II UK 13/15

Sygn. akt II UK 13/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku M. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę pomostową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 sierpnia 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2014 r. Sąd Apelacyjny, na skutek apelacji

pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku M. B. o

emeryturę pomostową, zmienił (w pkt 1) wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 26 września 2012 r. i oddalił odwołanie

wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 8 lutego 2012 r., którą

2

odmówiono mu ustalenia prawa do dochodzonego świadczenia, wskazując, że nie

udokumentował on wykonywania pracy w warunkach szczególnych przez co

najmniej 10 lat.

W sprawie ustalono, że wnioskodawca (urodzony 9 listopada 1956 r.), w dniu

27 grudnia 2011 r., złożył wniosek o przyznanie emerytury pomostowej, legitymując

się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 31 lat, 10 miesięcy i 2 dni.

Organ rentowy odmówił wnioskodawcy ustalenia prawa do świadczenia, wskazując,

że nie udokumentował on wykonywania co najmniej 10 lat pracy w warunkach

szczególnych, a jedynie 8 lat, 9 miesięcy i 26 dni. Organ rentowy nie zaliczył do

pracy w warunkach szczególnych okresów pracy zawartych za pośrednictwem

Morskiej Agencji spółka z o.o. u armatorów zagranicznych w okresach: od dnia 31

sierpnia 1982 r. do dnia 11 września 1983 r. oraz od dnia 9 listopada 1985 r. do

dnia 15 listopada 1986 r. na stanowisku mechanika chłodni. Według

zaświadczenia, wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał

pracę na statkach morskich jako pracownik wpisany na listę członków załogi

statków morskich u armatora zagranicznego. W powyższych okresach z tytułu

zatrudnienia za ubezpieczonego odprowadzano składki na ubezpieczenia

społeczne. W ocenie organu rentowego, brak możliwości zaliczenia,

przypadających przed dniem 1 stycznia 2009 r. okresów pracy polskiego marynarza

u armatora zagranicznego, do której został skierowany przez firmę, nie będącą jego

bezpośrednim pracodawcą, jeśli marynarz nie był związany stosunkiem pracy z

firmą kierującą go do pracy za granicą. Firmy tej nie można również uznać za

płatnika składek, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o

emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 965 ze zm.) oraz,

w związku z tym, za podmiot uprawniony do wystawiania zaświadczeń na

podstawie art. 51 tej ustawy. Ponadto w ocenie organu rentowego, z zaświadczeń

przedstawionych przez wnioskodawcę nie wynika, by w trakcie kontraktów, był on

zatrudniony jako rybak morski.

Wyrokiem z dnia 26 września 2012 r., Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G. zmienił – uwzględniając odwołanie wnioskodawcy -

decyzję organu rentowego i przyznał odwołującemu się prawo do emerytury

pomostowej od dnia 1 grudnia 2011 r. w oparciu o art. 8 pkt 2 i art. 49 ustawy o

3

emeryturach pomostowych. Sąd Okręgowy uznał, że brak podstaw do różnicowania

sytuacji prawnej pracowników tylko ze względu na miejsce świadczenia pracy, a

skoro przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, potwierdziło że

okresami zatrudnienia wnioskodawcy wykonywanymi w szczególnych warunkach

były także okresy pracy od dnia 31 sierpnia 1982 r. do dnia 11 września 1983 r.

oraz od dnia 9 listopada 1985 r. do dnia 15 listopada 1986 r., które - wraz z

okresem uznanym przez organ rentowy - przekraczają wymagane 10 lat pracy w

szczególnych warunkach, został spełniony warunek konieczny do przyznania

dochodzonego świadczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wnioskodawca we

wskazanych okresach zatrudnienia, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

wykonywał prace wymienione w punkcie 22 załącznika nr 1 do ustawy o

emeryturach pomostowych - prace rybaków morskich. Fakt ten potwierdzają

dowody w postaci umów zawartych za pośrednictwem M. Sp. z o.o. w G., umowy

o pracę, oraz zaświadczenie M. Sp. z o.o. z dnia 1 czerwca 2012 r.

Wyrokiem z dnia 28 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu

rentowego od powyższego wyroku, wskazując w uzasadnieniu, że skoro art. 2 pkt 2

ustawy o emeryturach pomostowych, definiuje pojęcie płatnika składek na Fundusz

Emerytur Pomostowych na potrzeby ich poboru, a obowiązek składkowy powstał od

dnia 1 stycznia 2009 r., to błędne jest stanowisko organu rentowego, iż przepis ten

ma zastosowanie do kwalifikacji pracy w warunkach szczególnych przypadającej

przed dniem 1 stycznia 2009 r. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku apelującego, nie

zachodziły również przesłanki do kwestionowania pracowniczego charakteru

zatrudnienia wnioskodawcy w spornych okresach, podzielając w pełni stanowisko

Sądu Najwyższego, zgodnie z którym zaliczenie do okresu pracy w szczególnych

warunkach, okresów wykonywania pracy za granicą u zagranicznych pracodawców

prac wymienionych w wykazach stanowiących załączniki do ustawy o emeryturach

pomostowych, zależy od uznania tych okresów za okresy składkowe (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 5 marca 2003 r. II UK 196/02, OSNP 2004 nr 8, poz. 144 oraz

z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 5/10, niepublikowany). Sąd drugiej instancji wskazał

również, że z treści zaświadczenia z dnia 11 kwietnia 2012 r. wynikało, że

wnioskodawca zatrudniony za pośrednictwem Morskiej Agencji (od dnia 1 listopada

1991 r. Morskiej Agencji Sp. z o.o.) u armatorów zagranicznych w systemie

4

kontraktowym w okresach: od dnia 31 sierpnia 1982 r. do dnia 11 września 1983 r.

na statku w/v „ A.” na stanowisku mechanika chłodni, od dnia 30 marca 1984 r. do

dnia 1 czerwca 1984 r. na statku m/v „D.” na stanowisku marynarza i od dnia 9

listopada 1985 r. do dnia 15 listopada 1986 r. na statku m/v „K.” na stanowisku

mechanika chłodni, stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał prace w

szczególnych warunkach na statkach morskich w żegludze międzynarodowej - jako

pracownik wpisany na listę członków załóg tych statków, a zatem pracę

wymienioną w poz. 4, działu VIII, wykazu A, stanowiącego załącznik do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) oraz zgodnie z wykazem

stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu

Gospodarki Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w

szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej (Dz.Urz.

Urzędu Gospodarki Morskiej nr 3, poz. 26, zwanego dalej zarządzeniem).

Jednocześnie prace na statkach żeglugi morskiej figurują pod pkt 23 wykazu prac w

szczególnych warunkach, stanowiącego załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach

pomostowych. Natomiast w zaświadczeniu z dnia 1 czerwca 2012 r. dotyczącym

tych samych okresów zatrudnienia wnioskodawcy, Morska Agencja Sp. z o.o.

wskazała, że wnioskodawca był zatrudniony za pośrednictwem M. w G. u

armatorów zagranicznych w systemie kontraktowym i wykonywał stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy, pracę w szczególnych warunkach wymienioną w poz. 4,

działu IV, wykazu B, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. jako pracownik wpisany na listę członków załogi statków w

okresach od dnia 31 sierpnia 1982 r. do dnia 11 września 1983 r. i od dnia 9

listopada 1985 r. do dnia 15 listopada 1986 r. w charakterze mechanika chłodni

jako rybak morski. Natomiast okres zatrudnienia za pośrednictwem M. od dnia 30

marca 1984 r. do dnia 1 czerwca 1984 r. na statku handlowym „D.” w charakterze

marynarza, określono jako wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu, pracę w

szczególnych warunkach, wskazaną w rozporządzeniu w sprawie wieku

emerytalnego w pkt 4, działu VIII, wykazu A, co odpowiada pracy w szczególnych

warunkach wymienionej w pkt 23 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach

5

pomostowych. Sąd Apelacyjny uznał także, że wnioskodawca zaliczał się do grupy

pracowników mechanicznych i nie brał czynnego udziału w łowieniu ryb.

Wykonywał prace mechaniczne związane z procesem zamrażania ryb, polegające

na obsłudze i konserwacji urządzeń chłodniczych. Pracując w tych okresach u

pracodawców zagranicznych pracował na takich samych statkach-przetwórniach

jak w Przedsiębiorstwie „D.”, wykonując takie same czynności. Wobec powyższego

Sąd drugiej instancji uznał, że wnioskodawca wykonywał w tych okresach pracę na

stanowiskach w dziale służby mechanicznej, które nie stanowią pracy na

stanowisku rybaka morskiego, lecz podlegają zakwalifikowaniu do prac rybaków

morskich, powołując się w tej mierze na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja

2011 r., II UK 356/10 (niepublikowany).

Na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego, wyrokiem z dnia 14 maja

2014 r., II UK 460/13, (OSNP 2015 nr 4, poz. 55), Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd

Najwyższy wskazał, że warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę

pomostową w świetle art. 4 i 49 ustawy, jest legitymowanie się określonym stażem

pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu

ustawy o emeryturach pomostowych lub dotychczasowych przepisów) oraz

kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy, a więc po 1

stycznia 2009 r. W przypadku, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie nie

kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze i

legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy „szczególnej” według

poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do „nowego”

świadczenia jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres prac) można

kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś

obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy) lub o szczególnym charakterze

(art. 3 ust. 3 ustawy). W ustalonym stanie faktycznym sprawy, wnioskodawca,

mający ukończone 55 lat życia, niespornie spełniał przesłanki o jakich mowa w art.

4 pkt 1, 4, 5 i 7 ustawy o emeryturach pomostowych. Kwestia oceny spełnienia

przez niego warunku określonego w art. 8 pkt 2 w związku z art. 49 tej ustawy

wymagała natomiast dokonania wykładni pojęcia prac rybaków morskich, użytego

6

w punkcie 22 załącznika nr 1 do ustawy, a w szczególności rozważenia, czy

rozciąga się ono również na pracę mechanika chłodni, którą to pracę wykonywał

wnioskodawca we wskazanych wyżej okresach. Ustawa o emeryturach

pomostowych nie zawiera definicji prac rybaków morskich. Jednak, mając na

uwadze konieczność ustalenia zakresu pojęcia pracy rybaka morskiego, w

wypadku kwalifikacji pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, jeżeli zachodzą wątpliwości co do charakteru

wykonywanej pracy, konieczne jest posłużenie się resortowym wykazem stanowisk

pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, tym bardziej

gdy dany rodzaj prac został wymieniony w obu wykazach załącznika do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. W przypadku prac rybaków

morskich, dla ustalenia, jakiego rodzaju prace ustawodawca zaliczył do

poszczególnych wykazów, konieczne jest posłużenie się resortowymi wykazami

stanowisk. Odwołując się zatem do treści zarządzenia, w tym do jego załącznika

zawierającego szczegółowe wykazy prac w szczególnych warunkach, zauważyć

należy, że za prace rybaków morskich zaliczone do wykazu A załącznika do

zarządzenia uznane zostały prace wykonywane na wszystkich stanowiskach

zajmowanych przez pracowników wpisanych na listę członków załogi statku,

niezależnie od zatrudniającego ich podmiotu (wykaz A, dział VIII, poz. 9, pkt 1

zarządzenia), natomiast za prace rybaków morskich wymienione w wykazie B

załącznika do rozporządzenia uznane zostały prace wykonywane nie tylko w

określonych podmiotach, ale również wyłącznie na stanowiskach wymienionych w

wykazie B, dziale IV, poz. 4 pkt 1-19 zarządzenia. Najogólniej ujmując, do wykazu

B zostały zaliczone prace rybaków morskich w służbie pokładowej, a do wykazu A

prace rybaków morskich w służbie mechanicznej, zgodnie z podziałem

wynikającym z § 58 i § 62 ust. 1 i § 64 ust. 3 rozporządzenia Ministra Żeglugi z dnia

30 października 1971 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych członków załóg polskich

statków morskich (Dz.U. Nr 33, poz. 299 ze zm.), w § 54, 58 i 61 ust. 3

rozporządzenie Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 17

sierpnia 1983 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych członków polskich statków

morskich (Dz.U. Nr 52, poz. 232 ze zm.), w § 26, 27, 30 i 31 rozporządzenie z dnia

23 maja 1992 r. Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie kwalifikacji

7

zawodowych i składu załóg polskich statków morskich (Dz.U. Nr 49, poz. 227 ze

zm.) oraz § 38 i § 49 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z

dnia 24 sierpnia 2000 r. w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych, pełnienia

wacht oraz składu załóg statków morskich o polskiej przynależności (Dz.U. Nr 105,

poz. 1117). Oceniając powyższą regulację w aspekcie prawa do emerytury z tytułu

pracy w warunkach szczególnych, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 maja 2011 r.,

II UK 356/10 (niepublikowany) wyraził trafny pogląd, że w świetle omówionych

przepisów nie można utożsamiać wszystkich prac rybaków morskich z pracą na

stanowisku rybaka morskiego ujętą w wykazie B załącznika do rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Wynika z tego, że wykaz B dotyczy prac

niewymienionych w wykazie A, zaś prace zaliczone do obu tych wykazów nie mogą

być traktowane zamiennie. Natomiast w taki właśnie zamienny sposób

potraktowano okresy pracy wnioskodawcy w przedstawionych zaświadczeniach z

dnia 11 kwietnia 2012 r. oraz z dnia 1 czerwca 2012 r. wystawionych przez MAG.

W ocenie Sądu Najwyższego zarządzenie resortowe (zarządzenie nr 24 Ministra

Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac

wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki

morskiej) uznaje za prace rybaków morskich, zaliczone do wykazu A załącznika do

rozporządzenia, prace wykonywane na wszystkich stanowiskach zajmowanych

przez pracowników wpisanych na listę członków załogi statku, niezależnie od

zatrudniającego ich podmiotu (wykaz A, dział VIII, poz. 9, pkt 1 zarządzenia),

natomiast za prace rybaków morskich wymienione w wykazie B załącznika do

rozporządzenia - prace wykonywane nie tylko w określonych podmiotach, ale - co

istotniejsze - wyłącznie na stanowiskach wymienionych w wykazie B, dziale IV, poz.

4 pkt 1-19 zarządzenia. Wobec powyższego należało uznać, że wnioskodawca,

pracując na stanowisku mechanika chłodni, wykonywał prace zakwalifikowane, jako

prace rybaków morskich, wymienione w wykazie A dziale VIII pod pozycją 9

załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz

zarządzenia.

Rozpoznając sprawę ponownie, wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2014 r. Sąd

Apelacyjny, zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie wnioskodawcy. W

uzasadnieniu wyroku, przytaczając szeroko uzasadnienie wyroku Sądu

8

Najwyższego z dnia 14 maja 2014 r., II UK 460/13, Sąd drugiej instancji uznał, że

zróżnicowanie kwalifikacji do uprawnień emerytalnych z tytułu pracy w warunkach

szczególnych w zależności od wykonywania pracy rybaka morskiego ujętej w

wykazie A lub B załącznika do tego rozporządzenia ma bezpośrednie i

przesądzające znaczenie dla oceny nabycia prawa do emerytury pomostowej przez

wnioskodawcę, bowiem wykonywanie pracy rybaka morskiego, wymienionej w

wykazie A załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., nie stanowi

wykonywania pracy rybaka morskiego w rozumieniu przepisów ustawy o

emeryturach pomostowych. Przemawiają za tym określone w art. 8 ustawy o

emeryturach pomostowych przesłanki nabycia prawa do tego świadczenia

(tożsame z warunkami nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach

szczególnych wymienionymi w § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r.). Nie ulega wątpliwości, biorąc pod uwagę art. 3 ust. 7 ustawy o

emeryturach pomostowych, że przesłankę posiadania przez wnioskodawcę, co

najmniej 10-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym

charakterze analizować należy przez pryzmat przepisów art. 3 ust. 1 ustawy o

emeryturach pomostowych, jak i (w stosunku do okresów przypadających przed

dniem wejścia w życie tej ustawy) art. 32 i 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst; Dz.U.

z 2015 r., poz. 748 ze zm.) i w konsekwencji za prace rybaków morskich uznawać

jedynie prace rybaków wymienionych w wykazie B załącznika do cytowanego

rozporządzenia. W okolicznościach sprawy, należy w związku z tym uznać, że

wnioskodawca, gdy chodzi o prace wymienione w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy

pomostowej, nie legitymuje się 10-letnim okresem pracy w szczególnych

warunkach określonej w wykazie B, dziale IV, poz. 4, a jeśli chodzi o prace

wskazane w pkt 23 załącznika nr 1 nie spełnił warunku wieku - ukończenia 60 lat

oraz wykazanie 15 letniego okresu pracy w warunkach szczególnych na

stanowiskach wymienionych w wykazie A, dziale VIII, poz. 9.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego –

pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych w związku z art. 49

art. 4 pkt 1-5 i 7 art. 8 ustawy o emeryturach pomostowych w związku z

9

załącznikiem nr 1 do Układu Zbiorowego Pracy dla rybaków morskich z dnia 17

stycznia 1975 r. zawartego pomiędzy Ministerstwem Handlu Zagranicznego i

Gospodarki Morskiej działającym na rzecz przedsiębiorstw państwowych w tym

m.in. na rzecz Przedsiębiorstwa „D.” poprzez błędną wykładnię polegająca na

przyjęciu, że pojęcie „prace rybaków morskich” o jakim mowa w pkt 22 załącznika

nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych nie obejmuje prac na stanowisku

mechanika chłodni, gdyż stanowisko mechanika chłodni nie zostało wymienione w

wykazie B - załączniku do Zarządzenia nr 24 Ministra Kierownika Urzędu

Gospodarki Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r., „zarządzenie resortowe” podczas

gdy pkt 19 poz. 4 Działu IV wykazu B stanowiącego załącznik do zarządzenia

resortowego do prac rybaków morskich zalicza prace wykonywane na „pozostałych

etatowych stanowiskach pracy na statku do wykonywania rybołówstwa morskiego,

wymienione w Układnie Zbiorowym Pracy dla rybaków morskich natomiast Układ

Zbiorowy Pracy dla Rybaków Morskich z dnia 17 stycznia 1975 r. wymienia

stanowisko mechanika chłodni jako stanowisko etatowe na łowczym statku

rybackim, a zatem praca na stanowisku mechanika chłodni - zgodnie z wykładnią

pojęcia „prace rybaków morskich” dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

14 maja 2014 r., która wiązała Sąd Apelacyjny wydający zaskarżony wyrok w dniu

27 sierpnia 2014 r. - jest pracą, o jakiej mowa w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy o

emeryturach pomostowych. Zarzucił ponadto naruszenie pkt 22 załącznika nr 1 do

ustawy o emeryturach pomostowych w związku z art. 49 art. 4 pkt 1-5 i 7 art. 8

ustawy o emeryturach pomostowych w związku z art. 32 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej i w związku z art. 2 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2015 r., poz. 121 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu.

że zakres pojęcia „prace rybaków morskich” których wykonywanie uprawnia do

emerytury pomostowej obejmuje prace wymienione pod poz. 4 działu IV wykazu B -

załącznika do zarządzenia resortowego tylko wtedy, gdy praca na stanowiskach

wymienionych pod poz. 4 wykonywana była na rzecz ściśle określonych podmiotów

podczas gdy ani ustawa o emeryturach pomostowych ani wykładnia pojęcia „prace

rybaków morskich” dokonana przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 maja

2014 r. nie zawiera ograniczenia, aby praca rybaków morskich na potrzeby ustawy

10

o emeryturach pomostowych była wykonywana na rzecz ściśle określonych

podmiotów a ponadto wprowadzenie takiego wymogu nie ma rzeczowego

uzasadniania. Wskazał także na naruszenie § 14 ust. 1 i 2 Układu Zbiorowego

Pracy dla Rybaków Morskich z dnia 17 stycznia 1975 r. w związku z art. 9 § 1 k. p.

w zw. z pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy o emerytach pomostowych poprzez ich

niezastosowanie i przyjęcie, że do okresu pracy rybaka morskiego, o jakiej mowa w

pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych nie zalicza się

okresu pracy na stanowiskach wymienionych w pkt 19 poz. 4 działu IV wykazu B

załącznika do zarządzenia resortowego.

Pełnomocnik wskazał także na naruszenie przepisów postępowania – art.

39820

zdanie 1 k.p.c. polegające na wydaniu orzeczenia przeciwnego wykładni

dokonanej przez Sąd Najwyższy, który przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania.

W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez

oddalenie apelacji organu rentowego wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie powtarzając wywodów zawartych w uzasadnieniu poprzedniego wyroku

Sądu Najwyższego w tej sprawie, trzeba jednak powtórzyć, że warunkiem

skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową w świetle art. 4 i 49 ustawy, jest

legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub w

szczególnym charakterze (w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych lub

dotychczasowych przepisów) oraz kontynuowanie pracy w tych warunkach po

wejściu w życie ustawy, a więc po 1 stycznia 2009 r. W przypadku, gdy osoba

ubiegająca się o to świadczenie nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych

lub szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy

„szczególnej” według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do

„nowego” świadczenia jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres

11

pracy) można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu

dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy) lub o szczególnym

charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy). Jednocześnie w ust. 7 art. 3 ustawy o

emeryturach pomostowych wskazano, że za pracowników wykonujących prace w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby

wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy (a więc przed 1 stycznia 2009 r.)

prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art.

3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wraz

z wejściem w życie ustawy o emeryturach pomostowych zrodził się w problem, jak

należy rozumieć prace rybaków morskich na potrzeby tego aktu prawnego, czy

chodzi tu o wszystkich rybaków morskich bez względu na rodzaj stanowiska na

którym wykonywali pracę czy też na gruncie tej ustawy istotny jest podział na prace

rybaków morskich w służbie pokładowej i prace rybaków morskich w innych

służbach (np. mechanicznej, elektrycznej, obsługi chłodni). W tej kwestii doszło do

rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 11 czerwca

2013 r., II UK 377/12 (LEX nr 1353964) oraz w wyroku z dnia 14 maja 2014 r., II UK

460/13 przyjęto, że podział ten ma nadal istotne znaczenie. Sąd Najwyższy w tym

drugim wyroku, wiążąco dla Sądu Apelacyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę

uznał, że zróżnicowanie kwalifikacji do uprawnień emerytalnych z tytułu pracy w

warunkach szczególnych w zależności od wykonywania pracy rybaka morskiego

ujętej w wykazie A lub B załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. ma

bezpośrednie i przesądzające znaczenie dla oceny nabycia prawa do emerytury

pomostowej, bowiem wykonywanie pracy rybaka morskiego, wymienionej w

wykazie A załącznika do tego rozporządzenia nie stanowi wykonywania pracy

rybaka morskiego w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.

Odmienne stanowisko w tej kwestii zajął Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 24

stycznia 2014 r., III UK 33/13 (OSNP 2015 nr 4, poz. 54) oraz z dnia 11 kwietnia

2014 r., III UK 124/13 (OSNP 2015 nr 8, poz. 112).

Ostatecznie powyższy problem został rozstrzygnięty uchwałą siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2015 r., III UZP 7/15, w której

przesądzono, że członkom załogi statku rybackiego wykonującym prace w służbie

pokładowej przysługuje prawo do emerytury pomostowej na podstawie art. 8

12

ustawy o emeryturach pomostowych w związku z punktem 22 załącznika nr 1 do tej

ustawy. Tylko więc tzw. służba pokładowa stosownie do § 8 rozporządzenia z dnia

7 lutego 1983 r. umożliwia ubezpieczonym nabycie prawa do emerytury z tytułu

pracy w szczególnych warunkach po wykazaniu 10 lat pracy na stanowiskach

wymienionych w zarządzeniu nr 24 Ministra – Kierownika Urzędu Gospodarki

Morskiej oraz osiągnięciu wymaganego wieku 50 lat dla kobiet i 55 lat dla

mężczyzn. Identyczne przesłanki nabycia prawa do emerytury określone są w art. 8

ustawy pomostowej, zgodnie z którym emerytura pomostowa przysługuje

pracownikowi, który spełnił warunki określone w art. 4 pkt 1, 4-7 oraz osiągnął wiek

wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i co najmniej 55 lat dla mężczyzn oraz ma

okres pracy w szczególnych warunkach wymienionej w pkt 20, 22 (prace rybaków

morskich) i 32 załącznika nr 1 do ustawy, wynoszący co najmniej 10 lat. Warunki

wymagane do nabycia prawa do emerytury pomostowej przez ubezpieczonych

wykonujących prace rybaków morskich są tożsame z warunkami nabycia prawa do

emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, wymienionymi w § 8

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Tak więc za prace rybaków morskich ujętą w

pkt 22 załącznika nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych należy przyjmować

prace rybaków morskich w służbie pokładowej, a nie prace wykonywane na

wszystkich stanowiskach zajmowanych przez pracowników wpisanych na listę

członków załogi statku rybackiego. Wskazać należy, że różnicując warunki

nabywania prawa do emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 7

lutego 1983 r. w zależności od wykonywania przez ubezpieczonych prac

wymienionych w wykazie A oraz wykazie B, ustawodawca kierował się przede

wszystkim stopniem uciążliwości i szkodliwości prac w szczególnych warunkach.

Objęcie pojęciem rybaka morskiego również rybaków, którzy nie pracują w służbie

pokładowej powodowałoby zatem, że wykonywane przez całą załogę statku

rybackiego prace charakteryzowałyby się tym samym stopniem uciążliwości i

szkodliwości, a takiego wniosku, mając na uwadze rodzaje prac wykonywanych na

statku rybackim, wyprowadzić nie można.

Jak trafnie uznał Sąd Apelacyjny, w ustalonym stanie faktycznym sprawy,

wnioskodawca, gdy chodzi o prace wymienione w pkt 22 załącznika nr 1 do ustawy

pomostowej, nie legitymuje się 10-letnim okresem pracy w szczególnych

13

warunkach określonej w wykazie B, dziale IV, poz. 4, a jeśli chodzi o prace

wskazane w pkt 23 tego załącznika nie spełnił warunku wieku - ukończenia 60 lat

oraz wykazanie 15 letniego okresu pracy w warunkach szczególnych na

stanowiskach wymienionych w wykazie A, dziale VIII, poz. 9.

Gdy więc zarzuty naruszenia prawa materialnego nie potwierdziły się, brak

było podstaw do uwzględnienia skargi.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).

kc