V CSK 186/15

Sygn. akt V CSK 186/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

w Warszawie

przeciwko T. W. i B. W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 10 grudnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 11 grudnia 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża pozwanych kosztami

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 30 maja 2014 r.

zasądził solidarnie od pozwanych T. W. i B. W. na rzecz powodowej Agencji

Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie kwotę 50.000,00 zł z

odsetkami i kosztami postępowania, przy czym należność główną rozłożył na dwie

raty: pierwszą w kwocie 30.000,00 zł, płatną w terminie 6 miesięcy od

uprawomocnienia się wyroku i drugą w kwocie 20.000,00 zł, płatną w terminie 18

miesięcy od uprawomocnienia się wyroku.

W uzasadnieniu wskazał - jako okoliczność bezsporną - że syn pozwanych

S. W. nie przedłożył w ustalonym w umowie z dnia 28 maja 2005 r. terminie

dokumentów potwierdzających spełnienie warunków uzyskania dofinansowania, w

tym uzupełnienia wykształcenia oraz żywotności ekonomicznej prowadzonego

gospodarstwa rolnego. Przyjął, że S. W. nie spełnił wymogu uzupełnienia

wykształcenia, gdyż nie ukończył szkoły, do której uczęszczał. Bez znaczenia -

zdaniem Sądu - było, że posiadał on doświadczenie zawodowe z uwagi na

wieloletnią pomoc w gospodarstwie; warunek posiadania kwalifikacji zawodowych

miał być spełniony przez uzupełnienie wykształcenia. Zawarta przez S. W. z

powodową Agencją umowa o dofinansowanie realizacji projektu w ramach

Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora

żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich w 2004-2006” jasno precyzowała,

jakie dokumenty i w jakim terminie miały zostać złożone przez beneficjenta w

oddziale Agencji; termin ten jednak upłynął bezskutecznie, co - zgodnie z § 6

umowy - zrodziło obowiązek zwrotu otrzymanego świadczenia wraz z odsetkami.

Sąd Rejonowy uznał za nietrafny zarzut przedawnienia roszczenia i nie

dostrzegł podstaw do uznania, że dochodzenie roszczenie stanowi nadużycie

prawa w rozumieniu art. 5 k.c.

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację pozwanych od wyroku Sądu Rejonowego, podzielając w całości przyjęte

za podstawę tego orzeczenia ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

3

Sąd Okręgowy podkreślił, że syn pozwanych we wniosku o dofinansowanie

realizowanego projektu złożył oświadczenie, że na dzień jego złożenia nie spełniał

kryterium kwalifikacji zawodowych i zobowiązał się do uzupełnienia wykształcenia

w okresie 5 lat od dnia rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto,

na dzień złożenia wniosku jego gospodarstwo nie spełniało wymogów żywotności

ekonomicznej. S. W. był zatem - zgodnie z § 5 ust. 7 i § 5 ust. 9 umowy -

zobowiązany do spełnienia w okresie 5 lat od rozpoczęcia prowadzenia

gospodarstwa kryterium żywotności ekonomicznej gospodarstwa oraz do

uzupełnienia wykształcenia w celu spełnienia wymagania dotyczącego kwalifikacji

zawodowych. Zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 3 umowy, dokumentem potwierdzającym

spełnienie wymogu z ust. 9 miała być kopia dokumentu poświadczającego

wykształcenie. Zdaniem Sądu Okręgowego, obowiązek uzupełnienia wykształcenia

średniego rolniczego wynikał bezpośrednio z powołanych postanowień umowy.

Tymczasem z niekwestionowanych dowodów zgromadzonych w sprawie wynika,

że S. W. nie uzupełnił wykształcenia rolniczego, gdyż nie ukończył nawet pierwszej

klasy 3-letniego Technikum Uzupełniającego dla Dorosłych i w dniu 17 września

2007 r. został skreślony z listy słuchaczy. Sąd Okręgowy zauważył, że kwestia

stażu pracy w gospodarstwie rolnym była badana na dzień złożenia wniosku o

dofinansowanie i nie podlegała ponownej ocenie po zawarciu umowy. Podkreślił

również, że syn pozwanych przed dniem 25 lutego 2009 r. nie przedłożył stronie

powodowej dokumentów potwierdzających spełnienie warunków w zakresie

żywotności ekonomicznej gospodarstwa i brak jest dowodów pozwalających uznać,

że taki wymóg został przez niego – na ten dzień – spełniony. Pozwani nie wskazali

żadnych obiektywnych przeszkód, usprawiedliwiających uchybienie przez syna

obowiązkom wynikającym z umowy.

W skardze kasacyjnej pozwani wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucili naruszenie art.

4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004, ustanawiającego szczegółowe zasady

stosowania rozporządzenia nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów

wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej EFOGR (Dz.U.

UE L 2004 r., nr 153, poz. 30 ze zm.; dalej: „rozporządzenie Komisji nr 817/2004")

w związku z art. 91 ust. 3 Konstytucji, art. 249TWE i art. 2 Traktatu podpisanego

4

w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej

Polskiej do Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 zał.) oraz art. 8 ust. 1

rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie

wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji

i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającym i uchylającym niektóre

rozporządzenia (Dz.U. UE L 1999 r., nr 160, poz. 80 ze zm.; dalej: "rozporządzenie

nr 1257/1999") poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

przepisów prawa polskiego, niezgodnych z wymienionymi normami prawa

wspólnotowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu, pomimo że podniesionemu w niej zarzutowi

nie można odmówić słuszności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że warunek

ustanowiony w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 8 września 2004 r. w sprawie Uzupełnienia Sektorowego Programu

Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz

rozwój obszarów wiejskich 2004 - 2006" (Dz.U. Nr 207, poz. 2117), zgodnie

z którym uzupełnienie - w okresie pięciu lat od rozpoczęcia działalności - braku

odpowiednich kwalifikacji zawodowych może nastąpić wyłącznie przez uzyskanie

wykształcenia określonego w załączniku nr 2 do tego rozporządzenia, a nie przez

uzyskanie stażu pracy w gospodarstwie rolnym, jest niezgodny z wymaganiami

ustanowionymi w rozporządzeniu nr 1257/1999 (zob. wyrok z dnia 23 stycznia

2014 r., II CSK 188/13, OSNC 2014, nr 12, poz. 125). W uzasadnieniu tego

stanowiska wskazano, że w celu ułatwienia młodym rolnikom podejmowania

działalności w rolnictwie, w art. 8 ust. 1 rozporządzenia przewidziano m.in.,

że pomoc może być przyznawana pod warunkiem, że rolnik ma mniej niż 40 lat,

posiada odpowiednią wiedzę i umiejętności zawodowe oraz rozpoczyna

prowadzenie gospodarstwa rolnego po raz pierwszy. Zgodnie z art. 37 ust.

4 rozporządzenia, państwa członkowskie mogą ustanowić dalsze lub bardziej

restrykcyjne warunki przyznawania wsparcia Wspólnoty na rzecz rozwoju obszarów

wiejskich, pod warunkiem jednak, że będą one zgodne z celami i wymaganiami

5

ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu. Natomiast szczegółowe zasady

stosowania rozporządzenia nr 1257/1999 zostały określone w rozporządzeniu

Komisji nr 817/2004. Stosownie do art. 4 tego rozporządzenia, warunki dotyczące

pomocy w podejmowaniu działalności przez młodych rolników ustanowione w art. 8

ust. 1 rozporządzenia nr 1257/1999 muszą być spełnione w chwili podjęcia

indywidualnej decyzji o przyznaniu wsparcia; okres nieprzekraczający pięciu lat

od rozpoczęcia działalności może być przyznany w celu spełnienia wymogów

odnoszących się do umiejętności i kompetencji zawodowych, rentowności

ekonomicznej i minimalnych norm dotyczących ochrony środowiska, higieny

i dobrostanu zwierząt, jeśli młody rolnik potrzebuje okresu dostosowawczego,

w którym podejmie działalność lub zrestrukturyzuje gospodarstwo.

W prawie krajowym, odmiennie niż w prawie unijnym, wyłączono możliwość

uzupełnienia przez młodego rolnika wymagania odnoszącego się do umiejętności

i kompetencji zawodowych przez uzyskanie - w pięcioletnim okresie

dostosowawczym - stażu pracy w gospodarstwie rolnym. Przewidziano,

że rolnikowi, który w chwili podjęcia decyzji o przyznaniu wsparcia nie spełnia

wymagań w zakresie kwalifikacji zawodowych określonych w załączniku

do rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 8 września 2004 r., pomoc może być

przyznana jedynie pod warunkiem uzupełnienia wykształcenia.

Ograniczenia takiego nie zawierają ani przepisy rozporządzenia nr 1257/1999,

ani rozporządzenia Komisji nr 817/2004. Przeciwnie, z zawartych w nich regulacji

wynika jednoznacznie, że młody rolnik może uzupełnić wymaganie posiadania

"odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych", o którym mowa w art. 8

ust. 1 rozporządzenia nr 1257/1999, w okresie pięciu lat od rozpoczęcia

działalności. Ponadto, regulacji wyłączającej możliwość uzupełnienia kwalifikacji

zawodowych przez uzyskanie, w okresie nieprzekraczającym pięciu lat

od rozpoczęcia działalności, wymaganego stażu pracy w gospodarstwie

rolnym nie można pogodzić z celami i wymaganiami określonymi

w rozporządzeniu nr 1257/1999.

Zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego, należało więc odstąpić

od zastosowania tego warunku i przyjąć, że syn pozwanych, o ile w całym okresie

pięciu lat od udzielenia mu pomocy ze środków Europejskiego Funduszu Orientacji

6

i Gwarancji Rolnej prowadził gospodarstwo, był płatnikiem podatku rolnego

i podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, spełnił wymaganie odpowiedniej

wiedzy i umiejętności zawodowych, o którym mowa w art. 8 ust. 1 rozporządzenia

nr 1257/1999.

Konstatacja ta, wskazująca na trafność zarzutu podniesionego przez

skarżących, nie może jednak prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

U podstaw zaskarżonego wyroku legło również stwierdzenie, że S. W. był

zobowiązany przed upływem 5 lat od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa

rolnego tj. do dnia 25 lutego 2009r. spełnić - obok obowiązku uzupełnienia

wykształcenia - także kryterium osiągnięcia co najmniej 4 ESU żywotności

ekonomicznej prowadzonego przez siebie gospodarstwa (§ 5 ust. 1 pkt 7 umowy)

oraz złożyć w oddziale regionalnym ARiMR dokumenty potwierdzające wypełnienie

zobowiązań określonych w pkt 7 – 9 ust. 1 § 5 umowy (pkt 10 ust. 1 § 5 umowy).

Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 3 umowy, zobowiązał się on do zwrotu pomocy wraz z

odsetkami w przypadku niewypełnienia co najmniej jednego z obowiązków, o

których mowa w § 5 ust. 1 umowy. Sąd Okręgowy ustalił, że S. W. nie spełnił

również tego drugiego warunku; pozwani nie przedstawili dowodów pozwalających

uznać, że wymóg osiągnięcia kryterium wymaganej żywotności ekonomicznej

gospodarstwa rolnego został przez beneficjenta spełniony do dnia 25 lutego 2009 r.

Nietrafna jest zatem sugestia skarżących, że Sądy obu instancji uznały za

bezprzedmiotowe badanie, czy beneficjent spełnił inne wymienione w umowie

warunki uzyskania dofinansowania.

W związku z powyższym, choć podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut

pozwanych był zasadny, wobec niespełnienia przez beneficjenta zobowiązań

wynikających z § 5 pkt 7 i 10 umowy, uznanie, że spełnił on zobowiązanie z § 5

ust. 1 pkt 9 umowy nie ma wpływu na prawidłowość rozstrzygnięć wydanych przez

Sądy obu instancji.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 102 w zw. z art. 391 § 1 i 39821

k.p.c., biorąc pod uwagę szczególne

okoliczności sprawy, sytuację zdrowotną i majątkową pozwanych, a także fakt,

7

że ich odpowiedzialność za zobowiązania syna wynika z traumatycznych przeżyć

związanych z okolicznościami śmierci S. W.

kc