V KK 362/15

Sygn. akt V KK 362/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący)

SSN Andrzej Stępka

SSN Dariusz Świecki (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Wełpa

w sprawie P. P.

skazanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 15 grudnia 2015 r.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 7 grudnia 2006 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ś., z dnia 11 maja 2006 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Z.

i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ś. w

zakresie dotyczącym zobowiązania P. P. do naprawienia szkody

wyrządzonej przestępstwem,

2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ś., P. P. został uznany winnym popełnienia

przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., za co wymierzono mu karę roku

2

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 2

lat. Na podstawie art. 72 § 2 k.k. Sąd ten zobowiązał nadto oskarżonego do

naprawienia szkody wyrządzonej tym przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz

pokrzywdzonego J. P. kwoty 37.201,42 zł w terminie roku od daty uprawomocnienia

się wyroku (pkt 3 części dyspozytywnej). Po rozpoznaniu wniesionej od tego

orzeczenia przez obrońcę oskarżonego apelacji, w której podniesiono zarzuty:

obrazy art. 286 § 1 k.k., błędu w ustaleniach faktycznych oraz art. 627 i 616 § 1 pkt

2 k.p.k. w zw. z § 14 i 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd

Okręgowy w Z. utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Z kasacją od tego orzeczenia, w części rozstrzygnięcia zawartego w jego pkt

1, którym utrzymano w mocy orzeczenie o zobowiązaniu oskarżonego do

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem zawarte w pkt 3 wyroku Sądu

Rejonowego, na korzyść skazanego, wystąpił Prokurator Generalny.

Rozstrzygnięciu temu zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie art. 433 § 1 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli

odwoławczej i utrzymaniu w mocy zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji,

wydanego z rażącym naruszeniem art. 415 § 5 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym

do dnia 30 czerwca 2015 r., polegającym na zobowiązaniu oskarżonego na

podstawie art. 72 § 2 k.k. do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem,

podczas gdy o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa wcześniej

prawomocnie orzeczono w innym postępowaniu. Wywodząc w ten sposób,

skarżący wniósł o uchylenie w zaskarżonej części wyroku Sądu Okręgowego oraz

utrzymanego nim w mocy rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3 wyroku Sądu

Rejonowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja ta jest zasadna w oczywisty sposób, stąd też, jako wniesioną na

korzyść skazanego i uwzględnioną w całości, rozpoznano ją na posiedzeniu, o

jakim mowa w art. 535 § 5 k.p.k.

Przepis art. 415 § 5 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca

3

2015 r. zawierał tzw. klauzulę antykumulacyjną (przewidzianą obecnie w jego § 1),

która przewiduje, że obowiązku naprawienia szkody nie orzeka się, jeżeli

roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego

postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. Nie może budzić

przy tym wątpliwości, że klauzula ta dotyczy także obowiązku naprawienia szkody,

nakładanego na oskarżonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. Takie też stanowisko

utrwalone jest już w orzecznictwie Sądu Najwyższego (ostatnio np. wyroki SN: z

dnia 2 kwietnia 2015 r., IV KK 414/14, LEX nr 1666905, czy z dnia 16 grudnia 2014

r., V KK 333/14, LEX nr 1567491 i przywołane tam judykaty).

Jak prawidłowo ustalił Sąd Rejonowy, w postępowaniu upominawczym

prowadzonym przed Sądem Okręgowym w Z., w sprawie o sygn. V GNC …/03,

wydano w dniu 14 sierpnia 2003 r., nakaz zapłaty, na mocy którego P. P. powinien

zapłacić J. P. kwotę 37.201,42 zł z ustawowymi odsetkami. Sąd Rejonowy, jak

wynika z jego uzasadnienia, zobowiązując, na podstawie art. 72 § 2 k.k.,

oskarżonego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem przez zapłatę na

rzecz pokrzywdzonego kwoty 37.201,42 zł miał na uwadze, że powyższa należność

zasądzona została przywołanym wyżej prawomocnym nakazem zapłaty.

Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wydał zaś z tego względu, aby oskarżony

podjął realne próby naprawienia wyrządzonej pokrzywdzonemu szkody z uwagi na

możliwość zarządzenia wykonania orzeczonej wobec niego kary.

Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że o roszczeniu J. P., wynikającym

z popełnienia przestępstwa na jego szkodę przypisanego P. P., prawomocnie już

orzeczono w rozumieniu art. 415 § 5 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30

czerwca 2015 r.). W takiej sytuacji Sąd Rejonowy wadliwie – z naruszeniem

powyższego przepisu - zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody

wyrządzonej przestępstwem. Zauważyć bowiem trzeba, że ratio legis tzw. klauzuli

antykumulacyjnej jest konieczność uniknięcia wielu tytułów wykonawczych

dotyczących tego samego roszczenia. Do takiej sytuacji doprowadziło zaś

omawiane rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego. W tym kontekście wadliwa jest też

przywołana wcześniej argumentacja przedstawiona przez ten Sąd na uzasadnienie

przyjętego stanowiska. Znaczenia prawnego, mając na uwadze wskazane

brzmienie art. 415 § 5 k.p.k., nie może mieć również okoliczność, że egzekucja

4

prowadzona względem oskarżonego okazała się bezskuteczna. Jak przyjmuje się

trafnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, na gruncie tego przepisu nie ma

znaczenia, czy roszczenie zasądzone w postępowaniu cywilnym zostało skutecznie

wyegzekwowane (zob. np. wyrok SN z dnia 7 maja 2013 r., II KK 268/12, LEX nr

1313135).

W związku z wniesieniem apelacji na korzyść oskarżonego co do winy, Sąd

odwoławczy nie był związany postawionymi zarzutami i powinien rozpoznać sprawę

w granicach zaskarżenia pod kątem każdego z uchybień wymienionych w art. 438

k.p.k. (por. postanowienie SN z dnia 16 listopada 2009 r., IV KK 101/09, OSNKW

2010, nr 1, poz. 8). Ponadto zauważyć należy, że choć w apelacji obrońca nie

postawił zarzutu naruszenia art. 415 § 5 k.p.k., to we wniosku odwoławczym

domagał się uchylenia pkt 3 zaskarżonego wyroku, który zawierał rozstrzygnięcie o

obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Pomimo wynikającej z

dyspozycji art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 447 § 1 k.p.k. powinności, wskazywanego

tu uchybienia nie dostrzegł podczas kontroli odwoławczej Sąd drugiej instancji,

utrzymując w mocy rozstrzygnięcie Sądu meriti. Rację ma więc Prokurator

Generalny, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego, jak i utrzymany nim w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w zaskarżonej części zostały wydane z rażącym

naruszeniem art. 415 § 5 k.p.k. w jego wcześniejszym brzmieniu.

Z uwagi na stwierdzenie powyższego naruszenia oraz niewątpliwy jego

istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, należało uchylić zaskarżony kasacją wyrok

oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej

zobowiązania skazanego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem.

Wyeliminowanie zaistniałego naruszenia nastąpi już przez wskazane wyżej

uchylenie zapadłych rozstrzygnięć. Nie zachodzi więc w tej sytuacji potrzeba

wydawania jakiegokolwiek orzeczenia następczego w omawianym zakresie.

Orzeczenie o wydatkach związanych z kasacją Prokuratora Generalnego

oparto na podstawie art. 638 k.p.k.

Z tych wszystkich względów, orzeczono jak w wyroku.

kc