II PK 289/14

Sygn. akt II PK 289/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. R.

przeciwko K. sp. z o.o. w W.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 grudnia 2015 r.,

skarg kasacyjnych strony pozwanej oraz powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 3 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

S. R. domagała się uznania dokonanego przez pozwanego K. Spółkę z o.o.

oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika

2

za bezskuteczne i przywrócenia jej do pracy na dotychczasowych warunkach, a

także zasądzenia na jej rzecz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z

uwzględnieniem wysokości wynagrodzenia wraz z premiami przyznawanymi

pracownikom przez pozwaną spółkę; początkowo powódka domagała się kwoty

109.103 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, który w toku

procesu ograniczyła do 32.700 zł.

Wyrokiem z dnia 3 marca 2014 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w P. oddalił

apelację powódki oraz apelację pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu

Pracy w P. z dnia 24 października 2013 r., którym Sąd Rejonowy między innymi:

zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 26.374,98 zł tytułem odszkodowania

w związku z rozwiązaniem przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z

winy pracownika z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do

dnia zapłaty (pkt I); umorzył postępowanie co do kwoty 76.403 zł (pkt II); w

pozostałym zakresie oddalił powództwo (pkt III).

Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własną podstawę faktyczną i

prawną zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji – ustalając, że powódka

pracowała u pozwanego od 1 marca 1995 r. na podstawie umów o pracę na czas

określony, a od 23 września 1999 r. na podstawie umowy na czas nieokreślony. Od

dnia 1 lutego 2004 r. powódce powierzono stanowisko kierownika działu

marketingu i sprzedaży. Do jej obowiązków należało zarządzanie personelem

osobowym biura handlowego w P. i prowadzenie ewidencji czasu pracy (swojej

oraz podległych pracowników), zarządzanie biurami handlowymi pozwanego

położonymi w: […], kontakty z kontrahentami i sieciami handlowymi, kontrolowanie

sprzedaży pod względem wpływów - kontrolowanie bilansu, opieka nad

kontrahentami i pozyskiwanie nowych partnerów handlowych. Początkowo

bezpośrednim przełożonym powódki był H. K., z którym powódka konsultowała

kwestie merytoryczne i który zatwierdzał delegacje służbowe powódki i udzielał

zgody na urlop. Od 1 marca 2010 r. m.in. funkcję tę przekazano nowemu

dyrektorowi – P. C., którego powódka nie zaakceptowała, dlatego ze wszystkimi

problemami zwracała się bezpośrednio do M. S. (członka Zarządu pozwanego,

którego pełnomocnikiem był najpierw H. K., a następnie P. C.). Praca powódki

wiązała się z wyjazdami służbowymi do położonych w kraju pozostałych biur

3

handlowych pozwanej oraz na targi odbywające się w kraju i za granicą (w

Niemczech). Na wyjazdy powódka zawsze otrzymywała delegacje służbowe, przy

czym nie wszystkie były zatwierdzone przez jej bezpośredniego przełożonego –

zdarzało się, że powódka nie przedkładała ich do akceptacji. Na wyjazdy

zagraniczne, celem reprezentowania pozwanego na targach, pozyskiwania nowych

kontrahentów oraz odbycia szkoleń produktowych, powódka zawsze brała

delegacje i pilnowała, aby zostały one zatwierdzone. Powódka w latach 2008-2010

brała udział w dorocznych targach I. w Monachium. Podczas targów w 2008 r.

pracownicy pozwanej byli zakwaterowani w hotelu w centrum Monachium.

Powódka wraz z delegacją polskiego oddziału pozwanej Spółki wynajęła pokoje w

hotelu w oddalonym o około 90 km od Monachium kurorcie górskim. Powódka

przedstawiła faktury VAT wystawione 30 stycznia 2008 r. przez organizatora

wyjazdu na targi – Biuro Podróży […] – na kwoty 19.431,60 zł i 33.500 zł, które

zostały zaakceptowane przez H. K. i główną księgową B. J., a następnie opłacone.

W załączeniu do faktur nie wyszczególniono liczby uczestniczących w wyjeździe

osób i ich nazwisk, a jedynie koszty noclegu przypadające na pracowników działów

marketingu z uwzględnieniem podziału na biura handlowe pozwanej na terenie

Polski. Podczas targów I. w 2009 r. powódka wraz z polską delegacją

zarezerwowała hotel w miejscowości oddalonej o około 80 km od Monachium. 30

stycznia 2009 r. organizator wyjazdu spółka „T.” wystawiła fakturę VAT na kwotę

10.467,36 zł, która obejmowała koszt wynajmu hotelu podczas targów. Powódka w

załączeniu do faktury przedstawiła listę 9 osób, których pobyt opłacała pozwana.

Podczas targów I. w 2010 r. w dniach 6-11 lutego powódka wraz z pracownikami

marketingu po raz kolejny wynajęła pokoje w hotelu położonym w E. Koszt pobytu,

zgodnie z wystawioną przez Biuro Podróży „[…] fakturą VAT, wyniósł 9.056,65 zł.

Faktura tak jak poprzednie została zatwierdzona przez H. K. i główną księgową.

Łączny koszt pobytu pracowników pozwanej w dniach 6-13 lutego 2011 r. w hotelu

w E. wyniósł 27.617,73 zł. W sierpniu 2011 r. powódka wystąpiła do Sądu

Rejonowego w P. z powództwem przeciwko pozwanej dotyczącym wynagrodzenia

za pracę w dniach wolnych od pracy domagając się kwoty 43.225 zł. Powódka

wniosła także pozew do Sądu Okręgowego w P. w czerwcu 2011 r., żądając

zasądzenia od pozwanej na jej rzecz kwoty 184.633,70 zł tytułem wyrównania

4

niewypłaconych premii miesięcznych. Na potrzeby tych postępowań pozwana

zwróciła się do organizatora wyjazdu na targi I. w 2009 r., Biura Podróży, z

zapytaniem dotyczącym terminu i składu osobowego. Pozwana w dniu 14 grudnia

2011 r. uzyskała informacje, że obok 9 osób wymienionych w załączniku do faktury,

pokoje hotelowe w G. rezerwowało dodatkowe 14 osób, w tym też matka powódki.

Pozwana w dniu 14 grudnia 2011 r. powzięła także informacje o tym, że w

wyjeździe na targi I. w 2008 r., organizowanym przez Biuro Podróży […] brały

udział osoby nie będące pracownikami pozwanej (w tym też matka i syn powódki).

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w związku z przedmiotowymi wyjazdami

powódka nie występowała do przełożonych o pozwolenie, a także nie informowała

o uczestnictwie członków rodziny oraz niektórych kontrahentów. Powódka sama

podejmowała decyzje kogo zabrać na wyjazd i samodzielnie podejmowała decyzje

o zabraniu matki i syna oraz wydłużeniu pobytu poza termin wystaw, chociaż w

pozwie utrzymywała, że zarząd wiedział o wszystkim i to akceptował. Faktury

przedkładane przez powódkę do rozliczenia po powrocie z delegacji, według

twierdzeń powódki, nie obejmowały kosztów związanych z zakwaterowaniem w

hotelach rodziny powódki i kontrahentów. Koszty pobytu matki i syna miała

pokrywać powódka, a koszty pobytów kontrahentów opłacane były przez nich

samych. Powódka nie miała obowiązku kwaterować się w hotelu w Monachium, w

którym zameldowana była większość pracowników pozwanej. W budżecie działu

marketingu, którym kierowała powódka zarezerwowane były środki na reklamę,

które obejmowały koszty związane z targami. Od marca 2011 r. powódka

przebywała na nieprzerwanym zwolnieniu lekarskim i w jego trakcie 3 stycznia

2012 r. pozwana rozwiązała z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia,

powołując się na ciężkie naruszenie przez powódkę podstawowych obowiązków

pracowniczych polegających na doprowadzeniu pracodawcy do niekorzystnego

rozporządzenia własnym majątkiem poprzez opłacenie pobytu osób trzecich w

hotelach podczas targów I. w latach 2008-2010. W dniu 28 grudnia 2011 r.

pozwana skonsultowała zasadność rozwiązania umowy o pracę z powódką ze

związkiem zawodowym, który pismem z 3 stycznia 2012 r. poinformował, że

przyjmuje do wiadomości decyzję pozwanej.

5

Sąd drugiej instancji nie podzielił twierdzenia apelacji pozwanej, że

zachowanie powódki stanowiło podstawę do rozwiązania stosunku pracy w trybie

dyscyplinarnym. W ocenie tego Sądu strona pozwana nie udowodniła w

postępowaniu swoich twierdzeń w tym zakresie. Brak jest dowodu

potwierdzającego, że doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez

pozwaną spółkę w związku z opłaceniem pobytu osób trzecich. Zgromadzone

dowody nie pozwalają w sposób jednoznaczny ustalić, że strona pozwana opłaciła

w latach 2008-2010 pobyt w hotelach osób trzecich.

Według Sądu drugiej instancji zasadny jest zarzut wadliwego określenia, że

nocleg podczas targów I. w 2009 r. odbywał się w miejscowości E., podczas gdy

nocleg ten odbywał się w hotelu w G. Uchybienie to – w ocenie Sądu Okręgowego

– jest bezprzedmiotowe i nie wypływa na treść wyroku. Kwestia ta nie była

przedmiotem sporu, a w pismach procesowych strona powodowa sama wskazuje,

że zakwaterowanie podczas targów w 2009 r. miało miejsce w G.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że powódka miała możliwość

zarezerwowania hoteli w miejscowościach G. i E. oddalonych od miejsca targów.

Działanie to wynikało z jej kompetencji, ale także mogło być uzasadnione

względami logistycznymi (czas dojazdu) jak również wysokością kosztów. Zgodny z

zasadami doświadczenia życiowego jest wniosek, że niemiecka infrastruktura

drogowa umożliwia szybki i bezproblemowy dojazd na miejsce targów, a ponadto –

uwzględniając okres targowy – koszt usług hotelarskich poza granicami Monachium

był znacznie niższy. Tym bardziej, że koszty zakwaterowania delegacji polskiej

ponosiła pozwana spółka, a nie spółka matka. Działanie powódki można uznać za

uzasadnione względami logistycznymi i ekonomicznymi, a przy tym mieściło się w

ramach jej kompetencji. W konsekwencji Sąd drugiej instancji przyjął, że wskazanie

miejsca noclegu nawet w znacznej odległości od Monachium oraz w miejscu

będącym kurortem górskim nie może stanowić podstawy zarzutu w stosunku do

powódki.

Według Sądu drugiej instancji bezzasadny jest zarzut wadliwego przyjęcia

przez Sąd Rejonowy, że łączny koszt pobytu pracowników pozwanej w dniach 6-13

lutego 2010 r. w hotelu w E. wyniósł 27.617,73 zł. Ustalenie to było – w ocenie

Sądu Okręgowego – prawidłowe i oparte na treści pisma datowanego na dzień 6

6

lutego 2012 r., w którym A. S. wskazał, że koszt łączny pobytu wszystkich

rezerwacji K. wynosi 27.617,73 zł. Jak wskazuje skarżąca spółka wskazanie A. S.

nie zostało wyraźnie nie potwierdzone (w toku przesłuchania nie podał on

konkretnej wartości rezerwacji), jednak w zeznaniach swych świadek w sposób

pośredni potwierdził, że wyjazd był również dla osób trzecich. Zeznanie to jest

zbieżne z treścią pisma z 6 lutego 2012 r., że wyjazd był organizowany przez

pozwaną spółkę, ale również osoby trzecie. W sytuacji, gdy koszt wszystkich

rezerwacji K. wyniósł 27.617,73 zł, a pozwanej wystawiono fakturę na niższą kwotę

to uzasadniony jest wniosek, że część kosztów poniosły osoby trzecie we własnym

zakresie. Spółka nie udowodniła, że chociaż część poniesionych przez nią kosztów

wynikała z zakwaterowania osób trzecich, w tym członków rodziny powódki.

Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu apelacji pozwanej podważającego

trafność ustalenia, że powódka uprawdopodobniła, że sama płaciła za pobyt poza

terminem targów w 2008 r. i sama opłacała cały pobyt matki i syna. Według Sądu

drugiej instancji powyższe ustalenie znajduje potwierdzenie w przedłożonym przez

stronę powodową wydruku z rachunku bankowego wskazującym, że powódka w

dniu 28 stycznia 2008 r. dokonała płatności. Dowód ten, potwierdza wskazanie

powódki, że dokonała ona płatności za świadczone na jej rzecz usługi. Strona

pozwana nie przedłożyła tego dowodu.

Według Sądu drugiej instancji – wbrew twierdzeniom pozwanej – żaden z

dowodów nie potwierdza, że pobyt członków rodziny powódki był opłacany ze

środków pozwanej spółki również w części odnoszącej się do matki i syna powódki.

Według Sądu drugiej instancji pozwana argumentacją zawartą w apelacji nie

podważyła również ustalenia, że powódka miała pełną swobodę przy okazji

organizacji targów I., a w szczególności miała możliwość doboru kontrahentów.

Pozwana Spółka wskazując na procedurę akceptacji faktur kosztowych podnosi, że

powódka nigdy nie opisała ich zaznaczając koszty poniesione w związku z

uczestnictwem w targach osób innych pracownicy. Natomiast strona pozwana nie

udowadnia, że rzeczywiście koszty wskazane na fakturach kosztowych obejmowały

zakwaterowanie osób trzecich. Zaniechanie w przedmiocie wykazania tego

twierdzenia wyłącza ustalenie, że doszło do zapłaty przez pozwaną spółkę kosztów

uczestnictwa i zakwaterowania rodziny powódki i kontrahentów. Strona pozwana w

7

sposób gołosłowny zarzuca wadliwość wnioskowania Sądu, że przy uwzględnieniu

liczby uczestników cena noclegu w trakcie targów I. w 2009 r. wynosiłaby w

przeliczeniu na osobę mniej niż 40 zł. Zarzut ten jest wadliwy, gdyż w oparciu o

zasady doświadczenia życiowego wnioskowanie sądu jest w pełni uzasadnione i

nie może zostać podważone wyłącznie w oparciu o prezentowaną przez apelującą

interpretację treści informacji z biura T. dotyczącej faktury z dnia 30 stycznia 2009 r.

W ocenie Sądu drugiej instancji nie można postawić powódce zarzutu

wprowadzenia pracodawcy w błąd co do składu osobowego, terminu, miejsca i celu

pobytu w przypadku noclegu na targach w latach 2009-2010 i co do składu

osobowego w 2008 r. Wnioskowanie swoje strona pozwana opiera na podstawie

zasądzającej się na stwierdzeniu, że wskazane na przedłożonych fakturach koszty

zakwaterowania obejmowały również zakwaterowanie osób trzecich. Tezy tej

pozwana nie wykazała. Nie sposób zatem przyjąć, że powódka opisując faktury

kosztowe wprowadziła pozwaną Spółkę w błąd, doprowadzając do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem, skoro koszty zakwaterowania kontrahentów i członków

rodziny ponosili oni sami. W tym kontekście także chybiony jest podnoszony w

apelacji zarzut, że istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie miało zaniechanie

Sądu Rejonowego w przedmiocie ustalenia, iż H. K. nie zatwierdziłby faktur

dotyczących spornych noclegów w trakcie targów, gdyby wiedział, iż faktury

dotyczące tych noclegów dotyczą też osób trzecich. Ustalenie to nie ma istotnego

znaczenia, gdyż strona pozwana nie wykazała przecież, że wystawione na rzecz

pozwanej Spółki faktury obejmowały koszty zakwaterowania osób nie będących

pracownikami pozwanej. Tym samym strona pozwana domaga się ustalenia stanu

faktycznego w oparciu o zeznania świadka, który zeznał co by zrobiły, gdyby

posiadał wiedzę, a zatem w oparciu o postawione przez świadka hipotezy czy

założenia.

Według Sądu drugiej instancji bezzasadne są zarzuty naruszenia przepisów

postępowania tj. art. 217 § 1 i § 2 k.p.c., 227 k.p.c. i 207 § 3 k.p.c. w związku z

art. 245 k.p.c. przez oddalenie przez Sąd Rejonowy zgłoszonego przez stronę

pozwaną wniosku dowodowego o zwrócenie się do grupy T. o przedłożenie

pełnomocnictwa M. C. do sporządzenia pisma złożonego do Sądu w sprawie IV P

…/11. Sąd drugiej instancji uznał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie oddalenia

8

zgłoszonego przez stronę pozwaną dowodu nie było obarczone wadami

procesowymi. Sąd pierwszej instancji oddalił wnioski dowodowe pełnomocnika

pozwanej o zwrócenie się do grupy „T.” o przedłożenie pełnomocnictwa M. C. do

reprezentowania tej spółki w lutym 2012 r. i z zeznań świadka M. C. Sąd przyjął, że

okoliczności te nie miały istotnego znaczenia w sprawie i zmierzały do przewlekania

postępowania. Kwestionowanie umocowania M. C. do działania w imieniu grupy

„T.” nie mogło prowadzić do podważenia treści zredagowanego pisma.

W ocenie Sądu drugiej instancji, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę w trybie

art. 52 k.p. traktować należy jako nadzwyczajny sposób rozwiązywania stosunku

pracy to pozwany powinien w sposób należyty udowodnić zarzucone pracownikowi

zachowanie, a przy tym wykazać bezprawność i zawinienie. W rozpatrywanej

sprawie pozwana Spółka tego nie wykazała.

Rozpoznając apelację powódki Sąd drugiej instancji stwierdził, że

bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c.

przez błędne ustalenie, że niecelowe jest przywrócenie powódki do pracy albowiem

straciła zaufanie zarządu w związku z brakiem akceptacji przez zarząd zabierania

w podróże na targi swojego syna i matki oraz wystąpienia konfliktu powódki z

dyrektorem spółki P. C., w sytuacji, gdy osoba ta została odwołana z pełnionej

funkcji i zwolniona z pracy w Spółce.

Sąd Okręgowy rozpatrując zarzut powódki naruszenia art. 45 § 1 i § 2 k.p.

uznał, że wystąpiły okoliczności uzasadniające stwierdzenie braku celowości

przywrócenia powódki do pracy. Powódka nie akceptowała stosunku podwładności

swojej w stosunku do C., przez to straciła zaufanie pracodawcy. W ramach tego

konfliktu występowały sytuacje sporne, owocujące nałożeniem na powódkę nagany

czy wyrażaniu dezaprobaty jej zachowania ze strony przełożonego, a powódka

odmawiała współpracy ze swoim przełożonym. Sąd Okręgowy uwzględnił to, że

nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych i jak wskazuje powódka dyrektor P. C.

przestał pełnić tę funkcję. Tym niemniej brak podstaw, aby przyjąć, że

dotychczasowy długotrwały i pogłębiający konflikt nie nadwyrężył zaufania

pracodawcy (członków zarządu) do powódki, wymaganego na dotychczas

zajmowanym stanowisku, co potwierdzają zeznania zeznającego za pozwaną M. S.

Materiał dowodowy wskazuje, że „powódka była długotrwałym pracownikiem,

9

jednakże jej kompetencje przed okresem zatrudnienia były podważane i

kwestionowane, a współpraca powódki z przełożonym nie układała się prawidłowo”.

Sąd drugiej instancji uznał, że podniesione przeciwko powódce zarzuty nie

zostały udowodnione w stopniu uzasadniającym rozwiązanie z nią stosunku pracy,

jednakże uzasadniają tezę, że z uwagi na zachowanie powódki po stronie

pracodawcy zaistniały okoliczności wyłączające obdarzenie powódki przymiotem

zaufania. Co prawda, materiał dowodowy nie był wystarczający na stwierdzenie

prawdziwości przyczyny rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia, jednakże

wskazywał, że powódka wyjeżdżając na targi zagraniczne zabierała członków

rodziny, o czym pracodawca nie wiedział. W ocenie Sądu drugiej instancji brak

wiedzy zarządu, że powódka wykorzystywała możliwość wyjazdu zagranicznego i

zabierała ze sobą rodzinę oddziałuje na sferę zaufania w stosunku do pracownika.

W oparciu o zasady doświadczenia życiowego uzasadniony jest wniosek, że

przedmiotowa informacja także „nadszarpnęła” zaufanie w stosunku do pracownika

i naruszyła pozytywną ocenę przymiotu lojalności pracownika. Negatywna ocena w

przedmiocie zaufania do pracownika ma doniosłą wagę, bowiem zaufanie

pracodawcy ma szczególne znaczenie w przypadku pracowników zatrudnionych na

stanowiskach kierowniczych czy samodzielnych. Wskazując na powyższe Sąd

Okręgowy uznał, że z uwagi na utratę zaufania wynikającą z poważnego konfliktu

istniejącego przed rozwiązaniem stosunku pracy niecelowe jest przywrócenie

powódki do pracy u strony pozwanej.

Wyrok Sądu Okręgowego skargami kasacyjnymi zaskarżyły obydwie strony

postępowania.

Powódka swoją skargą zaskarżyła wyrok Sądu drugiej instancji w części – w

zakresie oddalenia apelacji powódki i obciążenia jej kosztami postępowania

apelacyjnego w „zakresie poniesionym”. Skargę oparto na obydwu podstawach

kasacyjnych z art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono błędną wykładnię i zastosowanie

przepisu art. 45 § 2 k.p. przez przyjęcie, że uwzględnienie żądania pracownika

przywrócenia do pracy jest niecelowe, w sytuacji oparcia wskazanego

wnioskowania na okolicznościach nieaktualnych, niebędących przedmiotem

procesu, domniemanych przez Sąd.

10

W ramach podstawy procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) skarga zarzuciła

naruszenie art. 382 k.p.c. oraz art. 233 k.p.c. i 232 k.p.c. przez zaakceptowanie i

przyjęcie jako swoich, wadliwych ustaleń dokonanych przez Sąd pierwszej instancji

dotyczących tego, że niecelowe jest przywrócenie powódki do pracy z uwagi na to,

że straciła ona zaufanie zarządu w wyniku podania w treści pozwu w sposób

nieuprawniony, że miała akceptację zarządu na zabieranie w podróże na targi

swojego syna i matki w charakterze opiekunki, w sytuacji gdy nie wynikało to z

materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji, ewentualnie o: 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i

orzeczenie o przywróceniu powódki do pracy na poprzednich warunkach oraz o

zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 26.374,98 zł tytułem

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, pod warunkiem podjęcia pracy, w

przypadku zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 39816

k.p.c., 3. zasądzenie

od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Okręgowego „w części, to

jest w punkcie 1., w całości w części oddalającej apelację strony pozwanej.”.

Skargę oparto na obydwu podstawach kasacyjnych (art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2

k.p.c.).

W ramach podstawy materialnoprawnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) skarga

zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 56 § 1 zdanie pierwsze i § 2 k.p. w związku

z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. i w związku z art. 45 § 2 k.p. i art. 58 k.p., a ponadto art. 52 §

1 pkt 1 k.p. w związku z art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p. polegające na

oczywiście błędnym uznaniu rozwiązania umowy o pracę z powódką za

naruszające przepisy o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie wynikającym z

oczywiście błędnego uznania, że zachowanie powódki nie uzasadniało zwolnienia

w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., a strona pozwana „nie udźwignęła ciężaru

dowodowego” w tym zakresie, czego konsekwencją było niezasadne zasądzenie

odszkodowania, podczas gdy z ustaleń Sądu pierwszej instancji zaaprobowanych

w pełni przez Sąd Okręgowy wynika, że powódka sama decydowała o przedłużeniu

11

pobytu poza termin targów i nie uprawdopodobniła nawet, aby pokryła te koszty

sama w latach 2009-2010, a zatem po pierwsze wprowadzała pracodawcę w błąd

co do terminu pobytu i po drugie koszty te pokrywał pracodawca, który przecież

ponadto wypłacał wynagrodzenie za ten przedłużony okres, w którym powódka nie

wykonywała pracy. W ocenie skarżącej już z tego tylko powodu zasadną i

prawdziwą była jedna z przyczyn rozwiązania umowy o pracę z powódką i wobec

tego rozwiązanie umowy z powódką nie naruszało przepisów o rozwiązywaniu

umów w tym trybie.

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c.) zarzucono naruszenie:

a) art. 378 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

błędne nieustosunkowanie się przez Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku do powołanego w apelacji strony pozwanej zarzutu

dotyczącego błędnego oddalenia przez Sąd pierwszej instancji, a stąd też

nieuprawnionego pominięcia, wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań

świadka M. C. (która to osoba miałaby zeznawać na okoliczność tego, czyjego

pobytu, kiedy, gdzie dotyczyła opłata z faktury nr 169/01/2009 wystawionej w dniu

30 stycznia 2009 r. przez spółkę T.), a który to zarzut mógł mieć istotny wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy;

b) art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 217 § 2 k.p.c. (w brzmieniu sprzed dnia

3 maja 2012 r.) w związku z art. 227 k.p.c. i w związku z art. 258 k.p.c. oraz art. 382

k.p.c. w związku z art. 217 § 2 k.p.c. (w brzmieniu sprzed dnia 3 maja 2012 r.) w

związku z art. 227 k.p.c. i w związku z art. 258 k.p.c. przez niezasadne

zaaprobowanie przez Sąd Okręgowy (a stąd też oczywiście nietrafne

nieuwzględnienie zarzutu apelacji w tym zakresie i nierozpoznanie istoty sprawy)

oddalenia przez Sąd Rejonowy zgłoszonego przez stronę pozwaną wniosku

dowodowego o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka M. C. (osoby

zarządzającej spółką T. i udzielającej już pisemnej odpowiedzi do Sądu na temat

faktury dotyczącej noclegu na targach w 2009 r.) na okoliczności jak w piśmie

strony pozwanej z dnia 29 marca 2013 r. (to jest na okoliczność tego czyjego

pobytu, kiedy, gdzie dotyczyła opłata z faktury nr 169/01/2009 wystawionej w dniu

30 stycznia 2009 r. przez spółkę T.), podczas gdy okoliczności, które miały zostać

12

udowodnione za pomocą tego dowodu miały kluczowe znaczenie dla

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż takie znaczenie miała kwestia

nieuzasadnionego opłacania przez pozwaną noclegu w trakcie targów w 2009 r.,

dowód ten nie prowadził do nieuzasadnionego przewlekania postępowania, nie był

spóźniony, a w świetle stwierdzeń zawartych w uzasadnieniach wyroków Sądów

obu instancji (błędnego przyjęcia kwestii braku jednoznacznego udowodnienia

poniesienia wbrew woli pozwanej spółki przedmiotowych kosztów) istotne

okoliczności sprawy nie zostały dostatecznie wyjaśnione i potwierdzone;

c) art. 378 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

błędne nieustosunkowanie się przez Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku do powołanych w apelacji strony pozwanej zarzutów

dotyczących: błędnego ustalenia przez Sąd pierwszej instancji, że pozwana Spółka

nie opłaciła pobytu pracowników pozwanej w terminach przekraczających terminy

wskazane w zatwierdzonych delegacjach, błędnej oceny dowodów w postaci pisma

z biura T. wraz z listą osób, wiadomości e-mail z biura T. i biura A. z grudnia 2011

r., a ponadto zarzutu naruszenia prawa materialnego dotyczącego niewłaściwego

zastosowania art. 56 § 1 zdanie pierwsze k.p. w związku z art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

przez błędne uznanie rozwiązania umowy o pracę z powódką za naruszające

przepisy i nieuzasadniające zwolnienia w trybie art. 52 k.p., a w konsekwencji

zasądzenie odszkodowania, podczas gdy z ustaleń Sądu pierwszej instancji

wynika, że powódka sama decydowała o przedłużeniu pobytu poza termin targów i

nie uprawdopodobniła nawet, aby pokryła te koszty sama w latach 2009-2010.

Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w

zaskarżonej części w całości, to jest w punkcie 1. w części oddalającej apelację

strony pozwanej w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie temu Sądowi do

ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej

kosztów procesu za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych,

ewentualnie o: uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części w całości, to

jest w punkcie 1. w części oddalającej apelację strony pozwanej w całości oraz

uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji, w zaskarżonej części w całości, to jest

w punkcie I. w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie od powódki na rzecz

13

pozwanej kosztów procesu za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych,

ewentualnie – na podstawie art. 39816

k.p.c. o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części w całości, to jest w całości w części

oddalającej apelację strony pozwanej i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z

żądaniem apelacji – przez zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji w punkcie I. w

całości oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz

pozwanej kosztów procesu w obu instancjach według norm przepisanych,

a ponadto zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu w

postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanej Spółki wniosła o

oddalenie skargi kasacyjnej.

Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną powódki wniosła o

oddalenie skargi kasacyjnej powódki w całości i zasądzenie od powódki na rzecz

pozwanej kosztów procesu za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych.

Sąd najwyższy zważył, co następuje:

W postepowaniu przed sądem drugiej instancji doszło do naruszenia art. 378

§ 1 k.p.c. w związku z art. 217 § 3 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. i w związku z

art. 258 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. w związku z art. 217 § 3 k.p.c. w związku z

art. 227 k.p.c. i w związku z art. 258 k.p.c. przez niezasadne zaaprobowanie przez

Sąd Okręgowy (a stąd też oczywiście nietrafne nieuwzględnienie zarzutu apelacji w

tym zakresie i nierozpoznanie istoty sprawy) oddalenia przez Sąd Rejonowy

zgłoszonego przez stronę pozwaną wniosku dowodowego o przeprowadzenie

dowodu z przesłuchania świadka M. C. (osoby zarządzającej spółką T. i

udzielającej już pisemnej odpowiedzi do Sądu na temat faktury dotyczącej noclegu

na targach w 2009 r.) na okoliczności tego, czyjego pobytu i w jakim okresie

dotyczyła opłata z faktury nr 169/01/2009 wystawionej w dniu 30 stycznia 2009 r.

przez spółkę T., podczas gdy okoliczności, które miały zostać udowodnione za

pomocą tego dowodu miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co

determinowało późniejszą subsumpcję.

14

Kwestia dowodu nieuzasadnionego opłacania przez pozwaną noclegu w

trakcie targów w 2009 r. nie prowadziła do nieuzasadnionego przewlekania

postępowania i nie była spóźniona. Nie było przeszkód, aby Sąd drugiej instancji

przeprowadził relewantny dowód z zeznań świadka M. C. w celu precyzyjnego

ustalenia, czy pozwana zapłaciła za nieuprawniony pobyt rodziny powódki w

prestiżowym ośrodku górskim w Bawarii w czasie targów w 2009 r. oraz co

spowodowało przedłużenie tego pobytu poza okres targów i stało się podstawą

wystawionej dla pracodawcy faktury.

Naruszenie art. 378 k.p.c. w korelacji z art. 52 k.p. miało wpływ na dokonanie

prawidłowej subsumcji.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie II PK 65/14

(LEX nr 1663405) wyraził pogląd, że skoro sąd drugiej instancji rozpoznaje w

postępowaniu apelacyjnym „sprawę”, a nie „apelację” (ta cecha odróżnia

postępowanie apelacyjne od postępowania kasacyjnego), to jego obowiązkiem jest

po pierwsze, rozpoznanie sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.), po

drugie zaś, wydanie orzeczenia na podstawie materiału procesowego

zgromadzonego w całym dotychczasowym postępowaniu (art. 382 k.p.c.) i po

trzecie, danie temu wyrazu w treści uzasadnienia wyroku (art. 328 § 2 w związku z

art. 391 § 1 k.p.c.). Dopiero łączne spełnienie tych warunków pozwala na

stwierdzenie, że postępowanie apelacyjne w sprawie toczyło się prawidłowo.

Aprobując te konstatacje Sąd Najwyższy, rozpoznający niniejsze skargi

kasacyjne uznał, że Sąd odwoławczy ma nie tylko uprawnienie, ale obowiązek

rozważenia na nowo całego zabranego w sprawie materiału oraz jego własnej

oceny (art. 382 k.p.c.), przy uwzględnieniu zasad wynikających z art. 233 § 1 k.p.c.

(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2006 r., I PK

169/05, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 93). Oznacza to, że sąd drugiej instancji ma z

jednej strony pełną swobodę jurysdykcyjną (bo rozpoznaje „sprawę”), z drugiej

natomiast ciąży na nim obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów i wniosków

podniesionych w apelacji oraz zgłoszonych w pismach procesowych składanych w

toku postępowania apelacyjnego. Pogląd ten, wynikający z samej istoty instytucji

apelacji, ukształtowany pod rządem art. 378 § 1 k.p.c., w jego brzmieniu

15

obowiązującym przed dniem 1 lipca 2000 r., został wzmocniony po zmianie tego

przepisu dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U. Nr 48, poz. 554).

Nie może zatem ulegać wątpliwości, że nierozpoznanie zarzutów

apelacyjnych stanowi naruszenie art. 378 § 1 k.p.c., a brak odpowiedniej

wypowiedzi Sądu Okręgowego w tym przedmiocie powoduje konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż

naruszenie powołanego przepisu przynajmniej mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Nadto, w postępowaniu Sądu drugiej instancji doszło do naruszenia art. 382

k.p.c. Wypada bowiem zauważyć, iż instytucja apelacji pełnej ma odzwierciedlenie

również w treści art. 382 k.p.c., zgodnie z którym Sąd drugiej instancji orzeka na

podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w

postępowaniu apelacyjnym. Nakaz orzekania w postępowaniu apelacyjnym na

podstawie całego materiału zebranego w postępowaniu toczącym się w obu

instancjach nie jest ograniczony jedynie do obowiązku rozważenia całego materiału

dowodowego sprawy. Pojęcie „materiału”, użyte w art. 382 k.p.c., należy rozumieć

szerzej, jako „materiał procesowy”, a więc - poza przeprowadzonymi dowodami

(materiałem dowodowym) - także pozostały materiał procesowy, na który składają

się twierdzenia i oświadczenia stron, zarzuty przez nie podnoszone i składane

wnioski.

Sąd Najwyższy uznał, że wobec ustaleń Sądu Okręgowego, iż pracodawca

nie wiedział, że powódka zabrała na targi odbywające się w Monachium członków

swojej rodziny (pobyt w oddalonym od stolicy Bawarii ośrodku górskim ułatwił takie

ukrycie), to kwestia, czy pozwany zapłacił za pobyt osób trzecich na skutek

nieuczciwości powódki musiał być precyzyjnie wyjaśniony, gdyż wpływał

bezpośrednio na kwestie właściwej subsumpcji art. 52 § 1 k.p., a w sposób

pośredni na treść roszczeń powódki, domagającej się przywrócenia do pracy.

Kwestia przedłużenia pobytu w G. także mogła wynikać z chęci zapewnienia

odpoczynku dla rodziny powódki, a nie wynikać z potrzeb pozwanego.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r. w sprawie III UK 166/14

(LEX nr 1682216) zajął stanowisko, że stosowanie przez sąd prawa materialnego

wymaga odpowiedniego ustalenia stanu faktycznego. Reguły tej nie zamyka

zasada kontradyktoryjności, gdyż sprawa przed wyrokowaniem powinna być

16

dostatecznie wyjaśniona. Zasada kontradyktoryjności może w wielu przypadkach

prowadzić do ułomnego procesu i niewyjaśnienia sprawy w minimalnym

(koniecznym) zakresie. Nie można stosować prawa materialnego (rozstrzygać

sporu) bez wyjaśnienia warstwy faktycznej w zakresie pozwalającym na aplikację

tego prawa. Tylko wtedy realizuje się konstytucyjne prawo strony do sądu (art. 45

ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że dla rozpatrzenia sprawy sąd powinien

przeprowadzić odpowiednie postępowanie dowodowe nawet z urzędu. W tym

kontekście należy też rozumieć wymaganie (pojęcie) dostatecznego wyjaśnienia

okoliczności spornych, które warunkuje rozstrzyganie (wyrokowanie) w sprawie

(art. 217 § 3 k.p.c.). Skoro sąd pomija twierdzenia i dowody, jeżeli sporne

okoliczności zostały już dostatecznie wyjaśnione, to powinien prowadzić

postępowanie dowodowe nawet z urzędu, jeżeli okoliczności istotne nie zostały

dostatecznie wyjaśnione (a contrario art. 217 § 3 k.p.c.).

Z przyczyn wcześniej przytoczonych, brak należytego rozpoznania przez

Sąd drugiej instancji wszystkich zarzutów apelacji stanowi w niniejszej sprawie

naruszenie art. 378 § 1 k.p.c., nieprzesłuchanie wnioskowanego świadka implikuje

naruszenie art. 217 § 3 k.p.c. a niedostateczna ocena „materiału procesowego” tej

sprawy naruszenie art. 382 k.p.c., powodując tym samym konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

Natomiast podniesione w skargach kasacyjnych zarzuty naruszenia prawa

materialnego zostały ściśle powiązane z okolicznościami faktycznymi sprawy, w

tym z okolicznościami, których w dotychczasowym postępowaniu Sąd Okręgowy, z

naruszeniem art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., nie rozpoznał. W tej sytuacji

rozważanie zasadności zarzutów kasacyjnych zgłoszonych w ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. trzeba uznać za przedwczesne. Nie

można bowiem rozważać w postępowaniu kasacyjnym ewentualnego naruszenia

przez sąd drugiej instancji prawa materialnego, w sytuacji gdy nie został w sposób

pewny i niebudzący wątpliwości ustalony stan faktyczny.

kc

17