II CSK 37/15

Sygn. akt II CSK 37/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa K. C.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji

Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 13 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 sierpnia 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony

pozwanej kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

P. - na podstawie którego zasądzona została od pozwanego Towarzystwa

Ubezpieczeń i Reasekuracji spółki akcyjnej na rzecz powoda K. C. kwota 88.700 zł

tytułem odszkodowania za szkodę poniesioną wskutek kradzieży samochodu - w

ten sposób, że powództwo oddalił.

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że powód, jako leasingobiorca

samochodu BMW nr rej. […] zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia autocasco.

Strona pozwana, odmawiając wypłaty odszkodowania z tytułu szkody powstałej

wskutek kradzieży tego samochodu w dniu 28 marca 2013 r. w P., wskazała, że

powód, powiadamiając ją o kradzieży samochodu przekazał tylko jeden komplet

kluczyków zamiast dwóch i nie poinformował o kradzieży drugiego kompletu

kluczyków, a ponadto, mimo kradzieży kluczyków, nie wymienił wkładek w zamkach

samochodu.

Sąd Okręgowy, uwzględniając powództwo, dał wiarę zeznaniom

powoda i jego żony, którzy wyjaśnili, że drugi komplet kluczyków przypuszczalnie

był w torbie, pozostawionej w barze w B., dokąd pojechali samochodem.

Samochód skradziony został w P. kilka dni po powrocie z B. O zaginięciu torby

nikogo nie informowali. Sąd Okręgowy uznał, że zachowaniu powoda nie można

przypisać rażącego niedbalstwa, albowiem „do kradzieży kluczyków oraz

samochodu powód nie przyczynił się w sposób zawiniony”.

Sąd Apelacyjny, zmieniając wyrok Sądu Okręgowego przez oddalenie

powództwa stwierdził, że kradzieży samochodu dokonano na skutek rażącego

niedbalstwa powoda, który w sposób nienależyty zabezpieczył kluczyki

od samochodu.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku powód zarzucił naruszenie art. 3851

§ 1 k.c. w zw. z § 9 ust. 18 pkt 5 o.w.u. w zw. z art. 805 § 1 k.c. przez jego

niezastosowanie w sytuacji gdy postanowienie § 9 ust. 18 pkt 5 o.w.u. stanowi

niedozwoloną klauzulę umowną o treści tożsamej jak klauzula wpisana do rejestru

postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone prowadzonego przez

3

Prezesa UOKiK na podstawie art. 47945

§ 2 k.p.c., a także naruszenie art. 827 § 1

k.c. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 17 lit. b o.w.u. przez jego zastosowanie w sytuacji,

gdy utrata kluczyków od samochodu nastąpiła w okolicznościach wypełniających

znamiona przestępstwa kradzieży określonego w art. 278 k.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art.3851

§ 1 k.c. przez jego niezastosowanie, który

zdaniem skarżącego powinien zostać zastosowany w odniesieniu do § 9 ust. 18

pkt 5 o.w.u. w związku z art. 805 k.c., należało uznać za bezzasadny. Skarżący

uzasadniając ten zarzut podniósł, że „Sąd Apelacyjny, oddalając powództwo

wskazał na zapis § 9 ust. 18 pkt 5 o.w.u. ….”. Wbrew temu twierdzeniu Sąd

Apelacyjny, uznając powództwo za bezzasadne, nie odwołał się do postanowień

§ 9 ust.18 pkt 5 o.w.u., które dotyczą zasad ustalania i wypłaty odszkodowań

(w żadnym fragmencie uzasadnienia wyroku § 9 ust. 18 pkt 5 o.w.u. nie został

powołany), lecz powołał art. 827 § 1 k.c. i § 4 ust. 1 pkt 17b o.w.u. Należy ponadto

podnieść, że klauzula abuzywna – w świetle uchwały siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 (dotychczas nie publ.) -

dotyczy konkretnego przedsiębiorcy, stosującego niedozwolone postanowienia

umowne. Jeżeli więc Sąd wydał wyrok, w którym stwierdził, że postanowienie

stosowane przez konkretnego przedsiębiorcę jest niedozwolone i zostało ono

wpisane do rejestru, to dotyczy ono tylko tego przedsiębiorcy i nieograniczonej

liczby konsumentów, nie dotyczy natomiast innych przedsiębiorców. Powoływanie

się przez skarżącego na abuzywność postanowień umownych, notabene

niestosowanych przez Sąd Apelacyjny, na etapie postępowania kasacyjnego

ze wskazaniem orzeczeń niedotyczących strony pozwanej, nie mogło więc odnieść

skutku.

Powództwo oddalono na podstawie art.827 § 1 k.c. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 17b

o.w.u. Zgodnie z art. 827 § 1 k.c. ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności,

jeżeli ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie; w razie rażącego niedbalstwa

odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia

stanowią inaczej lub zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach

względom słuszności. Postanowienie zawarte w § 4 ust. 1 pkt 17b o.w.u. stanowi

4

z kolei, że ubezpieczyciel nie odpowiada za szkodę wskutek kradzieży w przypadku

nienależytego zabezpieczenia kluczyków lub sterowników służących do otwarcia

lub uruchomienia pojazdu przez pozostawienie lub przechowywanie ich w miejscu,

w którym mają do nich dostęp osoby nieupoważnione przez ubezpieczonego

do korzystania z pojazdu i zaginięcia w/w przedmiotów, z wyłączeniem kradzieży

dokonanej z użyciem przemocy określonej w art. 280 k.k. (rozbój).

Jest okolicznością bezsporną, że kradzieży torby, w której - według

przypuszczeń powoda - znajdowały się kluczyki do samochodu a także kradzieży

samochodu, nie dokonano z użyciem przemocy (rozboju), obszerne zatem

rozważania przedstawione w skardze kasacyjnej z powołaniem się na orzecznictwo

Sądu Najwyższego, dotyczące pojęcia „rażącego niedbalstwa” w rozumieniu

art. 827 k.c. w kontekście kradzieży tych rzeczy z użyciem przemocy, nie mogły być

uznane za przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy. Kradzieży dokonano

w okolicznościach wypełniających znamiona przestępstwa określonego w art. 278

k.k. (zabór cudzej rzeczy w celu przywłaszczenia). Istota sprawy - w świetle

pozostałych zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej - sprowadzała się zatem

do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy utrata kluczyków do samochodu,

umożliwiająca kradzież samochodu nastąpiła na skutek rażącego niedbalstwa

ubezpieczonego, i czy w świetle okoliczności sprawy odmowa wypłaty

odszkodowania była uzasadniona (art. 827 in fine k.c. oraz § 4 ust. 2 o.w.u.).

Rozważając to zagadnienie należało odrzucić zaprezentowane w skardze

kasacyjnej stanowisko, że nie było podstaw do stosowania art. 827 § 1 k.c. oraz § 4

ust. 1 pkt 17b o.w.u. „w sytuacji, gdy utrata kluczyków służących do otwarcia drzwi

i uruchomienia pojazdu nastąpiła w okolicznościach wypełniających znamiona

przestępstwa kradzieży określonego w art. 278 k.k.”, a także stwierdzenia,

że „utrata rzeczy na skutek kradzieży sama przez się wyklucza możliwość

przyjęcia, że pokrzywdzony (właściciel rzeczy) zachował się w sposób rażąco

niedbały”. Taki pogląd jest o tyle oryginalny, bowiem pozostaje w opozycji

do powszechnie prezentowanego w doktrynie i judykaturze. Ocenę,

czy zachowanie poszkodowanego powoda cechowało rażące niedbalstwo należało

przeprowadzić także w sytuacji, gdy doszło do kradzieży samochodu, i Sąd

Apelacyjny to uczynił, analizując okoliczności, w jakich przechowywane były

5

kluczyki do samochodu oraz w jakich nastąpiła utrata torby z tymi kluczykami. Sąd

Apelacyjny przypisując powodowi rażące niedbalstwo uzasadnił tę ocenę

szczegółową analizą tych okoliczności. W starannie sporządzonym uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku wskazano na wszystkie rażące zaniedbania powoda

odnoszące się do sposobu przechowywania kluczyków do samochodu oraz kontroli

nad nimi, a także dotyczące rażących zaniedbań przy utracie torby, w której

kluczyki miały się znajdować.

W świetle art. 827 § 1 k.c. rażące niedbalstwo ubezpieczającego nie jest –

jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej – przesłanką zwalniającą

ubezpieczyciela od odpowiedzialności, lecz pozwalającą na odmowę zapłaty

odszkodowania. Skoro Sąd Apelacyjny dokonał weryfikacji tej odmowy, uznając

trafnie, że w świetle przeanalizowanych okoliczności poprzedzających kradzież była

ona usprawiedliwiona, skargę kasacyjną, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw,

należało oddalić (art. 39814

k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

eb