V CSK 147/15

Sygn. akt V CSK 147/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta J.

przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej "T." Spółce z o.o.

w J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 listopada 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powód Skarb Państwa - Prezydent Miasta J. wniósł o zasądzenie od

pozwanego PKS „T." Sp. z o.o. w J. kwoty 421 111,31 zł, wraz z ustawowymi

odsetkami z tytułu nieuiszczonych opłat za użytkowanie wieczyste za rok 2010 i

następne.

Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo.

Ustalił, że Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej „T." sp. z o.o. w J. jest

użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej, położonej w J. przy ul. W. […],

oznaczonej jako działka nr 795/3, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę

wieczystą nr […] oraz działek nr 787, 788, 789, 790/1 i 795/4, dla których Sąd

Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr […]. Nieruchomości te stanowią

własność Skarbu Państwa i są wykorzystywane na działalność gospodarczą

pozwanej.

Prezydent Miasta J., działający w imieniu Skarbu Państwa, pismami z dnia

19 grudnia 2008 r. wypowiedział Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej „T."

sp. z o. o. w J. opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego działki nr 795/3 w

dotychczasowej wysokości 186,05 zł i zaoferował przyjęcie opłaty w nowej

wysokości 3 565,50 zł, oraz działek nr 787, 788, 789, 790/1, 795/4 w

dotychczasowej wysokości 7 083,49 zł i zaoferował przyjęcie opłaty w nowej

wysokości 129 663,55 zł. Łącznie więc określił wysokość opłat rocznych za

użytkowanie wieczyste przedmiotowych nieruchomości na kwotę 133 219,05 zł.

PKS „T." sp. z o.o. w J., na podstawie art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 782),

złożył wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. o ustalenie, że

aktualizacje opłat rocznych są nieuzasadnione.

Pismem z dnia 21 stycznia 2010 r. J. W., sporządzający na zlecenie Skarbu

Państwa - Prezydenta Miasta J. operat szacunkowy będący podstawą do ustalenia

wartości nieruchomości, zwrócił się do Stowarzyszenia Rzeczoznawców

Majątkowych w J. o wycofanie z obiegu prawnego przedmiotowego operatu z uwagi

na jego poważne błędy, co uzasadniał nawrotem choroby i przyjmowaniem silnych

3

leków w okresie sporządzania tegoż oszacowania. W opinii Komisji Arbitrażowej

przy Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych w J. z dnia 29 stycznia 2010 r.,

sporządzonej w toku postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym

w J., stwierdzono, że operat szacunkowy sporządzony dnia 9 grudnia 2008 r. przez

J. W. nie może stanowić podstawy do określenia wartości rynkowej nieruchomości

gruntowych dla potrzeb aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego.

Orzeczeniami z dnia 15 marca 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

orzekło, że aktualizacje opłat rocznych są nieuzasadnione (bezskuteczne). Od tego

rozstrzygnięcia sprzeciw do Sądu Rejonowego w J. w ustawowym terminie wniósł

Prezydent Miasta J.

Zarządzeniami z dnia 2 lipca 2010 r. (sygn. akt … 353/10) oraz z dnia

16 lipca 2010 r. (sygn. Akt … 355/10) Sąd Rejonowy w J. zwrócił pozwy

o aktualizacje opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego, dotyczące

nieruchomości objętych księgami wieczystymi nr […] oraz […], z powodu

nieuzupełnienia ich braków formalnych w terminie przez powoda - PKS „T." sp. z

o.o. w J. Zażalenia na te zarządzenia zostały odrzucone z uwagi na

nieuzupełnienie braków formalnych w terminie.

Sąd Okręgowy ustalił także, że wyrokiem Sądu Okręgowego w J. z dnia 15

maja 2013 r. … 330/13, zmienionym następnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia

23 października 2013 r. … 949/13, oddalono pozew Skarbu Państwa - Prezydenta

Miasta J. przeciwko PKS „T." Sp. z o.o. w J. o zasądzenie kwoty 129 955,16 zł z

tytułu opłaty rocznej użytkowania wieczystego działek gruntu nr 787, 788, 789,

790/1, 795/4 i 795/3 za rok 2009, przyjmując jako podstawę nadużycie prawa

podmiotowego (art. 5 k.c.).

W dniu 16 marca 2012 r. Skarb Państwa - Prezydent Miasta J. wniósł do

Sądu Rejonowego w J. o zawezwanie PKS „T." Sp. z o.o. w J. do próby ugodowej

w sprawie o zapłatę kwoty 377 854,18 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Pismem z dnia 16 września 2013 r. Skarb Państwa - Prezydent Miasta J., na

podstawie art. 72 ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 221 ust. 1 u.g.n. wypowiedział

dotychczasową wysokość stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania

wieczystego działek gruntu nr 787, 788, 789, 790/1 i 795/4 wynoszącą 3% ceny

4

gruntu i z dniem 1 stycznia 2013 r. ustalił nową wysokość stawki procentowej,

obniżając ją z 3% na 1% ceny gruntu; stąd opłata roczna od tego dnia wynosi 43

217,85 zł.

PKS „T." sp. z o.o. w J. tytułem opłaty rocznej z tytułu wieczystego

użytkowania działek gruntu nr 787, 788, 789, 790/1, 795/4 i 795/3 za rok 2010,

2011 i 2012 uiszczała kwotę po 7 269,54 zł każdego roku, zaś za rok 2013 - kwotę

3 528,92 zł.

W rozważaniach Sąd pierwszej instancji podniósł, że art. 157 ust. 1a u.g.n.

stanowi, iż operat szacunkowy, w odniesieniu do którego organizacja zawodowa

rzeczoznawców majątkowych wydała ocenę negatywną, od dnia wydania tej oceny

traci charakter opinii o wartości nieruchomości, o której mowa w art. 156 ust. 1

u.g.n. Jego zdaniem, regulacja ta pozostaje jednoznaczna i nie daje organowi

administracji publicznej możliwości kontroli prawidłowości oceny dokonanej

przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych (zespół oceniający).

Podzielił też pogląd Sądu Apelacyjnego wyrażony w sprawie o sygn. akt … 949/13,

że przepis art. 157 ust. 1a u.g.n. obowiązywał w chwili wydania opinii przez Komisję

Arbitrażową przy Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych w J. i miał w

sprawie zastosowanie.

Skoro przedmiotowy operat stracił moc prawną, to Skarb Państwa miał

obowiązek przedłożyć inną opinię rzeczoznawcy majątkowego. Tymczasem,

podmiot ten nie podjął żadnych działań w kierunku zlecenia wykonania nowego

operatu szacunkowego bez wad, a ograniczył się do wniesienia sprzeciwu do sądu

od rozstrzygnięcia SKO. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, jeśli operat szacunkowy

J. W., utracił charakter opinii, to tym samym odpadła ustawowa przesłanka

podwyższenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości

gruntowej określona na mocy wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej z dnia

19 grudnia 2008 r. W myśl bowiem art. 77 ust. 1 u.g.n. aktualizacja wysokości

opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego była uzależniona od zmiany

wartość tej nieruchomości. W konsekwencji obarczone błędem było również

ustalenie przez powoda, na podstawie wypowiedzenia z dnia 16 września 2013 r.,

5

nowej wysokości stawki procentowej na 1% ceny gruntu obejmującego działki

gruntu nr 787, 788, 789, 790/1 i 795/4.

Sąd Okręgowy, aprobując w pełni stanowisko Sądu Apelacyjnego wyrażone

w sprawie o sygn. akt … 949/13, wskazał, że w omawianym wypadku wystąpiła

wyjątkowa sytuacja uzasadniająca zastosowanie art. 5 k.c. Powód domagał się

bowiem od pozwanego zapłaty z tytułu znacznego podwyższenia opłaty rocznej za

użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej, nie dysponując dokumentem

warunkującym (art. 77 ust. 1 u.g.n.), aktualizację wysokości opłaty rocznej.

Co prawda, powodowi przysługiwało formalnie uprawnienie do żądania zapłaty

z tego tytułu, jednak było to następstwem zwrotu pozwu o aktualizację opłat

rocznych z tytułu użytkowania wieczystego, dotyczącego nieruchomości objętych

księgami wieczystymi nr […] oraz […], na skutek nieuzupełnienia braków

formalnych w terminie. Uznał to za szczególne okoliczności i w związku z tym

zachowanie powoda ocenił jako nadużycie prawa podmiotowego i nierównorzędne

traktowanie drugiej strony stosunku zobowiązaniowego. Takie działanie powoda

było, zdaniem tego Sądu, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,

rozumianymi jako konieczność przestrzegania zasad uczciwego obrotu oraz

kierowania się w działaniu dobrymi obyczajami, dobrą wiarą i zasadami słuszności.

Z tych względów zastosował art. 5 k.c.

Po rozpoznaniu apelacji powoda, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27

listopada 2014 r. oddalił ten środek odwoławczy. Poczynione przez Sąd Okręgowy

ustalenia przyjął za własne i podzielił jego argumentację prawną.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, nie można w sprawie przyjąć, z uwagi na jej

specyfikę, że postępowanie aktualizacyjne zostało prawomocnie zakończone

i iż sąd nie jest już władny badać skuteczności wypowiedzenia opłaty przez

powódkę. Przyznał jej rację, że wobec wniesienia sprzeciwu orzeczenie

Samorządowego Kolegium Odwoławczego korzystne dla pozwanej utraciło swą

moc, a wobec skutecznego zwrotu pozwu postępowanie aktualizacyjne zostało

zakończone bez wydania merytorycznego orzeczenia sądu, a także, iż w tej

sytuacji jedynym dokumentem pozwalającym określić wysokość opłaty z tytułu

użytkowania wieczystego jest wypowiedzenie wysokości dotychczasowej opłaty

6

wraz z nową ofertą z dnia 19 grudnia 2008 r. Jednakże, jego zdaniem, nie można

podzielić zapatrywania apelującej, że wypowiedzenie to w sprawie o zapłatę

podwyższonej owym wypowiedzeniem opłaty z tytułu wieczystego użytkowania, nie

może podlegać ocenie i badaniu przez sąd orzekający.

Na poparcie tego stanowiska podniósł, że aktualizacja następuje w wyniku

zgodnych oświadczeń woli stron stosunku prawnego użytkowania wieczystego

(w sprawie takich oświadczeń strony nie złożyły). Jeżeli strony tego stosunku nie

dojdą do porozumienia, aktualizacja ta następuje na podstawie orzeczenia organu

administracyjnego lub orzeczenia sądu. Zatem, sąd w sprawie o zapłatę opłaty

z tytułu użytkowania wieczystego związany jest tylko prawomocnym orzeczeniem

sądu ustalającym tę opłatę i wydanym w trybie postępowania przewidzianego w art.

80 i nast. u.g.n., ewentualnie prawomocnym orzeczeniem kolegium odwoławczego

i wtedy nie bada samego wypowiedzenia. Skoro w sprawie brak tego rodzaju

skutecznych orzeczeń, to powód powinien udowodnić, że strony zawarły umowę

w sprawie aktualizacji opłaty z tytułu wieczystego użytkowania i, iż to ta umowa

stanowi podstawę dochodzenia wierzytelności przed sądem, a takim dowodem

powód nie dysponował.

Podniósł, że w sprawie wobec utraty mocy operatu szacunkowego jeszcze

w toku postępowań administracyjnych nie można mówić, iż doszło do skutecznej

umownej zmiany wysokości tej opłaty, bowiem brak jest materialnoprawnej

podstawy owej zmiany, a mianowicie prawidłowo sporządzonego operatu

szacunkowego. To, że w chwili wypowiedzenia dotychczasowej opłaty ów operat

istniał i utracił swą moc później, nie uzasadnia, jego zdaniem, przyjęcia,

iż wypowiedzenie było skuteczne, skoro pozwana zakwestionowała go występując

z wnioskiem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Wyraził pogląd, że także zwrot pozwów po przekazaniu sprawy do sądu na

skutek sprzeciwu strony powodowej, nie powoduje, iż wypowiedzenie okazało się

skuteczne i nie może być przedmiotem oceny, wobec niewykorzystania przez

pozwaną całej procedury weryfikacji poprawności wypowiedzenia określonej w art.

80 i nast. u.g.n. Istotna, jego zdaniem, jest tu okoliczność, że dopiero z tym

momentem (zwrotu pozwu) mogłoby dojść do uznania, iż pozwana nie

7

zakwestionowała skutecznie wypowiedzenia i ono jest wiążące, lecz taka ocena

byłaby nieuprawniona. W sprawie mamy bowiem do czynienia z nietypową sytuacją,

gdyż wcześniej utracił już swą moc operat szacunkowy dotyczący tej nieruchomości.

Podkreślił, że art. 77 ust. 3 u.g.n. wskazuje na konieczność, przy domaganiu się

podwyższonej opłaty, sporządzenia operatu szacunkowego i jest to norma

bezwzględnie wiążąca. Skoro owego operatu brak, to nie dochodzi do czynności

prawnej w postaci skutecznego wypowiedzenia dotychczasowej opłaty.

Zgodnie z art. 56 k.c., skutki dokonanej czynności prawnej określają ustawy,

zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. W tych okolicznościach

przyjął, że wypowiedzenie nie było skuteczne i wskazał, iż już z tego względu

powództwo winno podlegać oddaleniu. Poza tym, podobnie jak Sąd pierwszej

instancji, uznał za skuteczny podniesiony przez pozwaną zarzut nadużycia prawa.

Przyjął, że skoro powód domagał się zapłaty opłaty rocznej z tytułu wieczystego

użytkowania podwyższonej z kwoty 7 269,54 zł do kwoty 133 219,05 zł przy braku

prawidłowego operatu szacunkowego, to rację ma Sąd Okręgowy, że takie

działanie nie zasługuje na ochronę prawną. Powódka powinna, jego zdaniem,

sporządzić drugi operat i wypowiedzieć ponownie dotychczasowa opłatę, jeżeli

wzrosła wartość gruntów będących w wieczystym użytkowaniu pozwanej. Wyraził

pogląd, że powoływanie się w sprawie o zapłatę na operat, który utracił swą moc,

czyni działania powódki sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa i stanowi nadużycie prawa własności oraz nierówne traktowanie strony

stosunku zobowiązaniowego.

Sąd Apelacyjny zwrócił też uwagę, że pozwana również nie wykonywała

należycie swych obowiązków, bowiem doprowadziła do zwrotu pozwu w sprawie

o ustalenie opłaty. Oceniając to zachowanie spółki, miał na uwadze specyfikę

postępowania w sprawie opłat z tytułu użytkowania wieczystego odmienną od

powszechnego modelu właściwego dla procedury cywilnej oraz to, że zwrot pozwu

nastąpił z powodu niezłożenia drugiego egzemplarza pisma procesowego.

Zatem, jego zdaniem, nie można tu mówić o nierównym traktowaniu stron przy

stosowaniu art. 5 k.c.

8

Skarb Państwa, w skardze kasacyjnej opartej na zarzucie naruszenia prawa

materialnego, zarzucił naruszenie art. 6 k.c. przez nieprawidłowe przyjęcie,

że powód nie udowodnił, iż doszło do aktualizacji opłaty rocznej z tytułu

użytkowania wieczystego; art. 61 § 1 k.c. w zw. z art. 78 ust. 1 u.g.n. przez błędne

przyjęcie nieskuteczności wypowiedzenia dotychczasowej opłaty oraz art. 5 k.c.

przez nieprawidłowe przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie.

Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez

uwzględnienie powództwa, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Regulacje zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami są

ukierunkowane na określenie samego mechanizmu rozstrzygania

sporów związanych z aktualizacją opłaty rocznej, a nie na szczegółowe określenie

warunków formalnych uruchomienia i prowadzenia tej kontroli, które

podlegają unormowaniom zawartym w kodeksie postępowania administracyjnego -

w zakresie postępowania przed samorządowym kolegium odwoławczym -

i w kodeksie postępowania cywilnego - w zakresie postępowania toczącego

się przed sądem powszechnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 stycznia 2014 r., IV CSK 2143/13, LEX nr 144439). Należy zauważyć,

że, w świetle art. 80 ust. 2 u.g.n., obowiązek przekazania przez samorządowe

kolegium odwoławcze akt sądowi oraz skutek przekształcenia wniosku w pozew

nie jest uzależnione od terminowości wniesienia sprzeciwu. Od wniesienia

sprzeciwu „w terminie” ustawodawca uzależnił natomiast skutek w postaci utraty

mocy orzeczenia kolegium (art. 80 ust 3 u.g.n.). W razie więc przekazania

przez kolegium akt sądowi ze sprzeciwem wniesionym po terminie, uruchamiany

jest proces cywilny, a ponieważ wniosek użytkownika wieczystego zastępuje pozew,

w rezultacie nieterminowość sprzeciwu powinna być stwierdzona w ramach

postanowienia odrzucającego pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej

(art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.).

W sprawie, która trafia na drogę sądową na podstawie art. 80 u.g.n.,

zazwyczaj trzeba wzywać powoda do usunięcia braków formalnych pozwu,

9

ponieważ skierowany wcześniej do kolegium samorządowego wniosek, który po

przekazaniu akt ze sprzeciwem od orzeczenia kolegium zastępuje pozew,

najczęściej nie spełnia wszystkich wymogów stawianych pismu wszczynającemu

postępowanie przed sądem (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia

21 grudnia 2006 r., III CZP 133/06, OSNC 2007, nr 10, poz. 153). Jak wynika

z ustaleń, po zapadnięciu orzeczeń z dnia 15 marca 2010 r. Samorządowego

Kolegium Odwoławczego rozstrzygających, że aktualizacje opłat rocznych są

nieuzasadnione (bezskuteczne), sprawy ze sprzeciwem Prezydenta Miasta J.

wniesionym w terminie trafiły do Sądu Rejonowego w J. Z tego względu, orzeczenia

te ex lege straciły moc na podstawie art. 80 ust. 3 u.g.n. Skoro następnie

prawomocnymi zarządzeniami z dnia 2 lipca 2010 r. (sygn. akt … 353/10), oraz z

dnia 16 lipca 2010 r. (sygn. akt …355/10), Sąd Rejonowy w J. zwrócił pozwy o

aktualizację opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego dotyczące

nieruchomości objętych księgami wieczystymi nr […] oraz […] z powodu

nieuzupełnienia braków formalnych w terminie przez PKS „T." sp. z o.o. w J., to do

oceny skutków tego zwrotu miał zastosowanie art. 130 § 2 k.p.c. Pozwy więc

zwrócone nie wywołały żadnych skutków prawnych. Z tego względu, zaoferowane

w wypowiedzeniach z dnia 19 grudnia 2008 r. przez podmiot uprawniony nowe

wysokości opłaty rocznej stały się obowiązujące, gdyż nie zostały skutecznie przez

spółkę podważone. Pamiętać należy, że zadaniem sądu w tych sprawach jest

określenie wysokości świadczenia, jakie użytkownik wieczysty ma spełnić na

rzecz właściciela nieruchomości, natomiast do rozpoznania sprawy przez sąd

dochodzi dlatego, że strony stosunku użytkowania wieczystego nie są w stanie

zgodnie określić wysokości tego świadczenia. W istocie więc, jeżeli w sprawie

o aktualizację opłaty za użytkowanie wieczyste użytkownik nie uzupełnia braków

formalnych pozwu, którym jest wniosek kierowany przez niego w postępowaniu

administracyjnym do kolegium, to jest to wyrazem jego rezygnacji

ze skontrolowania zaproponowanej przez właściwy organ zaktualizowanej opłaty

(art. 78 ust. 3 u.g.n.).

W sprawie nie był podnoszony zarzut, jakoby pisemne wypowiedzenia opłaty

rocznej z dnia 19 grudnia 2008 r. nie zostały doręczone w terminie pozwanej spółce

i żeby nie odpowiadały wymaganiom określonym w art. 78 ust. 1 u.g.n. Z przepisu

10

tego nie wynika, jakoby o skuteczności tego oświadczenia woli decydowała wykryta

później nieprawidłowość operatu szacunkowego. Takiemu zdarzeniu nie można

przypisać skutków retroaktywności w zakresie skuteczności takiego oświadczenia

woli. Uzasadniony więc okazał się zarzut naruszenia art. 61 § 1 k.c. w zw. z art. 78

ust. 1 u.g.n.

Zgodnie z art. 78 ust. 3 u.g.n., ciężar dowodu istnienia przesłanek do

aktualizacji opłaty (art. 77 ust. 1 u.g.n.) spoczywa na właściwym organie, przy czym

chodzi tu o właściciela nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste, mimo

nieprzecyzyjności tego przepisu (verba legis: "właściwy organ"). Jest to przepis

o charakterze materialno-prawnym, który - w sensie czasowym - określa ciężar

rozkładu dowodu w całym postępowaniu "aktualizacyjnym", obejmującym fazę

postępowania administracyjnego i fazę sądowego postępowania rozpoznawczego.

Nie ma przy tym znaczenia to, że właściciel nieruchomości pozostaje zawsze

stroną pozwaną w postępowaniu sądowym po wniesieniu sprzeciwu przez właściwy

organ lub użytkownika wieczystego od orzeczenia kolegium (art. 80 ust. 1 u.g.n.).

Ratio legis takiego rozwiązania prawnego podyktowane zostało potrzebą ułatwienia

sytuacji dowodowej (a tym samym - procesowej) użytkownika wieczystego

w postępowaniu sądowym. Wystąpienie przesłanek aktualizacji opłaty

rocznej może być wykazywane przez właściciela nieruchomości przy pomocy

wszystkich dostępnych środków dowodowych dopuszczonych w postępowaniu

rozpoznawczym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2009 r.,

I CSK 45/09, LEX nr 530615 i z dnia 7 kwietnia 2011 r., IV CSK 327/10, LEX

nr 111023).

Rozpoznawana sprawa nie jest jednak postępowaniem aktualizacyjnym.

Skarb Państwa dochodzi bowiem w niej zapłaty wynikającej z jego oświadczeń

woli złożonych w postępowaniu aktualizacyjnym podwyższonej opłaty, gdyż

z przyczyny leżącej po stronie pozwanej spółki brak merytorycznego orzeczenia

w tym przedmiocie zarówno samorządowego kolegium odwoławczego, jak i sądu.

W rozpoznawanej sprawie o zapłatę stosuje się ogólne zasady rozkładu ciężaru

dowodu, tj. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego

skutki prawne (art. 6 k.c.). Wobec braku podstaw do podważenia skuteczności

i prawidłowości wypowiedzenia opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego

11

dokonanych przez Prezydenta Miasta J. pismami z dnia 19 grudnia 2008 r. i braku

w tej mierze wiążących decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.

(utraciły moc ex lege na podstawie art. 80 ust. 3 u.g.n.), oraz wyroków sądu ze

względu na zwrot pozwów, w procesie o zapłatę tych opłat pozwana może

wykazywać, że wartość nieruchomości jednak nie wzrosła do poziomu

wynikającego z zakwestionowanego operatu szacunkowego rzeczoznawcy

majątkowego J. W. z dnia 9 grudnia 2008 r. Trafnie jednak skarżący zarzucił, że w

tym stanie rzeczy stroną, która powinna wykazać tę okoliczność, jest pozwany

użytkownik wieczysty. Odwrotna zatem ocena tej kwestii przez Sądy meriti jest

nietrafna. Uzasadniony okazał się więc zarzut obrazy art. 6 k.c.

W rezultacie opinii Komisji arbitrażowej przy Stowarzyszeniu

Rzeczoznawców Majątkowych z dnia 29 stycznia 2010 r. operat szacunkowy

rzeczoznawcy J. W. dopiero od dnia tej oceny stracił charakter opinii o wartości

nieruchomości (art. 157 ust. 1a obowiązujący od dnia 7 stycznia 2010 r.). W tej

sytuacji nie ma przeszkód, aby w sprawie opinię o wartości przedmiotowych

nieruchomości w istotnym dla rozstrzygnięcia okresie wydał inny rzeczoznawca

(por. art. 157 ust. 2 u.g.n.). Wytknięte błędy przez Komisję arbitrażową opinii

rzeczoznawcy z dnia 9 grudnia 2008 r., a zwłaszcza wskazywana przez tego

eksperta ich przyczyna, nie dają podstaw do wnioskowania o poziomie wzrostu

wartości przedmiotowych nieruchomości. Gdyby pozwana spółka wykazała,

że ich wartość w grudniu 2008 r. była znacząco niższa, to mogłaby być to

okoliczność nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy jednak

pamiętać, że jeżeli strona wykonywała swoje uprawnienia wynikające z

obowiązującego prawa w sensie przedmiotowym lub wynikające z umowy sąd,

jako punkt wyjścia winien przyjąć założenie, iż jej zachowanie

odpowiada kryteriom określonym w

art. 5 k.c. Innymi słowy, w prawie polskim domniemywa się korzystanie z prawa

w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 7 grudnia 1965 r., III CR 278/65, OSNCP 1966, nr 7-8,

poz. 130).

Zgodzić się także trzeba ze skarżącym, że konstrukcja nadużycia prawa

podmiotowego ze względu na czynienie z niego użytku sprzecznego ze społeczno–

12

gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego

nie odnosi się do jakiegokolwiek nadużycia, lecz do nadużycia konkretnego prawa

podmiotowego. Na zasady współżycia społecznego może powoływać się tylko ten,

kto swego prawa nie nadużywa (reguła czystych rąk; por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 13 maja 1957 r., 2 CR 343/57, OSNPG 1958, nr 3, poz. 19),

a norma zamieszczona w art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy i przy badaniu

możliwości jej zastosowania należy brać pod uwagę całokształt okoliczności

konkretnego przypadku, a nie tylko niektóre z nich i wskazać, w czym wyrażało się

sprzeczne z nią zachowanie żądającego ochrony swego prawa. Nie można zatem

odeprzeć zasadności i ostatniego zarzutu kasacyjnego.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzeczono, jak

w sentencji.

eb