I UK 41/15

Sygn. akt I UK 41/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. F.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 października 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 7

października 2014 r. oddalił apelację M. F. od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 10 lutego 2012 r. odmawiającej przyznania mu renty z tytułu

2

niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy prowadzeniu działalności

pozarolniczej.

W sprawie tej ustalono, że M. F., prowadzący pozarolniczą działalność

gospodarczą, w dniu 27 października 2009 r. uległ wypadkowi drogowemu. W

czasie prowadzenia samochodu marki Opel Frontiera nie zachował szczególnej

ostrożności przy zmianie kierunku ruchu, ponieważ nie upewniając się co do

możliwości wykonania skrętu w lewo, doprowadził do zderzenia z innym pojazdem

uczestnika ruchu wykonywującego manewr wyprzedzania, co prowadziło do oceny

jego zachowania jako rażącego niedbalstwa. W wyniku wypadku drogowego

ubezpieczony doznał obrażeń ciała naruszających czynności narządów ciała na

czas powyżej 7 dni. W takim stanie rzeczy ubezpieczony dochodził różnych

świadczeń z ustawy wypadkowej. I tak, Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 20

grudnia 2011 r., oddalił odwołanie ubezpieczonego od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej mu prawa do świadczenia

rehabilitacyjnego z ubezpieczenia wypadkowego. W toku tego postępowania Sąd

Rejonowy ustalił, że wyłączną przyczyną wypadku było zachowanie

ubezpieczonego, który naruszył przepisy dotyczące ochrony życia i zdrowia

wskutek rażącego niedbalstwa. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd

drugiej instancji, który podzielił ocenę prawną Sądu pierwszej instancji w zakresie

zawinionej przez ubezpieczonego przyczyny wypadku jako wyłączającej prawo do

świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczenia wypadkowego. W innej sprawie Sąd

Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 10 grudnia 2012 r., oddalił odwołanie

ubezpieczonego od decyzji organu rentowego odmawiającej mu prawa do

jednorazowego odszkodowania z tytułu następstw wypadku drogowego, uznając

poprzednie prawomocne orzeczenie za wiążące. Ten wyrok również został

utrzymany w mocy przez Sąd drugiej instancji, który argumentował, iż kwestia

ustalenia wyłącznej przyczyny wypadku wyłączającej prawo do świadczeń

powypadkowych z ubezpieczenia wypadkowego została już prawomocnie i wiążąco

rozstrzygnięta we wcześniejszym postępowaniu z odwołania od decyzji

odmawiającej przyznania ubezpieczonemu prawa do świadczenia

rehabilitacyjnego.

3

Kolejną decyzją z dnia 10 sierpnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił przyznania ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu wypadku przy

prowadzeniu działalności pozarolniczej, uznając przedmiotowe zdarzenie za

wypadek przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, który wszakże

ze względu na wyłącznie zawinioną przez ubezpieczonego przyczynę wypadku w

postaci rażąco istotnego naruszenia przepisów ruchu drogowego przez

ubezpieczonego wyłączał jego prawo do renty wypadkowej. W odwołaniu od

decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy w związku z wypadkiem. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie,

uznając, że odwołujący się bezsprzecznie uległ wypadkowi, jednak wyłączną

przyczynę tego zdarzenia było zachowanie się ubezpieczonego, który naruszył

przepisy dotyczące ochrony życia i zdrowia wskutek rażącego niedbalstwa. Sąd ten

uznał się związany prawomocnymi wyrokami, w których orzeczono, że

ubezpieczonemu nie przysługiwały świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego,

przeto nie przysługuje mu także prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Wyrok ten został zaskarżony w całości przez ubezpieczonego, który zarzucił

Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania w postaci: art. 365

§ 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. w związku z art. 278 § k.p.c., przez

nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w kierunku wyjaśnienia przyczyny

przedmiotowego wypadku w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie nie

występowała powaga rzeczy osądzonej. Sąd Apelacyjny uznał, że stanowisko

skarżącego w kwestii niewystępowania w sprawie powagi rzeczy osądzonej jest

uzasadnione, ponieważ przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza zaskarżona

decyzja organu rentowego, a zatem pomimo występowania tych samych stron co w

poprzednio prawomocnie zakończonych sprawach, przedmioty sporów w tych

sprawach nie były tożsame. Tym niemniej nie wpływało to na ocenę prawidłowości

rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, ponieważ sądy rozpoznające kolejny

(nowy) spór pomiędzy tymi samymi stronami o inne świadczenie są związane

ustaleniem, że istotna kwestia prawna kształtuje się tak samo, jak przyjęto we

wcześniejszych prawomocnych wyrokach. Związanie każdym orzeczeniem

sądowym oznacza zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną

istotna kwestią prawną. „W szczególności powagą rzeczy osądzonej mogą być

4

objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie w jakim indywidualizują sentencje jako

rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają istotę danego stosunku

prawnego”. W kolejnych postępowaniach pomiędzy tymi samymi stronami

obowiązkiem sądów jest respektowanie okoliczności faktycznych ustalonych w

sposób stanowczy we wcześniejszych orzeczeniach sądowych w zakresie istotnych

kwestii prawnych przy osądzania kolejnego odwołania od decyzji wydanej w innej

sprawie (rentowej) z ubezpieczenia wypadkowego. Ponadto w przedmiotowej

sprawie Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe z zeznań

świadka D. R. oraz opinii biegłego „ds. rekonstrukcji wypadku” i doszedł do

przekonania o bezpodstawności i bezzasadności stanowiska ubezpieczonego,

który cały czas usiłuje podważyć wiążące stanowisko, że wyłączną przyczyną

wypadku drogowego było zawinione „nieprawidłowe zachowanie wnioskodawcy”. W

konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał wiążący prejudycjalny charakter poprzednich

prawomocnych orzeczeń oraz prawidłowość interpretacji i zastosowania art. 21 ust.

1 i art. 6 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r.,

poz. 1242 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa wypadkowa).

W skardze kasacyjnej ubezpieczony zarzucił naruszenie prawa przepisów

postępowania: 1/ art. 365 § 1 k.p.c. przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe

zastosowanie i przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji był związany w przedmiotowej

sprawie stanem faktycznym i dowodami uprzednio przeprowadzonymi w

postępowaniach o prawo do świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczenia

wypadkowego oraz o prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku

przy pracy, podczas gdy rzecz osądzona w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych ma charakter względny, gdyż każdą nową sprawę wyznacza kolejna

decyzja, od której przysługuje odwołanie, a badaniu podlega cały zakres

przedmiotu objętego decyzją w sferze faktycznej i prawnej; 2/ art. 235 § 1 k.p.c.

przez „naruszenie zasady bezpośredniości wyrażające się w przeprowadzeniu

postępowania dowodowego przed Sądem pierwszej instancji i dokonanie ustaleń

faktycznych na podstawie opinii biegłego wydanej na potrzeby postępowania

karnego, która to opinia bazuje na niepełnym materiale dowodowym, nie ma waloru

opinii biegłego, a w konsekwencji uniemożliwienie stronom ustosunkowania się do

5

niej”. Do skargi kasacyjnej załączona została opinia biegłego sądowego z zakresu

rekonstrukcji przebiegu wypadku drogowego z dnia 27 października 2009 r. wydana

w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Z.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego oraz Sądu

Okręgowego w Ł. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, a także o

rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się

do sformułowanego w niej zagadnienia prawnego, o którego rozstrzygnięcie na

rozprawie wnioskował skarżący, Sąd Najwyższy wskazuje, że postawiony problem

prawny został już wyjaśniony w judykaturze najwyższej instancji sądowej, którą

akceptuje skład orzekający Sądu Najwyższego, powołanego między innymi do

zapewnienia jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych przez rozpoznawanie

skarg kasacyjnych w podobnych lub analogicznych sprawach, który nie powinien

rozbieżnie orzekać w takich sprawach (por. art. 1 pkt 1a ustawy z 22 listopada

2002 r. o Sądzie Najwyższym, jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.).

W szczególności w wyroku z dnia 9 grudnia 2015 r., I UK 526/14 (dotychczas

niepublikowany) Sąd Najwyższy uznał, że sąd rozpoznający odwołanie od decyzji

odmawiającej przyznania prawa do renty w związku z wypadkiem przy pracy jest

związany wcześniejszym prawomocnym wyrokiem oddalającym odwołanie do

decyzji odmawiających prawa od innych świadczeń z ustawy wypadkowej w

zakresie dotyczącym wyłącznej winy ubezpieczonego jako przesłanki

nieprzysługiwania praw do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Oznacza to,

że sądy rozpatrujące spory pomiędzy tymi samymi stronami muszą respektować

wiążące osądzenie takich samych istotnych kwestii prawnych w sposób wynikający

z prawomocnych wcześniejszych wyroków sądowych (o inne świadczenia z ustawy

wypadkowej). W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się taka sama istotna

kwestia prawna, nie może ona być ponownie badana ani weryfikowana w inny

6

sposób, a w szczególności sprzecznie z poprzednio dokonanym prawomocnym

negatywnym osądem. Takie wiążące związanie oznacza jurysdykcyjny zakaz

dokonywania ustaleń lub ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną

kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania

dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., II CSK

452/06, OSANC 2008 nr 8, poz. 20 lub uzasadnienie składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 17 listopada 2008 r., III CZP 72/08, OSNC 2009 nr 2, poz. 20).

W sprawach skarżącego takie prawomocne osądy zostały dokonane dwukrotnie w

prawomocnie negatywnie rozstrzygniętych sprawach o świadczenie rehabilitacyjne i

o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności

gospodarczej skarżącego, tj. pomiędzy tymi samymi stronami o inne świadczenia

wypadkowe, w których sądy wiążąco (art. 365 k.p.c.) uznały, że do wypadku doszło

z wyłącznej winy (rażącego niedbalstwa) ubezpieczonego, który naruszył przepisy

dotyczące ochrony życia i zdrowia w ruchu drogowym, odbywanym w związku z

jego działalnością pozarolniczą. Ponadto Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że Sąd

pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe z zeznań świadka i

opinii biegłych, które utwierdziły go w przekonaniu o prawidłowości zastosowania

materialnoprawnych przepisów ustawy wypadkowej. Ponadto zaoferowany w tym

zakresie w skardze kasacyjnej dokument z opinii biegłego nie nosi ani nie spełnia

cech „nowości” dowodowych co do istotnych okoliczności, które nie byłyby znane i

rozważone w ramach poprzednich prawomocnie osądzonych sporach sądowych,

które wiążą Sąd Najwyższy przy dokonywaniu kolejnego osądu sprawy o inne

rodzajowo świadczenie uzależnione od tej samej przesłanki prawnej. W

konsekwencji skarga kasacyjna nie była też oczywiście uzasadniona, skoro

ponadto autor skargi nie wskazał nawet żadnej materialnoprawnej podstawy

kasacyjnego zaskarżenia, co na ogół wyklucza merytoryczną weryfikację takiej

„materialnoprawnie ułomnej” skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c.

kc