I CSK 956/14

Sygn. akt I CSK 956/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 listopada 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa Stowarzyszenia […] z siedzibą

w W.

przeciwko S. Spółce z o.o. w W.

o zobowiązanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 27 listopada 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 kwietnia 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej

na rzecz strony powodowej kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2013 r. zobowiązał

pozwaną S. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W. do udzielenia

powodowi Stowarzyszeniu […] informacji pozwalających na określenie zakresu

korzystania przez pozwaną z utworów audiowizualnych przez dołączanie nośników

z utworami audiowizualnymi do prasy z uwzględnieniem następujących danych:

tytułu filmu (utworu audiowizualnego), nazwiska reżysera, operatora i scenarzysty,

kraju produkcji, rodzaju nośnika, tytułu dziennika lub czasopisma, do którego był

dołączony nośnik z utworem audiowizualnym i daty ich ukazania się, ilości

sprzedanych nośników jako insert w okresie od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia

21 stycznia 2013 r. oraz do złożenia dokumentacji w postaci umów zawartych

przez pozwaną z dystrybutorami i producentami filmów, których przedmiotem było

udzielenie licencji na korzystanie z utworów audiowizualnych. Podstawę tego

orzeczenia stanowiły następujące ustalenia i wnioski.

Powód jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi

w rozumieniu art. 104 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach

pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 - dalej: "Pr.aut."); posiada

zezwolenie właściwego ministra uprawniające do zarządzania majątkowymi

prawami autorskimi do utworów audiowizualnych na polach eksploatacji utrwalania,

zwielokrotniania określoną techniką, w tym techniką zapisu magnetycznego oraz

technika cyfrową, wprowadzania do obrotu oraz zarządzania prawami pokrewnymi

przysługującymi producentom utworów audiowizualnych; zawarł też szereg umów

z zagranicznymi organizacjami zbiorowego zarządzania, uprawniających go do

zarządzania prawami autorskimi wynikającymi z obcego repertuaru oraz pobierania

w imieniu i na rzecz tych organizacji wynagrodzenia, które przypada do zapłaty

w Polsce.

Pozwana do listopada 2007 r. wprowadziła do obrotu, wraz z wydawanymi

przez siebie dziennikami i czasopismami („[…]”, „[…]”, „[…]”, „[…]”, „[...]”) m.in. filmy

z repertuaru zagranicznego, objętego wzmiankowanymi umowami („E.”, „P.”).

Sąd Okręgowy uznał, że powód jest legitymowany do zgłoszenia roszczenia

informacyjnego na podstawie art. 105 ust. 2 Pr.aut. Zgodnie bowiem z art. 105 ust.

Pr.aut., domniemywa się, że organizacja zbiorowego zarządzania jest uprawniona

3

do zarządzania i ochrony w odniesieniu do pól eksploatacji objętych zbiorowym

zarządzaniem i przysługuje jej w tym zakresie legitymację procesowa.

Domniemanie to, odnoszące się również do repertuaru zagranicznego, nie zostało

przez pozwaną obalone.

Uprawnienie do zarządzania i ochrony określone w art. 105 ust. 1 Pr.aut.

obejmuje uprawnienie do pobierania od korzystającego z utworu audiowizualnego

stosownego wynagrodzenia z tytułu reprodukowania tego utworu na egzemplarzu

przeznaczonym do własnego użytku osobistego, określonego w art. 70 ust. 21

pkt 4

Pr.aut.; wskazuje na to jednoznacznie treść art. 70 ust. 4 Pr.aut.

Pozwana nie kwestionowała twierdzenia powoda, że sprzedawała

czasopisma wraz z wyprodukowanymi egzemplarzami płyt DVD z filmami.

Należy zatem uznać, że jest ona korzystającym z utworu audiowizualnego

w rozumieniu art. 70 ust. 3 Pr.aut. i przysługuje jej legitymacja bierna w niniejszej

sprawie.

Powód, wnosząc o zobowiązanie pozwanej do udzielenia informacji oraz

udostępnienie dokumentów, nie miał obowiązku przedstawienia wszystkich umów

generalnych z organizacjami zbiorowego zarzadzania, ani też wskazania

konkretnych tytułów filmów, objętych roszczeniem informacyjnym. Roszczenie to

ma charakter majątkowy ale nie jest związane z działalnością gospodarczą;

podlega ono dziesięcioletniemu terminowi przedawnienia, który nie upłynął

w odniesieniu do działań pozwanej, których dotyczy żądanie pozwu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skarga kasacyjną oddalił apelację

pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego, aprobując zarówno ustalenia faktyczne

przyjęte za podstawę tego orzeczenia, jak i ich ocenę prawną.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., pozwana zarzuciła naruszenie: art. 47 w związku z art. 105 ust. 2 Pr.aut.,

art. 118 k.c., art. 70 ust. 3 w związku z art. 70 ust. 21

pkt 4 i art. 104 ust. 1 Pr.aut.,

art. 105 ust. 1 Pr.aut. oraz art. 328 § 2 k.p.c. W konkluzji wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

4

Naruszenie przepisów postępowania może stanowić usprawiedliwioną

podstawę kasacyjną jedynie wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego

zostało już wyjaśnione, że zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1

k.p.c. może usprawiedliwiać podstawę kasacyjną naruszenia przepisów

postępowania wyjątkowo wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie

posiada wszystkich koniecznych elementów lub zawiera braki uniemożliwiające

przeprowadzenie jego kontroli kasacyjnej (zob. m.in. wyroki: z dnia 24 stycznia

2008 r., I CSK 347/07, nie publ., z dnia 27 marca 2008 r., III CSK 315/07, nie publ.,

z dnia 21 lutego 2008 r. III CSK 264/07, nie publ.). Uzasadnienie zaskarżonego

wyroku nie jest dotknięte takimi mankamentami. Argumentacja, którą posłużył się

Sąd Apelacyjny, nie stwarza trudności w zrekonstruowaniu ustaleń faktycznych

i ocen prawnych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, a tym samym nie

stanowi przeszkody do dokonanie jego kontroli kasacyjnej. Kwestia trafności tych

wywodów nie może być rozważana w płaszczyźnie art. 328 § 2 w związku z art.

391 § 1 k.p.c. Zarzut naruszenia tych przepisów należało zatem uznać za chybiony.

Zasadnicze ostrze zarzutów podniesionych w ramach podstawy naruszenia

prawa materialnego skierowane zostało przeciwko przyjętej za podstawę

zaskarżonego wyroku ocenie, że powód jest legitymowany do dochodzenia

zgłoszonego roszczenia na podstawie art. 105 ust. 2 Pr.aut. i że roszczenie to

zasługuje na uwzględnienie. Odniesienie się do tych zarzutów wymaga

przypomnienia charakteru wymienionego roszczenia oraz sposobu jego

dochodzenia.

Zgodnie z art. 105 ust. 2 Pr.aut., organizacja zbiorowego zarzadzania –

w zakresie swojej działalności - może domagać się udzielenia informacji oraz

udostępnienia dokumentów niezbędnych do określenia wysokości dochodzonych

przez nią wynagrodzeń i opłat. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że

przewidziane w tym przepisie tzw. roszczenie informacyjne ma charakter

materialnoprawny, jest realizowane w trybie procesowym i nie pozostaje

w immanentnym związku z innym postępowaniem rozpoznawczym, gdyż uzyskane

za jego pomocą informacje mogą posłużyć jedynie do kontroli danych, które zostały

wcześniej dobrowolnie przekazane lub do dokonania podziału świadczeń między

5

uprawnionych (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia z dnia 17 września 2009 r.,

III CZP 57/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 49). Wskazuje się nawet, że dla realizacji

tego roszczenia nie ma znaczenia, czy organizacja zbiorowego zarządzania

w ogóle zamierza dochodzić na drodze sądowej określonych opłat i wynagrodzeń;

nie jest jednak wyłączona możliwość zgłoszenia roszczenia informacyjnego

w jednym pozwie obok roszczeń wynikających z naruszenia autorskich praw

majątkowych oraz roszczenia o zapłatę wynagrodzenia, skoro roszczenie to może

ułatwić ich dochodzenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2013 r.,

I CSK 696/12, OSNC 2014, nr 6, poz. 66). Podkreśla się przy tym, że przesłanką

roszczenia z art. 105 ust. 2 Pr.aut. nie jest naruszenie autorskich praw

majątkowych, gdyż znajduje ono zastosowanie do wszystkich roszczeń

o wynagrodzenie i opłaty, których dochodzenie należy - z mocy ustawy - do

organizacji zbiorowego zarządzania.

Ustawodawca nie określił bliżej adresata roszczenia przewidzianego w art.

105 ust. 2 Pr.aut.; należy więc uznać, że może być nim każdy, kto posiada

niezbędną informację lub dokument. Wskazał natomiast wyraźnie, że roszczenie

to przysługuje wyłącznie organizacji zbiorowego zarządzania i - jedynie -

w odniesieniu do roszczeń z tytułu wynagrodzenia i opłat, których może ona

dochodzić w zakresie swojej działalności. Organizacja zbiorowego zarządzania

może nie mieć pewności co do naruszenia praw autorskich oraz korzystania przez

określony podmiot z utworu audiowizualnego, objętego repertuarem krajowym lub

zagranicznym. Nie można zatem uznać, że - dochodząc roszczenia informacyjnego

w celu pozyskania w tym zakresie stosownej wiedzy - musi ona wykazać

legitymację do jego wniesienia w taki sam sposób, jak powinna to uczynić

domagając się opłaty lub wynagrodzenia.

Z przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wiążących ustaleń wynika,

że powód jest organizacją zbiorowego zarządzania, legitymuje się zezwoleniem

ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego na

prowadzenie zbiorowego zarządzania oraz umowami z zagranicznymi organizacjami

uprawnionymi do zbiorowego zarządzania prawami wynikającymi z obcego repertuaru.

Bezsporne jest przy tym, że pozwana jako wydawca kilku tytułów prasowych

wprowadzała wraz z nimi do obrotu nośniki z utrwalonymi utworami audiowizualnymi.

6

Okoliczności te - wbrew zapatrywaniu skarżącej - stanowią dostateczną podstawę do

zaaprobowania stanowiska Sądu Apelacyjnego, że powód jest uprawniony do żądania

od strony pozwanej udzielenia informacji i udostępnienia dokumentów wskazanych w

pozwie. Realizacja tego roszczenia nie przesądza zasadności ewentualnych innych

roszczeń, które mogłyby być wyprowadzone z uzyskanych tą drogą informacji. W

procesie zmierzającym do uzyskania stosownego wynagrodzenia lub opłat legitymacja

organizacji zbiorowego zarządzania musi wszakże zostać zweryfikowana.

Podniesione przez skarżącą zarzuty podważające legitymację czynną powoda

w sprawie niniejszej oparte zostały na odmiennych - wadliwych - założeniach.

Skarżąca sformułowała te zarzuty w oderwaniu od dokonanych w sprawie wiążących

ustaleń faktycznych, pozostając przy tym w błędnym przekonaniu, że legitymacja

organizacji zbiorowego zarządzania do zgłoszenia roszczenia informacyjnego na

podstawie art. 105 ust. 2 Pr.aut. jest oceniana na takich samych zasadach, jak

legitymacja do dochodzenia przewidzianych w tym przepisie wynagrodzeń i opłat.

Za bezzasadny uznać również należy zarzut naruszenia art. 47 w związku z art.

105 ust. 2 Pr.aut. przez ich niewłaściwe zastosowanie i nakazanie pozwanej udzielenia

informacji wskazanych w zaskarżonym wyroku za okres 10 lat, mimo że pozwana nie

ma obowiązku przechowywania przez tak długi czas dokumentacji związanej z jej

działalnością gospodarczą. Zaskarżone orzeczenie nie nakłada bowiem na pozwaną

obowiązku udostępnienia informacji i dokumentów, którymi - z przyczyn

usprawiedliwionych - ona nie dysponuje.

Chybiony wreszcie okazał się zarzut naruszenia art. 118 k.c. Sąd Apelacyjny

prawidłowo uznał - odwołując się do stanowiska judykatury - że dochodzenie

przez organizację zbiorowego zarządzania, będącą stowarzyszeniem, roszczeń

mieszczących się w zakresie jej działalności nie może być kwalifikowane jako

działalność gospodarcza. W konsekwencji trafnie przyjął, że roszczenie

informacyjne przewidziane w art. 105 ust. 2 Pr.aut. ulega - tak jak roszczenie

zmierzające do uzyskania stosownej opłaty lub wynagrodzenia - przedawnieniu

dziesięcioletniemu.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.

7

eb