SDI 53/15

Sygn. akt SDI 53/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Dołhy

SSN Kazimierz Klugiewicz

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej

w sprawie notariusz M. G.

obwinionej z art. 50 ustawy Prawo o notariacie

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 18 grudnia 2015 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionej

oraz Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść obwinionej

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej

z dnia 1 czerwca 2015 r.,

zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w […]

z dnia 26 lutego 2015 r.

1. uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy

orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w […] w

zakresie czynów opisanych w pkt. 4, 5, 6 i 7 części wstępnej

orzeczenia Sądu pierwszej instancji i na podstawie art. 17 § 1 pkt

6 k.p.k. w zw. z art. 69 i art. 52 § 1 ustawy Prawo o notariacie

2

umarza postępowanie w tym zakresie, a kosztami sądowymi

postępowania obciąża:

a) za postępowanie przed Sądem Dyscyplinarnym Izby

Notarialnej w […] – Izbę Notarialną w W[…];

b) za postępowanie przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym

przy Krajowej Radzie Notarialnej– Krajową Radę Notarialną;

c) za postępowanie przed Sądem Najwyższym – Skarb

Państwa;

2. uchyla zaskarżone orzeczenie w pozostałej części, tj. w

odniesieniu do czynów opisanych w pkt. 8, 9 i 10 części wstępnej

orzeczenia Sądu pierwszej instancji i odnośnie do tych czynów

przekazuje sprawę Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej

Rady Notarialnej do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Notariusz M. G. została obwiniona o popełnienie szeregu czynów stanowiących

oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa, polegającą na tym, że:

1. w dniu 22.03.2012 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A ..1/2012,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż występowała rażąca

dysproporcja między kwotą pożyczki (74.000,00 złotych z odsetkami i

prowizją), a wskazaną w akcie wartością nieruchomości (300.000,00 złotych)

i strony nie umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia

pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych

rozliczeń, poddała pożyczkobiorców egzekucji z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c., co

(obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie na zobowiązań

pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa własności,

jednocześnie nie zawierając wniosku o wpis w księdze wieczystej roszczenia

o powrotne przeniesienie własności, tj. o czyn z art. 50 z zw. art. 80 § 2 i 3

3

ustawy Prawo o notariacie (dalej: u.p.n.) w zw. art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c. i

art. 358¹ § 1 k.c.

2. w dniu 27.03.2012 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …9/2012,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż występowała rażąca

dysproporcja między kwotą pożyczki (80.600,00 zł wraz z odsetkami i

prowizją), a wskazaną w akcie wartością nieruchomości (300.000,00 złotych)

i strony nie umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia

pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych

rozliczeń, poddała pożyczkobiorców egzekucji z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c., co

do obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie na

zobowiązaniu pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa

własności, jednocześnie nie zawierając wniosku o wpis w księdze wieczystej

roszczenia o powrotne uniesienie własności, tj. o czyn z art. 50 z zw. art. 80

§ 2 i 3 u.p.n. oraz w zw. z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c. i art. 358¹ § 1 k.c.

3. w dniu 30.03.2012 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …3/2012,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż występowała dysproporcja

między kwotą pożyczki (53.350,00 zł wraz z prowizją i odsetkami), a

wskazaną w akcie wartością nieruchomości (80.000,00 złotych) i strony nie

umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia pożyczki w

terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych rozliczeń,

poddała pożyczkobiorców egzekucji z art. 777 § 1 pkt. 4 k.p.c., co do

obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie na zobowiązaniu

pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa własności,

jednocześnie nie zawierając wniosku o wpis w księdze wieczystej roszczenia

o powrotne przeniesienie własności, tj. o czyn z art. 50 z zw. art. 80 § 2 i 3

u.p.n. oraz w zw. z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c. i art. 358¹ § 1 k.c..

4. w dniu 8.06.2012 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …5/2012

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie naruszyła

4

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż występowała rażąca

dysproporcja między kwotą pożyczki (62.000,00 zł z odsetkami i prowizją), a

wskazaną w akcie wartością nieruchomości (1.000.000,00 złotych) i strony

nie umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia

pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych

rozliczeń, poddała pożyczkobiorców egzekucji z art. 777 § 1 pkt. 4 k.p.c., co

do obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie na

zobowiązaniu pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa

własności, jednocześnie nie zawierając wniosku o wpis w księdze wieczystej

roszczenia o powrotne przeniesienie własności, tj. o czyn z art. 50 z zw. art.

80 § 2 i 3 u.p.n. oraz w zw. z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c. i art. 358¹ § 1 k.c.

5. w dniu 18.06.2012 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …0/2012,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie, a także

oświadczenie Rep. A …7/2012 i protokół Rep. A …9/2012, naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż wystąpiła rażąca

dysproporcja między kwotą pożyczki (17.360,00 złotych z odsetkami i

prowizją), a wskazaną w akcie wartością nieruchomości (150.000,00 złotych)

i strony nie umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia

pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych

rozliczeń, poddała pożyczkobiorców egzekucji z art. 777 § 1 pkt. 4 k.p.c., co

do obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie na

zobowiązaniu pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa

własności z wpisem roszczenia w księdze wieczystej, przy czym

oświadczeniem Rep. A …7/2012 pożyczkobiorcy zrzekli się tego roszczenia i

wyrazili nieodwołalną zgodę na jego wykreślenie z księgi wieczystej,

składając to oświadczenie notariuszowi do depozytu Rep. A …9/2012, zaś

umowa przewidywała karę umowną w kwocie 50,00 zł za każdy dzień zwłoki

w płatności pożyczki, tj. o czyn z art. 50 z zw. art. 80 § 2 i 3 u.p.n. oraz w zw.

z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c., art. 358¹ § 1 k.c. i art. 483 § 1 k.c.

5

6. w dniu 22.06.2012 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …4/2012,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie, a także

oświadczenie Rep. A …1/2012 i protokół Rep. A …3/2012, naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż wystąpiła rażąca

dysproporcja między kwotą pożyczki (62.000,00 złotych z odsetkami i

prowizją), a wskazaną w akcie wartością nieruchomości (500.000,00 złotych)

i strony nie umówiły się :o do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia

pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych

rozliczeń, poddała pożyczkobiorców egzekucji z art. 777 § 1 pkt. 4 k.p.c., co

do obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie na

zobowiązaniu pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa

własności z wpisem tego roszczenia w księdze wieczystej, przy czym

oświadczeniem Rep. A …1/2012 pożyczkobiorca zrzekł się tego prawa,

wyraził nieodwołalną zgodę na jego wykreślenie, składając to oświadczenie

notariuszowi do depozytu - Rep. A …3/2012, zaś umowa przewidywała karę

umowną w kwocie 100,00 zł za każdy dzień opóźnienia w płatności pożyczki,

tj. o czyn z art. 50 z zw. art. 80 § 2 i 3 u.p.n. oraz w zw z art 58 § 2 k.c., art.

353¹ k.c., art. 358¹ § 1 k.c. i art. 483 § 1 k.c.

7. w dniu 13.09.2012 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …6/2012,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie,

naruszyła obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i

słusznych interesów stron w ten sposób, że po wcześniejszym dokonanym w

tym dniu przeniesieniu zwrotnym własności - aktem notarialnym za Rep. A

…9/2012, ponownie aktem notarialnym za Rep. A …6/2012, zawartym

pomiędzy tymi samymi stronami, a obejmującym znów umowę pożyczki i

umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie, mimo iż wystąpiła rażąca

dysproporcja między kwotą pożyczki (37.500,00 z złotych z odsetkami i

prowizją), a wskazaną w akcie wartością nieruchomości (150.000,00 złotych)

i strony nie umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia

pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych

rozliczeń, poddała pożyczkobiorców egzekucji z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c., co

6

do obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie na

zobowiązaniu pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa

własności z wpisem tego roszczenia w księdze wieczystej, przy czym

umowa przewidywała karę umowną w kwocie 50,00 zł za każdy dzień zwłoki

w płatności pożyczki, tj. o czyn z art. 50 w zw. art. 80 § 2 i 3 u.p.n. oraz w

zw. z art. 58 § 2 k.c. art. 353¹ k.c., art. 358¹ § 1 k.c. i art. 483 § 1 k.c.,

8. w dniu 1.03.2013 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …0/2013,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczeni naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw słusznych

interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż występowała rażąca

dysproporcja między kwotą pożyczki (31.000,00 zł z odsetkami i prowizją),

wskazaną w akcie wartością nieruchomości (400.000,00 złotych) i strony nie

umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku niespłacenia pożyczki w

terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów dotyczących tych rozliczeń i

poddała pożyczkobiorcę egzekucji z art. 777 § 1 pkt. 4 k.p.c., co do

obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając na zobowiązaniu

pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa własności,

jednocześnie nie zawierając wniosku o wpis roszczenia o zwrotne

przeniesienie prawa własności tj. o czyn z art. 50 u.p.n. w zw. z art. 80 § 2 i 3

u.p.n. oraz w zw. z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c. i art. 358¹ § 1 k.c..

9. w dniu 15.03.2013 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A …9/2013,

obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu naruszyła obowiązek

czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron

w ten sposób, że mimo tego, iż wystąpiła drastyczna różnica między kwotą

udzielonej pożyczki (24.800,00 zł z odsetkami i prowizją), a wartością lokalu

(100.000,00 zł) i strony nie umówiły się co do sposobu rozliczenia w

przypadku niespłacenia pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych

zapisów dotyczących tych rozliczeń, nie pouczyła pożyczkobiorcy o skutkach

prawnych zawartej umowy, poddała pożyczkobiorcę egzekucji z art. 777 § 1

pkt. 4 k.p.c., co do obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie

na zobowiązaniu pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa

7

własności, przy jednoczesnym braku możliwości zabezpieczenia poprzez

wpis roszczenia o powrotne przeniesienie praw do lokalu poprzez wpis w

księdze wieczystej, tj. o czyn z art. 50 u.p.n. w zw. z art. 80 § 2 i 3 u.p.n. oraz

w zw. z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c. i art. 358¹ § 1 k.c.

10. w dniu 05.04.2013 roku, sporządzając akt notarialny Rep. A

…8/2013, obejmujący umowę pożyczki i przewłaszczenia na

zabezpieczenie, a także oświadczenie Rep. A …5/2013 i protokół Rep. A

…7/2013, naruszyła obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem

praw i słusznych interesów stron w ten sposób, że mimo tego, iż wystąpiła

rażąca dysproporcja między kwotą pożyczki (24.800,00 złotych z odsetkami i

prowizją), a wskazaną w akcie wartością nieruchomości (350.000,00

złotych), strony nie umówiły się co do sposobu rozliczenia w przypadku

niespłacenia pożyczki w terminie, nie zawarła w akcie żadnych zapisów

dotyczących tych rozliczeń, poddała pożyczkobiorcę egzekucji z art. 777 § 1

pkt 4 k.p.c., co do obowiązku wydania nieruchomości, poprzestając jedynie

na zobowiązaniu pożyczkodawców do powrotnego przeniesienia prawa

własności z wpisem roszczenia w księdze wieczystej, przy czym

oświadczeniem Rep. A …7/2012 pożyczkobiorca zrzekł się tego roszczenia i

wyraził nieodwołalną zgodę na jego wykreślenie, składając to oświadczenie

notariuszowi do depozytu - Rep. A …7/2013, przy czym umowa

przewidywała karę umowną w kwocie 50,00 zł za każdy dzień zwłoki w

płatności pożyczki tj. o czyn z art. 50 u.p.n. w zw. z

art. 80 § 2 i 3 u.p.n. oraz w zw. z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c., art. 358¹ § 1 k.c. i

art. 483 § 1 k.c.

Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej orzeczeniem z dnia 26 lutego 2015 r.,

uznał obwinioną za winną popełnienia przewinień zawodowych z art. 50 u.p.n., o

których mowa w pkt 1-10 powyżej, polegających na rażącej obrazie przepisów art.

80 § 2 i 3 u.p.n. oraz w związku z art. 58 § 2 k.c., art. 353¹ k.c. i 358¹ § 1 k.c. i za to

na podstawie art. 51 § 1 pkt 3 u.p.n. wymierzył jej za każdy wyżej wymienionych

czynów karę pieniężną w wysokości po 500,00 złotych, co łącznie stanowiło kwotę

5.000,00 zł.

8

Od tego orzeczenia odwołanie w zakresie wymiaru kary wniósł Minister

Sprawiedliwości, wskazując na jej rażącą łagodność i wnosząc o wymierzenie

obwinionej za każdy z przypisanych jej czynów kary pozbawienia prowadzenia

kancelarii, a także Rzecznik Dyscyplinarny, wskazując na obrazę art. 53 § 1 pkt 3

u.p.n., wnosząc o wymierzenie obwinionej kary pieniężnej zgodnie z ustawowym

zakresem sankcji.

Odwołanie wniósł również obrońca obwinionej, podnosząc zarzut naruszenia

zasady nullum crimen sine lege przez zastosowanie wykładni rozszerzającej oraz

zarzut rażącej niewspółmierności kary i wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i

uniewinnienie obwinionej, ewentualnie o odstąpienie od wymierzenia kary.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej orzeczeniem z

dnia 1 czerwca 2015 r. :

1) na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. i art. 52

§ 1 u.p.n. i art. 69 u.p.n. uchylił zaskarżone orzeczenie w zakresie czynów

przypisanych obwinionej w pkt. 1-3 i postępowanie w tym zakresie umorzył;

2) zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że na podstawie art. 51 § 1 pkt

3 u.p.n. za każdy z pozostałych czynów przypisanych obwinionej (pkt. 4-10)

wymierzył jej karę pieniężną w wysokości 2 000 złotych.

Od tego orzeczenia kasację wniósł obrońca obwinionej, podnosząc zarzut

rażącego naruszenia prawa procesowego, mającego istotny wpływ na jego treść, a

to art. 6 k.p.k. w zw. z art. 453 § 2 k.p.k. i art. 117 § 2 k.p.k., polegający na

naruszeniu podstawowego prawa - prawa do obrony M. G., która przed rozprawą

odwoławczą złożyła oświadczenie, że chce by postępowanie odbywało się z jej

udziałem. Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia za wyjątkiem

rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania i przekazanie sprawy Wyższemu

Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej Radzie Notarialnej do ponownego

rozpoznania.

Kasację wniósł także Minister Sprawiedliwości i podnosząc zarzut rażącej

niewspółmierności kary pieniężnej wniósł o uchylenie pkt. 2 orzeczenia Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 czerwca 2015 r., w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania przez Wyższy Sąd

Dyscyplinarny.

9

Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w odpowiedzi na kasacje

obrońcy obwinionej i Ministra Sprawiedliwości wniósł o ich oddalenie jako

oczywiście bezzasadnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy obwinionej jest zasadna, co skutkowało wydaniem

orzeczenia kasatoryjnego, czyniąc przedwczesnym zarzut rażącej

niewspółmierności kary, podniesiony w kasacji Ministra Sprawiedliwości.

W rozpoznawanej sprawie obwiniona za pośrednictwem swego obrońcy

przesłała pismo z dnia 20 maja 2015 r., w którym poinformowała Wyższy Sąd

Dyscyplinarny o nagłej chorobie i przebywaniu na zwolnieniu lekarskim w okresie

od 20 do 26 maja 2015 r., wnosząc o odroczenie terminu rozprawy odwoławczej,

wyznaczonego na dzień 21 maja 2015 r. (k. 9 akt SN), wskazując, że chciałaby

realizować osobiście prawo do obrony. Do Sądu odwoławczego nadesłano

wówczas także zaświadczenie wystawione przez lekarza sądowego, wskazujące,

że obwiniona będzie zdolna do stawiennictwa na rozprawę od 27 maja 2015 r. (k. 7

akt SN). Po wyznaczeniu nowego terminu rozprawy odwoławczej na dzień 1

czerwca 2015 r. i poinformowaniu o nim strony, obwiniona nadesłała pismo, którym

oświadczyła, że w okresie do 28 maja do 10 czerwca 2015 r. przebywa na

zwolnieniu lekarskim (na dowód tego przesłała skan zaświadczenia lekarskiego – k.

221 i 222), a obrońca obwinionej poinformował ponadto, że w terminie późniejszym

zostanie przesłane zaświadczenie lekarza sądowego (k. 10 akt SN). W dniu

rozprawy obrońca obwinionej nadesłał pismo, w którym informował, że z uwagi na

urlop lekarza sądowego uzyskanie zaświadczenia lekarza sądowego będzie

możliwe dopiero w godzinach popołudniowych i wniósł o uznanie nieobecności

obwinionej za usprawiedliwioną i odroczenie rozprawy odwoławczej (k. 12 akt SN).

Wyższy Sąd Dyscyplinarny przeprowadził jednak rozprawę i wydał orzeczenie,

uznając nieobecność notariusz M. G. za nieusprawiedliwioną. Zaświadczenie od

lekarza sądowego zostało nadesłane do Sądu rano 2 czerwca 2015 r., a zatem już

po dniu rozprawy.

Zgodnie z art. 117 § 2 k.p.k., stosowanym odpowiednio w postępowaniu

dyscyplinarnym notariuszy (w zw. z art. 69 u.p.n.), czynności procesowej nie

przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się i należycie

10

usprawiedliwiła swoje niestawiennictwo i wniosła o nieprzeprowadzenie czynności

bez jej obecności. Usprawiedliwienie z powodu choroby wymaga przedstawienia

zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub

zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie, wystawionego przez lekarza

sądowego (art. 117 § 2a k.p.k. w zw. z art. 69 u.p.n.). Należy przy tym zaznaczyć,

że decydujący w kwestii oceny należytego usprawiedliwienia nieobecności jest

obiektywny stan rzeczy, niezależny od wiedzy sądu co do okoliczności

uniemożliwiających stronie stawiennictwo na rozprawę.

Biorąc pod uwagę sygnalizację obwinionej i jej obrońcy o chorobie i zamiarze

przedstawienia zaświadczenia od lekarza sądowego, które zresztą przedstawiono

w związku z usprawiedliwieniem nieobecności na terminie rozprawy w dniu 21 maja

2015 r. Sąd odwoławczy powinien był odroczyć termin rozprawy odwoławczej,

albowiem rysowało się wysokie prawdopodobieństwo usprawiedliwienia

nieobecności obwinionej na terminie w dniu 1 czerwca 2015 r. Wprawdzie

wadliwość procedowania Wyższego Sądu Dyscyplinarnego nie była spowodowana

umyślnym, czy choćby zawinionym działaniem, jednak biorąc pod uwagę standard

realizacji prawa do obrony na gruncie polskiego postępowania karnego przepis art.

117 § 2 k.p.k. należy interpretować w ten sposób, że nakazuje on uwzględniać

także okoliczności nieznane sądowi, uniemożliwiające stawiennictwo na rozprawę.

W tym zakresie stwierdzenie wadliwości procedowania sądu, który przeprowadził

daną czynność procesową bez udziału uczestnika postępowania, którego dotyczą

te okoliczności, oparte jest na zasadzie ryzyka. Tym bardziej więc nie należy

przeprowadzać czynności procesowej, kiedy osoba uprawniona do wzięcia w niej

udziału w wysokim stopniu uprawdopodobni należyte usprawiedliwienie swojego

niestawiennictwa po terminie dokonania czynności.

Z tych względów należało uchylić zaskarżone orzeczenie, co skutkowało

koniecznością uchylenia również orzeczenia Sądu pierwszej instancji w zakresie

przewinień, opisanych w pkt. 4-7 i umorzenie postępowania w tym zakresie wobec

stwierdzenia upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do tych czynów (art. 17 §

1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 69 i art. 52 § 1 u.p.n.). W zakresie zaś czynów z pkt. 8-10

sprawę przekazano Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego

11

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Bliski upływ terminów przedawnienia

tych zachowań wymusza na Sądzie odwoławczym sprawne rozpoznanie sprawy.

Na marginesie jeszcze należy wyrazić wątpliwość co do prawidłowości oceny

dyscyplinarno-prawnej czynów zarzucanych obwinionej. W wypadku uznania ich za

naruszenie obowiązku wynikającego z art. 80 § 2 u.p.n. uprawnione byłoby uznanie

tych deliktów nie tylko za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa, ale także za

uchybienie godności zawodu, albowiem obowiązek czuwania nad należytym

zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron wyraża normą moralną, do

której przestrzegania obliguje notariusza § 1 Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza

(Uchwała Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r., nr 19/97 z późn.

zm.). Sprzeniewierzenie się wyrażonej w tym przepisie aksjologii jest zatem czymś

więcej, niż tylko naruszeniem przepisów prawa. Stanowi ono również uchybienie

godności urzędu. Z uwagi jednak na zakres zaskarżenia odwołań wniesionych na

niekorzyść obwinionej (tylko w zakresie płaszczyzny wymiaru kary) uwagi te nie

mogą mieć przełożenia na sposób orzekania przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w

rozpoznawanej sprawie.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

kc