I CSK 935/14

Sygn. akt I CSK 935/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Justyna Kosińska

w sprawie z powództwa R. L.

przeciwko Stowarzyszeniu […] z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 stycznia 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanego kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powód R. L. domagał się zasądzenia od pozwanego Stowarzyszenia […] (S.)

z siedzibą w W. kwoty 59.485, 56 zł tytułem stosownego wynagrodzenia pobranego

przez pozwanego na podstawie art. 70 ust. 21

ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o

prawie autorskim i prawach pokrewnych ( tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 90, poz.

631 ze zm. – dalej Pr.Aut.) z tytułu objętego tym przepisem rozpowszechniania 38

wskazanych w pozwie utworów audiowizualnych oraz z tytułu reemisji tych

utworów audiowizualnych zgodnie z art. 211

Pr.Aut., których twórcą (współtwórcą)

montażu jest powód - w związku z eksploatacją utworów powoda w okresie od 1

listopada 2007 r. do dnia wniesienia pozwu w dniu 5 maja 2014 r.

Pozwany wnosił o oddalenie powództwa zaprzeczając, by dokonana na

rzecz powoda wpłata w kwocie 14.871,39 zł stanowiła uznanie powództwa co do

zasady.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r. oddalił powództwo

po dokonaniu następujących ustaleń.

Powód jest montażystą filmowym, który brał udział w montażu

38 szczegółowo opisanych przez Sąd utworów audiowizualnych. Udziały powoda

w montażu filmów „[…]”, „ [..]” i „ […]” wynosiły odpowiednio 80%, 70% i 50%.

Polskie Stowarzyszenie Montażystów (PSM) reprezentowało montażystów, w tym

powoda, w kontaktach ze S. w sprawie dochodzenia zapłaty wynagrodzenia

należnego montażystom od użytkowników korzystających z w/w utworów. PSM

pomimo nie uzyskania pozwolenia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi montażystów usiłowało doprowadzić

do sytuacji, w której wynagrodzenie należne montażystom zrzeszonym w PSM

byłoby przekazywane przez S. do PSM, a to dokonywałoby bezpośredniej repartycji

tych środków pomiędzy swoich członków w oparciu o uchwalone stawki. Zgodnie

z uchwałą Rady Administracyjnej S. nr 7/2008 z dnia 4 lutego 2008 r., ze

zmianami wynikającymi z uchwały nr 13/2011 z dnia 26 maja 2011 r. udział

montażysty w wynagrodzeniu dla współtwórców w przypadku filmu i serialu

fabularnego, telenoweli i teatru telewizji wynosi 2%, w przypadku filmu i serialu

dokumentalnego 10%, w przypadku sitcomu 1%. W piśmie z dnia 13 kwietnia

2010 r. powód zwrócił się do pozwanego o przekazanie należnych mu

3

wynagrodzeń zainkasowanych przez S. z tytułu eksploatacji w/w utworów wraz

z zestawieniem precyzującym w związku z eksploatacją jego utworu, w jakim

okresie i przez jaki podmiot nastąpiło inkaso, a następnie wypłata wynagrodzenia.

Pozwany odmówił wypłaty tego wynagrodzenia wskazując, że powód powinien

zgłosić swój repertuar wraz z podaniem szczegółowych danych umożliwiających

wyliczenie należności. W dniu 2 czerwca 2010 r. PSM złożyło skargę na S. do

Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zarzucając, że to S. nie dokonuje

na rzecz montażystów zrzeszonych w PSM wypłaty wynagrodzeń należnych

współtwórcom utworu audiowizualnego na podstawie art. 70 ust. 21

pr aut. Minister

Kultury uznał, że S. należycie wykonuje swoje obowiązki w zakresie zarządzania

powierzonymi jej prawami autorskimi lub pokrewnymi oraz ich ochrony, jak też nie

narusza prawa w zakresie udzielonego zezwolenia. Pełnomocnik powoda w dniu

16 września 2011 r. przekazał S. formularz oświadczenia obejmujący utwory

audiowizualne, których powód jest współautorem wraz z danymi niezbędnymi do

wypłaty tantiem. W dniu 13 października 2011 r. SFP wypłaciło powodowi

14.871,39 zł., a następnie kolejne kwoty - łącznie kwotę 17.997,01 zł.

Sąd Okręgowy oddalił wnioski dowodowe powoda o dopuszczenie dowodu

z opinii biegłego na okoliczność wyliczenia wysokości wynagrodzenia należnego

powodowi oraz dowodu z przesłuchania powoda na okoliczność zaniżenia

wynagrodzenia i niewykazania precyzyjnego sposobu wyliczenia wynagrodzenia

i wkładu twórczego uznając, że wobec wiążącego charakteru uchwały Rady

Administracyjnej S. wnioski te nie mogą doprowadzić do ustalenia faktów istotnych

dla rozstrzygnięcia. Ocenił, że powód sprzeciwiał się zastosowaniu uchwalonych

przez pozwanego stawek wynagrodzenia uznając je za zbyt niskie i odgórnie

narzucone.

W motywach prawnych rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przywołał regulacje

art. 17, art. 70 ust. 21

, art. 106 Pr.Aut. i wskazał, że zgodnie z art. 70 ust 21

współtwórcy utworu audiowizualnego oraz artyści wykonawcy są uprawnieni do:

wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu wyświetlania utworu

audiowizualnego w kinach, stosownego wynagrodzenia z tytułu najmu egzemplarzy

utworów audiowizualnych i ich publicznego odtwarzania, stosownego

wynagrodzenia z tytułu nadawania utworu w telewizji lub poprzez inne środki

4

publicznego udostępniania utworów, stosownego wynagrodzenia z tytułu

reprodukowania utworu audiowizualnego na egzemplarzu przeznaczonym do

własnego użytku osobistego. Korzystający z utworu wypłaca wynagrodzenie za

pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarzadzania prawem autorskim

lub prawem pokrewnym. Zgodnie z art. 106 ust. 3 Pr.Aut. organizacja zbiorowego

zarzadzania nie może bez ważnych powodów odmówić podjęcia zarzadzania

prawem autorskim lub prawem pokrewnym. Funkcję zbiorowego zarzadzania

prawami twórców utworów audiowizualnych pełni w Polsce S. za pośrednictwem

Związku Autorów i Producentów Audiowizualnych (ZAPA). Organem tego Związku

jest Rada Administracyjna, która zatwierdza w formie uchwały proponowany przez

dyrektora ZAPA system stawek wynagrodzeń autorskich w ramach zbiorowego

zarządu (tabele wynagrodzeń). Zgodnie z art. 106 ust. 1 organizacja zbiorowego

zarzadzania jest obowiązana do jednakowego traktowania swoich członków oraz

innych podmiotów przez siebie reprezentowanych w zakresie zarządzania tymi

prawami lub dochodzenia ich ochrony. Oznacza to, że reprezentowani przez

organizację autorzy (lub podmioty praw pokrewnych), którzy nie są w niej zrzeszeni

nie mogą być w najmniejszym nawet stopniu dyskryminowani pod względem

wysokości otrzymywanych wynagrodzeń w porównaniu z członkami pełnoprawnymi

organizacji. Zgodnie z art. 69 Pr.Aut. współtwórcami utworu audiowizualnego są

osoby, które wniosły twórczy wkład w jego powstanie, w tym montażysta. W ocenie

Sądu Okręgowego stawki wynagrodzenia ustalone w uchwale Rady

Administracyjnej pozwanego Stowarzyszenia są wiążące i stanowią gwarancję

stosowania jednakowych zasad wynagrodzenia w stosunku do twórców

zrzeszonych i niezrzeszonych w S., natomiast ustalenie wysokości stawek

w oparciu o postanowienia statutu Stowarzyszenia znajdują podstawę prawną

w art. 106 ust. 3 Pr.Aut. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego badania

zgodności uchwały stowarzyszenia z prawem z uwagi na treść art. 29 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 7 kwietnia 1999 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U.

z 2001 r., Nr 79, poz. 855, ze zm.), zgodnie z którym sąd może uchylić niezgodną

z prawem i statutem uchwałę stowarzyszenia wyłącznie na wniosek organu

nadzorującego lub prokuratora. Sąd Okręgowy wskazał, że pozwane

Stowarzyszenie mogło dokonać wypłaty wynagrodzenia powodowi dopiero po

5

podaniu przez zainteresowany podmiot niezbędnych w tym celu informacji,

w szczególności dotyczących rodzaju utworów i jego udziału w montażu tych

utworów, co nastąpiło dopiero w toku postępowania. Nie można więc podzielić

stanowiska powoda, że pozwany spełnił świadczenie zbyt późno lub w zbyt niskiej

wysokości. Zgłoszony przez pozwanego zarzut zaspokojenia powoda w całości

musiał zatem prowadzić do oddalenia powództwa.

W apelacji od wyroku Sądu Okręgowego powód wnosił o rozpoznanie przez

Sąd Apelacyjny postanowienia oddalającego wniosek dowodowy o dopuszczenie

dowodu z opinii biegłego, celem wyliczenia na podstawie dokumentacji finansowej

pozwanego i znajdującej się u niego dokumentacji dotyczącej eksploatacji utworów

audiowizualnych pochodzącej od użytkowników oraz na podstawie stosowanych

przez pozwanego tabel wynagrodzeń i biorąc pod uwagę wynikającą z art. 9 Pr.Aut.

zasadę równych udziałów poszczególnych współtwórców, wysokości

wynagrodzenia należnego powodowi oraz przeprowadzenia tego dowodu przez

Sąd Apelacyjny. Nadto wnosił o rozpoznanie postanowienia oddalającego wniosek

dowodowy o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania powoda

na okoliczność zaniżenia wypłaconego wynagrodzenia, niewykonania precyzyjnych

wyliczeń oraz wkładu twórczego powoda i relacji jego wkładu w porównaniu

z wkładem innych współtwórców oraz o przeprowadzenie tego dowodu przez Sąd

drugiej instancji. Odnosząc się do tych wniosków Sąd Apelacyjny stwierdził,

że zgłoszona przez powoda teza dowodowa zmierzała w istocie do ustalenia

generalnej zasady wyznaczania wysokości oraz relacji pomiędzy udziałami

współtwórców poszczególnych utworów, a ustalenie takiego udziału w oderwaniu

od realiów towarzyszących konkretnemu utworowi oznaczałoby w istocie ustalenie

pewnej abstrakcyjnej zasady. Prowadziłoby to do konieczności przesądzenia przez

Sąd w niniejszym postępowaniu o prawach osób nie biorących w nim udziału,

co jest niedopuszczalne (wyrok SN z dnia 27 stycznia 2011 r, I CSK

237/10,nie publ.). Uznał w konsekwencji, że wnioski dowodowe powoda prawidłowo

zostały oddalone przez Sąd pierwszej instancji. Oddalił zarzut naruszenia przez

Sąd pierwszej instancji art. 386 § 4 k.p.c. przez nierozpoznania istoty sprawy, jako

zmierzający w istocie do podważenia oceny zgłoszonego żądania oraz zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., jako niewykazany.

6

Sąd Apelacyjny ocenił, że powód poprzez swoje zarzuty zmierza

do niedopuszczalnego zakwestionowania reguł obowiązujących w S. na podstawie

wewnętrznych aktów zarzucając, że przyjęte w nich stawki są zbyt niskie i powinny

być kształtowane na poziomie stawek ustalonych dla operatorów. Popada przy tym

w sprzeczność, gdyż z jednej strony mówi o równych udziałach i równym podziale

wynagrodzeń, co wywodzi z art. 9 Pr.Aut, a jednocześnie wskazuje na potrzebę ich

zróżnicowania i domaga się czterokrotności kwoty już wypłaconej mu przez

pozwanego.

Podzielając zarzut apelującego oparcia przez Sąd Okręgowy rozstrzygnięcia

jedynie na uchwale Rady Administracyjnej, jednak bez weryfikacji jej zastosowania

w niniejszej sprawie, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe przez

zobowiązanie pozwanego do przedstawienia i wykazania sposobu wyliczenia

wynagrodzenia wypłaconego powodowi. Pozwany wyjaśnił szczegółowo sposób

wyliczenia wynagrodzenia należnego powodowi z tytułu korzystania

z przedmiotowych utworów na poszczególnych polach eksploatacji, wskazując

ogólną kwotę repartycji, udział procentowy montażysty w zależności od rodzaju

utworu i okoliczności, czy pozwany reprezentuje również scenarzystę i udział

procentowy kanału. Pozwany wyjaśnił nadto, na jakich polach eksploatacji nie

inkasuje wynagrodzeń dla autorów muzyki i scenariusza, pobieranych przez inną

organizacje zbiorowego zarządzania, co nie jest brane pod uwagę w rozliczeniach

wskazując, że zasady podziału wynikają z różnych pól eksploatacji. Wyjaśnienie to,

poszerzone na rozprawie w dniu 4 października 2013 r. pozwoliło zrozumieć

sposób repartycji i obliczania wynagrodzenia powoda. Natomiast dalsze

kwestionowanie tego wyliczenia przez powoda sprowadzało się w ocenie Sądu

Apelacyjnego do kwestionowania zasad rozdzielania wynagrodzeń przyjętych przez

pozwane Stowarzyszenie. Sąd Apelacyjny oddalił, jako nieuzasadniony zarzut

naruszenia art. 9 ust. 1 Pr.Aut. Nie podzielił stanowiska skarżącego, że pozwany

wewnętrzną uchwałą dokonał obalenia domniemania wynikającego z tego przepisu.

Wskazał, że kwestionowana uchwała nie dokonywała ustalenia wysokości udziałów

poszczególnych współtwórców, lecz dotyczyła kwestii rozliczeń wynagrodzeń

poszczególnych współtwórców ustalonych dla wszystkich osób reprezentowanych

przez S. Pozwany jest tylko pośrednikiem w przekazywaniu wynagrodzeń od

7

użytkowników, z którymi ustala stawki wynagrodzeń odpowiadające wartości

wykorzystywanych przez nich praw. Natomiast wielkość udziałów przysługujących

współtwórcom odpowiada wielkości wniesionych przez nich w dzieło wkładów

twórczych. Przyjęcie, że wszyscy twórcy powinni otrzymać jednakowe

wynagrodzenie wiązałoby się z pokrzywdzeniem tych twórców, których wkład

w powstanie utworu jest znacznie większy aniżeli pozostałych współuprawnionych.

Powód nie twierdzi przy tym, że jest traktowany inaczej, jak twórcy w tej samej

kategorii. Powód nie jest członkiem S. i nie łączy go pozwaną umowa

o powierzenie w zarząd autorskich praw majątkowych, a strona pozwana działa

w odniesieniu do wskazanych utworów jako negotiorum gestio (art. 752 i nast. k.c.).

Sąd Apelacyjny podkreślił, że zgodnie z art. 106 ust. 1 Pr.Aut. pozwane

Stowarzyszenie jest zobowiązane do jednakowego traktowania praw swoich

członków oraz innych podmiotów przez siebie reprezentowanych, którzy nie są

w nim zrzeszeni. Zasadniczy aspekt tej zasady dotyczy podziału wpływów

inkasowanych od użytkowników. Równe traktowanie wszystkich uprawnionych nie

oznacza jednak, że powinni oni otrzymywać identyczne kwoty z tytułu tantiem.

Kwestionowanie stawek uchwalonych uchwałą Rady Administracyjnej jest

niedopuszczalne, jako prowadzące do zachwiania zasady równego traktowania

członków Stowarzyszenia i osób nie będących jego członkami.

Kierując się powyższym Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 stycznia 2014 r.

oddalił apelację powoda.

W skardze kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego, opartej na obu

ustawowych podstawach, skarżący sformułował następujące zarzuty:

1/ naruszenia art. 9 ust. 1 Pr. Aut. przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie poprzez przyjęcie,

- że zasada równych udziałów nie ma zastosowania w procesie tworzenia utworu

audiowizualnego ponieważ wiązałoby się to z pokrzywdzeniem tych twórców,

których wkład w powstanie utworu jest znacznie większy aniżeli pozostałych

współtwórców,

- wysokość udziałów we współautorstwie może zostać ustalona w drodze

jednostronnej uchwały Stowarzyszenia działającego jako organizacja zbiorowego

zarządzania, w szczególności w sytuacji gdy do Stowarzyszenia nie należą

8

zainteresowani współtwórcy utworu audiowizualnego i uważają podział ten za

krzywdzący;

2/ błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowanie art. 106 ust. 1 i 3 Pr.Aut.

polegających na nieuwzględnieniu, że zasada równego traktowania dotyczy

również analogicznego stosowania w odniesieniu do osób niezrzeszonych

w stowarzyszeniu na zasadzie minimum, a równouprawnienie powinno polegać na

stosowaniu zasady z art. 9 ust. 1 oraz zasady wyrażonej we wzorcu umowy

o powierzenie w zarząd, jaką pozwany zawiera ze współtwórcami utworu

audiowizualnego, zgodnie z którą w przypadku braku porozumienia co do

współudziału w autorstwie utworu podstawą wypłaty jest orzeczenie sądowe

ustalające wysokość udziałów;

3/ błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowanie art. 752 k.c. w zw. z art. 471 k.c.

polegających na przyjęciu, że organizacja zbiorowego zarządzania może w sposób

wiążący twórcę określić udziały współtwórców w utworze współautorskim, które

przesądzają o wysokości wypłacanego danemu twórcy wynagrodzenia pobieranego

na ich rzecz przez organizację zarządzania zbiorowego, z pominięciem znacznego

wkładu danego rodzaju twórczości w utworze audiowizualnym oraz domniemania

równości wkładów w utworze współautorskim poszczególnych rodzajów utworów;

4/ błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowanie art. 58 ust. 1 w zw. z art. 31 ust.

2 i 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo

o stowarzyszeniach polegających na przyjęciu, że brak jest możliwości

kwestionowania przez powoda, który nie jest członkiem pozwanego

Stowarzyszenia, wysokości stawki uchwalonej przez to Stowarzyszenie,

co prowadzi do zmuszania powoda do przystąpienia do pozwanego

Stowarzyszenia i zaakceptowania panujących w nim reguł;

5/ niewłaściwej wykładni i zastosowania art. 234 k.p.c., art. 217 § 1 i 2 k.p.c. w zw.

z art. 227 k.p.c., art. 278 k.p.c., art. 382 k.p.c. oraz art. 328 k.p.c. w zw.

z art. 9 ust. 1 Pr.Aut przez niedopuszczenie w sprawie dowodu z opinii biegłego

mającego na celu określenie roli montażystów w utworze audiowizualnym,

pozwalającej określić rozmiar i znaczenie wkładu twórczego tego rodzaju

twórczości w utworze audiowizualnym i jej znaczenie dla typowego rozmiaru

wkładu twórczego w relacji do innych wkładów twórczych.

9

We wnioskach skargi powód wnosił o uchylenie wyroków Sądu Okręgowego

oraz Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez

Sąd pierwszej albo Sąd drugiej instancji oraz obciążenie pozwanego kosztami

procesu według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać trzeba, że poza zakresem przytoczonych w skardze

kasacyjnej podstaw, pozostaje nieobjęta jej zarzutami, kwestia dopuszczenia,

w obecnym postępowaniu kontroli zgodności z prawem uchwał Rady

Administracyjnej S. ustalających stawki wynagrodzeń autorskich, której możliwość

Sąd Apelacyjny wyłączył z uwagi na treść przepisu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia

7 kwietnia 1999 r. - Prawo o stowarzyszeniach, wskazując jednocześnie na

możliwość wdrożenia w związku z tymi uchwałami, nie wymagających członkostwa

procedur określonych w art. 104 ust. 4 i 5 oraz art. 25-32 Prawa o

stowarzyszeniach.

Przepis art. 70 ust. 21

Pr.Aut. przyznaje współtwórcom utworu

audiowizualnego oraz artystom wykonawcom uprawnienie do wynagrodzenia

za korzystanie w sposób w nim określony z utworu audiowizualnego. Podmiotem

zobowiązanym jest zgodnie z art. 70 ust. 3 Pr.Aut. korzystający z utworu, który

wypłaca wynagrodzenie za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania

prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Przepis art. 70 Pr.Aut. dotyczy

korzystania z utworu audiowizualnego jako całości, a nie korzystania z wkładu

poszczególnych autorów. Korzystający z utworu zobowiązany jest do zapłaty

wynagrodzenia za korzystanie z utworu audiowizualnego producentowi jako

licencjodawcy. Zgodnie z art. 70 ust. 1 Pr.Aut. domniemywa się, że producent

utworu audiowizualnego nabywa z mocy umowy o stworzenie utworu albo umowy

o wykorzystanie już istniejącego utworu wyłączne prawa majątkowe

do eksploatacji tych utworów w ramach utworu audiowizualnego w całości.

W pierwotnym brzmieniu art. 70 ust. 3 Pr.Aut. obowiązek zapłaty uprawnionym

podmiotom wynagrodzenia za korzystanie z utworu obciążał producenta,

który dokonywał jej za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego

zarzadzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Niezależnie od obowiązku

zapłaty na rzecz licencjodawcy, korzystający z utworu audiowizualnego jest nadto

10

zobowiązany do zapłaty na rzecz współtwórcy utworu audiowizualnego oraz

artystów wykonawców wynagrodzenia za rozpowszechnianie utworu w ramach

wskazanych w art. 70 ust. 21

Pr.Aut. pól eksploatacji. Jest to dla tych podmiotów

wynagrodzenie dodatkowe, należne oprócz wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu

samego uczestnictwa w powstaniu utworu audiowizualnego i niezależne

od wspólnego prawa majątkowego.

W przedstawionym stanie rzeczy nie mogą odnieść zamierzonego skutku

podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące zarówno naruszenia prawa

materialnego jak i przepisów postępowania oparte na błędnym założeniu łączącym,

czy wręcz utożsamiającym wielkość udziałów współtwórców we wspólnym

autorskim prawie majątkowym z wysokością wynagrodzenia dodatkowego

za korzystanie ze wspólnego prawa, które jest niezależne od wspólnego prawa

majątkowego. Błędne jest przekonanie skarżącego odnośnie do rozumienia wyroku

Sądu Apelacyjnego, jako dotyczącego ustalenia udziałów we współautorstwie

utworu, a nie repartycji tj. podziału wynagrodzenia na poszczególnych autorów.

Przekonanie to dało w szczególności podstawę sformułowania zarzutu naruszenia

art. 9 ust. 1 Pr.Aut w obu jego postaciach oraz art. 752 w zw. z art. 471 k.c., a także

zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych,

możliwe jest określenie wielkości udziałów twórczych każdego ze współautorów

dzieła wspólnego nierozłącznego. Jeżeli nie zostanie wykazana w toku

postępowania lub przyjęta w odpowiednim porozumieniu współtwórców wysokość

udziału twórczego poszczególnych twórców, aktualizuje się domniemanie prawne

(wzruszalne), pozwalające na przyjęcie równości udziałów twórczych. Trafne

rozróżnienie przez Sąd Apelacyjny kwestii określenia wysokości udziałów

we wspólnym prawie od kwestii podziału wynagrodzenia pobranego przez

organizacje zbiorowego zarządzania na podstawie art. 70 ust. 3, w zw. z art. 70 ust.

21

Pr.Aut. prawidłowo doprowadziło ten Sąd do odmowy zastosowania w sprawie

art. 9 ust. 1 Pr.Aut., jako pozbawionego doniosłości prawnej dla rozstrzygnięcia.

Masowy użytek z utworów wymusza konieczność korzystania przez autorów

z pośrednictwa wyspecjalizowanych organizacji zajmujących się pobieraniem

wynagrodzeń autorskich. Poszczególni autorzy nie dysponują bowiem

11

wystarczająco efektywnymi możliwościami rozeznania różnych form masowych

użytków z dzieł chronionych autorsko, ani dostatecznymi środkami egzekwowania

swoich praw na rozległym rynku usług audiowizualnych, obejmującym obecnie

nierzadko wiele krajów.

Przyczyny te, w sytuacji powstawania coraz to nowych form korzystania

z praw autorskich i nowych kategorii dzieł zbiorowych tworzonych przez wiele

podmiotów (takich m. in. jak filmy), legły u podstaw utworzenia ustawowego

pośrednictwa organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami

pokrewnymi, którymi są powoływane w tym celu stowarzyszenia. Przymus realizacji

niektórych uprawnień autorskich w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. obejmuje poza

innymi opłatami także przewidziane w art. 70 ust. 3 Pr.Aut. opłaty za korzystanie

z utworu audiowizualnego, należne osobom wskazanym w art. 70 ust. 21

Pr.Aut.

Przymusowe pośrednictwo organizacji zbiorowego zarządzania w realizacji

uprawnień tych osób do dodatkowego wynagrodzenia z tytułu korzystania z utworu

audiowizualnego nie może być jednak utożsamiane – jak wywodzi skarżący –

z przymusem przystąpienia do tej organizacji, co mogłoby prowadzić

do ograniczenia zasady wolności zrzeszania się.

Tezie tej zaprzecza treść art. 106 ust. 1 Pr.Aut. ustanawiającego obowiązek

równego traktowania w stosunkach wewnętrznych organizacji zbiorowego

zarządzania zarówno członków, jak i innych osób przez nią reprezentowanych

w zakresie zarządzania prawami lub dochodzenia ich ochrony. Zasada równego

traktowania oznacza, że każda osoba reprezentowana przez organizację

zarządzania zbiorowego uczestniczy w podziale środków na równych zasadach.

Warunkiem jej efektywności jest, by zasady podziału były stałe, zrozumiałe

i dostępne dla osób zainteresowanych. Każda z tych osób powinna mieć prawo

żądania informacji pozwalającej na ustalenie, czy zasady te zostały prawidłowo

zastosowane w stosunku do niej i prawo skorzystania ze skargi w trybie przepisów

ustawy o stowarzyszeniach. Jednakowe dla wszystkich pretendujących do

członkostwa w stowarzyszeniu zarządzającym powinny być też warunki jego

nabycia.

Określona w art. 106 ust. 1 Pr.Aut. zasada, w przyjętym ujęciu, nie została

w okolicznościach przedmiotowej sprawy naruszona.

12

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną i orzekł

o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do jego wyniku (art. 39814

oraz

art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).

eb