II PK 298/14

Sygn. akt II PK 298/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa E. E.

przeciwko G. Sp. z o.o. w K.

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 grudnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 26

listopada 2012 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 w następujących

podpunktach: 4, 6, 9, 15, 23, 29, 38, 46 i 48 oraz w punkcie 3 w

zakresie oddalającym wniosek pozwanej o zwrot spełnionego

świadczenia ponad kwotę 132.951,41 zł i w tej części sprawę

przekazuje do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego,

II. dalej idącą skargę kasacyjną oddala.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy wyrokiem z 16 kwietnia 2010 r. uwzględnił powództwo E. E. i

zasądził wynagrodzenie za gotowość do pracy od 30 marca 2006 r. do marca 2010

r. z odsetkami. Jednocześnie oddalił powództwo pozwanej spółki G. o ustalenie, że

na skutek odmowy ponownego zatrudnienia nie doszło do reaktywowania stosunku

pracy.

Ustalił, że powódka wyrokiem Sądu została przywrócona do pracy. W dniu

30 marca 2006 r. stawiła się w siedzibie spółki i zgłosiła gotowość do podjęcia

pracy. Pracodawca nie dopuścił powódki do pracy.

Apelację od wyroku wniosła pozwana.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 16 lutego 2011 r. oddalił apelację.

Wyrok skargą kasacyjną zaskarżyła w całości pozwana. Zarzucono

naruszenie: 1) art. 81 § 1 k.p. w związku z art. 12 ust. 3, art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz art.

57 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, przez

ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że pracownik, wobec którego

orzeczono częściową niezdolność do pracy ma pełną możliwość wykonywania

dotychczasowej pracy, 2) art. 81 § 1 k.p. w związku z art. 229 § 4 k.p., art. 12 ust. 1

ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny w związku z § 1 pkt 1 i 4, § 3, § 4

rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie

przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki

zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów

przewidzianych w Kodeksie pracy, przez ich błędną wykładnię polegającą na

uznaniu, że zaświadczenie lekarskie o zdolności do pracy pracownika wydane z

naruszeniem prawa wiąże pracodawcę, świadczy o fizycznej możliwości

wykonywania dotychczasowej pracy przez pracownika, w konsekwencji gotowości

do wykonywania pracy i zobowiązuje pracodawcę do dopuszczenia pracownika do

pracy, 3) art. 81 § 1 k.p., przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że

wynagrodzeniem wynikającym z osobistego zaszeregowania są także premie, 4)

art. 92 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 92 § 3 pkt 2 k.p. w związku z art. 13 ust. 1 pkt

1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez jego niewłaściwe

zastosowanie, polegające na zasądzeniu powódce wynagrodzenia za okres

3

niezdolności do pracy od 18 kwietnia 2006 r. do 19 czerwca 2006 r., podczas gdy

osobie, która ma ustalone prawo do renty nie przysługuje zasiłek chorobowy, a w

konsekwencji wynagrodzenie chorobowe, 5) art. 4779

§ 1 k.p.c. w związku z art.

278 § 1 k.p.c., przez zakwestionowanie decyzji organu rentowego o przyznaniu

renty z powodu częściowej niezdolności do wykonywania pracy, mimo że decyzja

ta była ostateczna, nie została wzruszona we właściwym trybie, 6) art. 365 § 1

k.p.c. w związku z 366 k.p.c., przez jego błędne zastosowanie polegające na

uznaniu, że ustalenie w prawomocnym wyroku w sprawie o przywrócenie do pracy

wysokości wynagrodzenia powódki obliczonego jako wynagrodzenie urlopowe

wiąże w niniejszej sprawie co do wysokości wynagrodzenia za gotowość do

wykonywania pracy. Skarżąca wniosła o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej

zwrotu spełnionego świadczenia na podstawie wyroku Sądu Rejonowego z 16

kwietnia 2010 r., utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego z 16 lutego

2011 r. w kwocie 320.634,12 zł.

Sąd Najwyższy wyrokiem z 4 kwietnia 2012 r. (II PK 193/11) uchylił wyrok

Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Stwierdził, że

wyrok odpowiada prawu w zakresie ustalenia okresu, za który przysługuje powódce

wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy. Natomiast zasadne były zarzuty

dotyczące wysokości tego wynagrodzenia. Zarzut naruszenia art. 81 § 1 k.p. w

związku z art. 12 ust. 3, art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy

emerytalnej oparto na interpretacji pojęcia gotowości do pracy z art. 81 k.p., która

zdaniem skarżącego ma polegać na fizycznej zdolności do świadczenia pracy. Na

poparcie takiego stanowiska przytoczone zostały poglądy doktryny oraz

orzecznictwo Sądu Najwyższego ale jednak w oderwaniu od okoliczności

faktycznych problemu występującego w tej sprawie. Powódka zgłosiła gotowość do

pracy po wyroku przywracającym ją do pracy na poprzednich warunkach.

Zgłoszenie to nastąpiło zgodnie z przepisem art. 48 § 1 k.p. w ciągu 7 dni od

wyroku oddalającego apelację pozwanej. W tym przypadku nie powinno budzić

wątpliwości, że chodzi o gotowość do pracy w znaczeniu prawnym. W razie

bezprawnej odmowy podmiotu zatrudniającego dopuszczenia pracownika do pracy

warunkiem uzasadniającym roszczenia płacowe jest gotowość do pracy w

znaczeniu prawnym. Uprawomocnienie się wyroku przywracającego do pracy i

4

zgłoszenie przez pracownika, w ciągu 7 dni, gotowości do jej podjęcia, powoduje

reaktywowanie stosunku pracy, niezależnie od okoliczności uniemożliwiających

rozpoczęcie świadczenia pracy. Trafnie Sąd Okręgowy przyjął, że chodzi w tym

przypadku o gotowość w znaczeniu prawnym, a nie faktycznym. Powódka zgłosiła

skutecznie (art. 48 § 1 k.p.) swoją gotowość niezwłocznego podjęcia pracy.

Pracodawca miał zatem obowiązek dopuszczenia jej do pracy, czego jednak nie

zrobił. Zgodnie z art. 80 k.p. wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za

czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko

wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. W sytuacji niedopuszczenia do

pracy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy,

jeżeli był gotów do jej wykonywania na podstawie art. 81 § 1 k.p. Wynagrodzenie to

przysługuje więc za okresy gotowości do wykonywania pracy w rozumieniu art. 81 §

1 k.p. Przepis art. 81 § 1 k.p. przyznaje prawo do wynagrodzenia bez ograniczeń

czasowych.

W skardze kasacyjnej kwestionowano jednak dopuszczalność przyznania

wynagrodzenia za okresy niezdolności do pracy (choroby) oraz okresy uzyskania i

korzystania z prawa do renty. Decydujące znaczenie ma w tym przypadku

interpretacja pojęcia gotowości do wykonywania pracy z art. 81 § 1 k.p. Należy

bardzo wyraźnie podkreślić, że chodzi o sytuację szczególną - niedopuszczenie do

pracy pracownika do pracy, przywróconego do niej prawomocnym wyrokiem. Z

tego powodu nie mogą tu być odnoszone wprost poglądy doktryny i orzecznictwa

Sądu Najwyższego dotyczące wynagrodzenia za czas przestoju lub innych

przypadków niedopuszczenia pracownika do pracy. Zasadniczo chodzi więc o to,

czy z okresu nieświadczenia pracy, za który przysługuje pracownikowi

niedopuszczonemu do pracy wynagrodzenie, należy wyłączyć okresy faktycznej

niezdolności do świadczenia pracy i okresy nabycia (pobierania) świadczeń z

ubezpieczenia społecznego. Problem ten jest także powiązany z wykonywaniem

pracy u innego pracodawcy. Podjęcie zatrudnienia u innego pracodawcy nie

wyłącza prawa do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, jeżeli pracownik

był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących

pracodawcy. W wyniku nowelizacji z 1996 r. ustawodawca zrezygnował (skreślenie

art. 47 § 2 k.p.) ze zmniejszania wynagrodzenia zasądzanego na podstawie art. 47

5

k.p. o wynagrodzenie uzyskane z tytułu zatrudnienia u innego pracodawcy. Zmiana

ta nie pozostaje bez wpływu na rozstrzygany problem.

Kolejnym zagadnieniem podniesionym w skardze kasacyjnej był wpływ

okresów niezdolności do pracy z powodu choroby oraz nabycia prawa do renty na

prawo przewidziane w art. 81 § 1 k.p. Problem ten może być postrzegany w dwóch

aspektach. Po pierwsze, rozumienia gotowości do wykonywania pracy według art.

81 § 1 k.p. Jak wcześniej przyjęto gotowość ta powinna być rozumiana w znaczeniu

prawnym (z powodu niedopuszczenia pracownika do pracy). Po drugie, w aspekcie

przepisów wyłączających prawo do świadczeń ubezpieczeniowych. Jak wskazano

w skardze kasacyjnej, przepis regulujący wyłączenia prawa do zasiłku

chorobowego (art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa)

stanowi, że zasiłek nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy, w których

ubezpieczony na podstawie przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo do

wynagrodzenia. Przepis ten odnosi się (reguluje) do wyłączenia prawa do zasiłku

chorobowego. Wynika z tego, że w razie zachowania prawa do wynagrodzenia nie

może zostać nabyte prawo do zasiłku. W sprawie chodzi natomiast o prawo do

wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, gdy zasiłek został przyznany

wcześniej. W takiej sytuacji przepis powyższy nie ma więc zastosowania.

Odliczenie okresu zasiłkowego stanowiłby bowiem przypadek swoistego potrącenia

z wynagrodzenia pobranych kwot zasiłku. Charakter prawny wynagrodzenia za

czas nieświadczenia pracy nie jest wprawdzie oczywisty i może budzić

kontrowersje. Należy jednak przyjąć, że świadczenie to ma charakter

wynagrodzeniowy. Przedmiotem ochrony wynagrodzenia są wszystkie jego

składniki, niezależnie od charakteru prawnego. Wystarczające jest by świadczenie

miało charakter wynagrodzeniowy. W takim przypadku dopuszczalność potrącenia

musi wynikać z przepisu. Powszechnie przyjmuje się, że pod wspólną nazwą

"potrącenie" mogą kryć się czynności o różnym charakterze. Możliwe jest więc

potrącenie właściwe, pobranie, odliczenie i zmniejszenie wynagrodzenia.

Odliczenie kwot świadczenia ubezpieczeniowego nie wchodzi w zakres żadnej z

powyższych form potrącenia. Nie znajduje także oparcia w żadnym przepisie

regulującym problematykę wynagrodzenia za pracę. Z tego powodu okres ten nie

6

powinien być „odliczony” od okresu, za który przysługuje wynagrodzenie z art. 81 §

1 k.p. Należy zgodzić się, że z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, iż pobieranie

renty wyłącza prawo do zasiłku, a w konsekwencji wynagrodzenia za czas

niezdolności do pracy z powodu choroby. Jednak, tak jak i w przypadku zasiłku

chorobowego, chodzi tu o wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego i

wynagrodzenia za pierwsze 33 dni choroby. Przepis ten nie reguluje więc prawa do

wynagrodzenia gwarancyjnego za czas nieświadczenia pracy, przysługującego

pracownikowi niedopuszczonemu do pracy na podstawie art. 81 § 1 k.p. Przepisy

ubezpieczeniowe regulują problemy związane z nabyciem prawa (wyłączeniem) do

świadczeń z ubezpieczenia społecznego i na zasadzie wyjątku specyficznego

wynagrodzenia za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Z tego powodu

nie mogą stanowić podstawy, na zasadzie analogii lub wykładni

systemowocelowościowej, do odliczenia okresów niezdolności do pracy z powodu

choroby i renty od okresu, za który przysługuje wynagrodzenie za czas

niewykonywania pracy. Gdyby pracodawca dopuścił pracownika do świadczenia

pracy przepisy te byłyby zastosowane, ale w odniesieniu do świadczeń zasiłkowych

lub rentowych. Dodatkowym argumentem przeciwko możliwości „odliczania”

okresów nabycia i pobierania świadczeń ubezpieczeniowych jest to, że gdyby

pracodawca wykonał prawomocny wyrok, to pracownikowi przysługiwałyby te

świadczenia z wyłączeniem prawa do wynagrodzenia. W sytuacji będącej zaś

skutkiem bezprawnego działania pracodawcy nie może on uwolnić się, choćby

częściowo, od obowiązku wypłaty wynagrodzenia z powodu tego, że pracownik w

długim okresie nieświadczenia pracy uzyskał prawo do innych świadczeń, czy

podjął zatrudnienie u innego pracodawcy.

Inną kwestią jest, czy w razie przyznania wynagrodzenia gwarancyjnego

świadczenia ubezpieczeniowe powinny podlegać zwrotowi. Problem ten nie

wchodzi w zakres rozstrzyganego sporu i z tego powodu nie wymaga zajęcia

stanowiska przez Sąd Najwyższy. Skład orzekający przyjął, że do sytuacji

niedopuszczenia pracownika do pracy, który uzyskał prawomocny wyrok

przywracający do pracy, nie mają zastosowania poglądy Sądu Najwyższego

wyrażone w związku z wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy,

przysługującym z mocy art. 47 k.p. W orzeczeniach tych rozstrzygano, że okres

7

pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego podlega odliczeniu

od okresu, za który pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy. W razie niedopuszczenia do pracy pracownika, który

został przywrócony do niej prawomocnym wyrokiem i zgłosił gotowość do pracy w

ciągu 7 dni (art. 48 § 1 k.p.) pozostaje on przez cały okres nieświadczenia pracy w

gotowości do jej wykonywania (art. 81 § 1 k.p.) w znaczeniu prawnym, a nie

faktycznym. Gotowość do wykonywania pracy z art. 81 § 1 k.p. może być

rozumiana faktycznie dopiero po dopuszczeniu pracownika do wykonywania pracy,

czyli reaktywacji łączącego strony stosunku pracy. W tej sytuacji pracownik miałby

prawo do wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń ubezpieczeniowych.

Zarzut skargi kasacyjnej związany z zaświadczeniem lekarskim o zdolności

do pracy powódki był rozstrzygany już w postępowaniu apelacyjnym. Można

stwierdzić, że przedstawienie zaświadczenia lekarskiego nie jest warunkiem

reaktywowania stosunku pracy. Obowiązek skierowania na badania lekarskie jest

bowiem obowiązkiem pracodawcy. Powódka zaś nie odmówiła poddania się

badaniom lekarskim, a pracodawca nie przekazał jej właściwego skierowania.

Pracownik przywrócony do pracy jest obowiązany zgłosić gotowość do pracy w

znaczeniu prawnym, a nie faktycznym. Pracodawca ma obowiązek wykonania

wyroku sądu przywracającego pracownika do pracy bez względu na stan zdrowia

pracownika.

Wyrok Sądu Okręgowego odpowiada prawu w zakresie ustalenia okresu, za

który zasądzone zostało wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy przez

powódkę. Zasadne były zarzuty co do wysokości zasądzonego wynagrodzenia.

Sąd Okręgowy niezasadnie przyjął niemożliwość kwestionowania wysokości

wynagrodzenia ustalonego prawomocnie w sprawie o przywrócenie do pracy i

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy (art. 47 k.p.) jest obliczane według zasad obowiązujących

przy ustaleniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Natomiast inne

zasady wyliczenia wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy określa art. 81 §

1 k.p. W wynagrodzeniu wynikającym z osobistego zaszeregowania mieszczą się

tylko te składniki wynagrodzenia, które mają charakter stały i bezpośrednio

związany z funkcją wykonywaną przez pracownika, a zatem wynagrodzenie to nie

8

obejmuje innych dodatkowych składników, np. premii. Wynagrodzenie to należy

rozumieć tylko jako stawkę wynagrodzenia zasadniczego ustalonego przez strony

w umowie o pracę lub innym akcie będącym podstawą stosunku pracy. Nie

mieszczą się więc w tym pojęciu wszystkie inne dodatkowe składniki

wynagrodzenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy wyrokiem z 26 listopada

2012 r. zasądził powódce wynagrodzenie za czas gotowości do pracy w spornym

okresie z odsetkami. Apelację pozwanej oddalił w pozostałym zakresie. Nakazał

powódce zwrócić pozwanej tytułem części spełnionego świadczenia 132.951,41 zł

odsetkami od 27 listopada 2012 r. i oddalił wniosek pozwanej w pozostałym

zakresie.

Kierując się „wytycznymi Sądu Najwyższego” Sąd Okręgowy ustalił, że

wynagrodzenie zasadnicze powódki wynosiło 2.585 zł i w takiej wysokości

przysługiwało jej w okresie gotowości do pracy. W sprawie znaczenie ma prawna

gotowość do pracy. Powódka zgłosiła gotowość do pracy i utrzymywała ją przez

cały okres objęty sporem. Pozwana odmówiła przywrócenia powódki do pracy.

Niezasadnie też zarzuca brak gotowości do pracy w rozumieniu art. 81 § 1 k.p.

Powódka w różnej formie i w różny sposób dawała jednoznaczny wyraz gotowości

do wykonywania pracy, nie tylko bezpośrednio po przywróceniu do pracy, ale także

w późniejszym okresie. Jeśli pracownik po zgłoszeniu gotowości do pracy nie może

jej wykonywać z przyczyn dotyczących pracodawcy, to zgodnie z art. 81 § 1 k.p.

przysługuje mu za czas niewykonywania pracy wynagrodzenie. Okres pobierania

świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie powinien być „odliczony” od okresu, za

który przysługuje wynagrodzenie z art. 81 § 1 k.p. W razie niedopuszczenia

pracownika do pracy, który został przywrócony do pracy prawomocnym wyrokiem i

zgłosił gotowość do pracy (art. 48 § 1 k.p.) pozostaje on przez cały okres

nieświadczenia pracy w gotowości do jej wykonywania (art. 81 § 1 k.p.) w

znaczeniu prawnym, a nie faktycznym. Gotowość do wykonywania pracy z art. 81 §

1 k.p. może być rozumiana faktycznie dopiero po dopuszczeniu pracownika do

wykonywania pracy, czyli reaktywacji łączącego stosunku pracy. Zasadna był

apelacja co do wysokości wynagrodzenia, które w przypadku gotowości do pracy

obejmuje wynagrodzenie zasadnicze w kwocie 2.585 zł. Prowadziło to do zmiany

9

wyroku Sądu pierwszej instancji przez obniżenie kwot wynagrodzeń w spornym

okresie (art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c.). Sąd Okręgowy rozpoznał wniosek

pozwanej zgłoszony w trybie art. 415 k.p.c. W uzasadnieniu podał, że pozwana

wypłaciła powódce 3.602,68 zł netto (5.170 zł brutto) z rygoru natychmiastowej

wykonalności 1 czerwca 2010 r. oraz 261.298,50 zł netto 21 lutego 2011 r. Łączna

kwota należności głównej zasądzona powódce to 124.306,28 zł. Odsetki do 21

lutego 2011 r. od kwot zasądzonych powódce wynosiły 43.638,72 zł. Po odliczeniu

od kwoty 124.306,28 zł kwoty 5.170 zł pozostaje 119.136,28 zł brutto, którą

pozowana zapłacił powódce w kwocie uiszczonej 21 lutego 2011 r. Kwota

119.136,28 zł brutto przy uwzględnieniu wszystkich obciążeń publicznoprawnych

(składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz podatków obowiązujących w

lutem 2011 r.) to 84.708,37 zł. Ponieważ 21 lutego 2011 r. pozwana wypłaciła

powódce netto 261.298,50 zł to Sąd uznał, że należne w tej kwocie było 84.708,37

zł należności głównej netto oraz 43.638,72 zł tytułem odsetek. Pozostała kwota

132.951,41zł (261.298,50 zł – 84.708,37 zł – 43.638,71 zł) to świadczenie, które

było powódce nienależne wobec dokonanej zmiany wyroku. Wniosek pozwanego

przekraczający wyliczoną kwotę był bezzasadny. Sąd orzekając w trybu art. 415

k.p.c. orzeka o zwrocie świadczenia, które powódka otrzymała a nie uwzględnia

dodatkowych ewentualnych kosztów związanych z wypłatą świadczenia. Te mogą

być stosownie do treści art. 415 k.p.c. zdanie drugie dochodzone w osobnym

procesie.

W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła naruszenie: I. prawa materialnego:

1a) art. 81 § 1 k.p. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w

odniesieniu do pracownika, który został przywrócony do pracy prawomocnym

wyrokiem sądu, prawidłowo zgłosił gotowość niezwłocznego podjęcia pracy,

wskutek czego doszło do restytucji stosunku pracy zgodnie z art. 48 § 1 k.p., a

następnie nie został dopuszczony do pracy przez pracodawcę, termin „gotów do jej

wykonywania” oznacza gotowość do pracy w znaczeniu prawnym, tj. ma takie

znaczenie, jak termin „gotowość do niezwłocznego podjęcia pracy” użyty w art. 48 §

1 k.p., a nie oznacza gotowości do pracy w znaczeniu faktycznym, wymagającej po

stronie pracownika m.in. psychofizycznej możliwości wykonywania dotychczasowej

pracy; 1b) art. 81 § 1 k.p. w związku z art. 12 ust. 3, art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz art. 57

10

ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS przez

błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że pracownik, wobec którego orzeczono

częściową niezdolność do pracy, może mieć pełną fizyczną możliwość

wykonywania dotychczasowej pracy, a w konsekwencji pozostawać „gotów do jej

wykonywania” w rozumieniu art. 81 § 1 k.p.; 1c) art. 81 § 1 k.p. w związku z art. 92

§ 1 pkt 1 k.p. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że pracownik

niezdolny do pracy z powodu choroby może mieć pełną fizyczną możliwość

wykonywania dotychczasowej pracy, a w konsekwencji pozostawać „gotów do jej

wykonywania” w rozumieniu art. 81 § 1 k.p.; 1d) art. 405 k.c. w związku z art. 410 §

1 k.c. oraz w związku z art. 415 k.p.c. w związku z art. 39815

§ 1 k.p.c. przez ich

niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że kwoty zaliczek na podatek

dochodowy oraz składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne

powódki, które pozwana jako płatnik odprowadziła do odpowiednich organów w

związku ze spełnieniem świadczenia na rzecz powódki, nie stanowią wzbogacenia

powódki i nie podlegają zwrotowi w trybie art. 415 k.p.c. w związku z art. 39815

§ 1

k.p.c. II. prawa procesowego – art. 384 k.p.c. przez zmianę wyroku Sądu

Rejonowego na niekorzyść pozwanej, pomimo że powódka nie wniosła apelacji od

tego wyroku przez: 2a) zasądzenie na rzecz powódki, w pkt 1.4) skarżonego

wyroku Sądu Okręgowego, tytułem wynagrodzenia za czerwiec 2006 r., kwoty

2.585 zł, tj. kwoty wyższej, niż kwota zasądzona powódce z tego tytułu przez Sąd

pierwszej instancji, tj. kwoty 2.409,55 zł (pkt 1.4. wyroku Sądu Rejonowego), a

także poprzez: 2b) zasądzenie w pkt 1.6), 1.9), 1.15), 1.23), 1.29), 1.38). 1.46) oraz

1.48) zaskarżonego wyroku odsetek ustawowych od zasądzonych w tych punktach

kwot, liczonych od dat wcześniejszych (tj. od 9 dnia miesiąca), niż daty określone w

analogicznych punktach wyroku Sądu I instancji (tj. od 11 dnia miesiąca).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie są zasadne trzy pierwsze zarzutu skargi, czyli ujęte w punktach 1a, 1b i

1c. Sprawa była ponownie rozpoznawana przez Sąd Okręgowy, który był związany

wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy (art. 39820

k.p.c.).

Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym

11

rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną w

tej sprawie przez Sąd Najwyższy w wyroku z 4 kwietnia 2012 r., II PK 193/11.

Wskazane zarzuty stawiane w obecnej skardze zostały już rozpoznane w

poprzednim wyroku. Wyraźnie wszak stwierdzono w nim, że poprzedni wyrok Sądu

Okręgowego z 16 lutego 2011 r. był zgodny z prawem w zakresie ustalenia okresu,

za który zasądzone zostało wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy przez

powódkę. Poprzednia skarga kasacyjna była zasadna co do wysokości

wynagrodzenia, jednak nie co do braku gotowości do wykonywania pracy.

Niezależnie od związania wynikającego z poprzedniego wyroku zarzuty skargi 1a,

1b i 1c nie są zasadne, gdyż naruszenie prawa łączą tylko z błędną wykładnią

prawa, a nie z niewłaściwym jego zastosowaniem (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.).

Ujawnia się tu istota sporu, gdyż nie chodziło o sytuację, w której pracownik po

przywróceniu do pracy nie chciał pracować. Przeciwnie punkt ciężkości wykładni i

stosowania prawa wynikał z niedopuszczenia powódki do pracy. Z tego wypływa

wykładnia prawa i rozstrzygnięcie, które może różnić się od orzeczeń w sytuacjach

typowych, w których po restytucji stosunku pracy po wyroku przywracającym do

pracy pracownik nie ma prawa do wynagrodzenia na podstawie art. 81 § 1 k.p., bo

nie jest gotów do jej wykonywania. Sąd Najwyższy w poprzednim wyroku wyraźnie

rozstrzygnął, że gdy pracodawca nie dopuszcza pracownika do pracy, to decyduje

gotowość do pracy w znaczeniu prawnym a nie faktycznym. W konsekwencji

powódce należało się wynagrodzenie za cały okres niewykonywania pracy z

powodu niepoduszczenia do wykonywania pracy. W tym aspekcie Sąd Najwyższy

miał też na uwadze zarzuty takie same jak stawiane w obecnej skardze, a

dotyczące możliwości odliczenia okresu zasiłkowego od wynagrodzenia za

gotowość do pracy. Odpowiedź była i jest negatywna i ma uzasadnienie w

poprzednim wyroku Sądu Najwyższego. Odnosi się to do okresu choroby i

niezdolności do pracy od 18 kwietnia do 17 czerwca 2006 r. Prawo do

wynagrodzenia za czas choroby i do zasiłku chorobowego byłoby rozliczane, gdyby

pracodawca dopuścił powódkę do pracy. Inną jest sytuacja, kiedy nie pracowała bo

pracodawca nie dopuszczał jej do pracy. Wówczas ma prawo do szczególnego

wynagrodzenia za czas gotowości do pracy na podstawie art. 81 § 1 k.p. W takiej

sytuacji nie ma podstawy (przepisu) do odliczenia (potrącenia) od tego świadczenia

12

zasiłku chorobowego czy wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy.

Stanowiłoby to wyjątek, który musiałby być wyraźnie uregulowany. Z tych przyczyn

nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 92 § 1 pkt 1 k.p., gdyż dotyczy sytuacji, gdy

pracownik jest niezdolny pracy z powodu choroby po dopuszczeniu do pracy.

Zarzut ten nie podważa stosowania art. 81 § 1 k.p. Innymi słowy oceniane zarzuty

skargi upraszczają a w istocie pomijają poprzedni wyrok Sądu Najwyższego. Nie

poprzestano w nim na wykładni prawa i nie powiedziano, że gotowość do

niezwłocznego podjęcia pracy z art. 48 § 1 k.p. jest równoznaczna z gotowością do

wykonywania pracy z art. 81 § 1 k.p. Sąd miał na uwadze indywidualny

(szczególny) stan faktyczny w sprawie powódki, w którym pracodawca nie dopuścił

jej do wykonywania pracy. Skoro skarżący nie kwestionuje, że powódka zgłosiła

gotowość niezwłocznego podjęcia pracy i doszło do restytucji stosunku pracy, to

twierdzenie, że nie była gotowa do wykonywania pracy nie jest wystarczające.

Wyrok oparto na ustaleniu, że powódka była gotowa do pracy a jedyną przeszkodą

była odmowa dopuszczenia jej do pracy. Skarga nie podważa ustalonego stanu

faktycznego w tym zakresie, zatem wiąże w ocenie zarzutów materialnych (art.

39813

§ 2 k.p.c.). Powyższej oceny nie zmienia to, że powódka miała prawo do

renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie była to renta z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy. Osoba częściowo niezdolna do pracy może pracować. W

sprawie ustalono, że jedną przeszkodą było niedopuszczenie do pracy a nie utrata

zdolności do pracy jako przyczyna jej niewykonywania. Innymi słowy przepisy art.

12 ust. 3, art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach

nie są przepisami szczególnymi, wyłączającymi stosowanie art. 81 § 1 k.p., czyli

prawo do wynagrodzenia za gotowość do wykonywania pracy, gdy pracownik był

częściowo niezdolny do pracy.

Zasadne są pozostałe zarzuty skargi, jednak o tyle, że wymagają dalszych

analiz i ostatecznych rozstrzygnięć.

Uchylenie wyroku w punkcie 1 w podpunktach 4, 6, 9, 15, 23, 29, 38, 46 i 48

wynika z naruszenia art. 384 k.p.c. Sąd Rejonowy w wyroku z 16 kwietnia 2010 r.

zasądził powódce za czerwiec 2006 r. 2.409,55 zł tytułem wynagrodzenia,

natomiast przy braku jej apelacji w wyroku objętym skargą zasądzono powódce

więcej za ten sam miesiąc, bo 2.585 zł. W dalszej kolejności rozbieżności między

13

tymi wyrokami na niekorzyść skarżącej dotyczą dat wymagalności odsetek

liczonych od 11-go dnia miesiąca w wyroku Sądu Rejonowego, natomiast w wyroku

objętym skargą (nie wiadomo dlaczego) odsetki zostały zasądzone wcześniej, bo

od 9-go dnia miesiąca w odniesieniu do wynagrodzeń za sierpień i listopad 2006 r.,

za maj 2007 r., za styczeń i lipiec 2008 r., za kwiecień i grudzień 2009 r. Natomiast

odsetki od wynagrodzenia za luty 2010 r. Sąd Rejonowy zasądził od 11 kwietnia

2010 r. (pkt 48 wyroku) a w zaskarżonym wyroku zasądzono je od 11 marca 2010 r.

Z tych przyczyn zasadna jest skarga w części opartej na zarzutach z punków 2a i

2b.

Natomiast zasadność skargi opartej na zarzutach z punktu 1d wynika z tego,

że Sąd zasądził powódce miesięczne wynagrodzenia w kwotach brutto, co jest

prawidłowe, czyli z podatkiem i składkami, natomiast w rozliczeniu wniosku

restytucyjnego, czyli zawyżonej wypłaty z poprzedniego prawomocnego wyroku

zastosował kwoty netto. Ostatecznie powódce należy się mniejsza kwota niż w

poprzednim rozstrzygnięciu. Różnica wynika z wyższego wynagrodzenia przyjętego

w poprzednim wyroku (5.163,33 zł) i niższego wynagrodzenia w wyroku objętym

skargą (2.585 zł). Zachodzi więc dysonans między zasądzeniem wartości brutto i

rozliczeniem żądania nadpłaty według wartości netto. Z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wynika, że w tej części Sąd operował kwotami netto

(261.298,50 zł – 84.708,37 zł – 43.638,71 zł). Skarżący wskazuje na orzecznictwo i

nie bez racji argumentuje, że znaczenie ma wartość brutto a nie netto. Nienależne

świadczenie otrzymane przez pracownika rozlicza się według wartości brutto tak

samo jak świadczenia mu należne (wynagrodzenie za pracę). Co do zasady część

świadczenia, która okazała się nienależna powinna więc być zwrócona

wierzycielowi według wartości brutto. Poprzestanie na wartości netto powoduje, że

wierzyciel (tu pracodawca) nie ma tytułu do żądania zwrotu części nienależnego

świadczenia. W tej sprawie skarżący chce uzyskać zwrot tego co wpłacił do urzędu

skarbowego tytułem podatku oraz składek na ubezpieczenia, czyli z tytułu

obowiązków pochodnych od wypłaty wynagrodzenia brutto. Wniosek w tym

zakresie został w określony sposób udokumentowany. Powódka nie przeczy tym

twierdzeniom. Wskazanie skarżącemu na inną drogę nie było uzasadnione, gdyż

chce uzyskać zwrot nienależnego świadczenia w ramach wniosku restytucyjnego.

14

Nie dochodzi więc odszkodowania za nieprawidłowy (niezgodny z prawem) wyrok,

lecz tylko korzysta z prawa do restytucji w trybie art. 39815

§ 1 zdanie drugie k.p.c.

Nie wybiera odrębnego postępowania odszkodowawczego lecz korzysta z toku

postępowania w tej sprawie. Zakres żądanej restytucji jest ściśle związany

(pochodny) z przedmiotem rozstrzygnięcia (wynagrodzenie za czas gotowości do

pracy zasądzono jako brutto). Nie jest to część, której powódka wyzbyła się lub

utraciła, lecz część wynagrodzenia przekazywana do US i ZUS. To co pracodawca

przekazuje tytułem zaliczki na podatek od wynagrodzenia pracownika, to

przekazuje na rzecz podatnika (pracownika) w wykonaniu obowiązku

publicznoprawnego (podatkowego). Jeżeli okazuje się, że przekazanie w części nie

było zasadne to pracownik niezasadnie uzyskał nadpłatę zaliczki. Powstaje

wówczas wierzytelność o zwrot nadpłaty lub do rozliczenia. Konsekwentnie

dochodzi również do nienależnej zapłaty składek na ubezpieczenia, których

rozliczenie nie musi być takie samo jak w przypadku nadpłaty zaliczki na podatek

dochodowy od osób fizycznych.

Z tych motywów orzeczono jako w sentencji (art. 39814

k.p.c. i art. 39815

§ 1

k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku art. 39820

k.p.c.).

kc