V KK 372/15

Sygn. akt V KK 372/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

SSN Dariusz Świecki

Protokolant Katarzyna Wełpa

w sprawie M. K.

skazanego na podstawie art. 178a § 4 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu – w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 19 stycznia 2016 roku

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 24 kwietnia 2015 r.,

utrzymującego wyrok Sądu Rejonowego w S.

z dnia 10 lipca 2014 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S. w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2014 r. Sąd Rejonowy uznał M. K. winnym tego, że

w dniu 12 lipca 2012 r., około godz. 1.10 w S., ulicą S., znajdując się w stanie

nietrzeźwości – mając 1,3 promila alkoholu we krwi, prowadził samochód osobowy

2

marki Opel […], przy czym czynu tego dopuścił się będąc uprzednio skazanym

wyrokiem Sądu Rejonowego w G., z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt K …/08 za

czyn z art. 178a § 1 k.k., tj. czynu z art. 178a § 4 k.k. i za to wymierzył mu karę 3

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 2 lat próby.

Na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego,

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy

zaskarżone orzeczenie uznając apelacje za oczywiście bezzasadne.

Kasację od tego orzeczenia wywiódł Prokurator Generalny zarzucając mu

rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

karnego procesowego art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na

nieprzeprowadzeniu prawidłowej kontroli odwoławczej zaskarżonego na korzyść

oskarżonego wyroku Sądu I instancji w wyniku czego niedostrzeżono zaistniałej

zmiany stanu prawnego, dokonanej ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie

ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 20 marca 2015 r.,

poz. 396), w tym nowelizacji art. 106 k.k. w zakresie statuującym warunki zatarcia

skazania oraz pominięto reguły intertemporalne określone art. 21 tejże ustawy, co

skutkowało niezasadnym utrzymaniem w mocy wyroku skazującego M. K. za czyn

z art. 178a § 4 k.k., pomimo iż przed datą orzekania Sądu odwoławczego, zgodnie

z art. 107 § 4a k.k. (omyłkowo powołano art. 106 § 4a k.k. – przyp. SN) w zw. z art.

21 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r., uprzednie prawomocne skazanie oskarżonego

za czyn z art. 178a § 1 k.k. uległo zatarciu z mocy prawa i w związku z tym

odpowiedzialność oskarżonego winna zostać ukształtowana jedynie w oparciu o

treść art. 178a § 1 k.k.

Konkludując skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego, wniesiona na korzyść skazanego, jako

oczywiście zasadna podlegała – zgodnie z art. 535 § 5 k.p.k. – uwzględnieniu na

posiedzeniu.

3

Nie budzi wątpliwości, że warunkiem poniesienia przez sprawcę czynu

polegającego na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości,

surowszej odpowiedzialności, przewidzianej w § 4 art. 178a k.k. jest, aby sprawca

tego czynu był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu

mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo

za przestępstwo określone w art. 173, art. 174, art. 177 lub art. 335 § 2 k.k.

popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo

dopuścił się tego czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów

mechanicznych, orzeczonego w związku ze skazaniem za to przestępstwo.

W przedmiotowej sprawie podstawą przyjęcia owej surowszej

odpowiedzialności, o której mowa w art. 178a § 4 k.k., był fakt uprzedniego

skazania M.K. za czyn z art. 178a § 1 k.k., co nastąpiło z mocy wyroku Sądu

Rejonowego w G. z dnia 18 marca 2009 r., którym to orzeczono wobec M. K. karę

grzywny oraz zakaz prowadzenia pojazdów. Z załączonych do akt sprawy

dokumentów, w szczególności danych o uprzedniej karalności wynikało nadto, że

kara grzywny została w całości wykonana w dniu 26 września 2012 r. (k. 174, t. I).

Przyjęta w akcie oskarżenia oraz przez Sąd meriti w toku orzekania

kwalifikacja prawna czynu z art. 178a § 4 k.k. była zasadna. Rzecz jednak w tym,

że w trakcie trwającego w niniejszej sprawie postępowania międzyinstancyjnego i

wydanego w dniu 24 kwietnia 2015 r. wyroku Sądu Okręgowego doszło do istotnej,

mającej znaczenie w zakresie przyjętej subsumcji prawnej, zmiany stanu

prawnego, która spowodowała, że skazanie będące podstawą przyjęcia surowszej

kwalifikacji prawnej w sprawie niniejszej uległo zatarciu wraz z dniem jej wejścia w

życie, tj. 21 marca 2015 r.

Na gruncie obowiązującego do dnia 20 marca 2015 r. przepisu art. 107 § 4

k.k. zatarcie skazania w razie skazania na karę grzywny następowało z mocy

prawa z upływem 5 lat bądź ewentualnie na wniosek skazanego z upływem 3 lat od

wykonania, darowania albo od przedawnienia jej wykonania. W przedmiotowej

sprawie nastąpiłoby to zatem z dniem 26 września 2017 r. (z mocy prawa) lub 26

września 2015 r. (na wniosek skazanego).

Ustawa nowelizująca z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks

karny i niektórych innych ustaw zmieniła jednak warunki zatarcia skazania,

4

znacznie skracając okresy po upływie których dochodzi do zatarcia skazania. I tak,

według obowiązującego od dnia 21 marca 2015 r. przepisu art. 107 § 4a k.k., w

razie skazania na karę grzywny zatarcie skazania następuje z mocy prawa z

upływem roku od wykonania lub darowania albo od przedawnienia jej wykonania.

W art. 21 powołanej ustawy wskazano natomiast konsekwencje wiążące się ze

zmianą przepisów odnoszących się do instytucji zatarcia skazania. Stosownie do tej

regulacji do skazań prawomocnymi wyrokami wydanymi przed dniem wejścia w

życie niniejszej ustawy, w przedmiocie zatarcia skazania stosuje się przepisy

ustawy, o której mowa w art. 1 (Kodeks karny – przyp. SN), w brzmieniu nadanym

niniejszą ustawą, chyba że okres zatarcia skazania upłynął przed dniem wejścia w

życie niniejszej ustawy. Jeżeli jednak według przepisów ustawy, o której mowa w

art. 1(Kodeks karny – przyp. SN), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą okres

zatarcia skazania upłynąłby przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zatarcie

skazania następuje z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Odnosząc powyższą regulację do realiów niniejszej sprawy uznać należy, że

skazanie M. K. wyrokiem z dnia 18 marca 2009 r. na karę grzywny, wykonaną 26

września 2012 r., będące podstawą przyjęcia surowszej odpowiedzialności w

sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 24 kwietnia 2015 r.,

uległo zatarciu z mocy prawa z dniem 21 marca 2015 r., tj. w dacie wejścia w życie

znowelizowanego przepisu art. 107 § 4a k.k.

Zgodnie z treścią art. 106 k.k., z chwilą zatarcia skazania, uważa się je za

niebyłe. Skutkiem zatarcia skazania jest więc fakt, że za niebyłe uważa się nie tylko

skazanie, lecz również samo popełnienie przestępstwa. Oznacza to wprowadzenie

fikcji prawnej, że do popełnienia przestępstwa w ogóle nie doszło. W aspekcie

pozytywnym od chwili zatarcia skazania prawdziwe – z punktu widzenia porządku

prawnego – jest zatem stwierdzenie, że danego przestępstwa nie popełniono.

W tym stanie rzeczy, M. K. był w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy w S.

w dniu 24 kwietnia 2015 r. osobą niekaraną, co w konsekwencji nie dawało

podstaw do przypisania oskarżonemu popełnienia kwalifikowanej postaci występku,

określonej w art. 178a § 4 k.k.

Nie dostrzegając tej okoliczności Sąd odwoławczy dopuścił się rażącego

naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie przeprowadzonej w sposób

5

nieprawidłowy kontroli odwoławczej, co z kolei skutkowało rażącym i mającym

istotny wpływ na treść orzeczenia naruszeniem konkretnych przepisów prawa

materialnego.

Implikacją tego stwierdzenia musiało być uwzględnienie kasacji Prokuratora

Generalnego, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (uchybienia opisane wyżej zaistniały

na etapie postępowania przed sądem odwoławczym i dlatego w tym postępowaniu

mogą zostać wyeliminowane). W jego toku, rzecz jasna, Sąd Okręgowy

zobowiązany będzie do uwzględnienia zapatrywań prawnych sądu kasacyjnego.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.

kc