V CSK 122/15

Sygn. akt V CSK 122/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maria Szulc (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSN Zbigniew Kwaśniewski

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z powództwa A. Sp. z o.o. w W.

przeciwko Skarbowi Państwa-Sądowi Okręgowemu i Sądowi Apelacyjnemu o

zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 listopada 2014 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej

Skarbu Państwa od powoda kwotę 1800,- ( jeden tysiąc osiemset

) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodowej spółki

od wyroku Sądu Okręgowego, którym zostało oddalone jej powództwo o

zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego i Sądu

Apelacyjnego kwoty 101.800 zł z tytułu odszkodowania za szkodę poniesioną w

związku z wydaniem orzeczeń dotyczących odmowy zwrotu z urzędu opłaty od

apelacji i skargi kasacyjnej na podstawie art. 79 ust. 1 lit. e) ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j. t. Dz. U. z 2014 r., poz.

1025 ze zm.; dalej u.k.s.c.) oraz wyrządzonej wyrokiem wstępnym Sądu

Okręgowego z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I C …/05 oraz wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 20 marca 2007 r. sygn. I ACa …/07.

Sądy obu instancji ustaliły, że powodowa spółka uczestnicząc w charakterze

pozwanej w sprawie z powództwa J. T. o zadośćuczynienie i odszkodowanie

uiściła w kwotach po 50.900 zł opłatę od apelacji od wyroku wstępnego Sądu

Okręgowego z dnia 8 czerwca 2006 r. ustalającego odpowiedzialność pozwanej i

opłatę od skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego oddalającego jej

apelację. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy uchylił wyrok

Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd

Apelacyjny uchylił wyrok wstępny Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania, w wyniku którego wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r. Sąd

ten powództwo oddalił i nie obciążył powoda J. T. obowiązkiem zwrotu kosztów

procesu na rzecz pozwanej na podstawie art. 102 k.p.c.

Wnioski o zwrot opłaty od apelacji i o zwrot opłaty od skargi kasacyjnej

zostały prawomocnie oddalone przez Sąd Okręgowy i przez Sąd Apelacyjny z

uwagi na brak przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 lit.e) u.k.s.c. wobec nie

stwierdzenia przez Sąd wyższej instancji oraz Sąd Najwyższy oczywistego

naruszenia prawa przy wydaniu wyroku z dnia 8 czerwca 2006 r. i wyroku z dnia 20

marca 2007 r.

Sąd pierwszej instancji przyjął w oparciu o art. 4171

§ 2 k.c., że niezgodność

z prawem, rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, musi

mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty. Celem art. 79 ust. 1 pkt 1

3

lit. e) u.k.s.c. jest nie obciążanie żadnej ze stron obowiązkiem poniesienia opłaty od

środka zaskarżenia w sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza

prawo albo gdy przy jego wydaniu doszło do oczywistego naruszenia prawa, które

powinno być wyraźnie stwierdzone w orzeczeniu uwzględniającym środek

zaskarżenia, a Sąd odwoławczy i Sąd Najwyższy takiego naruszenia prawa nie

stwierdził.

Sąd Apelacyjny podzielił pogląd prawny Sądu Okręgowego z tym, że

przypomniał, iż powódka wskazywała w podstawie faktycznej kilka orzeczeń Sądów

– z jednej strony związanych z wnioskiem o zwrot kosztów sądowych, których

podstawę prawną stanowił art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.k.s.c., w którym to

postępowaniu tok instancyjny został wyczerpany, z drugiej zaś strony dotyczących

ustalenia odpowiedzialności deliktowej strony powodowej w innej sprawie, w której

podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego stanowił art. 416 k.c. a rozstrzygnięcia

o kosztach procesu art. 102 k.p.c., w której tok instancyjny nie został przez

powódkę wyczerpany w zakresie kosztów procesu, co prowadzi do konieczności

rozróżnienia tych podstaw. W zakresie pierwszej z nich, wskazując na definicję

orzeczenia niezgodnego z prawem jako orzeczenia, które jest sprzeczne

z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć, albo zostało wydane w wyniku rażąco

błędnej wykładni albo zastosowania prawa, przy czym naruszenie jest oczywiste

i nie wymaga głębszej analizy, stwierdził, że oczywiste naruszenie prawa musi być

stwierdzone jednoznacznie w sposób nie pozwalający na dowolność interpretacji.

Przesłanką zastosowania art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.k.s.c. jest uwzględnienie

środka zaskarżenia z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenia tego

naruszenia przez sąd. W wyroku zarówno Sądu Apelacyjnego z dnia 15 maja

2008 r. jak i Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r. nie ma powołania się na

oczywiste naruszenie prawa, a powódka nie usiłowała dowodzić istnienia tej

przesłanki wskazując jedynie, że stwierdzenie oczywistego naruszenia prawa nie

musi wynikać wprost z wydanego orzeczenia. Wprawdzie ustawa nie definiuje

sposobu wykonania obowiązku stwierdzenia oczywistości naruszenia prawa przez

sąd odwoławczy lub Sąd Najwyższy, lecz jest oczywiste, że w sentencji orzeczenia

odwoławczego powinien być zamieszczony nakaz zwrotu opłaty przez sąd, który

4

opłatę pobrał (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.k.s.c., a w uzasadnieniu umotywowane

potwierdzenie kwalifikowanego naruszenia prawa (art. 328 § 2 k.p.c.). Analiza

motywów zarówno Sądu Apelacyjnego, jak i Sądu Najwyższego wskazuje, że

podstawą uwzględnienia środka odwoławczego i skargi kasacyjnej nie było

oczywiste naruszenie prawa, lecz interpretacja prawna przesłanek

odpowiedzialności odszkodowawczej deliktowej w aspekcie ustaleń faktycznych;

zastosowanie art. 416 k.c. zamiast błędnego zastosowania art. 415 k.c. nie

doprowadziło do uwolnienia powódki (pozwanej) od odpowiedzialności

odszkodowawczej, a u podstaw oddalenia powództwa legły dodatkowo ustalone

okoliczności faktyczne. W rezultacie brak było podstaw do zastosowania art. 79 ust.

1 pkt 1 lit.e) u.k.s.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Sądy

o zwrocie wymienionych opłat.

Odnosząc się do drugiej wskazanej podstawy faktycznej, tj. orzeczeń

wydanych w sprawie, w której obecna strona powodowa była pozwaną wyjaśnił, że

na skutek własnych działań odstąpiła od kwestionowania końcowego

rozstrzygnięcia o kosztach procesu zawartego w wyroku Sądu Okręgowego z dnia

4 marca 2009 r., którym odstąpiono od obciążenia przegrywającego kosztami

procesu, w tym kosztami związanymi z uprzednio wniesionymi środkami

zaskarżenia, co uniemożliwia kwestionowanie prawidłowości tego orzeczenia

w niniejszym procesie wobec treści art. 4241b

k.p.c.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powódka wniosła o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie przez niezastosowanie art. 417 § 1 k.c.

i art. 4171

§ 2 w zw. z 361 § 1 i 2 k.c. oraz art. 417 k.c. i art. 4171

§ 2 w zw. z 361

§ 1 i 2 w zw. z 4241a

§ 2 k.p.c. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny

wpływ na wynik sprawy wywiodła z naruszenia przez błędną wykładnię

i niezastosowanie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.k.s.c. w zw. z art. 4241a

§ 2 k.p.c., art.

79 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.k.s.c. w zw. z art. 4241a

§ 2 k.p.c., art. 4241a

§ 2 k.p.c.;

z naruszenia przez nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie, w jakim Sąd drugiej

instancji nie dokonał weryfikacji przyczyn uchylenia wskazanych wyroków art. 378

§ 1 k.p.c. i art. 382 w zw. z 328 § 2 w zw. z 391 § 1 k.p.c. oraz z naruszenia art.

5

378 § 1 k.p.c. i art. 382 w zw. z 328 § 2 w zw. z 391 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie

istoty sprawy w wyniku nierozpoznania wszystkich zarzutów apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie są trafne zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie

objętym zarzutami uchybienia art. 378 § 1 oraz 382 w zw. z 328 § 2 i 391 § 1 k.p.c.

wskutek nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd drugiej instancji uzasadnionej

brakiem weryfikacji przyczyn uchylenia wskazanych wyroków, nierozpoznaniem

wszystkich zarzutów apelacji i nierozpoznaniem żądania naprawienia szkody

wyrządzonej wyrokiem wstępnym Sądu Okręgowego z dnia 8 czerwca 2006 r.

sygn. IC …/05 i wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 20 marca 2007 r. sygn. I

ACa …/07.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania

istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu nie odnosi się do tego,

co było przedmiotem sprawy lub gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy

żądania albo merytorycznych zarzutów strony bezpodstawnie przyjmując, że

istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie.

Jest to więc stan nierozstrzygnięcia o żądaniu strony, natomiast wszelkie inne

naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie uzasadniają przyjęcia, że

sprawa nie została rozpoznana przez sąd (postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22, wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36,

z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2, z dnia 3 lipca

2015 r., IV CZ 39/15, z dnia 26 czerwca 2015 r., I CZ 45/15 – nie publ.).

Zarzucane niedokonanie weryfikacji przyczyn uchylenia wskazanych

wyroków po pierwsze nie może być zakwalifikowane jako nierozpoznanie istoty

sprawy, a po drugie nie zachodzi. Sąd Apelacyjny dokonał oceny przyczyn

uchylenia wyroku wstępnego Sądu Okręgowego z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I

C …/05 oraz wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 marca 2007 r., sygn. I

ACa …/07 i motywy w tym zakresie ujął na stronie 8 uzasadnienia wyroku, zaś fakt,

że wywiódł z ich analizy wnioski niezgodne z oczekiwaniem skarżącej nie

uzasadnia ani naruszenia art. 378 k.p.c. ani naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. również

6

w zakresie objętym twierdzeniem o nierozpoznaniu wszystkich zarzutów

apelacyjnych, tym bardziej iż motywy są klarowne i poddają się kontroli kasacyjnej.

Rozpoznane zostało także drugie zgłoszone przez powódkę żądanie – naprawienia

szkody wyrządzonej wskazanymi wyżej wyrokami i zarzuty apelacji w tym zakresie.

Sąd drugiej instancji wyraźnie rozgraniczył dwa żądania powódki i do wskazanego

w zarzucie odniósł się stwierdzając, że niezaskarżenie przez powódkę końcowego

postanowienia o kosztach procesu zawartego w wyroku Sądu Okręgowego z dnia

4 marca 2009 r., którym odstąpiono od obciążenia przegrywającego kosztami

procesu, w tym kosztami związanymi z uprzednio wniesionymi środkami

zaskarżenia, uniemożliwia kwestionowanie prawidłowości tego orzeczenia w

niniejszym procesie wobec treści art. 4241b

k.p.c. Dodatkowo podnieść trzeba, że

skoro powódka jako szkodę wskazuje uiszczenie opłat sądowych od środków

zaskarżenia, to jej źródłem nie może być nieprawomocny wyrok Sądu Okręgowego

oraz prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego, następnie uchylone, których treść

była przyczyną wniesienia środków zaskarżeń i powstania obowiązku uiszczenia

opłat. Źródłem tym może być ostateczne rozstrzygnięcie o kosztach procesu na

podstawie art. 102 k.p.c., bo dopiero ono przesądzało o zasadzie ich poniesienia i

mogło ewentualnie prowadzić do szkody oraz pozostawać z nią w związku

przyczynowym, ale tej podstawy faktycznej jako źródła szkody powódka nie

powołuje.

Pozostałe zarzuty tj. dotyczące naruszenia 79 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.k.s.c.

i 4241a

§ 2 k.p.c. zostaną omówione łącznie z zarzutami dotyczącymi prawa

materialnego. Z przyczyny wskazanej wyżej rozważania mogą się odnosić tylko do

roszczenia związanego z wydanymi prawomocnymi postanowieniami o odmowie

zwrotu opłaty.

Podstawę roszczenia powódki stanowi art. 4171

§ 2 w zw. z 417 § 1 k.c.

Przesłanką odpowiedzialności, poza szkodą i związkiem przyczynowym jest

zdarzenie szkodzące, którym jest prawomocne orzeczenie niezgodne z prawem,

która to niezgodność musi być stwierdzona we właściwym postępowaniu, chyba że

przepisy odrębne stanowią inaczej.

7

Oznacza to, że nie każdemu orzeczeniu obiektywnie niezgodnemu z prawem

można przypisać bezprawie judykacyjne rodzące odpowiedzialność

odszkodowawczą, lecz tylko takiemu, którego niezgodność z prawem ma postać

kwalifikowaną, a więc musi zostać stwierdzone, że jest ona oczywista i rażąca.

Taką cechę można przypisać orzeczeniu niewątpliwie sprzecznemu z zasadniczymi

i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć albo wydanemu w wyniku szczególnie rażącej wykładni lub

niewłaściwego zastosowania prawa. Kategoria bezprawności judykacyjnej jest

węższa od bezprawności stanowiącej przesłankę odpowiedzialności na podstawie

art. 417 § 1 k.c., która obejmuje każdą obiektywną sprzeczność działania lub

zaniechania władzy publicznej z przepisami prawa.

Stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia następuje w trybie skargi

o stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem, z tym że

w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje można,

zgodnie z art. 4241b

k.p.c., domagać się odszkodowania bez takiego stwierdzenia,

chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

Postanowienia w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty sądowej nie podlegają

takiemu zaskarżeniu (art. 4241

k.p.c.) ale powódka wykorzystała środki prawne

w postaci zażalenia, a więc może bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności tych

orzeczeń z prawem we właściwym postępowaniu domagać się odszkodowania.

W takim wypadku sąd odszkodowawczy jest władny do ustalenia czy działanie

władzy publicznej było bezprawne w wyżej wskazanym rozumieniu, a więc czy

kwestionowane postanowienia naruszały art. 79 § 1 lit. e) u.k.s.c. w sposób

kwalifikowany.

Art. 79 § 1 lit. e) u.k.s.c. stanowi, że sąd zwraca stronie z urzędu całą

uiszczoną opłatę sądową od apelacji, zażalenia lub skargi kasacyjnej w razie

uwzględnienia środka zaskarżenia z powodu oczywistego naruszenia prawa

i stwierdzenia tego naruszenia przez sąd odwoławczy lub Sąd Najwyższy. Zawiera

zatem dwie łączne przesłanki zwrotu opłaty z urzędu - uwzględnienie środka

odwoławczego z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenie tego

naruszenia przez sąd odwoławczy.

8

W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że oczywiste naruszenie prawa

w rozumieniu tego przepisu musi mieć - tak jak przy skardze o stwierdzenie

niezgodności - charakter kwalifikowany, czyli musi być widoczne prima facie,

a stwierdzenie takiego naruszenia przez sąd odwoławczy musi nastąpić w związku

z uwzględnieniem środka, musi być wyraźne i nie można go domniemywać. Samo

twierdzenie skarżącego, że doszło do oczywistego naruszenia prawa nie jest

przesłanką zwrotu. Taka kwalifikacja naruszenia może nastąpić wtedy, gdy sąd

drugiej instancji nakaże zwrot opłaty, lub w uzasadnieniu wyroku uchylającego

wyraźnie wskaże na oczywiste naruszenie prawa. Przemilczenie natomiast tej

kwestii w uzasadnieniu albo zaznaczenie, że do takiego naruszenia nie doszło nie

pozwala na przyjęcie zaistnienia tej przesłanki. Analizie powinna więc podlegać

treść sentencji i uzasadnienia wyroków kasatoryjnych Sądu Najwyższego i Sądu

Apelacyjnego.

Omawiany przepis w zakresie pkt 1 lit.f), był przedmiotem kontroli Trybunału

Konstytucyjnego, który orzekł o jego niezgodności z ustawą zasadniczą w zakresie,

w jakim w postępowaniu nieprocesowym wszczętym z urzędu nie przewiduje

zwrotu opłaty od skargi na postanowienie referendarza sądowego uwzględnionej

z innego powodu, niż oczywiste naruszenie prawa. Kontrola ta nie objęła więc

zakresem pkt 1 lit. e) i dotyczyła wyłącznie postępowania rejestrowego

z odpowiednim zastosowaniem przepisów postępowania nieprocesowego, którego

przepisy w sposób odmienny niż w procesie regulują zwrot kosztów postępowania.

Pojawia się w tym miejscu rozważań problem prawny związany z treścią art.

4241a

§ 2 k.p.c. stanowiącego, że orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek

wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu

wywołanym wniesieniem skargi o niezgodność.

W niniejszej sprawie wiąże się on z zagadnieniem, czy skoro Sąd Najwyższy

uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, to przesądza to o uwzględnieniu środka

odwoławczego z powodu oczywistego naruszeniu prawa i czy sądy w sprawie o

zwrot opłaty były związane tym wyrokiem jako orzeczeniem równym w skutkach z

orzeczeniem wydanym w postępowaniu ze skargi o niezgodność.

9

W doktrynie prezentowane są rozbieżne stanowiska. Przedstawiciele

pierwszego z nich wyrażają pogląd, że wydanie wyroku kasatoryjnego przez Sąd

Najwyższy jest równoznaczne ze stwierdzeniem niezgodności orzeczenia

z prawem w rozumieniu art. 4171

§ 2 k.p.c., zaś zwolennicy poglądu przeciwnego

wskazują, że takie orzeczenie nie przesądza automatycznie o niezgodności

z prawem uchylonego orzeczenia, zależy to bowiem od kwalifikacji uchybień

stwierdzonych przez Sąd Najwyższy.

Zagadnienie to było przedmiotem rozważań w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 26 listopada 2010 r., IV CSK 383/10 i w wyroku z dnia

13 czerwca 2013 r., V CSK 328/12 (nie publ.), w których przyjął, że orzeczenie

kasatoryjne wydane na skutek skargi kasacyjnej nie zawsze jest równoznaczne

z tym, że uchylone orzeczenie sądu drugiej instancji jest niezgodne z prawem

w rozumieniu art. 4171

§ 2 w zw. z art. 4241a

§ 2 k.c. Wyjaśnił, że za takim

poglądem przemawia odmienność celów postępowania o stwierdzenie

niezgodności i postępowania kasacyjnego, w pierwszym z nich jest to bowiem

stwierdzenie czy wyrok jest zgodny z prawem, a w drugim badanie zasadności

podniesionych zarzutów kasacyjnych. O ile więc odmowa przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania lub jej oddalenie nie budzi wątpliwości co do skutku

w zakresie uznania zgodności zaskarżonego wyroku z prawem, to wyrok

kasatoryjny może zapaść wobec stwierdzenia naruszenia przepisów prawa ale nie

musi oznaczać naruszenia kwalifikowanego wymaganego w skardze o stwierdzenie

niezgodności. Przyczyną może być konieczność rozstrzygnięcia istotnego

zagadnienia prawnego albo potrzeba wykładni prawa. Mieć trzeba nadto na

uwadze przyznaną sądowi swobodę orzeczniczą i prawo do wykładni, nawet

odmiennej, jeżeli nie wykracza rażąco poza ich granice.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do

tego poglądu.

Uwzględnić również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził,

że bezprawność judykacyjna musi być rozumiana jako oczywista i rażąca

niezgodność orzeczenia z prawem i mieć postać kwalifikowaną, a więc uchylenie

wyroku nie zawsze oznacza wykroczenie przez sąd poza granice przyznanej mu

10

swobody i nie każdy przejaw niezgodności z prawem stanowi przesłankę

odpowiedzialności odszkodowawczej. Tak jest tylko wtedy, gdy sędziemu można

postawić zarzut subiektywnej wadliwości postępowania i sprzeczność z prawem

można zakwalifikować jako wystarczająco poważne naruszenie prawa i tylko

w wyjątkowych wypadkach (wyroki z dnia 1 kwietnia 2008 r., SK 77/06, OTK ZU nr

3/A/2008, poz. 39, z dnia 27.IX.12 SK 4/11 OTK - A z 2012, nr 8, poz. 97). Trybunał

Konstytucyjny wskazał również na odmienne cele postępowania o stwierdzenie

niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem i postępowania kasacyjnego

podkreślając odmienność ich charakteru, celu procesowego i skutków prawnych

(wyrok z dnia 12 lipca 2011 r., SK, 49/08, OTK ZU nr 6/A/2011).

Nie można nie zwrócić uwagi na niespójność rozwiązań przewidzianych

przez ustawodawcę w art. 4241

i 4241a

§ 2 k.p.c. Pierwszy przewiduje kwalifikowaną

postać niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem, natomiast drugi jako

podstawę wyroku kasatoryjnego wskazuje uwzględnienie skargi kasacyjnej a więc

uznanie za uzasadnione zarzutów prawa procesowego lub materialnego,

niezależnie od wagi i stopnia naruszenia prawa. Uznanie, że samo wydanie wyroku

kasatoryjnego uzasadnia przyjęcie naruszenia prawa w rozumieniu art. 4241

k.p.c.

prowadziłoby do powstania dwóch reżimów stwierdzenia kwalifikowanego

naruszenia prawa - jednego opartego na skardze o stwierdzenie niezgodności

i pojęciu kwalifikowanego naruszenia i drugiego opartego na wyroku kasatoryjnym

Sądu Najwyższego i jakimkolwiek naruszeniu prawa. Takie założenie jest

sprzeczne z zasadą odpowiedzialności Skarbu Państwa za bezprawie judykacyjne

w granicach kwalifikowanego naruszenia prawa i równości podmiotów wobec prawa.

Reasumując stwierdzić trzeba, że wyrok kasatoryjny Sądu Najwyższego

(art. 4241a

§ 1 k.p.c.) nie przesądza automatycznie o tym, że uchylone orzeczenie

Sądu drugiej instancji jest orzeczeniem niezgodnym z prawem w rozumieniu art.

4171

§ 2 k.c. W sytuacji określonej w art. 4241a

§ 2 k.p.c. sąd oceniając przesłanki

odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 4171

§ 2 k.c., dokonuje

kwalifikacji uchybień sądu drugiej instancji stwierdzonych przez Sąd Najwyższy

w wyroku kasatoryjnym, jeżeli oczywista niezgodność orzeczenia z prawem nie

została wyraźnie stwierdzona przez ten Sąd.

11

Tę samą zasadę zastosować trzeba do kompetencji sądu orzekającego

w sprawie o zwrot opłaty na podstawie art. 79 ust. 1 lit. e) u.k.s.c.; sąd ocenia czy

motywy Sądu Najwyższego wskazują na uwzględnienie środka odwoławczego

z powodu oczywistego naruszenia prawa.

Sąd drugiej instancji dokonując wykładni przesłanki oczywistości naruszenia

prawa, o której mowa w art. 79 ust. 1 lit. e) u.k.s.c. przyjął, że stwierdzenie tej

oczywistości musi wynikać z sentencji wyroku Sądu Najwyższego lub sądu

odwoławczego poprzez zamieszczenie nakazu zwrotu opłaty i umotywowanie tej

decyzji w uzasadnieniu orzeczenia. Zgodzić się należy ze skarżącym, że jest to

wykładnia zawężająca, stwierdzenie oczywistości naruszenia prawa może wynikać

bowiem nie tylko z sentencji zawierającej nakaz zwrotu opłat, co powoduje zwrot

opłat i brak szkody, ale także z motywów zawartych w uzasadnieniu orzeczenia

Sądu Najwyższego lub sądu drugiej instancji. W sprawie niniejszej Sąd Apelacyjny

dokonał jednak również oceny treści zarówno uzasadnienia Sądu Najwyższego, jak

i Sądu Apelacyjnego i nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że uchylenie wyroków

z dnia 8 czerwca 2006 r. i z dnia 20 marca 2007 r. nastąpiło z przyczyny

oczywistego naruszenia prawa, którą to ocenę Sąd Najwyższy podziela. Skoro

Sądy orzekające w przedmiocie zwrotu opłat prawidłowo zastosowały art. 79 ust. 1

lit. e) u.k.s.c. i nie można zakwalifikować postanowień jako wydanych z oczywistym

naruszenia prawa, to wykluczone jest zastosowanie art. 4171

§ 2 w zw. z art. 417

§ 1 k.c.

Z tych przyczyn zaskarżony wyrok, mimo częściowo nietrafnego

uzasadnienia odpowiada prawu, zaś zarzuty naruszenia art. 417 § 1 k.c. i art. 4171

§ 2 w zw. z 361 § 1 i 2 k.c. i art. 417 k.c. i art. 4171

§ 2 w zw. z 361 § 1 i 2

w zw. z 4241a

§ 2 k.p.c. oraz art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.k.s.c. w zw. z art. 4241a

§ 2 k.p.c. i art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. ) u.k.s.c. w zw. z art. 4241a

§ 2 k.p.c. nie są

zasadne.

Wniosek powódki o odroczenie rozprawy przed Sądem Najwyższym nie

zasługiwał na uwzględnienie jako umotywowany chorobą pełnomocnika

substytucyjnego bez wskazania przyczyn braku możliwości uczestniczenia

w rozprawie pełnomocnika ustanowionego przez stronę.

12

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.,

o kosztach rozstrzygając zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., 99, 108 § 1 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 i 39821

k.p.c. oraz z § 6 pkt 7 oraz § 13 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).

kc