SDI 49/15

Sygn. akt SDI 49/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Rafał Malarski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby

Radców Prawnych Konrada Mazura,

w sprawie radcy prawnego P. N.,

obwinionego z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

(Dz.U. Nr 10, poz. 65 z 2010 ze zm.) w zw. z art. 6 ust. 2, art. 25 oraz art. 26 ust. 2

Kodeksu Etyki Radcy Prawnego,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 17 listopada 2015 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionego,

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w […] z dnia 29 września 2014 r.,

zmieniającego orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby

Radców Prawnych w […] z dnia 26 listopada 2013 r.,

I. uchyla orzeczenia Sądów obu instancji w zakresie czynu z

dnia 29 września 2012 r. i uniewinnia obwinionego, obciążając w

tej części kosztami postępowania - Krajową Izbę Radców

Prawnych co do postępowania odwoławczego, a Okręgową Izbę

2

Radców Prawnych w [...] co do postępowania

pierwszoinstancyjnego;

II. oddala kasację w pozostałym zakresie, obciążając

obwinionego wydatkami w kwocie 20 (dwudziestu) złotych za

postępowanie kasacyjne.

UZASADNIENIE

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w […],

orzeczeniem z 26 listopada 2013 r., uznał obwinionego radcę prawnego P. N. za

winnego popełnienia dwóch deliktów dyscyplinarnych i wymierzył mu za czyn z art.

64 ust. 1 pkt 2 u.r.p. w zw. z art. 25 pkt a i c KERP – polegający na tym, że 29

września 2012 r. w […], przed salą egzaminacyjną w sposób narzucający się

zorganizował wśród kandydatów przystępujących do egzaminu wstępnego na

aplikację radcowską kolportaż ulotek informujących i zachęcających do dołączenia

do zespołu „Kancelarii Radców Prawnych – […]” z siedzibą w […], zakłócając w ten

sposób konieczne skupienie uczestników egzaminu, godząc w jego powagę i

naruszając wymagane w tym względzie dobre obyczaje – karę upomnienia, a za

czyn z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.r.p. w zw. z art. 6 ust. 2, art. 25 pkt a i c oraz art. 26 ust.

2 KERP – polegający na tym, że od 1 stycznia do 26 listopada 2013 r. poprzez

umieszczenie przed budynkiem sądowym w […] narzucającego się baneru

reklamowego o wymiarach 2 m x 2,5 m, zawierającego informację o „Kancelarii

Radcy Prawnego […]” oraz niektórych sprawach gospodarczych, których się ona

podejmuje, naruszył zasady dozwolonego informowania i reklamowania (wymóg

dbania o godność zawodu, nie narzucania się, konieczność przestrzegania dobrych

obyczajów), wynikające z Kodeksu Etyki Radcy Prawnego – karę pieniężną w

kwocie 2000 zł.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014 r.

odwołania obrońcy, zmienił pierwszoinstancyjne orzeczenie przez zastąpienie kary

pieniężnej karą upomnienia oraz utrzymał je w mocy w pozostałym zakresie.

Kasację od prawomocnego orzeczenia Sądu odwoławczego złożył obrońca.

Zaskarżając to orzeczenie w całości, podniósł dwa zarzuty rażącego i mogącego

mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenia prawa: 1) art. 64 ust. 1 u.r.p. i art.

3

66 ust. 1 u.r.p. w zw. z art. 6 ust. 2, art. 25 i art. 26 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy

Prawnego oraz art. 741

u.r.p. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.

przez błędną wykładnię przepisów prawa, poddanie ich wykładni rozszerzającej na

niekorzyść obwinionego i – ewentualnie – odrzucenie konstrukcji przewinienia

mniejszej wagi; 2) art. 741

u.r.p. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., a także

art. 433 § 2 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. przez nieodniesienie się do wszystkich

zarzutów odwoławczych, zwłaszcza zarzutu braku podstaw do przypisania

obwinionemu winy. W konsekwencji obrońca wniósł o „uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w całości” i uniewinnienie obwinionego, ewentualnie przekazanie

sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Obecny na rozprawie kasacyjnej Zastępca Głównego Rzecznika

Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych zażądał oddalenia kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja w części dotyczącej czynu z dnia 29 września 2012 r. okazała się

zasadna; w pozostałym zakresie nie zasługiwała na uwzględnienie.

1. Na wstępie rozważań warto przypomnieć, że podstawą

odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego za czyny sprzeczne z

zasadami etyki lub godnością zawodu są z jednej strony blankietowy

przepis ustawowy, to jest art. 64 ust. 1 u.r.p., a z drugiej uzupełniający

przepis zawarty w Kodeksie Etyki Radcy Prawnego, stanowiącym

załącznik do uchwały Nr 5 VIII Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z

dnia 10 listopada 2007 r. Pojęcia występujące w przepisie ustawy i w

przepisach zawartych w uchwale korporacyjnej mają wprawdzie

charakter wybitnie ocenny, niemniej sam fakt obwarowania przewinienia

dyscyplinarnego sankcjami wymienionymi w art. 65 ust. 1 pkt 3 – 5 u.r.p.,

porównywalnymi ze środkami reakcji karnej przewidzianymi w Kodeksie

karnym, w pełni uprawnia do konstatacji, że przepisy warunkujące

odpowiedzialność dyscyplinarną radcy prawnego, ustawowe i

podustawowe, mają charakter represyjny i z tej racji nie wolno ich

wykładać rozszerzająco; zabronione jest również stosownie analogii,

której wynik prowadziłby do odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy

prawnego za czyn nie realizujący wprost znamion przewinienia

4

dyscyplinarnego. Nie wytrzymuje zatem krytyki stanowisko odmienne,

zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, według

którego wykładnia rozszerzająca komentowanych przepisów jest

dopuszczalna.

2. Kolejnym krokiem na drodze do rozpoznania kasacji stało się

zdefiniowanie w sposób zwięzły, a zarazem respektujący nakaz

interpretacji ścieśniającej (o czym była mowa wyżej), poszczególnych

zwrotów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy na obecnym

etapie procedowania. I tak: „godność zawodu” radcy prawnego wiąże się

z takim postępowaniem osoby wykonującej tą profesję, które nie

prowadzi do poniżenia go w opinii społecznej oraz podważenia autorytetu

i zaufania do tego zawodu; „dobre obyczaje” to powszechnie przyjęty,

najczęściej utwierdzony tradycją, sposób postępowania w danych

okolicznościach, właściwy dla danej grupy ludzi, w tym wypadku dla

szeroko pojętego środowiska osób świadczących pomoc prawną;

„narzucanie się” oznacza, rzecz jasna w kontekście informowania przez

radcę prawnego o wykonywaniu zawodu, napraszanie się, nastręczanie

się, naprzykszanie się.

3. Przechodząc na grunt zachowania obwinionego w dniu 29

września 2012 r., należało zgodzić się ze skarżącym, że doszło tu do

obrazy prawa materialnego przez wadliwe zastosowanie art. 64 ust.1

u.r.p. w zw. z art. 25 pkt a i c KERP. Przede wszystkim w kolportowanych

ulotkach obwiniony nie polecał swoich usług prawniczych ewentualnym,

przyszłym klientom i dlatego zasadnie Sąd pierwszej instancji ustalił, że

nie wchodzi tu w grę komunikat mający cechy zabronionej reklamy i że

tym samym rozprowadzony materiał stanowił dopuszczalną informację.

Skoro kolportowane ulotki nie zawierały treści perswazyjnej,

zachwalającej usługi kancelarii, to siłą rzeczy nie sposób było przyjąć, że

obwiniony w jakimkolwiek stopniu narzucał się ze swoim przekazem.

Teza o niebezpieczeństwie zdekoncentrowania przystępujących do

egzaminu aplikanckiego i godzenia w powagę tegoż egzaminu musiała

zostać oceniona jako ewidentnie przesadna i oderwana od realiów.

5

Dlatego orzeczenia Sądów obu instancji w opisanym zakresie nie mogły

się ostać i należało je uchylić; wobec oczywistej niesłuszności zapadłego

w tej mierze skazania dyscyplinarnego wypadało w stosunku do

obwinionego wydać rozstrzygnięcie następcze w postaci uniewinnienia

(art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 741

u.r.p.). O kosztach postępowania

dyscyplinarnego w tej części orzeczono po myśli art. 706

ust. 2 u.r.p.

Trudno w tym miejscu powstrzymać się od uwagi, że poczynione przez Sąd

drugiej instancji ustalenie, iż kolportowane w dniu 19 września 2012 r. materiały

miały charakter reklamowy, naruszało zakaz reformationis in peis, bowiem Sąd a

quo odrzucił tę koncepcję, a odwołanie wniósł tylko obrońca obwinionego. Zarzut

obrazy art. 434 § 1 k.p.k. w zw. z art. 741

u.r.p. nie został jednak podniesiony i w

związku z tym zagadnienie to Sąd kasacyjny pozostawił bez dalszego komentarza.

4. Zgoła inaczej Sąd Najwyższy odniósł się do twierdzeń autora kasacji

kwestionujących skazanie dyscyplinarne za przewinienie polegające na

umieszczeniu przed budynkiem sądowym banneru reklamowego. Wprawdzie w

aktualnie obowiązującej uchwale Krajowej Rady Radców Prawnych Nr 140 /VIII/

2012 z dnia 7 grudnia 2012 r. odstąpiono już od sugestii, iż tablica informacyjna o

funkcjonowaniu kancelarii powinna mieć określone wymiary i kolor (tak było pod

rządami uchwały Nr 713 /IV/ 99 z dnia 26 marca 1999 r.), niemniej biorąc pod

uwagę wciąż obowiązujący zakaz informowania o wykonywaniu zawodu radcy

prawnego przez m.in. narzucanie się potencjalnym klientom oraz nakaz

pozyskiwania klientów w sposób zgodny dobrymi obyczajami i nie naruszający

godności zawodu (art. 6 ust. 2, art. 25 pkt a i c oraz art. 26 ust. 2 KERP), w pełni

uprawnione było ustalenie, że wskazane reguły deontologiczne, przez znaczny

rozmiar baneru i miejsce jego zawieszenia, zostały naruszone. Warto wspomnieć,

że pod adresem obwinionego nie sformułowano zarzutu, iż identycznej wielkości

baner zawisł na budynku, w którym mieści się kancelaria obwinionego radcy

prawnego. Nieco inaczej rzecz argumentując, można stwierdzić: fakt, że wielkość i

kolorystyka tablicy informacyjnej oraz miejsce jej usytuowania nie zostały

wprost uregulowane, nie oznacza, że panuje w tym zakresie pełna dowolność;

same rozmiary owej tablicy, znacząco przekraczające gabaryty, które

zwyczajowo wystarczą do przekazania niezbędnych informacji o

6

wykonywaniu przez danego radcę prawnego zawodu oraz działalności z nim

związanej, w połączeniu z jej zawieszeniem w innym miejscu niż na budynku

będącym siedzibą kancelarii, stanowią z reguły naruszenie reguł

deontologicznych określonych w art. 25 pkt a i c oraz art. 26 ust. 2 Kodeksu

Etyki Radcy Prawnego.

Przyjmując, że obwiniony znał zawarte w Kodeksie Etyki Radcy Prawnego

unormowania, pozostaje oczywiste, iż umieszczając znacznych rozmiarów baner

reklamujący jego działalność zawodową (2 m x 2,5 m) poza siedzibą kancelarii,

przewidywał możliwość złamania reguł deontologicznych i na to się godził.

Rozpoznawał też obwiniony bezprawność swojego zachowania i w związku z tym

pogląd skarżącego o niemożności przypisania obwinionemu radcy prawnemu winy

nie wytrzymuje krytyki. Stąd konieczne stało się oddalenie kasacji w omawianym

zakresie (art. 537 § 1 k.p.k. w zw. z art. 741

u.r.p.).

kc