III UK 49/15

Sygn. akt III UK 49/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Halina Kiryło (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dawid Miąsik

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z odwołania K. D.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o przyznanie emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sadowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Decyzją z 4 listopada 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K.

D. prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

2

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z 17 lutego 2014 r. zmienił zaskarżoną

decyzję organu rentowego i przyznał ubezpieczonemu K. D. prawo do emerytury od

dnia 27 października 2013 r.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że K. D., urodzony 27 października 1953 r., na

datę 1 stycznia 1999 r. udowodnił okres ubezpieczenia wynoszący łącznie 29 lat, 3

miesiące i 18 dni. Organ rentowy uwzględnił 9 lat, 11 miesięcy i 11 dni pracy

wykonywanej przez ubezpieczonego w warunkach szczególnych. W spornym

okresie od 1 września 1969 r. do 24 czerwca 1972 r. ubezpieczony był uczniem

Zasadniczej Szkoły Zawodowej dla Pracujących […]. Po ukończeniu szkoły, od 1

lipca 1972 r. pracował w bazie maszyn sprzętu mechanicznego jako rzemieślnik, a

od 1 września 1972 r. jako pomocnik operatora maszyn zmechanizowanych.

Następnie odbywał czynną służbę wojskową w okresie od 28 października 1972 r.

do 16 października 1974 r., po zakończeniu której 4 listopada 1974 r. podjął się

pełnienia obowiązków pomocnika maszynisty maszyn budowlanych i drogowych.

Od 1 lipca 1975 r. był zatrudniony na stanowisku maszynisty ciężkich maszyn

nawierzchniowych. Sąd Okręgowy ostatecznie stwierdził, że prace wykonywane

przez odwołującego się w okresie od 1 lipca 1972 r. do 15 marca 1977 r., czyli

przez 4 lata, 8 miesięcy i 15 dni, były pracami wykonywanymi w szczególnych

warunkach stale i w pełnym wymiarze godzin. Tym samym ubezpieczony

legitymuje się wymaganym 15 – letnim stażem pracy w szczególnych warunkach,

uprawniającym do emerytury z art. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2015 r., poz. 748 ze zm.; dalej: ustawa emerytalno-rentowa) w związku z

przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 2014 r. oddalił apelację organu

rentowego od powyższego orzeczenia.

W uzasadnieniu podkreślono, że apelacja jest uzasadniona, albowiem Sąd

pierwszej instancji nieprawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Przy

niekwestionowanym przez organ rentowy fakcie wykonywania przez

ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych w okresach wskazanych w

3

motywach zaskarżonego wyroku należało przyjąć, że odwołującemu się można

zaliczyć łącznie 14 lat 7 miesięcy i 26 dni pracy w warunkach szczególnych.

A zatem nie została spełniona przesłanka minimalnego okresu 15 lat pracy w tych

warunkach, konieczna do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Sąd

Apelacyjny odniósł się również do zarzutu ubezpieczonego odnośnie do

zastosowania w sprawie art. 43 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej, który to przepis

stanowi, że każdy pełny rok zatrudnienia na kolei na parowym, spalinowym lub

elektrycznym pojeździe trakcyjnym w drużynach konduktorskich oraz na

stanowiskach manewrowych lub ustawiaczy liczy się jako 14 miesięcy zatrudnienia

na kolei. Zdaniem Sądu drugiej instancji, w przypadku świadczeń, jakimi są

emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych przyznawane na podstawie

art. 184 ustawy emerytalno-rentowej, nie można wprost przyjmować stosowania

art. 43 ust. 2 tej ustawy. Jest to bowiem przepis szczególny i odnoszący się tylko do

szczególnego uprawnienia, jakim jest emerytura kolejowa zdefiniowana w art. 40

ustawy emerytalno-rentowej. Za taką wykładnią powołanych przepisów opowiedział

się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 grudnia 2013 r. (II UZP 7/13, OSNP 2014 nr

4, poz. 57) stwierdzając, że przy ustalaniu prawa i wysokości emerytury kolejowej

okresy zatrudnienia na kolei uwzględnia się z przelicznikiem, o którym mowa w art.

43 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej. Brak jednak przepisu pozwalającego na

przeliczenie stażu pracy na kolei przy ustalaniu kapitału początkowego, a także

prawa do tak zwanej emerytury powszechnej. Wobec tego Sąd Najwyższy przyjął,

że do wyliczenia kapitału początkowego przyjmuje się staż ogólny i nie ma

możliwości uwzględnienia okresu pracy na kolei z przelicznikami. Takie samo

stanowisko Sąd Apelacyjny zajął w odniesieniu do uprawnień do świadczeń

emerytalnych z tytułu pracy w warunkach szczególnych, nie znajdując podstaw

prawnych do zastosowania przepisu art. 43 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny miał na uwadze to, że z ustaleń sprawy nie wynika

jednoznacznie, aby ubezpieczony pracował na parowozach trakcyjnych.

Niewątpliwie pracował on w oddziałach zmechanizowanych. Tak, więc nie jest

jednoznacznie przesądzona w przedmiotowej sprawie przesłanka zatrudnienia

ubezpieczonego w warunkach, jakie wynikają z art. 43 ust. 2 ustawy

emerytalno-rentowej.

4

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekając co do istoty sprawy,

zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie ubezpieczonego.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną organu rentowego.

Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów postępowania: 1/ art.

328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., polegającego na orzeczeniu w sentencji

zaskarżonego wyroku o oddaleniu apelacji organu rentowego przy jednoczesnym

stwierdzeniu przez Sąd w uzasadnieniu tego wyroku, że zmienia zaskarżony wyrok

Sądu pierwszej instancji i oddala odwołanie ubezpieczonego. Taki stan rzeczy

uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do

orzeczenia oddalającego apelację organu rentowego; 2/ art. 386 § 1 k.p.c.,

polegającego na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że apelacja organu

rentowego jest zasadna i jednocześnie oddalającego apelację, czym naruszona

została norma prawna zawarta w tym przepisie, nakazująca Sądowi drugiej

instancji zmianę zaskarżonego wyroku w przypadku uwzględnienia apelacji.

Skarżący wniósł: o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi; względnie wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego oraz zmianę tego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego z dnia 5 grudnia 2013 r. i oddalenie

odwołania ubezpieczonego K. D., a ponadto o zasądzenie od ubezpieczonego na

rzecz pozwanego organu kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a z urzędu bierze

pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W świetle art. 3983

§ 1 k.p.c. skarga

kasacyjna może być oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez

błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na zarzutach

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na

wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod pojęciem

5

podstawy skargi kasacyjnej rozumie się zaś konkretne przepisy prawa, które

zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą. W razie oparcia skargi kasacyjnej na podstawie z art. 3983

§

1 pkt 2 k.p.c. konieczne jest przy tym, aby – poza naruszeniem przepisów

proceduralnych – skarżący wykazał, że konsekwencje wadliwości postępowania

były tego rodzaju, iż kształtowały lub współkształtowały treść zaskarżonego

orzeczenia.

W ramach tej właśnie podstawy skargi kasacyjnej skarżący zarzucił

naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 k.p.c., przez wady konstrukcyjne

uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwiające kontrolę prawidłowości i

trafności zapadłego rozstrzygnięcia oraz naruszenie art. 386 § 1 k.p.c., przez

oddalenie apelacji organu rentowego od orzeczenia Sądu pierwszej instancji, mimo

że z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd Apelacyjny

uwzględnił tenże środek odwoławczy. Tak sformułowane zarzuty kasacyjne należy

uznać za uzasadnione.

W judykaturze przyjmuje się, że o naruszeniu przepisu art. 386 § 1 k.p.c.

można mówić wtedy, gdy sąd drugiej instancji uwzględnił apelację strony, choć z

uzasadnienia wyroku tego sądu wynika, że ją oddalił, albo gdy oddalił apelację,

mimo iż pisemne motywy orzeczenia wskazują na zasadność wniesionego środka

odwoławczego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2013 r., III SK 36/12,

LEX nr 1353231). Jednocześnie podkreśla się, że zarzut obrazy art. 385 k.p.c. i

art. 386 § 1 k.p.c. może być skuteczny, jeżeli zostały jednocześnie (w związku z

nim) podniesione zarzuty naruszenia innych przepisów postępowania lub prawa

materialnego prowadzące do wniosku, że sąd drugiej instancji błędnie ocenił

zasadność apelacji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2013 r., II PK

24/13, OSNP 2014 nr 9, poz. 127 i z dnia 9 lipca 2014 r., I PK 316/13, LEX nr

1511811).

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że zaskarżonym wyrokiem Sąd

Apelacyjny oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu

Okręgowego, mocą którego zmieniono decyzję organu rentowego i przyznano

ubezpieczonemu K. D. prawo do emerytury. Z uzasadnienia wyroku wynika jednak,

że Sąd drugiej instancji podzielił zarzuty apelacji i uznał, że zaskarżone orzeczenie

6

zapadło z naruszeniem przez Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego oraz

przy częściowo wątpliwym stanie faktycznym sprawy. Sentencja wyroku Sądu

Apelacyjnego nie koresponduje zatem z jego pisemnymi motywami. W

konsekwencji zaskarżone orzeczenie wymyka się spod kontroli kasacyjnej, gdyż

niezrozumiały jest tok rozumowania Sądu drugiej instancji, który doprowadził do

wydania takiego rozstrzygnięcia.

Podzielając zarzuty i wnioski kasacyjne, Sąd Najwyższy z mocy art. 39815

§

1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 398²¹ k.p.c. orzekł jak w

sentencji.

kc