III KK 331/15

Sygn. akt III KK 331/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

Prezes SN Lech Paprzycki (przewodniczący)

SSN Tomasz Artymiuk (sprawozdawca)

SSN Przemysław Kalinowski

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Aleksandra Herzoga

w sprawie A. D.

skazanego z art. 279 § 1 k.k. i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 grudnia 2015r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 24 czerwca 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 20 stycznia 2015 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o

karze oraz uchyla pkt I ppkt 2 tego wyroku co do kwalifikacji

prawnej czynu i sprawę w tym zakresie przekazuje do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., oskarżonego A. D.

uznał za winnego:

1. popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt. I aktu oskarżenia polegającego na

tym, że w maju 2010 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu z […]dokonał

zaboru w celu przywłaszczenia mienia w postaci kabla telekomunikacyjnego o

długości 24 metrów i wartości 2395,20 złotych na szkodę TP S.A. z siedzibą w

Warszawie, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia w okresie

od dnia 19 kwietnia 2006 r. do dnia 24 marca 2010 r. części kary 4 lat i 4 miesięcy

pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K. z dnia

12 maja 2006 r. za przestępstwa podobne, tj. występku określonego w art. 278 § 1

k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to skazał go na karę roku pozbawienia wolności

2. popełnienia czynów zarzucanych mu w pkt. II i III aktu oskarżenia,

polegających na tym, że:

- w lipcu 2010 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu z M. S., po uprzednim

wybiciu szyby w oknie łazienki dostał się do wnętrza domu w budowie, skąd

dokonał zaboru w celu przywłaszczenia kosiarki elektrycznej oraz elektrycznej piły

łańcuchowej o łącznej wartości 750 zł na szkodę […], przy czym czynu tego

dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu w okresie od dnia 19 kwietnia 2006 r. do dnia

24 marca 2010 r. części kary 4 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej

wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 maja 2006 r. będąc uprzednio

skazany za przestępstwa podobne,

- w okresie od dnia 2 lipca 2010 r. do dnia 25 lipca 2010 r. w K., po uprzednim

wyważeniu drzwi wejściowych dostał się do wnętrza mieszkania skąd zabrał w celu

przywłaszczenia mienie w postaci zestawu kina domowego – odtwarzacza DVD

firmy Denon, amplitunera firmy Denon i pięciu kolumn o łącznej wartości 450

złotych na szkodę A. S., przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu

w okresie od dnia 19 kwietnia 2006 r. do dnia 24 marca 2010 r. części kary 4 lat i 4

miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w

K. z dnia 12 maja 2006 r. będąc uprzednio skazany za przestępstwa podobne,

tj. występków określonych w art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to,

przyjmując że czyny te stanowią ciąg przestępstw z art. 91 § 1 k.k., skazał go na

karę 2 lat pozbawienia wolności.

3

3. na podstawie art. 91 § 2 k.k. w zw. z art. 85 k.k. i art. 86 §1 k.k. wymierzone

oskarżonemu w punkcie pierwszym i drugim wyroku jednostkowe kary pozbawienia

wolności połączył i jako karę łączną wymierzył mu karę 2 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności.

4. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w

postaci obowiązku naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz

pokrzywdzonych:

- TP S.A. z siedzibą w Warszawie kwoty 598,20 zł,

- A. K. i A. Ko. łącznie kwoty 125 zł,

5. na podstawie art. 45 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w

postaci przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowej wynikającej z

popełnienia przestępstwa na szkodę A. S. w kwocie 230 zł.

W wyroku tym zawarte zostały również orzeczenia o zaliczeniu na poczet

wymierzonej kary pozbawienia wolności okresów rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie, kosztów obrony z urzędu oraz kosztów postępowania.

Apelacje od orzeczenia Sądu pierwszej instancji wnieśli oskarżony i jego

obrońca. Zaskarżając wyrok w całości podnieśli zarzuty naruszenia prawa

materialnego, prawa procesowego oraz błędu w ustaleniach faktycznych. W

konkluzji obrońca wniósł o uznanie, że czyn z pkt. III aktu oskarżenia stanowi

wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. i umorzenie postępowania w tej części oraz o

uchylenie wyroku w pozostałym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania złożył również w osobistej apelacji

sam oskarżony.

Sąd Okręgowy w G., po rozpoznaniu wniesionych apelacji, wyrokiem z dnia

24 czerwca 2015 r.,:

I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1. uchylił orzeczenia o karach jednostkowych i karze łącznej w pkt. I, II, III

wyroku,

2. z opisu czynu przypisanego oskarżonemu w pkt. II wyroku, popełnionego na

szkodę A. S., wyeliminował dokonanie włamania, czyn ten zakwalifikował jako

przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. i za ten czyn oraz czyn przypisany w pkt. I wyroku,

4

przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k., na mocy art. 278 § 1 k.k. wymierzył

oskarżonemu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

3. na podstawie art. 86 § 2 k.k., 91 § 2 k.k. orzeczone wobec oskarżonego A.

D. jednostkowe kary pozbawienia wolności połączył i jako karę łączną wymierzył

mu karę 2 lat pozbawienia wolności;

II. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Nadto, Sąd odwoławczy rozstrzygnął o kosztach obrony z urzędu i zwolnił

oskarżonego od kosztów za postępowanie odwoławcze.

Wyrok Sądu drugiej instancji, w części dotyczącej orzeczenia o karze, na

niekorzyść oskarżonego A. D., zaskarżył wniesioną w dniu 28 sierpnia 2015 r.

kasacją Prokurator Generalny. Zarzucił w niej:

1. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

karnego procesowego – art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające

na braku zawarcia w wyroku skazującym orzeczenia o karze za przypisany

wyrokiem Sądu I instancji czyn z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.: popełniony

przez oskarżonego A. D. na szkodę A. K. i A. Ko. pomimo, iż rozstrzygnięcie Sądu I

instancji co do kary w zakresie tego czynu zostało uchylone, a w części orzeczenia

o winie oskarżonego zostało utrzymane w mocy;

2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

karnego materialnego – art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k.,

polegające na orzeczeniu wobec A. D. kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności w

sytuacji, gdy oskarżonemu wymierzono jedynie jedną karę roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności za ciąg dwóch przestępstw z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64

§ 1 k.k.,

wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie można odmówić trafności sformułowanym w kasacji Prokuratora

Generalnego zarzutom rażącego naruszenia przez Sąd odwoławczy przepisów

prawa procesowego, jak i materialnego. Ponieważ naruszenia te miały niewątpliwie

istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, natomiast sama kasacja

wniesiona została na niekorzyść skazanego z zachowaniem terminu określonego w

4. mb

5

art. 524 § 3 k.p.k., możliwe i konieczne było jej uwzględnienie.

Jak wynika z przedstawionego we wstępnej części niniejszego uzasadnienia

przebiegu postępowania w przedmiotowej sprawie, rozpoznając wywiedzione od

wyroku Sądu pierwszej instancji apelacje oskarżonego i jego obrońcy Sąd instancji

ad quem dokonał istotnej zmiany orzeczenia sądu meriti. Polegała ona w

pierwszym rzędzie na przyjęciu, że czyn zarzucony A. D. w pkt. III aktu oskarżenia

popełniony na szkodę A. S. i następnie przypisany mu w zaskarżonym wyroku w

takiej samej postaci, nie stanowi kradzieży z włamaniem, lecz kradzież zwykłą.

Efektem zmienionych ustaleń faktycznych w powyższym zakresie była korekta

kwalifikacji prawnej tego czynu, która skutkować musiała również zmianą

konfiguracji przypisanych oskarżonemu przestępstw co do możliwości przyjęcia ich

popełnienia w warunkach ciągu przestępstw, o którym mowa w art. 91 § 1 k.k. O ile

bowiem Sąd Rejonowy w K. ciągiem tym objął czyny zakwalifikowane z art. 279 § 1

k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. (pkt II i III aktu oskarżenia), o tyle dokonana przez Sąd

drugiej instancji zmiana implikowała przyjęcie ciągu co do przestępstw z art. 278 §

1 k.k. (pkt I i III aktu oskarżenia). W tym stanie rzeczy zasadne było rozstrzygnięcie

tego Sądu zawarte w pkt. I ppkt 1 zaskarżonego wyroku o uchyleniu orzeczenia o

karach jednostkowych i karze łącznej zawartych w pkt. I, II i III wyroku sądu a quo.

W tej konfiguracji konieczne stało się również ponowne ukształtowanie w stosunku

do A. D. orzeczenia o karze. Przyjmując, że dwa przypisane oskarżonemu czyny:

na szkodę TP S.A. oraz na szkodę A. S., stanowiące kradzież zwykłą, popełnione

zostały w warunkach ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k., Sąd Okręgowy wymierzył

oskarżonemu za powyższy ciąg karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. W

poddanym kontroli kasacyjnej wyroku zabrakło natomiast orzeczenia o karze za

trzecie przypisane oskarżonemu przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1

k.k. popełnione na szkodę A. K. i A. Ko. Jak wynika z pisemnego uzasadnienia tego

wyroku intencją Sądu odwoławczego było wymierzenie A.D. za omawiany czyn

kary roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, natomiast jako przyczynę

nieumieszczenie w wyroku takiego orzeczenia wskazano na niedopatrzenie.

Niezależnie od przyczyn stwierdzonego stanu rzeczy nie ulega wątpliwości, że we

wskazanym wyżej zakresie doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na treść

wyroku naruszenia art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k., polegającego na braku zamieszczenia

6

w wyroku skazującym wymaganego dyspozycją tego przepisu, stosowanego w

postępowaniu odwoławczym odpowiednio (art. 458 k.p.k.), rozstrzygnięcia w

przedmiocie kary za przypisany oskarżonemu w wyroku Sądu Rejonowego czyn z

art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w lipcu 2010 r. na szkodę A. i A.

K., co do którego wyrok sądu meriti – w kwestii winy – został utrzymany w mocy.

Konsekwencją stwierdzonego wyżej uchybienia było z kolei rażące

naruszenie prawa materialnego, a to art. 85 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do

dnia 30 czerwca 2015 r.) oraz art. 91 § 2 k.k. Zgodnie z tym ostatnim przepisem,

jeżeli sprawca w warunkach określonych w art. 85 k.k. popełnia dwa lub więcej

ciągów przestępstw określonych w art. 91 § 1 k.k. lub ciąg przestępstw oraz inne

przestępstwo, sąd orzeka karę łączną stosując odpowiednio przepisy rozdziału IX

Kodeksu karnego. Jednym z warunków wymienionych w art. 85 k.k., od których

uzależniona była możliwość orzeczenia kary łącznej, było wcześniejsze

wymierzenie za pozostające w zbiegu przestępstwa (ciągi przestępstw lub ciąg

przestępstw i inne przestępstwo) kar tego samego rodzaju albo innych

podlegających łączeniu. Oczywiste w związku z tym jest, że nie istniała możliwość

orzeczenia kary łącznej, z zastosowaniem zasad łączenia wynikających z art. 86 §

1 k.k., jeżeli wcześniej wymierzona była tylko jedna kara, bowiem w takim wypadku

po prostu nie było czego łączyć. Wobec powyższego orzeczenie w pkt. I ppkt 3

zaskarżonego wyroku kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności pozbawione było

jakiejkolwiek podstawy.

Stwierdzone uchybienia, czyniące wyrok Sądu drugiej instancji ułomnym,

uznać należy za rażące naruszenie prawa, mające przy tym niewątpliwie istotny –

w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. – wpływ na treść poddanego kontroli Sądu

Najwyższego orzeczenia.

Konieczność wyeliminowania wskazanych braków obligowała sąd kasacyjny

do uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części (orzeczenia o karze)

i przekazania sprawy w powyższym zakresie temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

Nadto, Sąd Najwyższy orzekając z urzędu, poza granicami zaskarżenia i

podniesionymi zarzutami, uznał za konieczne uchylenie wyroku Sądu

odwoławczego w pkt. I ppkt 2 w części obejmującej kwalifikację prawną czynu

7

przypisanego oskarżonemu w pkt. II wyroku sądu meriti, a popełnionego na szkodę

Anity Szlas (art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k.). Eliminując z opisu czynu

dokonanie włamania sąd ad quem zakwalifikował go jako przestępstwo z art. 278 §

1 k.p.k. pomijając, że z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej

instancji i niezakwestionowanych w zwykłym środku odwoławczym, które znalazły

odzwierciedlenie w opisie czynu nieskorygowanym w tym zakresie w postępowaniu

apelacyjnym, w sposób oczywisty wynika działanie A. D. w warunkach recydywy

podstawowej (art. 64 § 1 k.k.). Tym samym zastosowana przez Sąd Okręgowy

kwalifikacja prawna tego czynu jest niepełna.

Sąd Najwyższy był przy tym uprawniony do rozpoznania kasacji w tej części

w zakresie szerszym (art. 536 k.p.k.), tj.do wyjścia poza granice zarzutów

postawionych w pisemnej skardze, ponieważ w niniejszej sprawie nadzwyczajny

środek zaskarżenia wniesiony został na niekorzyść skazanego, co przy

niezmienionych ustaleniach faktycznych (zob. opis tego czynu po korekcie sądu ad

quem) uprawnia do poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej na niekorzyść

oskarżonego (art. 455 zd. 2 k.p.k.). Nie dawało to natomiast podstawy do wydania

innego rodzaju rozstrzygnięcia ponad te, które wymienia art. 537 § 1 i 2 k.p.k. Sąd

Najwyższy, działający w ramach art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k., w przypadku

niepodniesienia w skardze kasacyjnej tzw. błędu subsumcji, posiada kompetencję

do orzekania z urzędu, ale jedynie poprzez wydanie orzeczenia kasatoryjnego, nie

może natomiast poprawić błędnej kwalifikacji prawnej we własnym zakresie (zob.

D. Świecki (red.): Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2015, t. II,

s. 499-500).

Procedując ponownie w zakresie w jakim nastąpiło przekazanie, Sąd

odwoławczy usunie stwierdzone uchybienia.

Mając na uwadze powyższe orzeczono, jak w części dyspozytywnej wyroku.

kc