V CSK 133/15

Sygn. akt V CSK 133/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maria Szulc (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa S. S. i W. S.

przeciwko B. F.

z udziałem interwenienta ubocznego P. B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2015 r.,

skarg kasacyjnych: pozwanej i interwenienta ubocznego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 września 2014 r.,

oddala skargi kasacyjne; zasądza od pozwanej oraz od

interwenienta ubocznego na rzecz powodów kwoty po 1.800 zł od

każdego z nich zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu kasacyjnym.

2

UZASADNIENIE

Powodowie S. S. i W. S. wytoczyli powództwo przeciwko B. F., prowadzącej

działalność gospodarczą pod firmą D. - Materiały budowlane w K., wnosząc o

zasądzenie kwoty 154.564,24 zł i zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu

żądania powodowie wskazali, że nabyli od pozwanej materiały budowlane w

postaci nylonu dekarskiego oraz gruntu dekarskiego. Zakupiony materiał okazał się

wadliwy, nieodporny na warunki atmosferyczne, działanie promieni słonecznych,

łuszczył się i rozsypywał w pył. Powodowie zgłosili pozwanej reklamację, którą

pozwana przekazała producentowi. Reklamacja nie została uwzględniona, w

związku z czym powodowie wystąpili na drogą sądową. Ponadto, na podstawie art.

84 k.p.c. powodowie wnieśli o wezwanie do wzięcia udziału w sprawie P. B.,

prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą D. P., u którego zakupiono

sporny towar. Pismem z dnia 30 września 2011 r. D. P. – P. B. zgłosił swój udział w

sprawie w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanej i wniósł o

oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 11 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w K. zasądził od pozwanej

na rzecz powodów solidarnie kwotę 117.287,83 zł; oddalił powództwo w pozostałej

części i orzekł o kosztach postępowania.

W oparciu o opinię sporządzoną przez instytut naukowo-badawczy, a także

zeznania świadków, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że pozwana

dostarczyła powodom wadliwy towar. Sąd Okręgowy uznał, że w świetle art. 1

ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży

konsumenckiej oraz zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. nr. 141, poz. 1176) – dalej

„u.s.w.s.k., albo „ustawa z 27 lipca 2002 r.”) powodowie nabyli materiał jako osoby

fizyczne. Ustalił także, że niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową ujawniła

się najwcześniej w sierpniu 2010 r., przy czym zgodnie ze sporządzoną w sprawie

opinią niezgodność towaru z umową istniała już w momencie jego wydania. Na tej

podstawie Sąd Okręgowy stwierdził, że przesłanki określone w art. 8 u.s.w.s.k.

zostały spełnione. W związku z tym, Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie pozwu do

kwoty 117.287,83 zł stanowiącej sumę kosztów poniesionych przez powodów

3

z tytułu zakupu oraz położenia nylonu i gruntu dekarskiego. Sąd Okręgowy oddalił

powództwo w zakresie żądania powodów o zwrot kosztów wynagrodzenia za

opracowaną na potrzeby postępowania opinię prywatną.

Na skutek apelacji powodów oraz interwenienta ubocznego Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 22 września 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 51.130,31 zł z ustawowymi

odsetkami od 16 czerwca 2011 r. oraz kwotę 18.300 zł z ustawowymi odsetkami

od 15 lipca 2011 r.; oddalił powództwo w pozostałej części; oddalił apelacje

powodów i interwenienta ubocznego w pozostałej części i orzekł o kosztach

postępowania.

Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego, że dla ustalenia,

iż powodowie nabyli materiały budowlane na własne potrzeby, niezwiązane

z działalnością gospodarczą, wystarczające było złożenie przez nich oświadczenia

tej treści. Oświadczenie to znajdowało potwierdzenie w treści dołączonych do

pozwu faktur, na których oznaczenie nabywcy ograniczało się do wskazania imienia

i nazwiska, bez oznaczenia firmy, pod którą prowadzona była przez nich

działalność gospodarcza. Okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej czy

zawodowej nie pozbawiała powodów możliwości nabycia materiałów budowlanych

na własne potrzeby, a więc z zachowaniem przymiotu konsumenta i rygorów

przewidzianych w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. Sąd Apelacyjny podzielił konkluzję

Sądu Okręgowego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał

podstawy do przyjęcia, że zakupiony przez powodów u pozwanej nylon dekarski był

wadliwy. Wprawdzie opinia sądowa została oparta na wynikach badań próbek

stanowiących podstawę wydania opinii prywatnej, niemniej fakt ten nie

dyskredytował opinii sądowej, a ranga i status podmiotów, które prowadziły badania,

dawały rękojmię obiektywności i rzetelności wyników tych badań. Sąd Apelacyjny

podkreślił także, że istotną okolicznością było ustalenie, że przebadany nylon,

wyprodukowany w 2009 r., nie spełniał kryteriów umożliwiających zastosowanie go

do pokrycia dachowego. Jednocześnie Sąd Apelacyjny ustalił, że powodowie

wykazali wadliwość nylonu tylko w odniesieniu do dachu budynku przy ul. G. […].

Nie wykazali natomiast, kto i w jaki sposób kładł nylon na pozostałych dachach, na

których stwierdzone zostały spękania i łuszczenie nylonu. Materiał sprawy dawał

4

podstawę do tego, by przyjąć jedynie niezgodność z umową towaru

konsumpcyjnego wykorzystanego na dachu budynku przy ul. G. […]. W pozostałym

zakresie powództwo zostało więc oddalone. Sąd oddalił wnioski dowodowe

pozwanej zgłoszone w instancji apelacyjnej, mające podważyć status powodów

jako konsumentów, uznając je za spóźnione. Jednocześnie Sąd Apelacyjny

uwzględnił roszczenie powodów o zwrot kosztów ekspertyzy instytutu naukowego,

wykonanej na ich zlecenie, uznając celowość jej przeprowadzenia i przydatność do

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargi kasacyjne zostały wniesione przez

pozwaną oraz interwenienta ubocznego.

Pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w części punktu 1a sentencji.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzuciła

naruszenie art. 1 ust. 1 u.s.w.s.k. w zw. z art. 221

k.c., art. 4 ust. 1 u.s.w.s.k., art. 6

u.s.w.s.k., art. 8 u.s.w.s.k., art. 9 ust.1 u.s.w.s.k., art. 367 § 1 k.c. w zw. z art. 369

k.c. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzuciła

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 381 k.p.c., art. 217 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c., art.

316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 224 § 2 k.p.c., art. 234 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.,

art. 285 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. tych

przyczyn wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie punktu

1a sentencji przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach; ewentualnie, o oddalenie powództwa

w całości i rozstrzygnięcie o kosztach.

Interwenient uboczny zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części punktu

1a sentencji. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.)

zarzucił naruszenie art. 6 k.c., art. 1 w zw. z art. 10 u.s.w.s.k. W ramach drugiej

podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucił naruszenie art. 231 k.p.c.,

art. 233 § 1 k.p.c., art. 236 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c., art. 285 § 1 k.p.c., art. 290 § 1

k.p.c., art. 321 k.p.c. tej przyczyny wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku

w zakresie punktu 1a i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania; ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i zmianę orzeczenia poprzez oddalenie powództwa w całości.

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Co do skargi kasacyjnej pozwanego.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Wbrew krytyce

skarżącego należy stwierdzić, że uzasadnienie Sądu Apelacyjnego wskazuje

ustalenia dokonane przez ten Sąd w sprawie oraz kwalifikację prawną wydanego

orzeczenia, co umożliwia jego kontrolę kasacyjną, a zatem sporządzone zostało

w sposób, który spełnia wymagania zawarte w tym przepisie. Nie może przy tym

dyskwalifikować tego uzasadnienia powołanie się na dowody z dokumentów

dopuszczone przez Sąd z urzędu i przeprowadzone poza rozprawą. Dowód

z odpisu aktu małżeństwa powodów jest bowiem jedynym dowodem

potwierdzającym stan rodzinny osób w nim wymienionych i nie ma jakichkolwiek

podstaw do jego kwestionowania. Z kolei oświadczenie powodów, że pozostają oni

we wspólności majątkowej małżeńskiej, pozwoliło Sądowi Apelacyjnemu na

pominięcie konstrukcji solidarnej postaci ich wierzytelności przyjętej przez Sąd

Okręgowy, czego skarżący zdaje się nie zauważać, formułując bezpodstawny

zarzut naruszenia art. 367 § 1 w zw. z art. 369 k.c. Nie można też podzielić zarzutu

- podnoszonego w obu skargach kasacyjnych - który sprowadza się do podważania

podstaw wydania opinii przez biegłą H. K. z Instytutu Inżynierii Materiałów

Polimerowych i Barwników (naruszenie art. 285 k.p.c.). Chodzi o to, że Instytut ten

nie miał możliwości badania pobranych przez siebie próbek kwestionowanego

nylonu dekarskiego, gdyż, z uwagi na upływ czasu, próbki te byłyby już

nieprzydatne, wobec czego oparł się na wynikach badań przeprowadzonych w

Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Z. na próbkach pobranych

odpowiednio wcześniej. Skarżący zarzucają, że tym samym nie ma pewności, czy

Instytut PAN badał właściwy materiał, zwłaszcza że badania były prowadzone na

zlecenie powodów, co uzasadnia zakwestionowanie wiarygodności wyników badań

i opinii biegłych. Zarzut ten był przedmiotem oceny Sądów obu Instancji, które

przyjęły, że autorytet naukowy placówki PAN pozwala przyjąć, że próbki pobrane

tam do badań były rzetelnie zidentyfikowane. Zdaniem Sądów, jakiekolwiek

wątpliwości w tym względzie usuwają zeznania świadków J. O. i M. K., którzy

potwierdzili, że próbki do badań były dostarczone z naczynia (wiadra), z którego

brano materiał do pokrycia dachu budynku przy ul. G. […], wyprodukowany w 2009

6

r. W tej sytuacji kwestia ta sprowadza się w istocie do oceny wiarygodności

materiału dowodowego, a ta nie może być przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej

(art. 3983

§ 3 k.p.c.). Uwaga ta odnosi się też do zarzutu dotyczącego błędnej

oceny całego materiału dowodowego (zarzut uchybienia art. 233 § 1 w zw. z art.

381 i art. 217 § 1 k.p.c.). Warto zaznaczyć, że o indywidualizowaniu oceny

dowodów przez Sąd Apelacyjny najlepiej świadczy fakt, że ograniczył on

odpowiedzialność pozwanego za wadliwość sprzedanego pokrycia dachowego do

dachu budynku z ul. G., gdyż, jak ustalono w sprawie, próbki pobrane do badania

towaru nabytego od pozwanego pochodziły tylko z partii użytej do pokrycia tego

budynku. Dlatego roszczenia powodów z tytułu niezgodności towaru z umową

zakupionego na pokrycie dachów pozostałych budynków zostały oddalone, jako

nieudowodnione. Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 381 i art. 382 w zw. z art.

217 § 1 k.p.c. polegający na odmowie dopuszczenia dowodów mających

potwierdzać, że powodowie prowadzą działalność gospodarczą, a zakup materiału

na pokrycie dachu wiązał się z prowadzeniem tej działalności. Wbrew pretensjom

skarżącego należy stwierdzić, że zarówno on, jak i interwenient uboczny, byli

reprezentowani przez zawodowych pełnomocników, a zatem świadomość potrzeby

zgłoszenia wniosków dowodowych na tę okoliczność, mającą zasadnicze

znaczenie dla obrony w niniejszym procesie, powinno obligować ich do podjęcia jak

najwcześniejszej inicjatywy dowodowej w tym zakresie, a nie dopiero w instancji

apelacyjnej. Nieusprawiedliwiona zwłoka pociągnęła za sobą prawidłowo

zastosowaną sankcję procesową w postaci odmowy dopuszczenia spóźnionych

dowodów (art. 381 k.p.c.). W wymiarze materialnoprawnym skutkowało to

niemożnością wykazania prawdziwości twierdzeń podważających status prawny

powodów jako konsumentów. W tej sytuacji bezprzedmiotowe stało się

powoływanie się przez pozwanego na posiadanie przez część z tych dowodów

walorów dokumentów urzędowych (zarzut uchybienia art. 234 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c.). W konsekwencji prowadzi to do uznania za bezzasadne zarzutów obu skarg

naruszenia art. 1 ust. 1 „u.s.w.s.k.) oraz art. 221

k.c. Ostaje się bowiem ustalenie

Sądów, że powodowie nabywali sporny nylon dekarski, który okazał się wadliwy,

jako konsumenci. Uzasadniało to odpowiedzialność pozwanego co do zasady, jako

sprzedawcy, za niezgodność sprzedawanego towaru konsumpcyjnego z umową

7

(art. 4 ust. 1 u.s.w.s.k.), aż do możliwości odstąpienia przez kupujących od umowy,

gdyż, jak ustalono w sprawie na podstawie opinii biegłych, niezgodność ta, jeśli

chodzi o partię nylonu na pokryciu dachu przy ul. G., miała charakter istotny (art. 8

ustawy). Polegało to na tym, że nylon ten zawierał jako spoiwo kopolimer

styrenowo – butadienowy, nieodporny na działanie promieniowania słonecznego.

Pod wpływem tego działania następowała degradacja spoiwa i żółknięcia, a

następnie tzw. kredowanie, pękanie i łuszczenie się. Wbrew przy tym twierdzeniom

obu skarżących, te negatywne procesy zachodzące w pokryciu dachowym nie były

następstwem wadliwego wykonawstwa, gdyż, jak to ustalił Sąd, krycie dachu

odbyło się w sposób prawidłowy, zgodnie z zaleceniami producenta nylonu, co

czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 6 u.s.w.s.k. Wreszcie

nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 u.s.w.s.k. Przepis ten

przewiduje dwumiesięczny termin zawity do zgłoszenia uprawnień z tytułu

stwierdzenia niezgodności towaru z umową. Powodowie zawiadomili o tej

niezgodności pismem z dnia 17 sierpnia 2010 r. Tym samym, jak to trafnie przyjął

Sąd, dochowali tego terminu, gdyż jego początek należy liczyć po sporządzeniu

protokołu z komisyjnego przeglądu dachu przy ul. G. z dnia 10 czerwca 2010 r., w

którym oceniono jeszcze stan pokrycia dachu jako „dobry”.

Skoro wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej pozwanego okazały się

nieusprawiedliwione, podlegała ona oddaleniu, z obciążeniem go kosztami

zastępstwa prawnego (art. 39814

w zw. z art. 98 § 1 k.p.c.).

2. Co do skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego.

Część zrzutów tej skargi pokrywa się w swojej istotnej treści z zarzutami

powołanymi w skardze pozwanego, do których odniesiono się wyżej, a zatem

powtarzanie przytoczonej już argumentacji jest niecelowe. Należy tylko poczynić

uwagę ogólną, że większość zarzutów wskazanych w skardze interwenienta

zmierza w swojej istocie do podważenia prawidłowości oceny dowodów oraz

dokonanych ustaleń Sądu (zarzuty naruszenia art. 233 § 1, art. 231, art. 236, art.

278 § 1, art. 285 § 1 i art. 290 § 1 k.p.c.), co uchyla się spod kontroli kasacyjnej (art

3983

§ 3 k.p.c.). Z pozostałych jej zarzutów chybiony jest zarzut naruszenia art. 321

k.p.c. Skarżący upatruje naruszenia tego przepisu, i w konsekwencji wyrokowania

8

ponad żądanie pozwu, w tym, że ostatecznie okazało się, iż powodowie złożyli

reklamację z uwagi na wadliwość nabytego towaru, którą wiązali z innym składem

chemicznym niż wskazany w aprobacie technicznej, gdy tymczasem interwenient,

jako producent, deklarował jedynie zgodność towaru z aprobatą techniczną

w zakresie właściwości użytkowych produktu. Zarzut ten oparty jest w dużej mierze

na nieporozumieniu. Powodowie reklamując towar wskazywali jego nieprzydatność

funkcjonalną (właściwości użytkowe), a badania w instytutach naukowych wykazały

przyczynę tej wadliwości, którą, według wydanych opinii, było zastosowanie

w produkcji z 2009 r. jako spoiwa kopolimeru styrenowo – butadienowego, zamiast

akrylowo – styrenowego, użytego do produktu z 2010 r. To drugie spoiwo jest

odporne na działanie promieni słonecznych i zalecane do stosowania w farbach

przeznaczonych na zewnątrz, narażonych na działanie warunków atmosferycznych.

Mówiąc prościej, powodowie zgłaszali pretensje, że zakupiony towar nie odpowiada

celowi nabycia, a tym samym jest niezgodny z umową, ponieważ po jego

zastosowaniu zgodnie z przeznaczeniem na pokrycie dachu okazało się,

że w istocie nie nadaje się do tego. Ustalenia poczynione w sprawie potwierdziły

stanowisko powodów, przynajmniej w odniesieniu do pokrycia dachu budynku przy

ul. G. Sąd Apelacyjny wyraził to dobitnie, powtarzając za biegłą, że „okolicznością

istotną dla rozstrzygnięcia nie jest kolor produktu, a jego zastosowanie –

zabezpieczenie pokrycia dachowego, zaś przebadany nylon wyprodukowany w

2009 r. nie spełniał kryteriów takiego zastosowania”. W tej sytuacji uwzględnienie

roszczeń w tym zakresie w zaskarżonym wyroku nie może być w żadnej mierze

kwalifikowane jako przekroczenie żądań pozwu.

Zarzut naruszenia art. 6 k.c. nawiązuje do zawartej w uzasadnieniu

skarżonego orzeczenia uwagi, że mimo nieuznania reklamacji przez pozwaną

i interwenienta „żadne z nich nie dostrzegło potrzeby zabezpieczenia stosownych

próbek”. Wyprowadzanie z tego stwierdzenia przez skarżącego wniosku, że Sąd

w ten sposób obarczył jego i pozwanego ciężarem dowodu wykazania

autentyczności próbek, tj. tego, że pochodzą one z materiału użytego na pokrycie

dachu budynku przy ul. G., jest nieuzasadnione. W rzeczywistości Sąd przyjął

bowiem, że to powodowie wykazali w sposób przekonujący autentyczność próbek

pobranych do badania. Podkreślił przy tym, że badania przeprowadzone

9

w placówce PAN w Z. metodą spektroskopii w podczerwieni pozwoliły uznać nie

tylko wadliwość materiału, ale porównanie składu chemicznego potwierdziło,

że próbki pobrane z pojemników po nylonie dekarskim wyprodukowanym przez

interwenienta w 2009 r., są tożsame z próbkami nylonu z dachu położonego

w tymże roku na budynku przy ul. G. Tym samym więc zarzut naruszenia art. 6 k.c.

trzeba uznać za zupełnie bezpodstawny. Oznacza to, że wszystkie zarzuty tej

skargi są nieusprawiedliwione, co uzasadniało jej oddalenie, z obciążeniem

skarżącego kosztami zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym (art. 39814

w zw. z art. 98 § 1 k.p.c.).

eb