I UK 533/14

Sygn. akt I UK 533/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania E. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 grudnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 czerwca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 7 marca 2014 r. zmienił decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 lipca 2013 r. w ten sposób, że

przyznał wnioskodawcy E. S. rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia

1 stycznia 2013 r.

2

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia. Wnioskodawca

złożył w dniu 31 stycznia 2013 r. wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności

do pracy, dołączając kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i

nieskładkowych, legitymację ubezpieczeniową zawierającą dwie pieczątki

Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki „Ruch” z dnia 19 września 1972

r. oraz z dnia 26 listopada 1976 r., poświadczenia o zatrudnieniu przez

Przedsiębiorstwo Upowszechniania Prasy i Książki „Ruch” z dnia 18 września

1972 r., z dnia 23 sierpnia 1973 r., z dnia 4 września 1974 r., z dnia 11 marca 1975

r., z dnia 18 grudnia 1976 r., z dnia 6 marca 1978 r., z dnia 12 lutego 1979 r. oraz z

dnia 2 października 1984 r., a także informację, że ma problemy z uzyskaniem

dokumentów potwierdzających pełny okres zatrudnienia w RSW „Prasa-Książka-

Ruch”. Pismem z dnia 21 marca 2013 r. organ rentowy powiadomił wnioskodawcę,

że z powodu braku dokumentów potwierdzających zatrudnienie, termin wydania

decyzji ulega przesunięciu i do dnia 5 kwietnia 2013 r. należy doręczyć świadectwo

pracy lub stosowne zaświadczenie. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył

zaświadczenie wydane przez RSW „Prasa-Książka-Ruch” z dnia 4 lipca 1975 r.,

stwierdzające, że pracuje od dnia 10 lipca 1972 r. na stanowisku inwentaryzatora,

pismo z dnia 18 listopada 1977 r. o przeniesieniu z dniem 1 listopada 1977 r. na

stanowisko rewidenta oraz zakres obowiązków służbowych z dnia 24 marca 1977 r.

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2013 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do

renty z tytułu niezdolności do pracy z tej przyczyny, że nie spełnił on warunku

wymaganego stażu pracy. W 10-leciu poprzedzającym datę powstania całkowitej

niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykazał 5-letniego okresu składkowego i

nieskładkowego ani 30 lat okresów składkowych, a jedynie 13 lat, 5 miesięcy i 7

dni. Organ rentowy nie zaliczył wnioskodawcy do stażu pracy okresu zatrudnienia

na podstawie umowy o pracę oraz umowy agencyjnej od dnia 10 lipca 1972 r. do

dnia 11 czerwca 1990 r. w RSW „Prasa-Książka-Ruch”, ponieważ okres ten nie

został wystarczająco udowodniony. Organ rentowy zaznaczył w treści decyzji, że

wniosek zostanie ponownie rozpatrzony po nadesłaniu dokumentów z archiwum. W

dniu 15 lipca 2013 r. wnioskodawca złożył w organie rentowym zaświadczenie o

zatrudnieniu i wynagrodzeniu za lata 1972-1990 (druk Rp-7) wystawione przez

RSW „Prasa-Książka-Ruch”. Zaskarżoną decyzją z dnia 23 lipca 2013 r. organ

3

rentowy przyznał wnioskodawcy rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od

dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 grudnia 2014 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, powołując się na treść art. 129

ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 748 ze zm., dalej

jako ustawa emerytalna), Sąd Okręgowy stwierdził, że organ rentowy nie podał

wnioskodawcy żadnego terminu nadesłania brakującej dokumentacji. Skoro już w

styczniu 2013 r. rozpoczął on starania o otrzymanie dokumentów potwierdzających

zatrudnienie w RSW „Prasa-Książka-Ruch” i przesłał je do organu rentowego zaraz

po ich otrzymaniu, to w ten sposób uzupełnił wniosek z dnia 31 stycznia 2013 r. W

ocenie Sądu Okręgowego, zawarte w decyzji z dnia 16 kwietnia 2013 r.

sformułowanie, że „wniosek zostanie ponownie rozpatrzony” w sposób

jednoznaczny wskazuje, iż wnioskodawca nie był zobligowany do składania

nowego wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż powinien

być rozpoznany wniosek z dnia 31 stycznia 2013 r. wobec jego uzupełnienia.

Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014 r. Sąd Apelacyjny, w uwzględnieniu

apelacji organu rentowego, zmienił powyższy wyrok i oddalił odwołanie

wnioskodawcy.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że nie jest sporne, iż wnioskodawca na datę

powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. na dzień 12 grudnia 2012 r. nie

udowodnił wymaganego 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego w

dziesięcioleciu poprzedzającym datę powstania niezdolności do pracy i mógł nabyć

prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy tylko wówczas, gdyby

udowodnił 30-letni okres składkowy. Na dzień złożenia wniosku o świadczenie

rentowe wnioskodawca wykazał stosownymi zaświadczeniami i świadectwami

pracy 13 lat, 5 miesięcy i 7 dni okresów składkowych oraz wpisy w legitymacji

ubezpieczeniowej i angaże dotyczące zatrudnienia w RSW „Prasa-Książka-Ruch”,

na podstawie których można byłoby przyjąć do okresów składkowych wyłącznie

okres od 18 września 1972 r. do 2 października 1984 r. (12 lat i 14 dni), co

stanowiłoby łącznie 25 lat, 5 miesięcy i 21 dni. Nieprzedłożenie przez

wnioskodawcę stosownej dokumentacji do upływu terminu przedłużonego mu przez

4

organ rentowy do dnia 5 kwietnia 2013 r., spowodowało wydanie decyzji odmownej

z dnia 16 kwietnia 2013 r.

Powołując się na poglądy judykatury, Sąd drugiej instancji stwierdził, że

wzruszenie prawomocnej decyzji organu rentowego może nastąpić tylko w

przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej,

a więc w sytuacji przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia nowych

okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, mających wpływ na prawo do

świadczenia lub jego wysokość. Takie nowe dowody w postaci kompletnych

zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za lata 1972-1990 (druki Rp-7)

wnioskodawca przedłożył w organie rentowym w dniu 15 lipca 2013 r. i od tego

miesiąca przyznano mu prawo do świadczenia i jego wypłaty stosownie do art. 129

ust. 1 ustawy emerytalnej. W dacie złożenia wniosku wnioskodawca nie wykazał

wymaganego 30-letniego stażu pracy i nie przedstawił wymaganych dowodów do

upływu terminu przedłużonego mu do dnia 5 kwietnia 2013 r. Przepis art. 118 ust. 1

ustawy emerytalnej obliguje organ rentowy do wydania pierwszorazowej decyzji w

terminie 30 dni od daty wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania

decyzji, a w celu zdynamizowania postępowania, ustawodawca zobowiązał organ

rentowy do wyznaczenia ubezpieczonym dodatkowego terminu do przedstawienia

niezbędnych dowodów, o ile dotychczas przedłożone nie są wystarczające dla

ustalenia prawa lub wysokości świadczenia. Jeśli przed upływem wyznaczonego

terminu dowody zostaną przedstawione, okres 30 dni na wydanie decyzji liczony

jest od dnia następnego po dniu przedłożenia tych dowodów w organie rentowym.

Data końcowa dodatkowego terminu do przedstawienia dowodów (w przypadku

jego bezskutecznego upływu) stanowi datę wyjaśnienia ostatniej okoliczności, o

której mowa w art. 118 ust. 1. Pomijając sytuacje wyjątkowe, termin do wydania

decyzji w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz

pierwszy nie powinien przekroczyć okresu dwóch miesięcy (art. 35 § 3 k.p.a.,

przewidujący dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy szczególnie

skomplikowanej; art. 83 ust. 3 ustawy systemowej, wskazujący na możliwość

złożenia odwołania do sądu w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy; art.

4779

§ 4 k.p.c., zezwalający na wniesienie odwołania w każdym czasie, jeśli organ

rentowy nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia

5

roszczenia w sposób przepisany). W ocenie Sądu drugiej instancji, brak jest

podstaw, aby skutki opieszałości „RUCH” S.A. obciążały organ rentowy i

usprawiedliwiały wydanie pierwszorazowej decyzji dopiero w lipcu 2013 r. Po

otrzymaniu pisma organu rentowego, wnioskodawca powinien zwrócić się do

byłego pracodawcy o wydanie zaświadczenia o okresie ubezpieczenia z tytułu

umowy o pracę i umowy agencyjnej, co umożliwiłoby organowi rentowemu

zaliczkowe ustalenie wysokości świadczenia (art. 120 ustawy emerytalnej). Skoro

wnioskodawca w zakreślonym mu terminie nie przedłożył wymaganych

zaświadczeń, to prawidłowe było przyznanie mu świadczenia dopiero od dnia 1

lipca 2013 r., a więc od miesiąca, w którym przedstawił dowody potwierdzające

okresy zatrudnienia (art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej). Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, konstrukcja obiektywnie błędnej decyzji organu rentowego nie może

prowadzić do obciążenia tego organu skutkami wszystkich błędów innych instytucji,

w szczególności zakładów pracy nienależycie wykonujących swoje obowiązki.

Trudno usprawiedliwić pięciomiesięczny okres, który wskazał „RUCH” S.A. w

skierowanym do wnioskodawcy piśmie z dnia 20 lutego 2013 r., jako czas

niezbędny do wydania pracownikowi druku Rp-7 i skutkami jego nieterminowego

wydania obciążać organ rentowy, skoro w dacie decyzji odmownej (16 kwietnia

2013 r.) wnioskodawca nie spełniał łącznie przesłanek warunkujących przyznanie

renty z tytułu niezdolności do pracy (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27

stycznia 2012 r., II UK 249/11). Określenie „błąd organu rentowego” obejmuje

jedynie sytuacje, w których organ rentowy miał podstawy do przyznania

świadczenia, lecz z przyczyn leżących po jego stronie tego nie uczynił.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa

materialnego, przez: 1) niewłaściwe zastosowanie art. 114 ust. 1 ustawy

emerytalnej wskutek niezasadnego przyjęcia, że organ rentowy prawidłowo wszczął

i przeprowadził postępowanie w sprawie ponownego ustalenia prawa do

świadczenia rentowego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na podstawie

wniosku z dnia 15 lipca 2013 r., gdy tymczasem jedyny wniosek w tej sprawie

został złożony przez wnioskodawcę w dniu 31 stycznia 2013 r., a w kolejnych

miesiącach dokonywał on jedynie jego uzupełnienia stosownie do pism

kierowanych do niego przez organ rentowy; 2) niewłaściwe zastosowanie art. 133

6

ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej wskutek przyjęcia, że ustalony stan faktyczny

odpowiada hipotezie art. 114 tej ustawy i uznania, że wobec wydania

wcześniejszej, prawomocnej decyzji odmawiającej świadczenia rentowego,

przysługuje ono dopiero od lipca 2013 r.; 3) błędne niezastosowanie art. 133 ust. 1

pkt 1 ustawy emerytalnej (z uzasadnienia podstaw kasacyjnych wynika, że

skarżącemu chodzi o art. 133 ust. 1 pkt 2 tej ustawy) w związku z § 22 ust. 1

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r.

w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. Nr 237, poz.

1412, dalej jako rozporządzenie) wskutek błędnego uznania, że organ rentowy, po

pierwsze - w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie co do uprawnień

wnioskodawcy, a opieszałość pracodawcy wyklucza błąd organu rentowego, po

drugie - nie popełnił błędu nie uwzględniając dokumentacji przedłożonej przez

wnioskodawcę w dniu 5 kwietnia 2013 r.; po trzecie - nie popełnił uchybienia

przenosząc na wnioskodawcę odpowiedzialność za opieszałe działanie

pracodawcy; 4) błędne zastosowanie art. 118 ust. 3 ustawy emerytalnej w związku

z § 29 rozporządzenia wskutek błędnego uznania, że dodatkowy termin

wyznaczony przez organ rentowy był terminem właściwym w okolicznościach

sprawy i uprawniał organ rentowy do wydania po jego upływie decyzji odmawiającej

świadczenia, a w konsekwencji przyjęcia, że nie stanowiło błędu organu rentowego

uniemożliwienie wnioskodawcy uczynienia zadość wezwaniu z dnia 21 marca

2013 r., w sytuacji gdy nie miał on wpływu na realizację wniosku złożonego u

pracodawcy jeszcze przed dniem wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do

renty; 5) niezastosowanie § 2 rozporządzenia wskutek pominięcia faktu

nienależytego wykonania przez organ rentowy obowiązku informowania

wnioskodawcy o jego uprawnieniach i udzielania mu pomocy, a w konsekwencji

przyjęcia, że nienależyte wykonanie tego obowiązku przez organ rentowy

pozostawało bez wpływu na przebieg postępowania oraz treść uprawnień

wnioskodawcy, pozbawiając go w ten sposób możliwości uzyskania należnego

świadczenia rentowego za okres od stycznia do czerwca 2013 r.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie apelacji organu

7

rentowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, aczkolwiek nie wszystkie

podniesione w niej zarzuty mogą być uznane za zasadne.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, zgodnie z

którym prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na

wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji

w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono

okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do

świadczeń lub na ich wysokość. Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśniał, że

celem ponownego ustalenia w trybie art. 114 ustawy emerytalnej jest ponowne

rozstrzygnięcie - także z urzędu - o uprawnieniach, które powstały ex lege przed

wydaniem weryfikowanej decyzji rentowej. Uzasadnieniem dla ponowienia

postępowania zakończonego prawomocną decyzją organu rentowego,

wyznaczającym jego cel, jest niezgodność zawartego w niej rozstrzygnięcia z

ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego, powstałą np. na skutek

popełnionych przez organ rentowy uchybień normom prawa materialnego, czy

procesowego. W ponowionym postępowaniu organ rentowy dąży więc do ustalenia,

czy popełnione uchybienia lub przedłożone dowody albo ujawnione fakty mają

wpływ na zmianę dokonanych wcześniej ustaleń. Bezpośrednim celem ponownego

ustalenia jest rozstrzygnięcie o uprawnieniach zainteresowanego według stanu

faktycznego z chwili wydania weryfikowanej decyzji rentowej. Ponowne ustalenie w

trybie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej stanowi zatem nadzwyczajną kontynuację

poprzedniego postępowania przed organem rentowym, zmierzając do podważenia

jego decyzji wówczas, gdy uprawomocniła się ona wskutek upływu terminu

odwołania. To swoiste „wznowienie postępowania” ogranicza prawomocność czy

też niewzruszalność decyzji organu rentowego w sprawach emerytalno-rentowych

(por. np. postanowienie z dnia 20 września 2011 r., I BU 4/11, LEX nr 1101321).

8

Z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń wynika, że decyzją z dnia

16 kwietnia 2013 r. organ rentowy odmówił mu prawa do świadczenia rentowego z

uwagi na niewykazanie wymaganego okresu zatrudnienia, a decyzja ta

uprawomocniła się na skutek jej niezaskarżenia. Do wzruszenia przedmiotowej

decyzji i weryfikacji na korzyść skarżącego zawartego w niej rozstrzygnięcia mogło

zatem dojść wyłącznie w trybie określonym w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, na

wniosek zainteresowanego lub - w razie braku takiego wniosku (§ 3 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia) - z urzędu. Tej sytuacji prawnej nie zmienia niezawiadomienie

skarżącego przez organ rentowy na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu

postępowania w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do świadczenia

rentowego. Należy przy tym zauważyć, że sąd ubezpieczeń społecznych ocenia

zasadność roszczenia odwołującego się, a nie formalną legalność postępowania

przed organem rentowym (por. uzasadnienie powołanej przez skarżącego uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2011 r., III UZP

1/11, OSNP 2012 nr 5-6, poz. 68).

Zasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 133 ust. 1 ustawy

emerytalnej. Zgodnie z powołanym przepisem, w razie ponownego ustalenia przez

organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone

świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do

tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż: od miesiąca, w

którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z

urzędu, z zastrzeżeniem - nieznajdującego w sprawie zastosowania - art. 107a ust.

3 (pkt 1); za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w

pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu

organu rentowego lub odwoławczego (pkt 2).

Z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej wynika, że znajduje on

zastosowanie w sytuacji, gdy decyzja odmawiająca przyznania prawa do wypłaty

świadczenia była następstwem popełnionego przez organ rentowy błędu. W

judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zawarte w powołanym przepisie

określenie „błąd organu rentowego” obejmuje sytuacje, w których organ rentowy

miał podstawy do przyznania świadczenia, lecz z przyczyn leżących po jego stronie

tego nie uczynił. Za takie przyczyny uznaje się wszelkie zaniedbania tego organu,

9

każdą obiektywną wadliwość decyzji (teoria tzw. obiektywnej błędności decyzji),

niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego

działania organu rentowego, czy też rezultatem niewłaściwych działań

pracodawców albo wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji

niejednoznaczności stanowionych przepisów. Oznacza to, że przedmiotowe pojęcie

obejmuje również niedopełnienie przez organ rentowy obowiązku działania z

urzędu na korzyść osób uprawnionych do świadczeń emerytalno-rentowych (por.

wyroki z dnia 17 marca 2011 r., I UK 332/10, LEX nr 811827 oraz z dnia 4 grudnia

2012 r., II UK 130/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 258 i powołane w nich

wcześniejsze orzecznictwo).

Sąd drugiej instancji - koncentrując się na problematyce terminu do wydania

przez organ rentowy pierwszorazowej decyzji w sprawie prawa do świadczenia -

nie rozważał zasadniczej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, a mianowicie czy

wydanie decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do świadczenia rentowego z

uwagi na „niewystarczające udowodnienie” okresu zatrudnienia od 10 lipca 1972 r.

do 11 czerwca 1990 r. nastąpiło po należytym wypełnieniu obowiązków nałożonych

na organ rentowy w przepisach rozporządzenia.

W myśl § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w związku z art. 116 ust. 5 ustawy

emerytalnej, zainteresowany zgłaszający wniosek o emeryturę lub rentę z tytułu

niezdolności do pracy powinien dołączyć do wniosku dokumenty stwierdzające,

między innymi, okresy uzasadniające prawo do świadczeń. Zgodnie z § 22 ust. 1

rozporządzenia w związku z art. 117 ust. 1 ustawy emerytalnej, środkiem

dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia jest świadectwo pracy,

zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na

podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: 1)

legitymacja ubezpieczeniowa; 2) legitymacja służbowa, legitymacja związku

zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane

przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia. Z powołanych

przepisów wynika, że ciężar dowodu w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia

rentowego spoczywa na ubezpieczonym (por. także wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 28 marca 2001 r., II UKN 297/00, OSNAPiUS 2002 nr 23, poz. 577 oraz z dnia

15 października 2010 r., III UK 20/10, LEX nr 694242). Jednak w sytuacji, gdy

10

spełnienie warunków wymaganych do uzyskania tego prawa uzależnione jest od

ustalenia posiadania wymaganego okresu zatrudnienia, to zaniechanie

dostatecznego wyjaśnienia tej kwestii w okolicznościach sprawy lub niezachowanie

trybu postępowania określonego w przepisach rozporządzenia może stanowić błąd

organu rentowego w rozumieniu art. 133 ust.1 pkt 2 ustawy emerytalnej.

Stosownie do § 2 rozporządzenia, organy rentowe udzielają informacji, w

tym wskazówek i wyjaśnień, w zakresie dotyczącym warunków i dowodów

wymaganych do ustalania świadczeń. Przepis § 4 ust. 4 i 6 rozporządzenia w

związku z art. 118 ust. 3 ustawy emerytalnej stanowi, że jeżeli we wniosku nie

zamieszczono danych lub nie dołączono dokumentów, które są niezbędne do jego

rozpatrzenia, organ rentowy wzywa zainteresowanego do uzupełnienia wniosku w

terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia otrzymania wezwania z pouczeniem, że

nieusunięcie tych braków spowoduje wydanie decyzji o odmowie wszczęcia

postępowania. Jeżeli zainteresowany nie usunął braków, mimo pouczenia, o którym

mowa w ust. 4, organ rentowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania.

Z kolei z § 29 ust. 1 rozporządzenia wynika, że w postępowaniu przed organem

rentowym mogą być również dopuszczone dodatkowe dowody, jeżeli są one

niezbędne do załatwienia sprawy. W tym przypadku organ rentowy wzywa

zainteresowanego lub inny podmiot do przedłożenia dodatkowych dowodów,

wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 60 dni, licząc od dnia

doręczenia wezwania. Jeżeli wezwanie do przedłożenia dodatkowych dowodów

jest kierowane do innego podmiotu niż zainteresowany, organ rentowy

każdorazowo informuje o tym zainteresowanego. W myśl ust. 2 tego paragrafu,

niedostarczenie środka dowodowego w wyznaczonym terminie stanowi podstawę

do wydania przez organ rentowy decyzji w sprawie świadczenia na podstawie

posiadanych dowodów.

Skarżący wywodzi, że po pierwsze - powyższy tryb postępowania nie został

zachowany, gdyż organ rentowy, wyznaczając dodatkowy termin do przedłożenia

zaświadczenia o zatrudnieniu, nie pouczył go o skutku wynikającym z § 4 ust. 4

rozporządzenia, po drugie - wyznaczony 14-dniowy termin nie był właściwy z uwagi

na to, iż po przedłożeniu pisma RSW „Prasa-Książka-Ruch” z dnia 20 lutego 2013

r. „organ rentowy miał świadomość, że żądane przez niego dokumenty zostaną

11

wydane przez pracodawcę dopiero w czerwcu 2013 r.” oraz po trzecie - zawarcie w

decyzji odmawiającej świadczenia rentowego informacji o ponownym rozpatrzeniu

wniosku po nadesłaniu dokumentacji z archiwum, z pominięciem informacji o

związanych z tym konsekwencjach wynikających z art. 133 ust. 1 pkt 1 w związku z

art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, stanowiło naruszenie § 2 rozporządzenia i

mogło wywołać u skarżącego usprawiedliwione przekonanie o braku potrzeby

podjęcia u pracodawcy starań o szybsze wydanie zaświadczenia o zatrudnieniu

oraz braku celowości zaskarżenia decyzji, co doprowadziło do jej uprawomocnienia

się.

Okoliczności te w większości nie wynikają z ustaleń stanowiących podstawę

zaskarżonego wyroku i nie stanowiły przedmiotu oceny Sądu drugiej instancji.

Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego,

zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu

faktycznego oznacza wadliwą subsumcję tego stanu do zawartych w nich norm

prawnych, a brak stosownych ustaleń uzasadnia kasacyjny zarzut naruszenia

prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie (por. wyrok z dnia 10

kwietnia 2014 r., II UK 393/13, LEX nr 1475166 i powołane w nim orzeczenia).

Należy także zauważyć, że nie jest sporne, iż na datę wydania decyzji

odmownej skarżący spełniał warunki uprawniające go do świadczenia rentowego w

rozumieniu art. 100 ustawy emerytalnej. Czym innym jest natomiast obciążający go

obowiązek wykazania tego prawa w sposób określony w art. 116 ust. 5 tej ustawy.

W toku pierwszorazowego postępowania przed organem rentowym skarżący

wykazywał sporny okres zatrudnienia w RSW „Prasa-Książka-Ruch” wpisami w

legitymacji ubezpieczeniowej oraz innymi poświadczeniami zatrudnienia

pochodzącymi od pracodawcy. Wprawdzie dokumenty te potwierdzały zatrudnienie

skarżącego od 18 września 1972 r. do 2 października 1984 r., to jednak

poinformował on organ rentowy o trudnościach z uzyskaniem od pracodawcy

zaświadczenia o pełnym okresie zatrudnienia w związku z koniecznością

odnalezienia dokumentacji archiwalnej oraz w wyznaczonym mu przez organ

rentowy dodatkowym 14-dniowym terminie przedłożył zaświadczenie

potwierdzające okres zatrudnienia od 10 lipca 1972 r. W tej sytuacji Sąd drugiej

instancji powinien również rozważyć, czy wydanie decyzji odmawiającej

12

skarżącemu prawa do świadczenia rentowego z uwagi na „niewystarczające

udowodnienie” całego okresu zatrudnienia od 10 lipca 1972 r. do 11 czerwca

1990 r., przy jednoczesnym zaniechaniu uzyskania niezbędnego do rozpoznania

sprawy środka dowodowego bezpośrednio od pracodawcy w trybie określonym w §

29 rozporządzenia, może być uznane za pominięcie przez organ rentowy ustalenia

jednego z warunków uprawniających do świadczenia, a w konsekwencji błąd tego

organu w rozumieniu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

kc