I UK 491/14

Sygn. akt I UK 491/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania K. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę socjalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 lipca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i zmienia wyrok Sądu Okręgowego

w G. z dnia 26 lutego 2013 r., oraz poprzedzającą go decyzję

organu rentowego w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonej K.

O. prawo do stałej renty socjalnej począwszy od dnia 20 marca

2012 r.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 9 lipca 2014 r., , po rozpoznaniu apelacji

ubezpieczonej K. O. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w G. z 26 lutego 2013 r.,

oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób,

że przyznał ubezpieczonej K. O. prawo do stałej renty socjalnej począwszy od 1

marca 2012 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczona K. O., urodzona 20 marca 1994 r.,

złożyła 5 marca 2012 r. wniosek o przyznanie prawa do renty socjalnej. Decyzją z

22 maja 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ubezpieczonej prawa

do renty socjalnej, uwzględniając orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 17 maja 2012

r. stwierdzające, że mimo rozpoznania u niej bezsoczewkowości po operacji zaćmy

wrodzonej obu oczu, jaskry wtórnej obu oczu, słabowidzenia obu oczu, zeza

rozbieżnego oka lewego, ubezpieczona nie jest osobą całkowicie niezdolną do

pracy.

Sąd Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonej od tej decyzji stwierdziwszy,

że skoro ubezpieczona nie jest całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu art. 12

ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, to w świetle art. 4 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o

rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.) nie przysługuje jej prawo do

dochodzonego świadczenia.

Apelację od tego wyroku wniosła ubezpieczona twierdząc, że opinie biegłych

stanowiące podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego wyroku są sprzeczne.

Sąd Apelacyjny, po uzupełnieniu materiału dowodowego uznał, że apelacja

jest uzasadniona.

W dopuszczonym w postępowaniu apelacyjnym uzupełniającym dowodzie z

opinii biegłego specjalisty chorób oczu biegły lek. med. A. D. zdiagnozował u

ubezpieczonej bezsoczewkowość obydwu oczu po operacji zaćmy wrodzonej,

jaskrę wtórną obydwu oczu, stan po operacjach przeciwjaskrowych obydwu oczu,

stan po operacji zeza oka lewego, częściowy zanik nerwu wzrokowego obydwu

oczu i na tej podstawie stwierdził, że ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do

pracy, a niezdolność powstała przed skończeniem przez nią 18. roku życia i będzie

trwała do końca życia. W ocenie biegłego od czasu poprzedniego badania

3

okulistycznego przeprowadzonego przez dotychczasowych biegłych doszło do

znacznego pogorszenia czynności narządu wzroku ubezpieczonej.

Sąd Apelacyjny przypomniał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rencie

socjalnej, renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do

pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: przed

ukończeniem 18. roku życia (pkt 1); w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej -

przed ukończeniem 25. roku życia (pkt 2); w trakcie studiów doktoranckich lub

aspirantury naukowej (pkt 3). Stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do

wykonywania jakiejkolwiek pracy. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na ugruntowany w

orzecznictwie pogląd, że całkowita niezdolność do pracy może powstać po upływie

okresów wskazanych w art. 4 ust. 1 o rencie socjalnej, ale dla nabycia prawa do

renty socjalnej istotne jest, aby przyczyna naruszenia sprawności organizmu osoby

ubezpieczonej (powodująca następnie jej całkowitą niezdolność do pracy) powstała

nie później niż w okresach wymienionych w ust. 1 pkt 1-3 tego przepisu.

Skoro w świetle przeprowadzonych wysoce specjalistycznych badań biegły

lekarz specjalista chorób oczu stwierdził, że w ostatnim czasie nastąpiło

pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonej, przez co jest ona obecnie całkowicie i

trwale niezdolna do pracy (niezdolność będzie trwała do końca życia) w rozumieniu

art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, i jednocześnie, że przyczyna

naruszenia sprawności organizmu (liczne choroby oczu) istniała już przed 18.

rokiem życia, to w ocenie Sądu Apelacyjnego ubezpieczona spełniła warunki do

przyznania jej renty socjalnej określonej w art. 4 ustawy o rencie socjalnej. Dlatego

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji oraz poprzedzającą go

decyzję organu rentowego i przyznał ubezpieczonej prawo do stałej renty socjalnej

począwszy od 1 marca 2012 r.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu organu

rentowego jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w części – w zakresie

początkowej daty przyznania świadczenia. Skarga została oparta na podstawie

naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 4 i art. 15 ustawy o rencie

socjalnej w związku z art. 100 ust. 1 i art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS.

4

Konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

jej oczywistą zasadnością. Zgodnie z art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach

z FUS, prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia

wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Stosownie zaś do

art. 129 tej ustawy, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa

do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono

wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Oba przepisy mają zastosowanie sprawach

dotyczących prawa do renty socjalnej na podstawie art. 15 ustawy o rencie

socjalnej. Jednocześnie art. 4 tej ostatniej ustawy przewiduje, że prawo do renty

socjalnej przysługuje jedynie osobie pełnoletniej. Sąd nie uwzględnił okoliczności,

że ubezpieczona osiągnęła pełnoletniość dopiero 20 marca 2012 r., spełniając tym

samym przesłanki do nabycia prawa do renty socjalnej (przy spełnieniu pozostałych

warunków). W tej sytuacji wyrok przyznający jej prawo do renty socjalnej od 1

marca 2012 r. jest oczywiście błędny i w sposób oczywisty narusza wskazane w

podstawach skargi przepisy.

Skarżący organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w

zaskarżonej części i orzeczenie, że prawo do renty socjalnej przysługuje

ubezpieczonej dopiero od 20 marca 2012 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Ubezpieczona, urodzona 20 marca 1994 r., złożyła 5 marca 2012 r. wniosek

o rentę socjalną. W chwili złożenia wniosku nie miała ukończonego 18. roku życia,

wiek ten (pełnoletność) osiągnęła dopiero 20 marca 2012 r.

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego (oddalający odwołanie

od decyzji organu rentowego) i przyznał ubezpieczonej rentę socjalną od 1 marca

2012 r., czyli od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek.

Uszło uwadze Sądu Apelacyjnego, że zgodnie z art. 4 ustawy o rencie

socjalnej, prawo do renty socjalnej przysługuje osobie pełnoletniej. Ubezpieczona

nie mogła nabyć prawa do renty socjalnej przed osiągnięciem pełnoletności, co

5

wynika również z art. 100 ust. 1 i art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które maja zastosowanie do renty socjalnej

na podstawie art. 15 ustawy o rencie socjalnej. Z przepisów tych wynika, że prawo

do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich

warunków wymaganych do nabycia tego prawa (art. 100 ust. 1) oraz że

świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń

(art. 129 ust. 1).

W przypadku wnioskodawczyni wszystkie warunki wymagane do nabycia

prawa do renty socjalnej (w szczególności dotyczące wieku) spełniły się z dniem

ukończenia przez nią 18. roku życia jako dniem nabycia pełnoletności.

Ubezpieczona nie mogła nabyć prawa do renty socjalnej przez osiągnięciem

pełnoletności, co w jej przypadku nastąpiło 20 marca 2012 r. Świadczenie rentowe

powinno być jej wypłacane od 20 marca 2012 r. Wyrok Sądu Apelacyjnego

przyznający ubezpieczonej rentę socjalną od 1 marca 2012 r. jest oczywiście

błędny w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia, co wymagało korekty.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39816

k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli podstawa naruszenia

prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona, a skargi kasacyjnej nie oparto

także na podstawie naruszenia przepisów postępowania lub podstawa ta okazała

się nieuzasadniona, Sąd Najwyższy może na wniosek skarżącego uchylić

zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy.

kc