawa pracy, mają również charakter

7

obligacyjny” (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 września

2013 r., III PK 88/12, LEX nr 1474913). Nie było potrzeby uprzedniego kierowania

do powodów indywidualnych wypowiedzeń co do wszystkich czy tylko niektórych

postanowień zawartych w Porozumieniu. Z chwilą skutecznego rozwiązania

Porozumienia pozwany pracodawca miał podstawy do złożenia powodom

wypowiedzeń zmieniających. Nie doszło zatem do naruszenia art. 18 § 1 i 2 k.p.,

skoro Porozumienie przestało obowiązywać, to pracodawca miał prawo złożyć

„ofertę mniej korzystną”, niż warunki w nim wskazane. Nie doszło też do naruszenia

przepisów o wypowiadaniu zawartych w ustawie o zwolnieniach z pracy, ponieważ

pozwany Szpital podjął wymagane konsultacje, pomimo że z braku informacji

wymaganej przez art. 251

ust. 2 ustawy o związkach zawodowych nie był

obowiązany współdziałać z organizacją związkową, dlatego ewentualne wadliwości

tych konsultacji pozostawało bez wpływu na ocenę skuteczności wypowiedzeń

zmieniających. Sąd drugiej instancji nie podzielił też zarzutu naruszenia art. 18 § 3

k.p., uznając, że kwestia ta była wyjaśniana w innej sprawie, w której rozpoznano

tożsame powództwa innej grupy lekarzy przeciwko pozwanemu Szpitalowi, a

powodowie reprezentowani byli przez tego samego pełnomocnika procesowego,

któremu został doręczony odpis pisma pozwanego z dnia 29 listopada 2012 r., „w

którym wskazano z jakich przyczyn niewielkiej grupie lekarzy nie wręczono

wypowiedzeń zmieniających”. Pozwany wręczył wypowiedzenia zmieniające

jedynie tym pracownikom, którzy w podstawie prawnej zawartych umów o pracę

wskazano wypowiedziane Porozumienie z dnia 3 października 2007 r. Sytuacji

takiej nie można było uznać za przejaw dyskryminacji, tym bardziej że

„wypowiedzenia proponujące nowe warunki wynagrodzenia zostały wręczone

grupie lekarzy wielokrotnie większej, niż ta, która wypowiedzeń nie otrzymała”.

Odnosząc się do rozważań Sądu pierwszej instancji w zakresie zmiany

systemu czasu pracy Sąd Okręgowy wskazał, że w tych konkretnych przypadkach

nie stanowiły one istotnego elementu zawartych pomiędzy stronami umów o pracę.

Żadna z umów nie zawierała w swej treści określenia systemu czasu pracy

powodów. Jedynie w podstawie prawnej umów o pracę wskazano Porozumienie z 3

października 2007 r. obok przepisów Kodeksu pracy, zakładowego regulaminu

wynagrodzeń i zakładowego regulaminu pracy. „Tym samym ustalenie systemu

8

czasu pracy nie wymagało wypowiedzenia zmieniającego, a zatem zarzuty

dotyczące niejednoznaczności oferty, a przez to naruszenia art. 42 § 2 k.p., art. 45

§ 1 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p. należało uznać za chybione”, a błędne

przytoczenie przez Sąd Rejonowy art. 16f ust. 3 pkt 2 lit h i art. 16i ustawy z dnia 5

grudnia 1996 roku o zawodzie lekarza pozostawało zatem bez znaczenia dla

prawidłowości rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd drugiej instancji

oddalił apelacje powodów oraz orzekł o kosztach procesu.

W przedmiotowo dopuszczalnej ze względu na wartość przedmiotu

kasacyjnego zaskarżenia powód B. D. zarzucił naruszenie przepisów prawa

materialnego przez: 1. obrazę art. 2417

k.p. w związku z art. 9 § 1 k.p. przez

zastosowanie art. 2417

k.p. do porozumienia zbiorowego niebędącego układem

zbiorowym pracy, a zawartego w trybie i na zasadach przewidzianych ustawą z

dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych i to zastosowanie tego

artykułu wprost w sposób korygujący oświadczenie woli pozwanej; 2. obrazę art. 42

§ 2 k.p. przez przyjęcie, iż system czasu pracy objęty uzgodnieniami stron

porozumienia zbiorowego nie wymaga dla jego zmiany wypowiedzeń

zmieniających; 3. obrazę art. 18 § 3 k.p. w związku z art. 9 § 1 k.p. wskutek

przyjęcia, iż uzgodniony w porozumieniu zbiorowym system czasu pracy nie stał się

istotnym elementem warunków umowy o pracę; 4. obrazę art. 45 § 1 k.p. w związku

z art. 42 § 1 i 2 k.p. poprzez oddalenie powództwa o zasądzenie odszkodowania za

niezgodne z prawem dokonanie wypowiedzenia zmieniającego, a to: art. 38 § 1

k.p., art. 2 ust. 5 oraz art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy o zwolnieniach z pracy.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego: 1. art.

378 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie zarzutu apelacyjnego dotyczącego

naruszenia art. 3 ust. 3 ustawy o zwolnieniach z pracy; 2. art. 328 § 2 w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. poprzez powierzchowne i niejednoznaczne ustosunkowanie się

do zarzutów apelacji dotyczących naruszenia przepisów art. 2 ust. 5 i art. 3 ust. 1

ustawy o zwolnieniach; 3. art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie zawartego w

apelacji zarzutu naruszenia art. 8 k.p. i zastosowanie art. 251

ust. 2 i art. 30 § 21

ustawy o związkach zawodowych; 4. art. 228 § 2 w związku z art. 391 § 1 oraz

art. 382 k.p.c. poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Sądowi II instancji znane były z

urzędu przyczyny wręczenia wypowiedzeń zmieniających jedynie części

9

pracowników - lekarzy, a także poprzez ujawnienie przyjętych z „urzędu”

okoliczności dopiero w uzasadnieniu orzeczenia.

Skarżący sformułował następujące zagadnienia prawne: „1. Czy

wystarczającą podstawą dla zmiany na niekorzyść pracownika w drodze

wypowiedzenia zmieniającego istotnych warunków pracy i płacy gwarantowanych

treścią porozumienia zbiorowego zawartego w oparciu o ustawę z dnia 23 maja

1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. z 1991 r. Nr 55, poz. 236 ze

zm.) jest uprzednie zwolnienie się pracodawcy ze zobowiązań wynikających z

porozumienia w drodze wypowiedzenia tego porozumienia partnerowi społecznemu

z którym porozumienie zawarł, czy też zwolnienia tego winien dokonać pracodawca

w drodze wypowiedzenia warunków tego porozumienia, które weszły do treści

indywidualnych umów o pracę, indywidualnie w stosunku do każdego pracownika i

dopiero wówczas zastosować wypowiedzenia zmieniające warunki umów o pracę

odbiegające na niekorzyść pracownika od warunków z porozumienia ?; 2. Czy w

razie dopuszczalności jednostronnego rozwiązania przez pracodawcę

porozumienia zbiorowego zawartego w oparciu o ustawę z dnia 23 maja 1991 r. o

rozwiązywaniu sporów zbiorowych podstawą takiego rozwiązania może być

art. 2417

k.p. ?”.

Mając na względzie powyższe wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego

w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz

zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego za

pierwszą i drugą instancję oraz za postępowanie kasacyjne.

Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniosła o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania, alternatywnie domagając się jej oddalenia i

zasądzenia od powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Proceduralne

zarzuty kasacyjne pozostawały bez istotnego wpływu na prawidłowy osąd sprawy

(w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) - w konfrontacji do wskazanych skarżącemu

przyczyn wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy, w postaci

10

obiektywnie „trudnej sytuacji ekonomicznej szpitala, polegającej na braku środków

finansowych na pokrycie całości kosztów utrzymania szpitala, w tym kosztów

wynagrodzeń pracowniczych, narastającego zadłużenia szpitala”, co uzyskało

potwierdzenie w uzyskanej opinii biegłego z zakresu rachunkowości. Okoliczności

takie wymuszały wprowadzenie adekwatnych zmian organizacyjnych i płacowych w

celu uzdrowienia sytuacji finansowej pozwanego pracodawcy, w tym

usprawiedliwiały propozycje obniżek wynagrodzeń za pracę oraz zmianę

jednozmianowego systemu czasu pracy zatrudnionych lekarzy, ustalonych na

podstawie zakładowego porozumienia z dnia 3 października 2007 r. w sprawie

zakończenia sporu zbiorowego, które stanowiło podstawę zawarcia umowy o pracę

ze skarżącym, polegająca na wprowadzeniu równoważnego i zmianowego systemu

organizacji zatrudnienia i czasu pracy lekarzy. Nie może podlegać dyskusji, że

usprawiedliwionymi przyczynami i przekonującym uzasadnieniem wypowiedzeń

zmieniających warunki pracy i płacy personelu medycznego było dążenie do

uzdrowienia sytuacji finansowej pozwanego, gdyż brak stabilności finansowej może

potencjalnie prowadzić nawet do upadłości likwidacyjnej pracodawcy użyteczności

publicznej (szpitala) o statusie spółki prawa handlowego, a w konsekwencji do

utraty miejsc pracy.

Złożone przez pozwanego w tym zakresie propozycje rozwiązania lub

uzdrowienia (sanacji) trudnej sytuacji finansowej w trybie przepisów ustawy o

zwolnieniach z pracy, wedle miarodajnych ustaleń zaskarżonego wyroku (art. 39813

§ 2 k.p.c.), nie spotkały się z konstruktywnym odzewem związków zawodowych,

przeto pozwany na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o zwolnieniach z pracy wydał

zarządzenie w sprawie „regulaminu zwolnień grupowych”, (o czym była uprzedzona

strona związkowa), z którego postanowień wynikały zasady doboru pracowników

do wypowiedzeń definitywnych oraz zmieniających warunki płacy lekarzom, którym

zaproponowano „jednolite” obniżki wynagrodzeń za pracę do stawek wynikających

z zakładowego regulaminu wynagradzania, który został wprowadzony w miejsce

dotychczasowego systemu płacowego opartego na wypowiedzianym w trybie art.

3651

§ 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. porozumieniu kończącym spór zbiorowy.

Podobnie, zmiana systemu czasu pracy wynikała z uprawnionego i uzasadnionego

wprowadzenia równoważnego lub zmianowego czasu pracy w trybie

11

wypowiedzenia zmieniającego - w miejsce dotychczas obowiązującego

jednozmianowego czasu pracy lekarzy, który miał oparcie w rozwiązanym za

wypowiedzeniem pozwanego pracodawcy - poprzednio obowiązującym

zakładowym porozumieniu zbiorowym prawa pracy, które zostało inkorporowane do

treści wypowiedzianej skarżącemu umowy o pracę. W konsekwencji chybione

okazały się kasacyjne zarzuty naruszenia art. 2-4 ustawy o zwolnieniach z pracy. W

tym kontekście Sąd Najwyższy incydentalnie ocenił jako nieracjonalną, a co

najmniej wątpliwą niekonstruktywną opozycję zakładowych organizacji

związkowych wobec propozycji pozwanego wypowiedzenia definitywnego

zakładowego porozumienia zbiorowego. Organizacje te ze względu na obiektywnie

złą sytuację finansową pracodawcy oraz potrzebę utrzymania funkcjonowania

szpitala, a w konsekwencji także miejsc pracy, mogły choćby negocjować okresowe

zawieszenie stosowania wypowiedzianego porozumienia do czasu poprawy stanu

finansów pozwanego (argumentum a simili do art. 9 § 4 k.p.).

Na gruncie postulatów judykatury nie podlega kwestii, że zaproponowana

zmiana jednozmianowego na równoważny lub zmianowy system czasu pracy

lekarzy wpływa w istotny sposób na sanację organizacji czasu pracy lekarzy, a

przede wszystkim na wynagradzanie za dyżury medyczne, które wywołują

zasadnicze jurysdykcyjne kontrowersje organizacyjne i płacowe w sporach ze

stosunków pracy lekarzy (por. uchwałę uzasadnienie uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2014 r., I PZP 2/14, OSNP 2015 nr

4, poz. 46).

Wprawdzie Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska Sądu drugiej instancji, że

poprzednio stosowany i zmieniająco wypowiedziany jednozmianowy czas pracy

lekarzy nie stanowił istotnego elementu umów o pracę, skoro „żadna z umów nie

zawierała w swej treści określenia systemu czasu pracy powodów”, ponieważ

istotny charakter tego spornego składnika treści stosunków pracy lekarzy wynikał z

uzgodnionego utrzymania jednozmianowej organizacji czasu pracy na podstawie

postanowień zakładowego porozumienia w sprawie zakończenia sporu zbiorowego,

które było inkorporowane do treści indywidualnych stosunków pracy lekarzy. Z

miarodajnych ustaleń w sprawie wynikało, że w treści umów o pracę zawieranych z

lekarzami pozwany wskazywał to porozumienie jako podstawę prawną ich

12

zawarcia. Ponadto pozwany pracodawca traktował jednozmianowy system czasu

pracy zatrudnianych lekarzy jako istotny składnik umów o pracę. Gdyby

jednozmianowa organizacja czasu pracy lekarzy nie była objęta treścią

indywidualnych stosunków pracy lekarzy wskutek jej inkorporacji do umów o pracę

lekarzy w wykonaniu zawartego zbiorowego zakładowego porozumienia prawa

pracy, to pozwany nie dokonywałby w tym istotnym zakresie zmiany systemu

organizacji czasu pracy lekarzy w trybie wypowiedzeń zmieniających.

Wprawdzie w rozpoznanej sprawie istotnie nie została wystarczająco

wyjaśniona ani osądzona kwestia dokonania wypowiedzeń zmieniających „jedynie

części pracowników lekarzy”, tyle że w tym zakresie zarzuty, a przede wszystkim

kasacyjne podstawy zaskarżenia, ograniczone do proceduralnych zarzutów

naruszenia art. 228 § 2 w związku z art. 391 k.p.c. oraz naruszenia art. 18 § 3 k.p.

w zakresie potencjalnej dyskryminacji lekarzy, którzy otrzymali wypowiedzenia

zmieniające w stosunku do lekarzy, którzy utrzymali dotychczasowe warunki pracy i

płacy, nie mogły być poddane kontroli kasacyjnej kontestowanego wyroku

orzekającego w zakresie zasadności i zgodności z prawem (legalności)

wypowiedzeń zmieniających lekarzom warunki pracy i płacy. Ponieważ

przedmiotem dokonanego osądu nie były roszczenia powodów (w tym skarżącego)

z tytułu nierównego traktowania ani z potencjalnej dyskryminacji większości lekarzy,

którym pozwany wypowiedział warunki pracy i płacy, w porównaniu do bliżej

nieokreślonej i nieustalonej liczby lekarzy, którzy zachowali dotychczasowe i -

wedle twierdzeń skarżącego - korzystniejsze warunki zatrudnienia, to Sąd

Najwyższy nie mógł domyślać się, poszukiwać ani tym bardziej wyręczać

profesjonalnego pełnomocnika procesowego, który kontestując wypowiedzenia

zmieniające nie sformułował innych roszczeń ze sfery potencjalnego nierównego

traktowania (art. 112

k.p.) lub dyskryminacji dominującej liczby lekarzy (art. 183a-3d

k.p.), którym pozwany dokonał wypowiedzeń warunków pracy i płacy, w konfrontacji

do „nielicznej” grupy lekarzy, którym pozwany pozostawił dotychczasowe i być

może korzystniejsze warunki płacy i płacy. W każdym razie kasacyjny zarzut

naruszenia art. 18 § 3 k.p., który odnosi się do potencjalnie nierównych lub

dyskryminacyjnych postanowień umów o pracę, nie znajduje wprost ani

bezpośrednio zastosowania przy dokonywaniu sądowej weryfikacji wypowiedzeń

13

zmieniających warunki pracy i płacy lekarzy, był co najmniej niewystarczający do

rozpoznania innych roszczeń za nierówne lub dyskryminacyjne potraktowanie

skarżącego w porównaniu do bliżej niekreślonej grupy lekarzy, którym pozwany nie

wypowiedział warunków pracy i płacy, z argumentacją, że ich umowy o pracę nie

były oparte na rozwiązanym porozumieniu, kończącym w 2007 r. spór zbiorowy

pracy.

W ocenie podstawowego zakresu zaskarżenia Sąd Najwyższy potwierdza

dominującą linię judykatury, że dopuszczalne jest usprawiedliwione obiektywnymi

przyczynami wypowiedzenie porozumienia kończącego zakładowy spór zbiorowy

(na podstawie art. 3651

§ 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., wynikającej z

postanowień rozwiązanego porozumienia zbiorowego lub per analogiam do

art. 2417

k.p.), a w konsekwencji legalne i usprawiedliwione jest dokonywanie

indywidualnych wypowiedzeń warunków pracy i płacy, które były oparte lub

wynikały z rozwiązanego z upływem okresu wypowiedzenia zbiorowego

porozumienia prawa pracy inkorporowanego do treści indywidualnych umów o

pracę. Ponadto, skoro legalne jest wypowiadanie nazwanych źródeł zakładowego

prawa pracy, w tym układów zbiorowych pracy (art. 2417

k.p.), to zasada wolności

kontraktowania nienazwanych zbiorowych porozumień prawa pracy nie wyklucza

ich wypowiadania na podstawie 3651

§ 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., jeżeli w

sprawach nieuzgodnionych w zbiorowym porozumieniu prawa pracy jego strony

przewidziały odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego, lub według

argumentum a simile z art. 2417

k.p. z przyczyn obiektywnie usprawiedliwionych w

razie nieuzyskania konstruktywnego stanowiska związków zawodowych w zakresie

innych sposobów uzdrowienia sytuacji finansowej dla zapobieżenia potencjalnej

upadłości pracodawcy i utrzymania dotychczasowego stanu zatrudnienia.

W tym zakresie zaskarżenia skarżący ewidentnie „rozminął się” z

miarodajnymi ustaleniami zaskarżonego wyroku, utrzymując, że pozwany zmienił

na jego niekorzyść warunki pracy i płacy po „zwolnieniu się ze zobowiązań

wynikających z porozumienia w drodze wypowiedzenia”. Tymczasem pozwany

najpierw legalnie i zasadnie wypowiedział zakładowe porozumienie kończące spór

zbiorowy, a po jego rozwiązaniu wypowiedział indywidualne warunki pracy i płacy,

które wcześniej były oparte na postanowieniach tego zakładowego aktu prawa

14

pracy. W konsekwencji chybione okazały się kasacyjne zarzuty naruszenia art. 42 §

1 i 2 w związku z art. 45 § 1 k.p.

Nie doszło też w zaskarżonym wyroku do naruszenia art. 8 k.p., który nie

doznał „uszczerbku” ze względu na interesy obu stron stosunku pracy i w związku z

utrzymaniem dotychczasowego stanu zatrudnienia, ale także z uwzględnieniem

dobra pacjentów pozwanego szpitala w sytuacji związkowej kontestacji (blokady)

usprawiedliwionych działań pozwanego, które zmierzały do sanacji jego trudnej

sytuacji finansowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji w

zgodzie z art. 39814

k.p.c., orzekając o należnych pozwanemu kosztach zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym na podstawie art. 98 k.p.c.

kc