IV KK 256/15

Sygn. akt IV KK 256/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)

SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)

SSN Roman Sądej

Protokolant Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza

w sprawie D. N.

oskarżonego z art. 178a § 4 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 grudnia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 16 kwietnia 2015 r.

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B.

z dnia 22 grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r., uznał D. N. za winnego

tego, że „w dniu 20 października 2014 r. w miejscowości Z. kierował samochodem

osobowym znajdując się w stanie nietrzeźwości na poziomie 0,88 mg/l alkoholu w

wydychanym powietrzu oraz nie stosując się do orzeczonego w stosunku do niego

prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 lutego 2014 r. wydanym

w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt X K …/13 zakazu prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres dwóch lat,” to jest za winnego

występku z art. 178a § 4 k.k. i za występek ten wymierzył mu karę 4 miesięcy

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres 3 lat próby.

Na podstawie art. 41 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. Sąd wymierzył ponadto D.

N. karę grzywny w wysokości 40 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej

stawki na kwotę 20 złotych. Sąd orzekł także na podstawie art. 42 § 2 k.k. i art. 43 §

1 k.k. środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat.

Wyrok ten zaskarżony został apelacjami obrońcy oskarżonego i prokuratora.

Obrońca oskarżonego zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w całości i zarzucił

mu naruszenie prawa materialnego, to jest art. 178a § 4 k.k. przez niewłaściwe

zastosowanie polegające na przyjęciu, że oskarżony dopuścił się przestępstwa z

art. 178a § 4 k.k. w sytuacji, gdy z treści sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji

wynika, że Sąd nie przypisał oskarżonemu znamienia kierowania pojazdem „w

ruchu lądowym”, które to znamię stanowi niezbędny element przypisanego

oskarżonemu przestępstwa. W apelacji obrońcy D. N. sformułowano także zarzut

obrazy przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.

Obrońca D. N. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie

oskarżonego od zarzucanego mu przestępstwa.

Prokurator zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej

orzeczenia o karze i zarzucił rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec D. N. kary

pozbawienia wolności oraz orzeczenie zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych na zbyt krótki okres.

Prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie kary 6

miesięcy pozbawienia wolności i zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych na 4 lata.

3

Po rozpoznaniu obu apelacji Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 16

kwietnia 2015 r., zmienił zaskarżony wyrok i uniewinnił D. N. od popełnienia

zarzucanego mu czynu.

Prokurator Okręgowy wniósł od tego wyroku kasację na niekorzyść D. N. W

kasacji zarzucono wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie

prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 i 2 k.p.k., art. 434 § 1 k.p.k. i art. 437 § 2 k.p.k.

w zw. z art. 440 k.p.k., a w konsekwencji także prawa materialnego tj. art. 178a § 4

k.k., na skutek niedokonania wszechstronnej kontroli odwoławczej zaskarżonego

wyroku Sądu pierwszej instancji, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych

zarzutów w apelacji prokuratora wniesionej na niekorzyść oskarżonego,

nierozpoznania wszelkich sformułowanych zarzutów jak również wyrażenia

błędnego poglądu, iż brak w opisie przypisanego czynu ustawowego znamienia

odnoszącego się do prowadzenia w stanie nietrzeźwości samochodu osobowego

stwierdzenia „w ruchu lądowym” stanowi obrazę prawa materialnego, skutkującą

koniecznością uniewinnienia oskarżonego w drugiej instancji, mimo że uchybienie

to świadczące o naruszeniu prawa procesowego, tj. art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. mogło

zostać konwalidowane przez uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania w oparciu o art. 440 k.p.k., zaś zebrane w sprawie dowody

i poczynione na ich podstawie ustalenia jednoznacznie przemawiały za

popełnieniem przez oskarżonego przestępstwa polegającego na kierowaniu w

stanie nietrzeźwości pojazdem mechanicznym w ruchu lądowym wbrew

orzeczonemu wyrokiem sądowym zakazowi prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych, w efekcie czego wyrok ten jest rażąco niesprawiedliwy z punktu

widzenia interesu publicznego.

Prokurator Okręgowy wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Okręgowego jest zasadna. Na wstępie podkreślić

należy, że w przedmiotowej sprawie brak podstaw do podważania przyjętych przez

Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych. Z ustaleń tych wynika, że oskarżony

kierował samochodem w miejscowości Z. drogą publiczną przylegającą do

4

miejscowego cmentarza. Ustalenie to zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu

pierwszej instancji (s. 1 uzasadnienia) znajduje oparcie w ujawnionych w toku

przewodu sądowego dowodach. W tej sytuacji, w sprawie nie było wątpliwości co

do tego, w jakiego rodzaju ruchu uczestniczył samochód kierowany przez

oskarżonego. Wykluczyć można to, że oskarżony poruszał się po drodze

niepublicznej, czy poza strefą ruchu.

Skoro tak, to uwypuklone przez Sąd Okręgowy uchybienie, polegające na

braku w opisie czynu przypisanego D. N. zawartego w wyroku określenia „w ruchu

lądowym” jawi się nie jako obraza prawa materialnego – art. 178a § 4 k.k., Sąd

prawidłowo ustalił bowiem stan faktyczny w sprawie i prawidłowo także dokonał

subsumcji, ale jako obraza prawa procesowego, polegająca na niepełnym opisie

czynu przypisanego, do czego zobowiązywała Sąd treść art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.

Niewątpliwie bowiem w opisie czynu przypisanego znaleźć się powinny

okoliczności wskazujące na wypełnienie wszystkich znamion ustawowych

przestępstwa z art. 178a § 1 i 4 k.k. Z opisu tego powinno także wynikać, że pojazd

prowadzony przez oskarżonego znajdował się w ruchu lądowym. Ustalenie takie

wskazuje na to, że kierujący pojazdem znajdował się w miejscu, w którym

zobowiązany był do przestrzegania przepisów o ruchu drogowym, a nie np. na

terenie prywatnym, czy w inny sposób wyłączonym z ruchu.

Dokonujący kontroli odwoławczej Sąd Okręgowy, po stwierdzeniu uchybienia

Sądu pierwszej instancji powinien odpowiedzieć sobie na pytanie, czy w realiach tej

konkretnej sprawy istnieje tylko jedno rozwiązanie w postaci zmiany zaskarżonego

wyroku i uniewinnienia oskarżonego. Pytanie to zobowiązany był zaś sobie zadać

ze względu na określone w art. 2 k.p.k. cele postępowania karnego. Jednym z tych

celów jest takie ukształtowanie postępowania karnego, aby sprawca przestępstwa

został pociągnięty do odpowiedzialności.

Przypomnieć wypada, że w przedmiotowej sprawie wniesiono dwa środki

odwoławcze. Jeden na korzyść oskarżonego – apelacja obrońcy i drugi na jego

niekorzyść – apelacja prokuratora. Każdy sąd odwoławczy zobowiązany jest do

zbadania zaskarżonego wyroku w granicach zaskarżenia (w czasie orzekania przez

Sąd Okręgowy „w granicach środka odwoławczego”, przepis art. 433 § 1 k.p.k.

uległ zmianie po 1 lipca 2015 r.) i w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to

5

przewiduje. Zarówno przed nowelizacją Kodeksu postępowania karnego, która

weszła w życie z dniem 1 lipca 2015 r., jak i po tej dacie wśród przepisów

nakazujących sądowi odwoławczemu wyjście poza granice zaskarżenia i

podniesionych zarzutów znajduje się art. 440 k.p.k. Przepis ten, w sytuacji w której

utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe pozwala

na zmianę zaskarżonego wyroku, ale wyłącznie na korzyść oskarżonego, bądź na

uchylenie wyroku. Uchylenie wyroku nie jest przy tym ograniczone kierunkowo i

może nastąpić zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Rozpoznanie

apelacji prokuratora wniesionej na niekorzyść oskarżonego powodowało, że w

sprawie nie działał zakaz reformationis in peius, zawarty w art. 434 § 1 k.p.k., a po

uchyleniu wyroku nie obowiązywałby także pośredni zakaz reformationis in peius,

wynikający z art. 443 k.p.k.

Skoro wyrok Sądu Rejonowego zaskarżony został także na niekorzyść D. N.,

Sąd Okręgowy powinien rozważyć uchylenie wyroku na podstawie art. 440 k.p.k. i

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w celu

skorygowania zaistniałego uchybienia przez uzupełnienie opisu czynu

przypisanego oskarżonemu. Działanie takie było nie tylko w pełni uprawnione, ale

odpowiadające także rozumieniu sprawiedliwości, czy raczej rażącej

niesprawiedliwości, o której mowa w art. 440 k.p.k. Sąd Najwyższy zajmował już

takie stanowisko w podobnych sprawach, przy czym jedna z nich powinna być

szczególnie znana Sądowi Okręgowemu, dotyczyła bowiem wyroku tego Sądu i

bez mała identycznej sytuacji, w której Sąd Najwyższy uchylając zaskarżony

kasacją wyrok przedstawił argumentację tożsamą z zaprezentowaną powyżej (zob.

wyrok SN z 23 sierpnia 2007 r., IV KK 210/07). Podobna argumentacja znalazła się

także w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn.

V KK 157/09 oraz w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6

czerwca 2013 r., sygn. IV KK 402/12 (OSNKW z 2013 r., z. 9, poz. 81), którego

obszerna teza dotyczy wprost sytuacji procesowej zaistniałej w sprawie D. N.

Zaniechanie Sądu Okręgowego miało charakter rażący. Wyrok wydany przez

ten Sąd nie spełniał celów określonych w art. 2 k.p.k. i mógł być w odbiorze

zewnętrznym postrzegany jako niesprawiedliwy. Naruszenie przepisów

wskazanych w kasacji, w tym przede wszystkim art. 440 k.p.k. miało oczywisty

6

wpływ na treść wydanego wyroku. W tym stanie rzeczy istniały wszelkie podstawy

do uwzględnienia wniosku kasacji i uchylenia zaskarżonego wyroku. W toku

ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy rozważyć powinien przedstawione

powyżej możliwości, zapoznając się jednocześnie z argumentacją zawartą w

uzasadnieniach wskazanych orzeczeń, a wydając orzeczenie dążyć powinien do

realizacji celów procesu karnego określonych w art. 2 k.p.k.

kc