IV CNP 15/15

Sygn. akt IV CNP 15/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi pozwanego

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w L.

z dnia 24 stycznia 2013 r.,

w sprawie z powództwa Wyższej Szkoły Oficerskiej […]

przeciwko B.K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 stycznia 2016 r.,

oddala skargę.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

pozwanego B. K. od wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 31 sierpnia 2012 r.,

którym zasądzona została od pozwanego na rzecz powoda – Wyższej Szkoły

Oficerskiej […] (dalej jako Uczelnia) kwota 21 524,11 złotych z tytułu zwrotu

kosztów utrzymania i nauki u powoda. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art.

134 ust. 1 pkt 1 i pkt 4-9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej

żołnierzy zawodowych (dalej jako u.s.w.ż.z. lub ustawa).

W sprawie został ustalony następujący stan faktyczny. Powód zawarł

z pozwaną Uczelnią dnia 18 sierpnia 2008 r. umowę dla żołnierza pełniącego

służbę kandydacką pobierającego naukę. Na tej podstawie został przyjęty

do Uczelni na pięcioletnie studia stacjonarne, z określeniem łącznych kosztów

utrzymania i nauki na kwotę 55 566,70 złotych i zobowiązaniem się do zwrotu tych

kosztów, jeżeli w okresie 10 lat po ukończeniu nauki albo w jej trakcie zostanie

zwolniony z zawodowej służby wojskowej z przyczyn określonych w powołanej

ustawie albo jeżeli przerwie naukę lub zostanie zwolniony ze służby kandydackiej

z przyczyn określonych w art. 134 ust. 1 pkt 1 i pkt 4-9 tej ustawy. Ze względu na

uzyskanie w trzecim semestrze studiów negatywnych, ostatecznych ocen z trzech

przedmiotów został zwolniony ze służby kandydackiej w Uczelni, przeniesiony

do rezerwy i z dniem 10 czerwca 2010 r. skreślony ze stanu ewidencyjnego.

Poniesione koszty na rzecz pozwanego za czas studiowania zostały określone na

kwotę 21 524,11 złotych i do jej zapłaty na rzecz Uczelni pozwany został wezwany

pismem z dnia 10 stycznia 2011 r. Na pismo to nie odpowiedział i należności nie

zapłacił. W kolejnym roku próbował studiować na uczelni cywilnej, ale studia

przerwał, a następnie dnia 14 lutego 2012 r. zawarł umowę na pełnienie zawodowej

służby wojskowej w jednostce wojskowej na stanowisku podoficera obsługi

samolotu od dnia 1 marca 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2013 r. z możliwością

zawarcia następnie umowy na stałe. Sąd uznał, że mimo pełnienia czynnej służby

wojskowej żołnierzy zawodowych brak jest podstaw do zastosowania art. 134a

u.s.w.ż.z. i pozwany jest zobowiązany do zapłaty na rzecz powoda, gdyż w dacie

3

zwolnienia go ze służby kandydackiej oraz przeniesienia go do rezerwy i skreślenia

ze stanu ewidencyjnego nie pełnił czynnej służby zawodowej.

Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy podzielił dokonane przez Sąd

pierwszej instancji ustalenia faktyczne oraz samo rozstrzygnięcie, zmieniając

częściowo uzasadnienie prawne. Uznał, że zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów,

o których stanowi u.s.w.ż.z. dotyczy tylko pełnienia przez zwolnionego żołnierza

czynnej służby wojskowej na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 listopada

1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r.,

poz. 461 ze zm., dalej jako u.p.o.o.), a tych pozwany nie spełniał, zaś art. 134a

u.s.w.ż.z. nie odnosi się w jakikolwiek sposób do stanu faktycznego rozpoznawanej

sprawy.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego

pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 134a u.s.w.ż.z. w związku

z art. 55 ust. 6 u.p.o.o., co spowodowało szkodę pozwanemu przez zapłacenie

powodowi zasądzonej należności w drodze egzekucji komorniczej. Skarżący wniósł

o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego wyroku i zasądzenie kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stwierdzenie na podstawie art. 4241

§ 1 k.p.c. niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji wymaga zbadania prawidłowości

zastosowania przepisów, których naruszenie jest zarzucane przez skarżącego.

Rozpoznanie skargi następuje bowiem w granicach zaskarżenia oraz w granicach

podstaw (art. 42410

k.p.c.).

Pozwany zarzucił w skardze naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 134a

ust. 1 powołanej u.s.w.ż.z, który to przepis zwalnia od obowiązku zwrotu przez

żołnierza zwolnionego ze służby kandydackiej kosztów poniesionych na jego

utrzymanie i naukę (art. 124 ust. 6 tej ustawy), w przypadku powołania go do

zawodowej służby wojskowej lub pełnienia czynnej służby wojskowej na zasadach

określonych w - mającej zastosowanie w sprawie – ustawie o p.o.o. Skarżący

odwołuje się do art. 55 ust. 6 u.p.o.o., stanowiącego, że za spełnienie obowiązku

służby wojskowej uznaje się również pełnienie, na zasadach określonych

4

w u.s.w.ż.z. służby kandydackiej oraz zawodowej służby wojskowej. Zarzuca się

w skardze, że Sąd drugiej instancji wskazał w uzasadnieniu wyroku oddalającego

apelację pozwanego, iż nie spełnił on przesłanki bycia w czynnej służbie wojskowej,

podczas gdy przepis stanowi także o zawodowej służbie wojskowej, a pozwany

taką służbę pełni.

Należy stwierdzić, że skarżący poprawnie powiązał ze sobą treść przepisów

powołanych w skardze, włącznie z wykazaniem, że zgodnie z art. 3 ust. 1a

u.s.w.ż.z. żołnierze pełniący służbę kontraktową są także żołnierzami zawodowymi

pełniącymi czynną służbę wojskową. Trudno podzielić stanowisko Sądu

Okręgowego, że służba czynna na gruncie u.s.w.ż.z. powinna być rozumiana

odrębnie od tej, o której mowa w u.p.o.o.

Kwestie te nie mają jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Obowiązek zwrotu kosztów utrzymania i nauki ma podstawę prawną w art. 124

ust. 6 i art. 134a ust. 1 u.s.w.ż.z. i powstaje ex lege w razie wygaśnięcia stosunku

służbowego służby kandydackiej, o czym stanowi art. 124 ust. 7 tej ustawy.

W konsekwencji, jak każde zobowiązanie bezterminowe, tak i to stało się

wymagalne z chwilą wezwania do zapłaty; potwierdza to § 5 umowy zawartej przez

szkołę ze skarżącym. Skarżący takie wezwanie otrzymał i był zobowiązany spełnić

świadczenie, zgodnie z § 4 umowy. Dopiero w około dwa lata po tym zdarzeniu

podjął obowiązki żołnierza zawodowego w ramach kontraktowej służby wojskowej,

co dawało podstawę do zwolnienia z obowiązku zwrotu żądanych kosztów.

Wprawdzie przepisy nie uzależniły tego zwolnienia od jakiegoś terminu, w ciągu

którego mogą powstać okoliczności uprawniające do zwolnienia z obowiązku

zwrotu kosztów wynikłych z wygaśnięcia stosunku prawnego poprzedniej służby

wojskowej (czynnej, zawodowej, kandydackiej), jednak nie można przyjąć, że to

jest zupełnie obojętne i można po wielu latach kwestionować w podanych

sytuacjach obciążenie kosztami, przewidziane ustawowo oraz egzekwowane

przymusowo lub nawet już wyegzekwowane. Jak trafnie wykazał Sąd Okręgowy,

w chwili powstania obowiązku zwrotu kosztów i wezwania do zapłaty przez

uprawnionego, skarżący nie pozostawał w żadnym stosunku prawnym, o którym

mowa w przepisach powołanych ustaw, a który uprawniałby go do nie spełnienia

zobowiązania ustawowego i umownego.

5

W tym stanie rzeczy nie można twierdzić, że Sąd drugiej instancji wydając

wyrok oddalający apelację pozwanego B. K. naruszył prawo, a tym bardziej

naruszył je w sposób oczywisty i rażący, jak interpretuje orzecznictwo i doktryna

przepisy stanowiące o możliwości stwierdzenia przez Sąd Najwyższy niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego, a co skarżący uznaje w skardze

za trafne i nie budzące wątpliwości (przywołując na poparcie postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 5 października 2012 r., IV CNP 8/12). Stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji (art. 4241

§ 1

k.p.c.), wymaga ustalenia, jaki przepis prawa został naruszony i czy to naruszenie

jest rażące wobec możliwych sposobów interpretacji tego przepisu, jego treści i

konstrukcji normatywnej. W sytuacji, gdy odnośnie do prawomocnego wyroku, który

się skarży z powołaniem na szczególny tryb, przewidziany w art. 4241

– art. 42412

k.p.c. nie można w ogóle stwierdzić naruszenia prawa, wniesiona skarga jako

bezpodstawna podlega oddaleniu.

Mając to na uwadze należało na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c. oddalić

skargę.

kc