V KK 380/15

Sygn. akt V KK 380/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Jarosław Matras

Protokolant Barbara Kobrzyńska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika,

w sprawie J. P. i L. C.

oskarżonych z art. 79 pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1994r. o rachunkowości

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 stycznia 2016 r.,

kasacji, wniesionych na niekorzyść w stosunku do oskarżonych przez prokuratora,

od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 30 czerwca 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w S.

z dnia 4 grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w zakresie zawartego w pkt I

orzeczenia o zmianie wyroku Sądu Rejonowego przez

uniewinnienie J. P. i L. C. od popełnienia czynów

kwalifikowanych z art. 79 pkt 4 ustawy o rachunkowości i

przekazuje sprawę w tej części Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

J. P. i L. C. zostali oskarżeni o popełnienie przestępstw z art. 79 pkt 4 ustawy

z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, polegających na tym, że działając

wbrew przepisom tej ustawy, jako prezesi „W.” spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w S., będąc zobowiązanymi do poddania badaniu

przez biegłego rewidenta, a następnie do złożenia w terminie do 15 lipca każdego

kolejnego roku w Sądzie Rejonowym w XIII Wydziale Gospodarczym Krajowego

Rejestru Sądowego rocznego sprawozdania finansowego i sprawozdania z

działalności tej spółki, nie złożyli tych sprawozdań.

W akcie oskarżenia zarzucono J. P. popełnienie dwóch tak opisanych

czynów odnoszących się do niewypełnienia wskazanego wyżej obowiązku w latach

2010 i 2011, a L. C. popełnienie dwóch analogicznych czynów związanych z

niezłożeniem sprawozdań w latach 2012 i 2013, a więc w okresie, w którym każde

z nich kolejno pełniło funkcję prezesa spółki „W”.

Po rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy wyrokiem z 4 grudnia 2014 r., , na

podstawie art. 66 § 1 k.k. i art. 67 § 1 k.k. umorzył warunkowo postępowanie karne

prowadzone przeciwko J. P. (także o dwa inne czyny z art. 79 pkt 2 tej samej

ustawy) na okres 2 lat próby, a L. C. uznał za winnego popełnienia zarzuconych mu

dwóch czynów i na podstawie art. 79 pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o

rachunkowości (Dz.U. z 2013 r., poz. 1203 ze zm. – w dalszym tekście u.r.)

wymierzył mu za każdy z nich kary grzywny w wysokości 30 stawek dziennych po

10 zł każda. Skazał nadto L. C. za dwa inne zarzucone mu w akcie oskarżenia

czyny kwalifikowane z art. 79 pkt 2 u. r. na kary grzywny po 50 stawek dziennych –

po 10 zł każda. Na podstawie art. 85 k.k. Sąd Rejonowy wymierzył mu łączną karę

grzywny w wysokości 100 stawek po 10 zł każda.

Obrońca obojga oskarżonych wniósł apelację od tego wyroku. Podniósł

zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający

wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, iż czyny popełnione przez

oskarżonych cechowała umyślność z zamiarem ewentualnym, podczas gdy

prawidłowa kwalifikacja winna prowadzić do uznania, że czyny zostały popełnione

nieumyślnie. Skarżący wnosił o zmianę wyroku przez uniewinnienie oskarżonych

od popełnienia zarzuconych im czynów.

3

Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy wyrokiem z 30 czerwca 2015 r.,

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił oboje oskarżonych od

popełnienia zarzuconych im czynów kwalifikowanych z art. 79 pkt 4 ustawy o

rachunkowości.

W kasacji od prawomocnego wyroku wniesionej na niekorzyść w zakresie

uniewinniającym oskarżonych Prokurator Okręgowy zarzucił rażące naruszenie

przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na jego treść, tj. art. 79 pkt 4

w zw. z art. 69 ust. 1 u.r. przez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do

przyjęcia, że prezes spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który w ustawowym

terminie nie złożył we właściwym rejestrze rocznego sprawozdania finansowego

oraz sprawozdania z działalności spółki nie wypełnia znamion czynu opisanego w

art. 79 pkt 4 u. r., jeżeli nie był ustawowo zobowiązany do poddania sprawozdania

finansowego badaniom biegłego rewidenta, podczas gdy z art. 69 ust. 1 tejże

ustawy wynika, że obowiązek złożenia we właściwym rejestrze sądowym

sprawozdania finansowego, a także sprawozdania z działalności spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością jest niezależny od tego, czy istnieje obowiązek

uzyskania opinii rewidenta, czy nie, w konsekwencji czego doszło do niezasadnego

uniewinnienia obojga oskarżonych. W konkluzji Prokurator Okręgowy wniósł o

uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzut kasacji jest zasadny. W jego uzasadnieniu skarżący trafnie zauważył,

że dokonując zmiany wyroku i uniewinniając oskarżonych od popełnienia czynów z

art. 79 pkt 4 u.r., Sąd Okręgowy kierował się tym tylko, że na oskarżonych nie

ciążył obowiązek poddawania badaniu rocznych sprawozdań finansowych przez

biegłego rewidenta. Sąd ten uznał, że skoro nie było podstaw do zarzucenia

oskarżonemu zaniechania tej konkretnej czynności, to tym samym czyny

oskarżonych nie wypełniły znamion występku określonego w art. 79 pkt 4 u.r.

Stanowisko Sądu odwoławczego byłoby trafne wtedy, gdyby niepoddanie

rocznych sprawozdań finansowych badaniu przez biegłego rewidenta, stanowiło

warunek odpowiedzialności karnej za występek z art. 79 pkt 4 u.r. Przepis ten

stanowi, że kto wbrew przepisom ustawy nie składa sprawozdania finansowego,

4

skonsolidowanego sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności,

sprawozdania z działalności grupy kapitałowej, sprawozdania z płatności na rzecz

administracji publicznej, skonsolidowanego sprawozdania z płatności na rzecz

administracji publicznej we właściwym rejestrze sądowym – podlega grzywnie albo

karze ograniczenia wolności (podkreślenia SN). Brzmienie przepisu in principio

wskazuje, że zawarta w nim norma sankcjonowana ma charakter blankietowy w

zakresie zawartym w sformułowaniu „wbrew przepisom ustawy”, odsyłającym do

innych unormowań, w których określa się w jakich warunkach podmiot typu

przestępstwa jest zobowiązany do złożenia wymienionych sprawozdań. Kwestie te

reguluje art. 69 u. r. Nakazuje się w nim wszystkim kierownikom jednostek objętych

normowaniem ustawy składanie w rejestrze sądowym rocznego sprawozdania

finansowego, a kierownikom spółek kapitałowych, do których należą spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością, także sprawozdań z działalności jednostki.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 u.r. kierownikiem jednostki funkcjonującej w formie

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest prezes zarządu. Oznacza to w

realiach sprawy, że oskarżeni byli adresatami obowiązku określonego art. 69 u.r., a

więc potencjalnie pozostawali w kręgu podmiotów występku określonego w art. 79

ust. 4 u.r.

Należy podkreślić, podzielając wywód autora kasacji, że powinność składania

sprawozdania finansowego nie zawsze wiąże się z koniecznością uprzedniego

poddania ich badaniu przez biegłego rewidenta. Dotyczy to tylko osób kierujących

jednostkami wymienionymi w art. 64 u.r. Nie ma wśród nich prezesów spółek z

ograniczoną odpowiedzialnością (T. Cebrowska, [w:] Ustawa o rachunkowości.

Komentarz pod red. T. Kiziukiewicz, Warszawa 2011, s. 692-693). Stąd też

niepoddanie rocznego sprawozdania finansowego badaniu przez biegłego

rewidenta jest okolicznością nieistotną z punktu widzenia przesłanek pociągnięcia

do odpowiedzialności karnej osoby kierującej spółką z ograniczoną

odpowiedzialnością za niezłożenie sprawozdania finansowego w rejestrze

sądowym. Zamieszczenie w zarzutach aktu oskarżenia sformułowań, jakoby

oskarżeni dopuścili się zarzuconych im przestępstw, będąc zobowiązanymi do

poddania sprawozdań badaniu przez biegłego rewidenta rozmijało się ze stanem

prawnym, który ich obowiązywał. Wobec tego samo trafne stwierdzenie przez Sąd

5

odwoławczy, że oskarżeni nie należą do kręgu podmiotów zobowiązanych do

poddania sprawozdań finansowych badaniu przez biegłego rewidenta nie było

wystarczające do uwolnienia ich od odpowiedzialności karnej z art. 79 pkt 4 u.r. w

sytuacji, gdy bezspornie ustalono, iż nie wykonali obowiązku, o którym mowa w tym

przepisie, gdyż nie złożyli sprawozdań finansowych i sprawozdań z działalności

spółki w kolejnych latach kalendarzowych. Zaniechania te wypełniały w całości

znamiona strony przedmiotowej zarzuconego im przestępstwa.

W uzasadnieniu kasacji skarżący trafnie zauważył, że rozdzielne

unormowanie obowiązków złożenia sprawozdania finansowego i opinii biegłego

rewidenta znajduje potwierdzenie także w przepisach ustawy z dnia 20 sierpnia

1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U., 2015.1142). W art. 40 tej ustawy

systematyzuje się te powinności w odrębnych punktach 2 i 3, przy czym w pkt 3

nakazuje się wpisanie do rejestru wzmianki o złożeniu opinii biegłego rewidenta,

jeżeli sprawozdanie podlegało obowiązkowi badania przez biegłego na podstawie

przepisów ustawy o rachunkowości. Tak więc i z tych uregulowań wynika, że

obowiązek złożenia sprawozdania finansowego jest niezależny od obowiązku

poddania go opinii biegłego rewidenta.

W konkluzji należy potwierdzić zasadność zarzutu kasacji wytykającego, że

przy wydaniu prawomocnego wyroku przez Sąd odwoławczy doszło do rażącego

naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 79 pkt 4 u.r. przez jego błędną

wykładnię. Przejawiło się ono w błędnym interpretowaniu tego przepisu przez

przyjęcie, że niezłożenie w rejestrze sądowym sprawozdania finansowego wypełnia

znamię strony przedmiotowej typizowanego w wymienionym przepisie

przestępstwa wtedy tylko, gdy kierownik jednostki (w tym wypadku prezes spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością) miał obowiązek poddania sprawozdania badaniu

przez biegłego rewidenta. Wykazano wyżej, że obowiązek złożenia sprawozdania

finansowego w rejestrze sądowym jest niezależny od tego, czy podlegało ono

uprzedniemu badaniu przez biegłego rewidenta.

Z wszystkich tych względów, w uwzględnieniu wniosku kasacji Sąd Najwyższy

uchylił wyrok Sądu drugiej instancji w części uniewinniającej oskarżonych od

popełnienia występków z art. 79 pkt 4 u.r. i przekazał sprawę w tym zakresie do

ponownego rozpoznania w drugiej instancji. W myśl art. 442 § 3 k.p.k. Sąd

6

Okręgowy przy ponownym rozpoznaniu apelacji będzie związany powyższymi

zapatrywaniami prawnymi co do wykładni warunków odpowiedzialności za czyn z

art. 79 pkt. 4 u.r.

KC