II PK 283/14

Sygn. akt II PK 283/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. S.

przeciwko Centrum […] Sił Zbrojnych w W.

o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 24 czerwca 2014 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I. w części

zasądzającej wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy

oraz w punktach II. i IV. i sprawę w tym zakresie przekazuje

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego;

2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części.

2

UZASADNIENIE

Powód W. S. wniósł o przywrócenie do pracy w pozwanym [...] na

dotychczas zajmowane stanowisko oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz

powoda wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy w wysokości po

3.032,40 zł miesięcznie oraz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 r. oddalił powództwo i

zasądził od powoda W. S. na rzecz pozwanego kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego. Natomiast Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 24

czerwca 2014 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie 1. ten sposób, że

przywrócił powoda W. S. do pracy w pozwanym [...] na poprzednie warunki pracy i

płacy oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy od dnia 6 sierpnia 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. w

kwocie łącznej 44.493,58 zł pod warunkiem zgłoszenia gotowości do podjęcia pracy

w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, a w pozostałym zakresie oddalił

powództwo (pkt I); zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2. w ten sposób, że

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego (pkt II); w pozostałym zakresie apelację odrzucił (pkt III);

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 90 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu w instancji odwoławczej (pkt IV).

Postawę faktyczną rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji stanowiły

następujące ustalenia: powód W. S., urodzony [...] 1950 r., był zatrudniony przez

pozwanego w okresie od 1 sierpnia 1974 r. do 14 czerwca 2011 r. na podstawie

umowy o pracę na czas nieokreślony. W trakcie trwania stosunku zatrudnienia

strony modyfikowały łączącą je umowę o pracę. W wyniku kolejnej zmiany umowy z

dnia 1 stycznia 1999 r. powód został zatrudniony w dziale Rejon Obsługi

Abonentów [...] na stanowisku starszego technika i na tym stanowisku pozostawał

do końca zatrudnienia. Umowa o pracę nie precyzowała obowiązku posiadania

przez powoda dodatkowych kwalifikacji ani uprawnień. Z podpisanych przez

powoda w dniu 4 stycznia 1999 r. oświadczenia oraz zakresu obowiązków i

odpowiedzialności na stanowisku pracy wynika jedynie obowiązek przestrzegania

wskazanych przepisów o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej w siłach

zbrojnych RP i fakt udzielenia mu upoważnienia do dostępu do wiadomości

3

stanowiących tajemnicę służbową. W aktach osobowych powoda znajduje się

Poświadczenie Bezpieczeństwa [...] z dnia 22 stycznia 1999 r. stwierdzające

uzyskanie przez W. S. poświadczenia bezpieczeństwa ważnego do dnia 17 maja

2011 r. Z dniem 17 maja 2011 r. upłynął termin ważności dokumentu

uprawniającego powoda do dostępu do informacji niejawnych, a na zajmowanym

przez powoda stanowisku konieczne było posiadanie takich uprawnień. Uzyskanie

powyższych uprawnień wymagało bezpośredniego działania kierownika jednostki

zatrudniającej powoda oraz samego powoda i polegało na złożeniu, za

pośrednictwem pracodawcy, przewidzianych odrębnymi przepisami: wniosku i

oświadczeń na ustalonym druku. Powód już na pół roku przed terminem był

wielokrotnie informowany o konieczności złożenia dokumentów niezbędnych do

uzyskania poświadczenia bezpieczeństwa. Pierwszą informację w tym zakresie

powód uzyskał pod koniec sierpnia, lub na początku września 2010 r. W tej sprawie

kontaktował się z nim zarówno pełnomocnik ds. informacji niejawnych, jak i

kierownik sektora - bezpośredni przełożony powoda. Z uwagi na częstą absencję

chorobową powoda - informację o konieczności złożenia ankiety przekazano mu

telefonicznie. Przełożony powoda przypominał mu o ankiecie 6-7 razy. W okresie

od 5 lutego 2011 r. do 5 sierpnia 2011 r. powód pozostawał nieprzerwanie na

zwolnieniu lekarskim z powodu choroby. Po wyczerpaniu trybu konsultacji

związkowych pracodawca pismem z dnia 14 czerwca 2011 r. rozwiązał z powodem

umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1

pkt 3 k.p. Jako przyczynę wypowiedzenia pracodawca wskazał utratę uprawnień

koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku w związku z

ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych wskazując, że w

dniu 17 maja 2011 r. upłynął termin ważności poświadczenia bezpieczeństwa.

Wynagrodzenie miesięczne powoda liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy

wynosiło 3.032,40 zł.

W ocenie Sądu Okręgowego, pracodawca ma prawo kierować się własnym

interesem i na podstawie art. 52 § 1 pkt 3 k.p. może rozwiązać umowę o pracę bez

wypowiedzenia z winy pracownika w razie zawinionej przez pracownika utraty

uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Rozwiązanie stosunku pracy na tej podstawie wymaga jednak spełnienia trzech

4

przesłanek: 1. utraty uprawnień, 2. zawinienia ich utraty przez pracownika oraz 3.

oceny, że uprawnienia te były konieczne do wykonywania pracy na stanowisku

zajmowanym przez powoda. W stanie faktycznym sprawy utrata uprawnień przez

powoda nastąpiła na skutek upływu czasu, na który zostało wydane poświadczenie

bezpieczeństwa - 17 maja 2011 r. Faktu upływu czasu nie można kwalifikować jako

„zawinionego” przez powoda. Aby ocenić „zawinienie” pracownika, powód musiałby

zostać pozbawiony uprawnień z własnej winy, wskutek naruszenia obowiązków

pracowniczych, dopuszczenia się wykroczenia lub przestępstwa. Ocena, czy

posiadanie przez powoda poświadczenia bezpieczeństwa jest niezbędne do

wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, należała zaś do pozwanego

pracodawcy. Obowiązująca od 2 stycznia 2011 r. ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o

ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.) nakłada na

kierownika jednostki organizacyjnej, w której są przetwarzane informacje niejawne,

obowiązek ich ochrony, w szczególności zorganizowanie i zapewnienie

funkcjonowania tej ochrony, a zatem to pozwany winien dokonać klasyfikacji

informacji, do której powód może mieć dostęp na zajmowanym stanowisku. Należy

zwrócić uwagę, że dopuszczenie do pracy lub pełnienia służby na stanowiskach

albo zlecenie prac związanych z dostępem danej osoby do informacji niejawnych o

klauzuli „zastrzeżone” może nastąpić po: 1/ pisemnym upoważnieniu przez

kierownika jednostki organizacyjnej, jeżeli nie posiada ona poświadczenia

bezpieczeństwa; 2/ odbyciu szkolenia w zakresie ochrony informacji niejawnych. To

pracodawca był zatem zobowiązany - po powrocie powoda do pracy ze zwolnienia

lekarskiego - określić wymagania na zajmowanym przez niego stanowisku w

zakresie dostępu do informacji niejawnych. Wobec niewykazania przez pozwanego

zawinienia powoda w utracie poświadczenia bezpieczeństwa po dacie upływu

ważności tego dokumentu, powód do czasu powrotu do pracy ze zwolnienia

lekarskiego nie był zobowiązany do podejmowania jakichkolwiek działań

związanych z uzyskaniem poświadczenia bezpieczeństwa. Złożone w dniu 6

czerwca 2011 r. oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu łączącej strony umowy o

pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 3 k.p.

było zatem nieuzasadnione, a nadto naruszało przepis art. 39 k.p. Pracodawca nie

może bowiem wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie

5

więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia

umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Powód w

dniu 22 maja 2011 r. skończył 61 lat, nie posiada prawa do emerytury, ani nie

pobiera świadczenia emerytalnego, nie ma też stwierdzonego prawa do renty z

tytułu całkowitej niezdolności do pracy - jest zatem pracownikiem szczególnie

chronionym. Konkludując Sąd Okręgowy stwierdził, że rozwiązanie z powodem

umowy o prace w trybie art. 52 § 1 pkt 3 k.p. było niedopuszczalne z uwagi na brak

elementu zawinienia w utracie uprawnień do pracy na zajmowanym stanowisku,

zaś powód podlegał ochronie z art. 39 k.p. W konsekwencji tego, z mocy art. 56 § 1

k.p. oraz art. 57 § 2 k.p. przysługuje mu roszczenie o przywrócenie do pracy na

poprzednich warunkach oraz o wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez

pracy. Sąd będąc związany żądaniem pozwu i mając na uwadze wnioski apelacji,

zmienił rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji i przywracając powoda do pracy u

pozwanego zasądził na jego rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy

od dnia 6 sierpnia 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. w wysokości ograniczonej w

apelacji do kwoty 44 493,58 zł., zaś w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Do

dnia 5 sierpnia 2011 r. powód pozostawał na zasiłku chorobowym, a więc

wynagrodzenie za ten okres nie przysługuje mu. Oddalenie powództwa dotyczy

również żądania zasądzenia odsetek od przyznanego wynagrodzenia. Natomiast

zgłoszone w apelacji roszczenie o zasądzenie dodatkowego wynagrodzenia

rocznego za lata 2012 i 2013 nie mieści się w pojęciu wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy, zatem apelacja powoda w tej części podlega odrzuceniu

jako niedopuszczalna.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną pozwanego w części

uwzględniającej apelację (tj. w zakresie pkt I i II wyroku ) oraz w części orzekającej

o kosztach postępowania (pkt IV wyroku). Skargę oparto na podstawie naruszenia

przepisów prawa materialnego: 1/ art. 32 w związku z art. 25 ust. 1 pkt. 1 i 2 oraz

art. 24 ust 6 ustawy o ochronie informacji niejawnych z 2010 r. oraz art. 44 ust. 1 w

związku z art. 37 ust 4 pkt 1 i 2 oraz art. 42 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ochronie

informacji niejawnych z 1999 r., przez niezastosowanie powyższych przepisów i

nieuwzględnienie w orzeczeniu faktu, że brak złożenia przez pracownika ankiety

bezpieczeństwa uniemożliwił wszczęcie postępowania sprawdzającego; 2/ art. 24

6

ust. 6 i 10 ustawy o ochronie informacji niejawnych z 2010 r. i art. 37 ust. 4 pkt 1 i 2

ustawy o ochronie informacji niejawnych z 1999 r., przez jego niezastosowanie i

uznanie, że pracodawca jest zobligowany do doręczenia pracownikowi wzoru

ankiety, podczas gdy jest ona załącznikiem do ustawy i dostęp do niego ma każdy

zainteresowany; 3/ art. 21 ust. 4 i art. 34 ust. 9 ustawy o ochronie informacji

niejawnych z 2010 r., przez zastosowanie błędnej wykładni i wadliwe uznanie, że

pracodawca mógł wyrazić pisemną zgodę na dopuszczenie powoda do informacji

niejawnych, oznaczonych klauzulą „poufne”, podczas gdy z przepisów wynika, iż

zgodę taką można wydać dopiero po wszczęciu postępowania sprawdzającego,

które inicjowane jest złożeniem wypełnionej ankiety. Natomiast przywołany w

uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia art. 21 ust 4 dotyczy tylko informacji z

klauzulą „zastrzeżone”; 4/ art. 52 § 1 pkt. 3 k.p., przez jego błędną wykładnie i

wadliwe uznanie, że pozwany rozwiązał z powodem umowę o pracę bez

wypowiedzenia, z naruszeniem przepisów, w sytuacji gdy zaniechanie powoda

doprowadziło do utraty uprawnień koniecznych do dalszego sprawowania

dotychczasowej funkcji; 5/ art. 39 k.p., przez jego wadliwe zastosowanie w sytuacji,

gdy określona w nim ochrona pracownikowi nie przysługiwała z uwagi na zawinioną

przez niego utratę uprawnień; 6/ art. 57 § 1 k.p., przez zasądzenie na rzecz

powoda wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem

zgłoszenia gotowości do pracy w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku co

pozostaje w sprzeczności z treścią cytowanego artykułu, bowiem warunkiem

wypłaty wynagrodzenia jest podjęcie zatrudnienia przez pracownika przywróconego

do pracy. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonym

zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi,

ewentualnie wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i oddalenie

apelacji, a nadto o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

i o orzeczenie o zwrocie spełnionego świadczenia w wysokości 44.493,58 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie.

7

Analizę prawidłowości zaskarżonego wyroku wypada rozpocząć od

przypomnienia, że roszczenia powoda W. S. o przywrócenie do pracy u pozwanego

[…] i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy wywodzone są z

dokonanego przez pracodawcę rozwiązania łączącej strony umowy o pracę bez

wypowiedzenia z winy pracownika z uwagi na zawinioną utratę uprawnień

koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. Istota problemu

sprowadza się zaś do pytania, czy niedopełnienie przez powoda czynności

związanych z wdrożeniem procedury uzyskania na dalszy czasookres tzw.

poświadczenia bezpieczeństwa stanowi delikt pracowniczy opisany hipotezą normy

art. 52 § 1 pkt 3 k.p.

Zgodnie z powołanym przepisem, pracodawca może rozwiązać umowę o

pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie zawinionej utraty uprawnień

koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. Omawiana

przesłanka rozwiązania umowy o pracę w tym trybie ma zastosowanie jedynie do

tych pracowników, którzy dla wykonywania danego rodzaju pracy muszą

legitymować się udokumentowanymi kwalifikacjami. Utrata przez pracownika

uprawnień do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku powinna być

stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu lub decyzją właściwego organu. Jak

skonstatował Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 października

1984 r., I PRN 142/84 (OSNCP 1985 nr 7, poz. 99), istnienie uprzedniego

orzeczenia lub decyzji właściwego organu w przedmiocie stwierdzenia utraty

uprawnień potrzebnych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku jest

konieczne; jedynie bowiem kompetentne organy mogą z mocy konkretnych

unormowań orzekać o prawie w tym zakresie. Gdy utrata uprawnień została

zawiniona przez pracownika, pracodawca może rozwiązać z nim – przy istnieniu

wymienionego orzeczenia lub decyzji – umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie

art. 52 § 1 pkt 3 k.p. Konkluzja taka wypływa z wykładni językowej tego przepisu, a

w szczególności z wyrażenia: utrata uprawnień. Oznacza ono pozbawienie

uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku i to

pozbawienie przez kompetentny organ. Sądy orzekające w sprawach o roszczenia

z tytułu rozwiązania stosunku pracy w omawianym trybie nie są organami

właściwymi w tym zakresie i nie mogą w prowadzonym postępowaniu rozstrzygać o

8

pozbawieniu pracownika tychże uprawnień, jeżeli właściwy organ nie wydał

orzeczenia lub nie podjął decyzji w tym przedmiocie. Sądy pracy mogą natomiast

ustalić, czy orzeczona przez kompetentny organ utrata uprawnień do wykonywania

pracy na zajmowanym stanowisku była zawiniona przez pracownika, gdyż nie

zawsze okoliczność ta wynika z orzeczenia lub decyzji właściwego podmiotu.

Chodzi przy tym o utratę uprawnień do wykonywania danego rodzaju pracy, a nie o

ich zawieszenie, np. na skutek zatrzymania prawa jazdy kierowcy zawodowego.

W doktrynie wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym z uwagi na to, że

przepis art. 52 § 1 pkt 3 k.p. nie różnicuje stopnia winy, utrata przez pracownika

uprawnień do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku może nastąpić także

z winy nieumyślnej. O tym, jaki rodzaj winy wchodzi w grę w danym przypadku,

decyduje przede wszystkim charakter uprawnienia, jak i określony w odpowiednich

przepisach sposób ich utraty. Natomiast niezawiniona utrata uprawnień uzasadnia

co najwyżej wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę. Jak zaś wyjaśnił

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia 2012 r., III PK 39/11 (LEX

nr 1163949), rozważając kwestię winy pracownika należy odnosić ją do utraty

uprawnień, co niekoniecznie musi wiązać się z zawinionym naruszeniem

obowiązków pracowniczych, lecz może być następstwem także zawinionych

zachowań leżących poza stosunkiem pracy. Zarówno w powołanym wyroku, jak i w

wyroku z dnia 14 kwietnia 2015 r., II PK 139/14 (LEX nr 1682207) Sąd Najwyższy

podkreślił, że chodzi o trwałą lub okresową utratę uprawnień, wynikającą z ustawy,

orzeczenia lub decyzji, ale nie taką, która zależy od sytuacji przejściowej. W ocenie

zachowania pracownika jako przesłanki zwolnienia dyscyplinarnego nie można

bowiem pomijać szczególnego rygoru ustania stosunku pracy bez wypowiedzenia,

czyli bez okresu ochronnego w zatrudnieniu.

Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia

2012 r., III PK 39/11 (LEX nr 1163949), przez uprawnienia wymagane do

wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku należy rozumieć wszystkie

sformalizowane (potwierdzone dokumentami) wymagania kwalifikacyjne, bez

których wykonywanie pracy na danym stanowisku jest niedopuszczalne. Pojęcie to

obejmuje nie tylko dokumenty potwierdzające umiejętności fachowe (np. dyplom

lekarza lub prawo jazdy kierowcy), ale także wymagane przez prawo

9

poświadczenie bezpieczeństwa. Podzielając ten pogląd należy podkreślić, że tak

pod rządami dawnej ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji

niejawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 196, poz. 1631 ze zm.; dalej jako

ustawa z 22 stycznia 1999 r.) jak i obecnie obowiązującej ustawy z dnia 5 sierpnia

2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.; dalej

jako ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r.) dopuszczenie do pracy na stanowiskach

związanych z dostępem do informacji niejawnych o klauzuli poufne lub wyższej

(tajne, ściśle tajne) jest zasadniczo uzależnione od uzyskania poświadczenia

bezpieczeństwa. Powołane ustawy określają zasady ochrony informacji, które

wymagają takiej ochrony przed nieuprawnionym ujawnieniem, jako stanowiące

tajemnicę państwową lub służbową. Proces uzyskiwania dostępu do informacji

niejawnych jest nierozerwalnie związany z pozostawaniem w zatrudnieniu w danej

jednostce organizacyjnej lub z ubieganiem się o podjęcie takiego zatrudnienia.

Decyzja o tym, czy konkretny pracownik ma obowiązek, a zarazem prawo

ubiegania się o dostęp do informacji niejawnych w zakresie wymienionych wyżej

klauzul tajności, leży w gestii kierownika danej jednostki organizacyjnej, który

określa stanowiska oraz rodzaje prac zleconych, z jakimi może łączyć się dostęp do

informacji niejawnych, odrębnie dla każdej klauzuli tajności. Dopuszczenie do pracy

lub pełnienia służby albo zlecenie prac związanych z dostępem do informacji

niejawnych wymaga przeprowadzenia postępowania sprawdzającego oraz

przeszkolenia osoby, o której mowa w powołanych przepisach, w zakresie ochrony

informacji niejawnych. Postępowanie takie powinno zatem wyprzedzać powierzenie

danego stanowiska lub dalsze zatrudnienie na nim po upływie terminu ważności

dotychczasowego poświadczenia bezpieczeństwa. Z literalnego brzmienia art. 28

ust. 1 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r., jak i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia

2010 r. jednoznacznie wynika, że nie mogą być dopuszczone do pracy lub

pełnienia służby na stanowisku albo do wykonywania prac zleconych, z jakimi łączy

się dostęp do informacji niejawnych o klauzuli poufne lub wyższej, osoby, które nie

posiadają poświadczenia bezpieczeństwa.

W sprawie bezsporne jest, że powód będąc zatrudniony u pozwanego od

dnia 1 stycznia 1999 r. na stanowisku starszego technika w dziale Rejon Obsługi

Abonentów […] miał dostęp do informacji stanowiących tajemnicę służbową i

10

dysponował Poświadczeniem Bezpieczeństwa […] ważnym do dnia 17 maja 2011

r. Poświadczenie to utraciło ważność wraz z upływem okresu, na jaki zostało

udzielone. Nie można zatem mówić o wynikającej z orzeczenia sądu lub decyzji

właściwego organu wcześniejszej – tj. przed nadejściem terminu określonego w

poświadczeniu bezpieczeństwa – utracie przez powoda uprawnień do wykonywania

pracy na zajmowanym stanowisku. Uprawnienie objęte wspomnianym dokumentem

nie ustało na skutek jakichkolwiek bezprawnych i zawinionych działań lub

zaniechań powoda. Stawiany powodowi przez pozwanego zarzut będący podstawą

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia dotyczy w rzeczywistości nie utraty

uprawnień, lecz ich nieprzedłużenia na dalszy czasookres. Owo przedłużenie

wymagało jednak wdrożenia kolejnego postępowania sprawdzającego (art. 44 ust.

1 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010

r.). Postępowanie to powinno być wszczęte na wniosek złożony najdalej na 6

miesięcy przed upływem ważności poprzedniego poświadczenia bezpieczeństwa.

Do kolejnego postępowania miały i mają zastosowanie przepisy odnoszące się do

właściwego postępowania sprawdzającego. W przypadku zwykłego postępowania

sprawdzającego przewidzianego wobec osoby, której powierza się do realizacji

zadania i obowiązki wymagające dostępu do informacji niejawnych o klauzuli

poufne, tak art. 42 ust. 1 w związku z art. 37 ust. 4 pkt 1 i 2 oraz art. 42 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. jak i art. 32 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 6, 8 i 10

oraz art. 25 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. stanowią, że wprawdzie

postępowanie to wszczyna się na pisemny wniosek kierownika jednostki

organizacyjnej lub osoby uprawnionej do obsady stanowiska, jednakże do wniosku

powinna być dołączona wypełniona i podpisana przez osobę sprawdzaną ankieta

bezpieczeństwa osobowego i pisemna zgoda tejże osoby na przeprowadzenie

owego postępowania. Podstawą wszczęcia postępowania jest zatem łączne

spełnienie dwóch przesłanek – podjęcia przez kierownika danej jednostki

organizacyjnej decyzji o tym, że konkretny pracownik ma obowiązek – w związku z

realizowanymi zadaniami – uzyskać dostęp do informacji niejawnych oraz zgoda

pracownika na poddanie się stosownej procedurze sprawdzającej.

Warto zauważyć, że zmodyfikowana – wraz z powierzeniem W. S.

stanowiska starszego technika w dziale Rejon Obsługi Abonentów […] pozwanego

11

[…] – treść łączącej strony umowy o pracę nie nakładała na powoda obowiązku

poddania się procedurze sprawdzającej. Nie wydano też powodowi tej treści

polecenia służbowego przed upływem okresu ważności dotychczasowego

poświadczenia bezpieczeństwa. Z podpisanego przez powoda zakresu

obowiązków na wspomnianym stanowisku wynika jedynie powinność

przestrzegania przepisów o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej w siłach

zbrojnych RP. Ustawy z dnia 2 stycznia 1999 r. oraz z dnia 5 sierpnia 2010 r. nie

obligują zaś pracownika zatrudnionego na stanowisku związanym z dostępem do

informacji niejawnych do poddania się procedurze sprawdzającej. Wręcz

przeciwnie – niedopuszczalne jest objęcie pracownika takim postępowaniem bez

jego pisemnej zgody. Nie wyrażając takiej zgody i nie wypełniając stosownej

ankiety w czasie umożliwiającym przeprowadzenie procedury sprawdzającej przed

upływem terminu ważności poprzedniego poświadczenia bezpieczeństwa, powód

nie dopuścił się zatem naruszenia obowiązujących przepisów prawa. Skoro

zachowanie to nie było bezprawne, bezprzedmiotowe są dywagacje na temat

możliwości przypisania powodowi winy za owo zaniechanie. Nie poddając się we

właściwym czasie postępowaniu sprawdzającemu powód ryzykował tym, że z

uwagi na brak uprawnień wymaganych do dalszego wykonywania pracy na

zajmowanym stanowisku (tj. dostępu do informacji niejawnych) może zostać

przeniesiony na inne stanowisko w drodze wypowiedzenia zmieniającego.

Nieprzedłużenie tego rodzaju uprawnień upoważniało też pracodawcę do

dokonania definitywnego wypowiedzenia umowy o pracę. Opisane zachowanie

powoda nie stanowiło jednak zawinionej utraty uprawnień w rozumieniu art. 52 § 1

pkt 3 k.p.c. i nie dawało podstaw do rozwiązania łączącego strony stosunku pracy

w trybie tego przepisu.

W świetle powyższych rozważań rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji w

zakresie zmiany wyroku Sądu Rejonowego i przywrócenia powoda do pracy u

pozwanego na dotychczasowym stanowisku należy uznać za prawidłowe, a skargę

kasacyjną w tym zakresie - za pozbawioną uzasadnionych podstaw.

Błędne są natomiast konkluzje Sądu Okręgowego na temat nieprawidłowości

dokonanego przez pozwanego rozwiązania łączącej go z powodem umowy o pracę

z uwagi na naruszenie zakazu zawartego w art. 39 k.p. Przepis ten, jak wynika z

12

jego literalnego brzmienia, dotyczy ochrony pracownika w wieku przedemerytalnym

przed wypowiedzeniem umowy o pracę (a także wypowiedzeniem wynikających z

tej umowy warunków pracy i płacy) i tylko do tego trybu rozwiązania stosunku pracy

ograniczona jest zawarta w nim szczególna ochrona trwałości zatrudnienia. Nie ma

on zastosowania do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z mocy art. 52

§ 1 k.p. Ten tryb rozwiązania umowy o pracę może być zastosowany także do

pracownika w wieku przedemerytalnym. Jak zauważył Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu wyroku z dnia 20 grudnia 2013 r., II PK 99/13 (OSNP 2015 nr 3,

poz. 33), pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika w okresie ochronnym przewidzianym w art. 39 k.p. W takim przypadku

szczególna ochrona przed wypowiedzeniem przysługująca pracownikowi na

podstawie tego przepisu ma znaczenie tylko w kontekście roszczeń, które

przysługują pracownikowi w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez

pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia (por. art. 56 § 1 w związku z art.

57 § 2 k.p.). Stwierdzenie, że pracownik należy do kręgu osób objętych szczególną

ochroną z art. 39 k.p., wymaga jednak precyzyjnego ustalenia - w świetle przepisów

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) i z rozważeniem

dokonanych zmian stanu prawnego w tym zakresie – hipotetycznej daty nabycia

przez niego uprawnień emerytalnych jako wyznacznika okresu uchronnego i

stwierdzenia, czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w tymże okresie. Takich

szczegółowych ustaleń Sąd drugiej instancji nie poczynił, mimo podniesienia przez

pracodawcę stosownego zarzutu, co implikuje uchylenie zaskarżonego wyroku w

części rozstrzygającej o wysokości należnego powodowi wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy oraz o związanych z ostatecznym wynikiem sprawy

kosztach postępowania.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 39814

k.p.c. oraz art. 39815

§ 1

k.p.c. i art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

kc