SDI 55/15

Sygn. akt SDI 55/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy

SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej Krzysztofa

Młynarskiego,

w sprawie notariusza D. G.,

obwinionej z art. 50 ustawy Prawo o notariacie i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 18 grudnia 2015 r.

kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - na niekorzyść obwinionej,

oraz kasacji obrońcy obwinionej,

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej z

dnia 3 lipca 2015 r.,

zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej […] z dnia 17

marca 2015 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu

przy Krajowej Radzie Notarialnej.

2

UZASADNIENIE

Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej [...] orzeczeniem z dnia 17 marca 2015

r.:

I. Uznał notariusz D. G. winną oczywistej i rażącej obrazy przepisów

prawa, polegającej na tym, że w dniu 17 kwietnia 2012 r. w W.

sporządzając akt notarialny obejmujący umowę pożyczki, umowę

przewłaszczenia na zabezpieczenie i oświadczenie o poddaniu się

egzekucji naruszyła obowiązek czuwania nad należytym

zabezpieczeniem praw słusznych interesów stron w ten sposób, że:

- przyjęła od pożyczkobiorcy S. S. oświadczenie o odstąpieniu od

dochodzenia jakichkolwiek roszczeń finansowych od pożyczkodawcy na

podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu lub na podstawie

innych tytułów w związku z umową przewłaszczenia na zabezpieczenie,

nie ustalając uprzednio wartości nieruchomości przewłaszczonej na

zabezpieczenie, co narażało strony na nieważność czynności prawnej,

- przyjęła oświadczenie pożyczkobiorcy o poddaniu się egzekucji na

podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do obowiązku wydania

nieruchomości i jednocześnie zobowiązanie pożyczkodawcy do

powrotnego wydania nieruchomości pożyczkobiorcy bez oświadczenia o

poddaniu się egzekucji co do tego obowiązku,

- zawarła w umowie zapis uprawniający pożyczkodawcę do pobrania

prowizji od wcześniejszej spłaty pożyczki bez względu na wysokość

spłacanej kwoty, wysokość odsetek, które pożyczkobiorca byłby

zobowiązany zapłacić w okresie między spłatą pożyczki przed terminem,

a uzgodnionym terminem zakończenia umowy i bez względu na

bezpośrednie koszty pożyczkodawcy związane z tą spłatą, tj. o czyn z art.

50 w zw. z art 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie oraz w zw. z art. 58 § 2

3

k.c., art. 3531

k.c., art. 3851

§ 1 k.c. i art. 50 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12

maja 2011 r. o kredycie konsumenckim,

co stanowi dyscyplinarne przewinienie zawodowe przewidziane w art.

50 ustawy Prawo o notariacie i za to na podstawie art. 51 § 1 pkt 3

ustawy Prawo o notariacie wymierzył jej karę pieniężną w wysokości

1000 zł;

II. Uznał notariusz D. G. winną oczywistej i rażącej obrazy przepisów

prawa, polegającej na tym, że 19 grudnia 2012 r. sporządzając akt

notarialny obejmujący umowę pożyczki, umowę przewłaszczenia na

zabezpieczenie i oświadczenie o poddaniu się egzekucji naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że:

- nie ustaliła wartości nieruchomości stanowiącej przedmiot

przewłaszczenia,

- przyjęła oświadczenie pożyczkobiorcy D. Ł. o poddaniu się egzekucji

na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do obowiązku wydania

nieruchomości i jednocześnie zobowiązanie pożyczkodawcy do

powrotnego wydania nieruchomości pożyczkobiorcy bez oświadczenia o

poddaniu się egzekucji co do tego obowiązku,

- zawarła w umowie zapis uprawniający pożyczkodawcę do pobrania

prowizji od wcześniejszej spłaty pożyczki bez względu na wysokość

spłacanej kwoty, wysokość odsetek, które pożyczkobiorca byłby

zobowiązany zapłacić w okresie między spłatą pożyczki przed terminem,

a uzgodnionym terminem zakończenia umowy i bez względu na

bezpośrednie koszty pożyczkodawcy związane z tą spłatą, tj. o czyn z art.

50 w zw. z art. 80 § 2 i 3 ustawy Prawo o notariacie oraz w zw. z art. 50

ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim,

4

co stanowi dyscyplinarne przewinienie zawodowe przewidziane w art.

50 ustawy Prawo o notariacie i za to na podstawie art. 51 § 1 pkt 3

ustawy Prawo o notariacie wymierzył jej karę pieniężną w wysokości

1000 zł;

III. uznał notariusz D. G. winną oczywistej i rażącej obrazy przepisów

prawa, polegającej na tym, że w dniu 10 maja 2013 r. sporządzając akt

notarialny obejmujący umowę pożyczki, umowę przewłaszczenia na

zabezpieczenie i oświadczenie o poddaniu się egzekucji naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że:

- nie ustaliła wartości odrębnej własności lokalu mieszkalnego

stanowiącego przedmiot zabezpieczenia,

- przyjęła zobowiązanie pożyczkobiorcy Ł. K. do wydania lokalu

stanowiącego przedmiot przewłaszczenia na zabezpieczenie do dnia

zwrotu pożyczki (tj. do dnia 11 listopada 2013 r.) i jednocześnie

oświadczenie pożyczkodawcy do powrotnego przeniesienia

nieruchomości w terminie 8 dni od dnia zwrotu pożyczki (tj. do dnia 19

listopada 2013 r.), co skutkować może pozbawieniem pożyczkobiorcy

możliwości władania nieruchomością przez okres 8 dni nawet w

przypadku terminowej spłaty pożyczki,

- przyjęła oświadczenie pożyczkobiorcy o poddaniu się egzekucji na

podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do obowiązku wydania lokalu

mieszkalnego i jednocześnie zobowiązanie pożyczkodawcy do

powrotnego wydania lokalu pożyczkobiorcy bez oświadczenia o

poddaniu się egzekucji co do tego obowiązku,

- zawarła w umowie zapis uprawniający pożyczkodawcę do pobrania

prowizji od wcześniejszej spłaty pożyczki bez względu na wysokość

spłacanej kwoty, wysokość odsetek, które pożyczkobiorca byłby

5

zobowiązany zapłacić w okresie między spłatą pożyczki przed terminem,

a uzgodnionym terminem zakończenia umowy i bez względu na

bezpośrednie koszty pożyczkodawcy związane z tą spłatą, tj. o czyn z art.

50 w zw. z art. 80 § 2 i 3 ustawy Prawo o notariacie oraz w zw. z art. 50

ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim,

co stanowi dyscyplinarne przewinienie zawodowe przewidziane w art.

50 ustawy Prawo o notariacie i za to na podstawie art. 51 § 1 pkt 3

ustawy Prawo o notariacie wymierzył jej karę pieniężną w wysokości

1000 zł;

IV. uznał notariusz D. G. winną oczywistej i rażącej obrazy przepisów

prawa, polegającej na tym, że w dniu 19 lutego 2013 r. sporządzając akt

notarialny obejmujący umowę pożyczki, umowę przewłaszczenia na

zabezpieczenie i oświadczenie o poddaniu się egzekucji, naruszyła

obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron w ten sposób, że:

- przyjęła od pożyczkobiorców A. P. i R. P. oświadczenie o wyrażeniu

zgody na zrzeczenie się wszelkich roszczeń finansowych w przypadku,

gdy pożyczkodawca nabędzie prawo własności lokalu mieszkalnego

stanowiącego przedmiot przewłaszczenia na skutek braku spłaty

całkowitej kwoty pożyczki wraz z pozostałymi należnościami w

wyznaczonym terminie, nie ustalając uprzednio wartości lokalu

stanowiącego przedmiot przewłaszczenia, a nadto nie pouczyła

pożyczkobiorców o skutkach złożonego oświadczenia, co skutkowało

powstaniem tzw. nadzabezpieczenia udzielonej pożyczki i narażało

strony na nieważność czynności prawnej,

- przyjęła oświadczenie pożyczkobiorcy o poddaniu się egzekucji na

podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do obowiązku wydania lokalu

mieszkalnego i jednocześnie zobowiązanie pożyczkodawcy do

6

powrotnego wydania lokalu pożyczkobiorcy bez oświadczenia o

poddaniu się egzekucji co do tego obowiązku, tj. o czyn z art. 50 w zw. z

art. 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie oraz w zw. z art. 58 § 2 k.c., art.

3531

k.c. i art. 3851

§ 1 k.c., co stanowi dyscyplinarne przewinienie

zawodowe przewidziane w art. 50 ustawy Prawo o notariacie i za to na

podstawie art. 51 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o notariacie wymierzył jej karę

pieniężną w wysokości 1000 zł;

V. umorzył postępowanie co do zarzutów opisanych w punktach 1, 2 i 3.

Odwołania od tego orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w

[…] wnieśli Rzecznik Dyscyplinarny Izby Notarialnej, Minister

Sprawiedliwości i obrońca obwinionej D. G.

Rzecznik Dyscyplinarny Izby Notarialnej zaskarżył ww. orzeczenie w

części dotyczącej rozstrzygnięcia o wysokości kary i zarzucił obrazę art. 51 § 1

pkt 3 ustawy – Prawo o notariacie. W konkluzji Rzecznik Dyscyplinarny Izby

Notarialnej wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i wymierzenie

obwinionej notariusz za każdy czyn kary dyscyplinarnej w wysokości nie

mniejszej niż dolna granica kary określona w art. 51 § 3 ustawy – Prawo o

notariacie.

Minister Sprawiedliwości również zaskarżył ww. orzeczenie w części

dotyczącej rozstrzygnięcia o karze i zarzucił obrazę art. 51 § 1 pkt 3 ustawy –

Prawo o notariacie i rażącą niewspółmierność orzeczonej kary. W konkluzji

Minister Sprawiedliwości wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i

wymierzenie obwinionej notariusz za czyny opisane w pkt II i pkt III kary

pieniężnej w wysokości po 3000 zł za każdy z nich, natomiast za czyn opisany

w pkt IV – kary dyscyplinarnej pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii.

Obrońca obwinionej notariusz D. G. zaskarżając ww. orzeczenie Sądu

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w całości, na korzyść obwinionej, zarzucił

7

obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7

k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. oraz w zw. z art. 69 pr. not., a także obrazę

przepisów prawa materialnego tj. art. 50 w zw. z art. 80 § 2 pr. not.

W konkluzji obrońca obwinionej wniósł o zmianę zaskarżonego

orzeczenia i uniewinnienie D. G. od popełnienia zarzucanych jej czynów,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy

Sądowi Dyscyplinarnemu Izby Notarialnej do ponownego rozpoznania.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej

orzeczeniem z dnia 3 lipca 2015 r., po rozpoznaniu odwołań Rzecznika

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej, obrońcy obwinionej i Ministra

Sprawiedliwości, orzekł w następujący sposób:

I. Na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 52 § 1 i art. 69

ustawy Prawo o notariacie uchylił zaskarżone orzeczenie w

zakresie czynu przypisanego obwinionej D. G. w pkt I orzeczenia

odnośnie aktu notarialnego z dnia 17 kwietnia 2012 r. i umorzył w

tym zakresie postępowanie;

II. Zmienił pkt II, III i IV zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, że

wymierzył obwinionej D. G. za każdy z przypisanych jej czynów

określonych w pkt II, III i IV karę pieniężną po 3000 zł;

III. W pozostałym zakresie zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.

Kasacje od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej

Radzie Notarialnej wnieśli Minister Sprawiedliwości i obrońca obwinionej.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył pkt II ww. orzeczenia Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej w części dotyczącej

rozstrzygnięcia o karze za czyn opisany w pkt IV orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej z dnia 17 marca 2015 r. i zarzucił rażącą

niewspółmierność kary.

8

W konkluzji Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej

w pkt II w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do

ponownego rozpoznania Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej

Radzie Notarialnej.

Obrońca obwinionej notariusz D. G. zaskarżył orzeczenie Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej na korzyść

obwinionej w części zmieniającej orzeczenie Sądu dyscyplinarnego pierwszej

instancji poprzez wymierzenie obwinionej surowszej kary oraz utrzymującym

orzeczenie w mocy w pozostałym zakresie (punkty II i III), zarzucając:

I. rażącą obrazę prawa procesowego, mającą istotny wpływ na treść

zaskarżonego wyroku, wyrażającą się w naruszeniu przepisów art. 433 § 2

k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 458 k.p.k. w związku z art. 7 k.p.k. oraz art.

410 k.p.k. (w związku z art. 69 ustawy – Prawo o notariacie), co w

konsekwencji doprowadziło do zaaprobowania w toku kontroli instancyjnej

następujących naruszeń, jakich dopuścił się Sąd dyscyplinarny pierwszej

instancji:

a) obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 50 w zw. z art. 80 § 2

ustawy – Prawo o notariacie poprzez ich błędną wykładnię;

b) obrazy prawa procesowego, mającej wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. oraz w zw. z art. 69 ustawy

– Prawo o notariacie,

II. rażącą obrazę prawa materialnego, a to art. 50 w zw. z art. 80 § 3

ustawy – Prawo o notariacie.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca obwinionej notariusz D. G. wniósł

o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy

Krajowej Radzie Notarialnej, jak również poprzedzającego go orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej oraz uniewinnienie D. G. od zarzucanych jej

9

czynów, względnie o uchylenie orzeczenia Sądu dyscyplinarnego drugiej

instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania.

Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w pisemnej

odpowiedzi na kasacje Ministra Sprawiedliwości i obrońcy obwinionej wniósł

o oddalenie obu kasacji, jako oczywiście bezzasadnych.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja obrońcy obwinionej notariusz D. G. jest zasadna, co w efekcie

spowodowało uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Na

obecnym etapie natomiast – wobec rangi uchybień Sądu ad quem, o czym

będzie mowa poniżej – nie jest możliwe jednoznaczne odniesienie się do

zarzutu kasacji Ministra Sprawiedliwości.

Na wstępie przypomnieć należy, że przepis art. 433 § 2 k.p.k. –

stosowany odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym notariuszy poprzez

art. 69 pr. not. (ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, tekst

jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 164 z późn. zm.; dalej: pr. not.) – ma charakter

bezwzględny i nakazuje sądowi odwoławczemu rozważenie wszystkich

wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym (zob. np. wyrok SN

z dnia 28 maja 2008 r., II KK 332/07, LEX nr 435359), natomiast z dyspozycji

art. 457 § 3 k.p.k., odczytywanej w powiązaniu z art. 433 § 2 k.p.k., wynika w

sposób nie budzący wątpliwości, że obowiązkiem sądu odwoławczego jest

przedstawienie w pisemnych motywach wyroku powodów oddalenia (bądź

uwzględnienia) zarzutów apelacji (odwołania), przy czym prezentowane

rozważania winny odnosić się do wszystkich zarzutów, zaś treść tych

rozważań nie może ograniczać się jedynie do ogólnych stwierdzeń

powielających np. treść art. 7, 5 § 2 czy 4 k.p.k. Również zaaprobowanie bądź

10

krytyka stanowiska sądu I instancji nie może być zbiorem ogólników

akceptujących bądź odrzucających ustalenia, oceny i rozumowanie tegoż sądu

(zob. np. wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2007 r., II KK 341/06, R-OSNKW 2007,

poz. 816).

Prawidłowe wypełnienie swoich zadań przez sąd odwoławczy ma

zasadnicze znaczenie nie tylko z punktu widzenia realizacji uprawnień strony

wnoszącej zwyczajny środek odwoławczy, która z motywów sądu ad quem

powinna dowiedzieć się, dlaczego jej zarzuty, argumenty i wnioski nie zostały

uwzględnione, ale także w aspekcie kontroli kasacyjnej, która w wypadku

niedokładnego sporządzenia uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego nie jest

możliwa (zob. np. postanowienie SN z dnia 5 sierpnia 2008 r., III KK 68/08,

LEX nr 449109).

Lektura pisemnych motywów orzeczenia sądu odwoławczego prowadzi

natomiast do wniosku, że wymogom określonym w ww. przepisach art. 433 §

2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. sąd ten nie sprostał. Przypomnieć bowiem

należy, że w odwołaniu od orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej

obrońca obwinionej notariusz D. G. postawił między innymi zarzut obrazy

prawa materialnego tj. art. 50 w zw. z art. 80 § 2 pr. not. Z literalnego

brzmienia art. 50 pr. not. wynika, że notariusz odpowiada dyscyplinarnie za

dwojakiego rodzaju naruszenia – za przewinienia zawodowe oraz uchybienia

powadze lub godności zawodu. Z przepisu art. 80 § 2 pr. not. wynika natomiast,

że przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany

czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz

innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne. Już w

tym miejscu zaznaczyć jednak należy, mając na uwadze treść cytowanych

przepisów, że do przypisania notariuszowi odpowiedzialności dyscyplinarnej

nie jest wystarczające ogólne obwinienie o zachowanie sprzeczne z prawem,

powagą lub godnością zawodu, bez skonkretyzowania sprzeczności czynu z

11

wyraźnie wskazanym przepisem prawa bądź zachowaniem określonym w

przepisach regulujących wykonywanie zawodu notariusza albo powszechnie

przyjmowanym standardom w sferze ogólnych zasad etycznych i moralnych

związanych z zawodem notariusza (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 8

czerwca 2009 r., SDI 4/09, LEX nr 611833). W tym kontekście nie sposób

odmówić racji twierdzeniom obrońcy obwinionej notariusz, że zarówno

przepis art. 50 pr. not., jak i przepis art. 80 § 2 pr. not. mają charakter

blankietowy, co każdorazowo – w realiach konkretnej sprawy – czyni

koniecznym wykazanie, który z konkretnych przepisów prawnych został przez

notariusza naruszony. Trudności procedujących w niniejszej sprawie sądów

dyscyplinarnych w zakresie konkretyzacji zachowań obwinionej notariusz D.

G. ujawniają się już po pobieżnej analizie opisów przypisanych jej deliktów.

Sąd odwoławczy każdorazowo bowiem – tak w odniesieniu do aktu

notarialnego […], jak i aktu notarialnego […] oraz […] – akceptuje ogólne

stwierdzenie Sądu I instancji o zawinieniu przez D. G. „oczywistej i rażącej

obrazy przepisów prawa” bez jednak jakiejkolwiek konkretyzacji, jakich

konkretnych przepisów prawa obwiniona notariusz się dopuściła. Tego rodzaju

przepisu, jak wspomniano powyżej, nie może stanowić, ani mający ogólny

charakter art. 50 pr. not. (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2014 r., SDI 32/14, LEX nr 1541265), ani też art. 80 § 2 pr. not., który nakłada

na notariusza obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i

słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może

powodować skutki prawne. Uwaga ta jest aktualna również w zakresie

odwołania się przez sądy obu instancji do art. 3531

k.c., który stanowi przecież,

że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego

uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze)

stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

12

Krytyki Sądu Najwyższego wymaga także odniesienie się przez sąd

odwoławczy do zarzutu obrońcy obwinionej notariusz, dotyczącego kwestii

uznania braku podania wartości przewłaszczonej nieruchomości w kontekście

obowiązku czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych

interesów stron (art. 80 § 2 pr. not. in fine). Sąd odwoławczy odpierając tego

rodzaju zarzut obrońcy stwierdził bowiem – odwołując się do orzecznictwa –

że „notariusz odgrywa znaczącą rolę na etapie zawierania umowy i nadaje

kształt prawny interesom majątkowym poszczególnych podmiotów,

rozstrzygając o losach stosunków gospodarczych na przyszłość, gwarantuje

zgodność obrotu cywilnoprawnego z przepisami prawa, jest »strażnikiem«

obowiązującego porządku prawnego” (s. 13 uzasadnienia). O ile to

stwierdzenie niewątpliwie znajduje potwierdzenie w rzeczywistości i winno

być adresowane do każdej osoby wykonującej zawód notariusza, to jednak

rzecz w tym, że sformułowanie to wciąż nie daje odpowiedzi na pytanie, z

jakiego przepisu wynika obowiązek podania przez notariusza wartości

przewłaszczonej nieruchomości. Jak już natomiast wskazywano wyżej, a co

trafnie podnosi także w kasacji obrońca obwinionej, nałożenie obowiązków,

obwarowanych sankcją dyscyplinarną o charakterze publicznoprawnym,

powinno mieć podstawę ustawową. Skoro bowiem podstawą

odpowiedzialności dyscyplinarnej nie mogą być przepisy wydawane przez

organ korporacyjny (zob. cyt. wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6

listopada 2014 r., SDI 32/14, LEX nr 1541265), to tym bardziej podstawy

takiej odpowiedzialności nie można upatrywać w orzecznictwie.

Odnosząc się natomiast do podnoszonego w kasacji nadzabezpieczenia

udzielonej pożyczki i narażenia stron na nieważność czynności prawnej

wskazać należy na kwestie następujące. Obrońca obwinionej trafnie przywołał

między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2010 r. (II

CSK 218/10, LEX nr 672682). W orzeczeniu tym zajmowano się bowiem

13

koncepcją tzw. nadzabezpieczenia i jego konsekwencji prawnych w

stosunkach obligacyjnych między wierzycielem i dłużnikiem. Co istotne, z

orzeczenia tego wynika, że „w każdym razie sytuację, w której dochodzi do

powstania "nadmiernego i zbędnego" zabezpieczenia prawnego, należy zawsze

oceniać in concreto (…). De lege lata nie można, oczywiście, formułować

jakiejś ogólnej oceny, że w praktyce obrotu kredytowego, zwłaszcza

pozabankowego, np. tzw. lombardowego, obowiązuje – nawet elastycznie

pojmowana – powszechna reguła adekwatności prawnej i ekonomicznej w

zakresie ustanawiania zabezpieczeń, wyrażająca się w stwierdzeniu, że

wysokość zabezpieczonej wierzytelności kredytowej powinna mniej więcej

korespondować z uzyskanym przez wierzyciela poziomem jej zabezpieczenia

prawnego. Otwartym zagadnieniem pozostaje określenie skutków prawnych

stwierdzonego "zabezpieczenia ekstensywnego", w tym kwestia ustalenia

nieważności umowy kreującej omawiane zabezpieczenie”. W kontekście tego

– zacytowanego przykładowo – orzeczenia Sądu Najwyższego nie można

uznać za wystarczające odniesienie się do kwestii nadzabezpieczenia przez

obwinioną notariusz udzielonej pożyczki, skoro w uzasadnieniu orzeczenia

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej brak jest

rozważań w kwestii akceptowalności nadzabezpieczenia w przypadku umów

przewłaszczenia na zabezpieczenie, a także jednoznacznej i wyczerpującej

odpowiedzi na pytanie, czy in concreto nadzabezpieczenie to prowadziło do

nieważności czynności prawnej. Kwestią następczą, także pominiętą w

pisemnych motywach orzeczenia Sądu ad quem, było zaś zakwalifikowanie

tego zachowania obwinionej notariusz jako oczywista i rażąca obraza

przepisów prawnych.

Nie sposób także nie zauważyć, że w odwołaniu od orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej wskazywano, iż nawet gdyby uznać, że D. G.

dopuściła się naruszenia przepisów prawnych, to jednak naruszenia takiego nie

14

można uznać za „oczywiste i rażące”. Sąd odwoławczy na s. 13–14

uzasadnienia swojego orzeczenia odniósł się jedynie do wykładni pojęcia

„rażącego” naruszenia przepisów prawa, wskazując że pojęcie to odnosić

należy do skutków, jakie powstały w wyniku błędnego zastosowania lub

niezastosowania obowiązujących przepisów. Jednocześnie Sąd odwoławczy

zaniechał odniesienia się do argumentacji podnoszonej przez obronę w kwestii

„oczywistości” naruszenia przez obwinioną notariusz przepisów prawnych, a

takie postąpienie stanowi obrazę przepisów art. 433 § 2 oraz 457 § 3 k.p.k. w

zw. z art. 69 pr. not. Tym samym podjęcie obecnie – na etapie postępowania

kasacyjnego – jakiejkolwiek polemiki w kwestii „oczywistości” naruszenia

przez obwinioną notariusz przepisów prawnych jest przedwczesne, skoro

orzeczenie sądu odwoławczego do tej materii w ogóle się nie odnosi.

Odnosząc się natomiast do zarzutów obrazy art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.

sąd odwoławczy uznał, że „kwestia związana z brakiem pouczenia zawarta jest

tylko w opisie czynów z pkt 1 i 2, w zakresie których postępowanie zostało

umorzone z uwagi na przedawnienie karalności czynu” (s. 11 uzasadnienia).

Trudno jednak nie zauważyć, że opisując zachowanie obwinionej notariusz w

odniesieniu do aktu notarialnego z dnia 19 grudnia 2012 r., jak i aktu

notarialnego Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w […] zakwalifikował to

zachowanie między innymi z art. 80 § 3 pr. not. (pkt II i III orzeczenia Sądu I

instancji). Przepis ten stanowi, że „notariusz jest obowiązany udzielać stronom

niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej”.

Tym samym twierdzenie sądu odwoławczego, że brak udzielenia przez

obwinioną notariusz pouczeń nie stanowił przedmiotu zarzutu, należy uznać za

oczywiście błędne.

Rację ma także obrońca wskazując na brak rozważań sądu

odwoławczego w odniesieniu do zarzutu błędnego przypisania zawieranym

przed obwinioną notariusz umowom atrybutu umów konsumenckich. Na s. 13

15

uzasadnienia Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej

stwierdził bowiem, że zawarte w odwołaniu wywody obrońcy obwinionej

notariusz w tym przedmiocie nie mają istotnego znaczenia. Tego rodzaju

twierdzenie również uznać należy za nieprawidłowe, skoro w kwalifikacji

prawnej każdego z przypisanych D. G. czynów znajdował się przepis art. 50

ust. 1 i 4 ustawy o kredycie konsumenckim (pkt II i III orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej), czy też art. 3851

k.c. (pkt IV orzeczenia

Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej). To zaś oznacza, że również w tym

zakresie Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej

dopuścił się rażącej obrazy art. 433 § 2 oraz 457 § 3 k.p.k. w związku z art. 69

pr. not.

W tej sytuacji, gdy Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie

Notarialnej nie rozpoznał części zarzutów odwołania obrońcy obwinionej, a

uzasadnienie orzeczenia tego Sądu nie odpowiadało art. 457 § 3 k.p.k., kasację

należało uwzględnić i zaskarżone nią orzeczenie uchylić. Jednocześnie Sąd

Najwyższy uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutu kasacji Ministra

Sprawiedliwości, wskazującego na rażącą niewspółmierność kary za czyn

opisany w pkt IV orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej z dnia 17

marca 2015 r., skoro nie sposób obecnie stwierdzić, czy zasadne były zarzuty

co do winy w zakresie między innymi tego czynu. W toku ponownego

rozpoznania sprawy Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie

Notarialnej winien przeprowadzić postępowanie odwoławcze z

uwzględnieniem powyższych wskazań Sądu Najwyższego, bacząc

jednocześnie, że przedmiotem rozpoznania będzie jedynie zachowanie

obwinionej notariusz opisane w pkt II, III i IV orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej z dnia 17 marca 2015 r.

16

Planując terminy kolejnych czynności procesowych sąd odwoławczy

winien także mieć na szczególnej uwadze treść przepisu art. 52 § 1 ustawy –

Prawo o notariacie.

Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

kc