III SK 6/15

Sygn. akt III SK 6/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej sp. z o.o. przeciwko

Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 lipca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Decyzją z 21 lutego 2011 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes

URE) wymierzył Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej [...] Sp. z o.o. (powód) karę

pieniężną w wysokości 15.000 zł za prowadzenie działalności w zakresie

2

wytwarzania ciepła w okresie od 1 grudnia 2009 r. do 31 maja 2010 r., przy

zastosowaniu ceny i stawek opłat bez zachowania obowiązku z art. 47 ust. 1

ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz.

625 ze zm., dalej jako PE), czym naruszył art. 56 ust. 1 pkt 5 PE.

W uzasadnieniu decyzji Prezes URE wyjaśnił, że 27 listopada 2009 r., na

trzy dni przed upływem okresu obowiązywania V taryfy dla ciepła, powód przedłożył

wniosek o zatwierdzenie VI taryfy. Taryfa ta została zatwierdzona decyzją Prezesa

URE z 16 kwietnia 2010 r. nr OGD-4210-63(20)/2009/2010/214/VI/RS (zmienioną

decyzją z 12 listopada 2010 r. nr OGD-4210-46(7)/2010/214/RS), z okresem jej

obowiązywania do 31 maja 2011 r. Taryfa VI została wprowadzona przez powoda

do stosowania w rozliczeniach z odbiorcami od 1 czerwca 2010 r. Według ustaleń

Prezesa URE, w wyniku stosowania cen i stawek opłat wynikających z V taryfy dla

ciepła w spornym okresie, powód uzyskał dodatkowy przychód w wysokości

1.794,78 tys. zł. W związku z powyższym Prezes URE nałożył na powoda karę

pieniężną, uwzględniając przy wymiarze jej wysokości stopień szkodliwości czynu,

stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie powoda i jego możliwości

finansowe, a przede wszystkim fakt, by nie przekroczyć 15 % przychodu powoda.

Od powyższej decyzji Prezesa URE powód wniósł odwołanie, zaskarżając ją

w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu odwołania powód, jako przyczynę późnego przedstawienia

taryfy do zatwierdzenia, podał dynamicznie zmieniającą się sytuację na rynku

dostawców opału oraz problemy z ustaleniem centy tegoż opału. Powód zaznaczył

ponadto, że podjął wszelkie możliwe kroki w celu obniżenia kosztów wytworzenia

energii. Powód zwrócił także uwagę, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes

URE w ogóle nie wspomniał o art. 47 ust. 2c PE oraz, że zawiera ono

nieprawidłowe stwierdzenie, iż „taryfa wygasła z dniem 30 listopada 2009 r.”.

Zdaniem powoda takie stanowisko pozostaje w sprzeczności z obowiązującą od 3

maja 2005 r. normą art. 47 ust. 2c PE, w myśl której w wyniku złożenia wniosku o

zatwierdzenie nowej taryfy dotychczasowa taryfa zachowuje moc od czasu

prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy i wejścia w życie nowej taryfy.

Powód zarzucił także sprzeczność pomiędzy treścią zaskarżonej decyzji a jej

uzasadnieniem. Wskazał bowiem, iż z treści uzasadnienia wynika, że został on

3

ukarany za nieprzedłożenie do zatwierdzenie nowej taryfy w terminie, który organ

uważa za odpowiedni, gdyż żaden z obowiązujących przepisów PE nie określa

terminu, w którym należy złożyć stosowy wniosek. Zdaniem powoda, jego

zachowanie nie wyczerpuje znamion czynu zabronionego określonego w

art. 56 ust. 1 pkt 5 PE, którego dyspozycja obejmuje jedynie stosowanie

nieprzedstawionych do zatwierdzenia cen i taryf.

Powód podkreślił, że nie można mu stawiać zarzutu, że nie stosował

niezatwierdzonej jeszcze taryfy oraz, iż Prezes URE miał uprawnienie do

uregulowania stanu przejściowego, poprzez ustalenie odpowiednich

współczynników korekcyjnych, z którego to uprawnienia nie skorzystał, pomimo

posiadania informacji o spadku cen zakupu paliwa. Powód wywiódł z tego, iż skoro

Prezes URE nie skorzystał z tej instytucji, oznacza to pełną akceptację

stosowanych cen i taryf wynikających z zatwierdzonej taryfy dla ciepła, której okres

obowiązywania został przedłużony z mocy prawa wraz ze wszczęciem

postępowania administracyjnego.

W ocenie powoda działanie Prezesa URE stanowi próbę rozszerzenia

sankcji na stan faktyczny nieobjęty dyspozycją tej normy. Powód wskazał, że

uzasadnienie zaskarżonej decyzji pomija fakt, iż dyspozycje art. 47 ust. 1 PE oraz

art. 56 ust. 1 pkt 5 PE obejmują różne zakresy stanów faktycznych, pokrywające się

jedynie częściowo. Art. 47 ust. 1 PE nakazuje przedkładanie do zatwierdzenia

stosowanych taryf, zaś art. 56 ust. 1 pkt 5 PE nakłada sankcję na przedsiębiorcę,

który nie przedłożył do zatwierdzenia taryfy, ale jedynie w takim przypadku, kiedy

stosuje on te niezatwierdzone stawki.

W odpowiedzi na odwołanie Prezes URE wniósł o jego oddalenie i

podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej

decyzji.

Wyrokiem z 27 listopada 2012 r., Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i

Konsumentów oddalił odwołanie powoda i zasądził na rzecz Prezesa URE zwrot

kosztów zastępstwa procesowego. SOKiK zauważył, że bezspornym jest fakt, iż po

upływie okresu obowiązywania V taryfy, w okresie od 1 grudnia 2009 r. do 31 maja

2010 r., powód stosował w stosunku do swoich odbiorców ceny i stawki opłat

wynikające z V taryfy, które były wyższe od wynikających z VI zatwierdzonej taryfy

4

tego przedsiębiorcy. Z przepisu art. 47 ust. 1 PE wynika zaś dla powoda obowiązek

posiadania zatwierdzonej przez Prezesa URE taryfy dla ciepła. SOKiK wskazał, że

powód mimo braku zatwierdzonej taryfy prowadził działalność gospodarczą

podlegającą obowiązkowi taryfowania. Decyzja o zatwierdzeniu V taryfy wygasła 30

listopada 2009 r., a wraz z jej wygaśnięciem przestała automatycznie obowiązywać

taryfa zatwierdzona tą decyzją do stosowania, gdyż decyzja o zatwierdzeniu taryfy

jest decyzją okresową. Nowa taryfa (VI), zatwierdzona przy uwzględnieniu

ogólnego spadku cen i stawek opłat została przez powoda wprowadzona do

stosowania w rozliczeniach z odbiorcami dopiero 1 czerwca 2010 r. Zatem w

okresie od 1 grudnia 2009 r. do 31 maja 2010 r. powód nie posiadał zatwierdzonej

przez Prezesa URE taryfy a w rozliczeniach z odbiorcami stosował stawki i ceny z

poprzednio obowiązującej taryfy V.

W ocenie SOKiK powód, składając wniosek o zatwierdzenie nowej taryfy na

trzy dni przed upływem okresu obowiązywania starej, uniemożliwił jej rozpatrzenie,

zatwierdzenie oraz wprowadzenie do stosowania zgodnie z przepisami art. 47 ust.

1-4 PE. SOKiK zaznaczył ponadto, że taryfa dotychczasowa, mimo upływu okresu

wskazanego w decyzji ją zatwierdzającej, jest stosowana nadal tylko w sytuacjach

wskazanych w art. 47 ust. 2c PE. Zgodnie z tym przepisem stosuje się taryfę

dotychczasową, jeżeli decyzja Prezesa URE nie została wydana albo toczy się

postępowanie odwoławcze od decyzji Prezesa URE. Rozwiązanie przewidziane w

art. 47 ust. 2c PE reguluje okres przejściowy, w którym skończyło się już

obowiązywanie taryfy dotychczasowej a nowa taryfa nie weszła jeszcze w życie i

odnosi się do wysokości stawek, jakie należy stosować w rozliczeniach z

odbiorcami. Przepis art. 47 ust. 2c PE nie zwalnia natomiast przedsiębiorcy

energetycznego z obowiązku wynikającego z art. 47 PE poddania się procedurze

zatwierdzenia taryfy. Z przepisów PE wynika, że ustawodawca, nakładając na

przedsiębiorców energetycznych powyższy obowiązek, nie określił terminu na

przedłożenie taryfy do zatwierdzenia, jednakże wprowadził sankcję przewidzianą w

art. 56 ust. 1 pkt 5 PE w postaci kary pieniężnej za stosowanie stawek i cen,

wynikających z niezatwierdzonych taryf. W interesie powoda leżało zatem złożenie

wniosku o zatwierdzenie taryfy w terminie, który umożliwi mu wykonanie obowiązku

z art. 47 ust. 1 PE.

5

SOKiK wskazał, że podnoszone przez powoda przyczyny późnego złożenia

wniosku o zatwierdzenie taryfy nie mogą usprawiedliwiać naruszenia bezwzględnie

obowiązującej normy art. 47 PE. Okoliczność stosowania przez powoda w

rozliczeniach z odbiorcami niezatwierdzonej taryfy dla ciepła stanowiła podstawę do

wydania zaskarżonej decyzji, nakładającej karę pieniężną na podstawie art. 56 ust.

1 pkt 5 PE, której wysokość, w obliczu naruszenia przez powoda bezwzględnie

obowiązujących przepisów prawa, SOKiK uznał za symboliczną.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 30 lipca 2014 r., oddalił apelację powoda i

zasądził od niego na rzecz Prezesa URE zwrot kosztów postępowania

apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny uznał ustalony przez SOKiK stan faktyczny i dokonane na

jego tle rozważania za prawidłowe i przyjął je za własne. W ocenie Sądu

Apelacyjnego przedłożoną przez przedsiębiorstwo energetyczne taryfę rozpatruje

Prezes URE w określonym terminie, zatwierdzona taryfa podlega odpowiedniemu

ogłoszeniu i dopiero po przejściu takiego trybu powstaje taryfa, którą

przedsiębiorstwo może – w określonym terminie - wprowadzić do stosowania.

Uchybienie przedstawionym powyżej warunkom oznacza nieprzestrzeganie

obowiązku, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt 5 PE. Zdaniem Sądu Apelacyjnego

powód, składając wniosek o zatwierdzenie nowej taryfy na trzy dni przed upływem

okresu obowiązywania starej, uniemożliwił jej rozpatrzenie, zatwierdzenie i

wprowadzenie do stosowania, zgodnie z art. 47 ust. 1 PE. Ponadto Sąd Apelacyjny

zauważył, że dotychczasową taryfę, mimo upływu okresu jej obowiązywania

wskazanego w decyzji zatwierdzającej, stosuje się nadal tylko w sytuacjach

wskazanych w art. 47 ust. 2c PE. Sąd Apelacyjny tym samym w pełni podzielił

pogląd wyrażony przez SOKiK, zgodnie z którym rozwiązanie przewidziane w art.

47 ust. 2c PE reguluje okres przejściowy, w którym skończyło się już

obowiązywanie taryfy dotychczasowej a nowa taryfa jeszcze nie weszła w życie i

odnosi się do wysokości stawek, jakie należy stosować w rozliczeniach z

odbiorcami. Przepis art. 47 ust. 2c nie zwalnia natomiast przedsiębiorstwa

energetycznego z obowiązku wynikającego z art. 47 PE, tj. poddania się

procedurze zatwierdzenia taryfy. Z przepisów PE wynika, że ustawodawca

nakładając na przedsiębiorców energetycznych powyższy obowiązek nie określił

6

terminu na przedłożenie taryfy do zatwierdzenia, jednakże wprowadził sankcję z

art. 56 ust. 1 pkt 5 PE w postaci kary pieniężnej. Ustawodawca, poprzez taką

regulację pośrednio wskazał, że wystąpienie przedsiębiorcy o zatwierdzenie nowej

taryfy powinno nastąpić niezwłocznie, w krótkim terminie, umożliwiającym jej

wprowadzenie z upływem okresu obowiązywania taryfy dotychczasowej. W

interesie powoda leżało złożenie wniosku o zatwierdzenie taryfy w terminie, który

umożliwi mu wykonanie obowiązku z art. 47 ust. 1 PE. Sankcja za

nieprzestrzeganie tego obowiązku nie została skonstruowana jako sankcja za

nieprzedstawienie w określonym terminie taryfy do zatwierdzenia, lecz jako sankcja

za stosowanie ceny i taryfy bez przestrzegania obowiązku przedstawienia taryfy do

zatwierdzenia. Słusznie więc wskazał SOKiK, że przedsiębiorstwo energetyczne

mogłoby permanentnie występować z wnioskiem o zatwierdzenie taryfy w terminie

uniemożliwiającym jej wdrożenie z momentem upływu okresu obowiązywania

dotychczasowej taryfy i bez konsekwencji stosować taryfę dotychczasową nawet z

pokrzywdzeniem dla odbiorców. Dodać należy, że w przedmiotowej sprawie powód

przerzucił na odbiorców skutki późnego złożenia wniosku o zatwierdzenie nowej

taryfy. Sąd Apelacyjny podzielił również pogląd SOKiK w zakresie oceny stopnia

szkodliwości czynu powoda oraz w pełni zaaprobował wysokość nałożonej na niego

kary pieniężnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł

powód, zaskarżając go w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku,

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego oraz zaskarżonej decyzji Prezesa

URE, ewentualnie zaś wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Ponadto powód wniósł

o zasądzenie od Prezesa URE na jego rzecz kosztów procesu w postępowaniu

kasacyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarga kasacyjna została oparta na postawie naruszenia prawa

materialnego, a mianowicie: 1) art. 56 ust. 1 pkt 5 PE; 2) art. 7 ust. 1 Konwencji z

dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U.

1993 Nr 61, poz. 284, dalej jako Konwencja) oraz art. 42 ust. 1 Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej, co w konsekwencji stanowi także naruszenie art. 1 ust. 1

Protokołu dodatkowego nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i

7

podstawowych wolności podpisanego w dniu 20 marca 1952 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr

36. poz. 175, dalej jako Protokół nr 1); 3) art. 47 ust. 2c pkt 1 PE.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes URE wniósł o jej oddalenie i

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 5 PE, karze pieniężnej podlega przedsiębiorstwo

energetyczne, które stosuje ceny i taryfy nie przestrzegając obowiązku ich

przedstawienia Prezesowi URE do zatwierdzenia, o którym mowa w art. 47 PE.

Rozważyć zatem należy, czy zachowanie powoda ustalone w niniejszej sprawie

podlega sankcji, o której mowa w art. 56 ust. 1 pkt 5 PE.

Udzielając pozytywnej odpowiedzi na to pytanie w zaskarżonym wyroku, Sąd

Apelacyjny przyjął, że art. 56 ust. 1 pkt 5 PE należy stosować z uwzględnieniem

treści art. 47 PE. Przestrzeganie obowiązku sankcjonowanego na podstawie art. 56

ust. 1 pkt 5 PE nie sprowadza się li tylko do przedłożenia taryfy Prezesowi URE.

Przedłożoną taryfę organ ocenia w określonym terminie, zatwierdzona taryfa

podlega odpowiedniemu ogłoszeniu i dopiero po przejściu takiego trybu taryfy może

zostać zastosowana przez przedsiębiorstwo energetyczne na zasadach

określonych w art. 47 ust. 4 PE (a zatem po upływie stosownego terminu). Dlatego

przedłożenie nowej taryfy w terminie uniemożliwiającym zastąpienie w sposób

przewidziany w art. 47 PE dotychczasowej taryfy przez nową taryfą, stanowi

uchybienie obowiązkowi sankcjonowanemu na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 5 PE. W

dalszej kolejności Sąd Apelacyjny podniósł w zaskarżonym wyroku, że art. 47 ust.

2c PE nie zwalnia przedsiębiorstwa energetycznego z obowiązku poddania się

procedurze zatwierdzania taryfy w sposób zgodny z art. 47 PE. Przepis ten

rozstrzyga jedynie o dalszym stosowaniu starej taryfy, do czasu rozstrzygnięcia

przez Prezesa Urzędu o nowej taryfie. Z kolei sankcja z art. 56 ust. 1 pkt 5 PE nie

została skonstruowana jako sankcja za nieprzedstawienie w określonym terminie

taryfy do zatwierdzenia, lecz jako sankcja za stosowanie taryfy bez przestrzegania

obowiązku przedstawienia taryfy do zatwierdzenia. Zachowanie przedsiębiorstwa

8

energetycznego uniemożliwiające organowi zatwierdzenie nowej taryfy w terminie

pozwalającym na zastąpienie dotychczasowej taryfy bezpośrednio po upływie

okresu obowiązywania tej ostatniej, zgodnie z wymogami art. 47 PE, stanowi

uchybienie obowiązkowi, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt 5 PE.

Wydane w niniejszej sprawie orzeczenie Sądu drugiej instancji znajduje

oparcie w poglądach wyrażonych w wyroku Sądu Najwyższego z 7 kwietnia

2004 r., III SK 30/04. Podkreślić jednak należy, że orzeczenie to wydano przed

wejściem w życie art. 47 ust. 2c PE i w odniesieniu do innego stanu faktycznego.

W wyroku tym Sąd Najwyższy przyjął, że karze pieniężnej z art 56 ust. 1 pkt 5 PE

podlega ten, kto stosuje ceny i taryfy niezatwierdzone przez Prezesa URE, chociaż

do takiego zatwierdzenia już przedstawione. Z przywołanego wyroku Sądu

Najwyższego wynika, że art. 56 ust. 1 pkt 5 PE zostaje naruszony, gdy

przedsiębiorstwo energetyczne przedkłada do zatwierdzenia nową taryfę w

terminie, który nie pozwala na wejście w życie nowej taryfy z chwilą wygaśnięcia

starej taryfy (wskutek upływu terminu, na jaki została zatwierdzona), a jednocześnie

zaczyna stosować nową taryfę przed jej zatwierdzeniem przez Prezesa Urzędu (w

miejsce taryfy dotychczasowej, która wygasła – z uwagi na brak odpowiednika art.

47 ust. 2c PE). Jednakże, z wyroku Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2004 r., III SK

30/04 nie wynika, by art. 56 ust. 1 pkt 5 PE stanowił podstawę prawną dla

nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorstwo energetyczne w okolicznościach

takich, jakie wystąpiły w niniejszej sprawie.

Uznając w niniejszej sprawie skargę kasacyjną powoda za uzasadnioną Sąd

Najwyższy kierował się argumentami wynikającymi z wykładni językowej i

systemowej art. 56 ust. 1 pkt 5 PE. Na podstawie tego przepisu nie jest karane

samo nieprzedstawienie taryfy do zatwierdzenia, lecz dopiero stosowanie taryfy z

naruszeniem obowiązku przedstawienia jej do zatwierdzenia Prezesowi URE.

Ponadto, jak wynika z treści art. 56 ust. 1 pkt 5 PE, przepis ten przewiduje sankcję

za zachowanie przedsiębiorstwa energetycznego polegające na stosowaniu taryfy z

naruszeniem obowiązku przedstawienia do zatwierdzenia Prezesowi URE tej

konkretnej taryfy, którą stosuje przedsiębiorstwo energetyczne. Za niepożądane

uznano zatem „stosowanie taryf” z naruszeniem obowiązku „przedstawienia ich”

organowi. W pierwszej części art. 56 ust. 1pkt 5 PE mowa o „stosowaniu taryfy”

9

jako głównemu znamieniu czynu zagrożonego karą pieniężną. Dopiero w drugiej

części tego przepisu dookreślono treść karanego zachowania. Dookreślenie to

wyraźnie wskazuje na nieprzestrzeganie obowiązku przedłożenia stosowanej taryfy

do zatwierdzenia. Karze nie podlega zatem naruszenie wszelkich obowiązków

wynikających dla przedsiębiorstwa energetycznego z art. 47 Prawa

energetycznego. Karze z art. 56 ust. 1 pkt 5 PE podlega takie zachowanie, które

łącznie obejmuje dwa elementy: 1) stosowanie taryfy; 2) naruszenie obowiązku

przedłożenia stosowanej taryfy do zatwierdzenia Prezesowi URE.

Sąd Najwyższy miał na względzie, że art. 47 ust. 2c PE przewiduje zasadę

dalszego stosowania dotychczasowej taryfy w dwóch sytuacjach. Jedną z nich jest

wszczęcie postępowania w sprawie zatwierdzenia nowej taryfy przed wygaśnięciem

starej taryfy, gdy postępowanie zatwierdzające nie zostało zakończone do dnia

pozwalającego na wejście w życie nowej taryfy w miejsce starej taryfy w sposób

zgodny z art. 47 ust. 4 PE. Treść tego przepisu wyłącza możliwość nałożenia na

przedsiębiorstwo energetyczne kary pieniężnej za stosowanie dotychczasowej

taryfy w okresie między jej wygaśnięciem a zakończeniem postępowania w sprawie

zatwierdzenia taryfy. Nie można wówczas mówić o stosowaniu taryfy z

naruszeniem obowiązku przedłożenia jej do zatwierdzenia Prezesowi URE, skoro

stara taryfa stosowana jest nadal z mocy przepisu prawa. Z treści art. 56 ust. 1 pkt

5 PE wynika zaś, ze przepis ten nie karze za stosowanie starej taryfy w sytuacji

zbyt późnego przedstawienia nowej taryfy do zatwierdzenia.

Wykładnia systemowa art. 56 ust. 1 PE potwierdza przedstawione powyżej

wyniki wykładni językowej art. 56 ust. 1 pkt 5 PE. Zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 5 PE

karze pieniężnej podlega ten, kto „stosuje ceny i taryfy, nie przestrzegając

obowiązku ich przedstawienia Prezesowi URE do zatwierdzenia, o którym mowa w

art. 47”. Z kolei na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 5a PE karze pieniężnej podlega ten,

kto „nie przedkłada do zatwierdzenia taryfy wbrew żądaniu Prezesa URE, o którym

mowa w art. 47 ust. 1”. Skoro z art. 47 ust. 1 PE wynika obowiązek przedstawienia

taryfy na żądanie Prezesa URE, wprowadzając art. 56 ust. 1 pkt 5a PE

ustawodawca przyjął, że obowiązek ten nie był sankcjonowany na podstawie art. 56

ust. 1 pkt 5 PE w związku z art. 47 PE. Przepis art. 56 ust. 1 pkt 5a PE byłby

zbędny gdyby przyjąć, że art. 47 PE normuje całość obowiązków przedsiębiorstwa

10

energetycznego sankcjonowanych przez art. 56 ust. 1 pkt 5 PE. Przy wykładni art.

56 ust. 1 pkt 5 PE zakładającej zastosowanie tego przepisu do jakiegokolwiek

naruszenia obowiązków ciążących na mocy art. 47 PE na przedsiębiorstwach

energetycznych, art. 56 ust. 1 pkt 5 PE stanowiłby wystarczającą podstawę prawną

do nałożenia kary pieniężnej za niewykonanie żądania Prezesa URE. Skoro jednak

ustawodawca zdecydował się wprowadzić do art. 56 ust. 1 PE przepis pkt 5a PE

należy uznać, że jego zdaniem zakres zastosowania art. 56 ust. 1 pkt 5 PE nie

obejmował deliktu opisanego w art. 56 ust. 1 pkt 5a PE. Dlatego Sąd Najwyższy

uznaje, że art. 56 ust. 1 pkt 5 PE nie sankcjonuje wszelkich naruszeń art. 47 PE,

lecz jedynie ich część.

Sąd Najwyższy dostrzega problem uwzględniony przy wykładni art. 56 ust. 1

pkt 5 PE przez Sąd Apelacyjny. Rozwiązanie przewidziane w art. 47 ust. 2c PE

służy ochronie interesów odbiorców energii elektrycznej. Obecnie może ono

stanowić zachętę dla przedsiębiorstw energetycznych do przedkładania taryf w

ostatnim możliwym terminie, by przedłużyć okres stosowania dotychczasowej,

wyższej taryfy. Jest to zachowanie do pewnego stopnia godzące w cel ustawy

Prawo energetyczne, jakim jest ochrona interesów konsumentów. Naruszenie tych

interesów ma miejsce, gdy nowa taryfa opiewa na niższe stawki, lecz przez pewien

okres czasu, w wyniku opieszałości przedsiębiorstwa energetycznego, stosowana

jest nadal stara (wyższa) taryfa (na podstawie art. 47 ust. 2c PE). Sąd Najwyższy

nie znalazł jednak dostatecznie ważkich argumentów przemawiających za

przełamaniem wykładni językowej art. 56 ust. 1 pkt 5 PE. Z uzasadnienia

nowelizacji, na mocy której wszedł w życie art. 47 ust. 2c PE nie wynika, by

zamiarem prawodawcy było karanie przedsiębiorstw energetycznych za zbyt późne

składanie wniosków taryfowych. Ponadto, nadużywaniu regulacji art. 47 ust. 2c PE

w opisany powyżej sposób Prezes Urzędu może zapobiegać w dość prosty sposób.

Wystarczające jest wdrożenie monitoringu dat wygaśnięcia „starych” taryf i

odpowiednio szybkie występowanie z żądaniem przedstawienia taryfy do

zatwierdzenia. W przypadku uchybienia temu żądaniu lub wyznaczonemu w nim

terminowi, zastosowanie może znaleźć art. 56 ust. 1 pkt 5 a) PE, zwłaszcza gdy

wspomniane żądanie skierowano do przedsiębiorstwa energetycznego już po

11

upływie terminów pozwalających na płynne zastąpienia „starej” taryfy „nową”

(zgodnie z poglądami wyrażonymi w sprawie III SK 30/04).

Uwzględniając skargę kasacyjną powoda Sąd Najwyższy dodatkowo miał na

względzie, że w kwestii wykładni art. 56 ust. 1 pkt 5 PE w orzecznictwie Sądu

Apelacyjnego ujawniła się rozbieżność. Odmiennej wykładni tego przepisu, zbieżnej

z wyrażonym powyżej poglądem Sądu Najwyższego, dokonano w wyroku Sądu

Apelacyjnego z 25 listopada 2014 r., VI ACa 152/14. W orzeczeniu tym uznano, że

karze na podstawie przywołanego przepisu nie podlega przedsiębiorstwo

energetyczne, które przed upływem terminu wygaśnięcia dotychczasowej taryfy

przedłożyło wniosek o zatwierdzenie nowej taryfy. W jego uzasadnieniu

przedstawiono następującą argumentację. Po pierwsze, możliwość stosowania

dotychczasowej taryfy nie została uzależniona od przesłanki wcześniejszego

złożenia wniosku o zatwierdzenie nowej taryfy w terminie umożliwiającym

Prezesowi URE jej zatwierdzenie przed wygaśnięciem dotychczasowej taryfy. Po

drugie, art. 47 PE nie określa terminu złożenia wniosku o zatwierdzenie nowej

taryfy. Po trzecie, wywołanie negatywnych skutków dla odbiorców nie wyczerpuje

znamion czynu z art. 56 ust. 1 pkt 5 PE. Po czwarte, przepisy o karach pieniężnych

muszą w sposób kompletny, precyzyjny i jednoznaczny definiować wszystkie

znamiona czynów zagrożonych karą, zaś stosowanie wykładni rozszerzającej

analogii lub domniemań nie jest dopuszczalne. Treść art. 56 ust. 1 PE sprawia, że

karze podlegają tylko zachowania wskazane w poszczególnych punktach tego

przepisu.

Mając na względzie, że zasadny okazał się główny zarzut skargi kasacyjnej,

obejmujący naruszenie art. 56 ust. 1 pkt 5 PE, Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji wyroku.

kc