I PK 2/15

Sygn. akt I PK 2/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa P. L.

przeciwko Zespołowi Szkół Ogólnokształących […]o przywrócenie do pracy,

wynagrodzenie, odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w N.

z dnia 23 kwietnia 2014 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego

strony pozwanej w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

P. L. w pozwie wniesionym 6 maja 2013 r. domagał się od pozwanego

pracodawcy Zespołu Szkół Ogólnokształcących [...] uznania wypowiedzenia umowy

o pracę za bezskuteczne oraz zasądzenia: 2.310 zł tytułem dodatku

motywacyjnego za okres od września 2011 r. do maja 2013 r., 1.600 zł tytułem

odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania przez niekorzystne

ukształtowanie wynagrodzenia i uniemożliwienie kontynuowania zatrudnienia. W

odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości.

Wyrokiem z 25 września 2013 r. Sąd Rejonowy w N. oddalił powództwo i

zasądził na rzecz strony pozwanej 60 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego.

Sąd Rejonowy ustalił, że P. L. był zatrudniony w Zespole Szkół

Ogólnokształcących […] na podstawie mianowania począwszy od 1 września 2003

r. jako nauczyciel informatyki i techniki. Od 1 września 2012 r. powód realizował w

pozwanej szkole 6 godzin informatyki (4 w gimnazjum i 2 w liceum) oraz 8 godzin

techniki. Powód dopełniał pensum przez nauczanie techniki w wymiarze 4 godzin w

Gimnazjum. W roku szkolnym 2012/2013 w pozwanym Zespole Szkół było

zatrudnionych 3 nauczycieli informatyki: A. D., S. J. i P. L. W roku szkolnym

2013/2014 zaplanowano 36 godzin z informatyki w Liceum. Daje to dwa pełne etaty

(po 18 godzin). W gimnazjum nie zaplanowano informatyki, gdyż z uwagi na

zmianę planu nauczania obecne klasy pierwsze będą ją miały dopiero za 2 lata.

Ilość techniki w gimnazjum to 6 godzin. A. D. otrzymał 19 godzin informatyki, a S. J.

17 godzin informatyki plus godzinę wychowawczą. 29 kwietnia 2013 r. powód

otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę. W uzasadnieniu strona pozwana

wskazała jako przyczynę zmianę organizacyjną - zmniejszenie liczby oddziałów

oraz zmiany planu nauczania, uniemożliwiające dalsze zatrudnianie powoda w

pełnym wymiarze zajęć. Pracodawca typując powoda do zwolnienia kierował się

kryteriami takimi jak: podstawa i data zatrudnienia, stopień awansu zawodowego,

kwalifikacje, doskonalenie zawodowe, jakość świadczonej pracy, nagrody, zajęcia

dodatkowe niewynikające z art. 42 KN, dodatkowe funkcje oraz posiadanie prawa

do emerytury. W świetle tych kryteriów powód wypadł gorzej od pozostałych dwóch

informatyków A. D. i S. J. Sąd Rejonowy uznał, że przyczyna wypowiedzenia

umowy o pracę wskazana w piśmie z 29 kwietnia 2013 r. jest prawdziwa i zasadna.

3

Liczba oddziałów pozwanej szkoły uległa zmniejszeniu w roku szkolnym 2013/2014

o jeden w stosunku do ubiegłego roku szkolnego. Przede wszystkim jednak na

skutek zmian planu nauczania uległa zmniejszeniu liczba godzin z informatyki do

36. Sąd Rejonowy ustalił także, że powód wyróżniał się na niekorzyść spośród

innych nauczycieli, jeśli chodzi o ilość skarg uczniów i rodziców. Skargi te były z

reguły zasadne. Dyrektor szkoły utracił zaufanie do powoda na skutek

pojawiających się w jego pracy niedociągnięć i zaniedbań. Od pozostałych

informatyków otrzymywał wsparcie, którego nie miał od powoda, jak w wypadku

przygotowania strony internetowej gimnazjum. Sąd wskazał również, że powód nie

spełniał przesłanek do nabycia dodatku motywacyjnego począwszy od 1 września

2011 r.

W ocenie Sądu, zwolnienie powoda z pracy oraz nieprzyznawanie mu

dodatku motywacyjnego nie były przejawami dyskryminacji. Powód nie wskazał

żadnego powodu dyskryminacji oraz przyznał, że oceny przepisywał do dziennika

ze swojego kajetu. Również przyczyna wskazana w wypowiedzeniu umowy o pracę

była prawdziwa i zasadna, a pozwana zastosowała właściwe kryteria wytypowania

pracownika do rozwiązania umowy o pracę. Także wypowiedzenie umowy o pracę

było zgodne z przepisami, gdyż w sprawie wykazano, że w roku szkolnym

2013/2014 uległa zmniejszeniu liczba godzin lekcyjnych z przedmiotów, których

może nauczać powód, w szczególności z informatyki. Dla trzech nauczycieli

informatyki pozostało 36 godzin informatyki i 6 godzin techniki (dwa etaty plus 6

godzin). Dyrektor szkoły był zmuszony wytypować jednego nauczyciela do

zwolnienia, a w świetle przyjętych, wskazanych wyżej kryteriów doboru do

zwolnienia powód wypadł gorzej od pozostałych dwóch informatyków. Nawet gdyby

przyjąć, że w ocenie powoda pominięto szereg szkoleń i warsztatów doskonalenia

zawodowego to i tak wypada on gorzej od S. J. W przeciwieństwie do pozostałych

informatyków powód nie był nigdy nagradzany, a jest niewiarygodne, aby już od

początku zatrudnienia był dyskryminowany przez nieprzyznawanie nagród przez

dyrektora. Świadczy to o tym, że powód w swojej pracy niczym szczególnie

korzystnym się nie wyróżniał. Natomiast S. J. i A. D. nagrody dyrektora otrzymywali

prawie co roku. W przeciwieństwie do dwóch pozostałych informatyków, którzy

wypełniali wszystkie obowiązki pracownicze - powód miał szereg uchybień i

4

zaniedbań, wymienionych w „kryteriach wyboru” i potwierdzonych dowodami, a za

dyskryminację nie można uznać kontroli przeprowadzanych systematycznie przez

przełożonych oraz krytycznych uwag formułowanych pod adresem pracownika.

Kontrole te były zasadne, rzeczowe i merytoryczne i nie miały cech dyskryminacji.

Wiele zastrzeżeń do pracy powoda wynikało ze skarg uczniów i rodziców. Także

przyjęcie jako kryterium typowania do zwolnienia, nabycia przez pracownika prawa

do emerytury nie stanowi dyskryminacji. Poza tym, było ono tylko jednym z wielu

zastosowanych przez dyrekcję ZSO i nie było decydujące przy wyborze powoda.

Konsekwencją stosunku powoda do wykonywanej pracy, a nie dyskryminacji, jest

nieprzyznanie mu dodatku motywacyjnego. Powód nie spełniał przesłanek

uzyskania dodatku motywacyjnego, dlatego, że nie wypełniał szeregu

podstawowych obowiązków nauczyciela wynikających z Karty. Między innymi nie

wpisywał do dziennika terminowo ocen, nie oddawał uczniom sprawdzianów na

czas, nie dawał uczniom możliwości wglądu do sprawdzianów. Powód nie wyróżniał

się zaangażowaniem w realizację dodatkowych zadań oraz jakością pracy. W

każdym razie nie udowodnił spełnienia przesłanek do nabycia dodatku

motywacyjnego.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

oddalił apelację powoda od wyroku sądu pierwszej instancji, nie obciążając go

kosztami postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne oraz ich ocenę, a także

wykładnie przepisów dokonaną przez Sąd Rejonowy. Sąd odwoławczy wskazał, że

zgodnie z art. 20 ust 1 pkt ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karty Nauczyciela

(Dz.U. z 2014 r., poz. 191 ze zm.) dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji

szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby

oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze

zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek

pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel

zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie

zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd

Rejonowy słusznie uznał, że w wypadku powoda zaszły przesłanki, uzasadniające

rozwiązanie stosunku pracy, gdyż nastąpiły zmiany organizacyjne,

5

uniemożliwiające zatrudnianie go w wymiarze pełnego etatu. Powód tych faktów co

do istoty nie kwestionował (zmniejszenie liczby godzin informatyki jest bezsporne).

Wbrew stanowisku apelującego, przyczyna ta nie jest nieprawdziwa dlatego, że ma

ona według niego charakter przejściowy. Dyrektor szkoły musi bowiem ocenić

możliwość zatrudnienia nauczyciela w konkretnym roku szkolnym, czyli w

rozważanym przypadku w roku 2013/2014, a w tym roku szkolnym przyczyna taka

zachodziła. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i ugruntowanym

stanowiskiem doktryny, dyrektorzy muszą dostosować stan zatrudnienia do

aktualnych zadań szkoły. W tym celu mogą zwalniać nawet osoby przebywające na

urlopach zdrowotnych. Wyczerpujący charakter uregulowania z art. 20 Karty

Nauczyciela wynika z zamiaru ustawodawcy wprowadzenia większej elastyczności

w zakresie możliwości kształtowania rozmiaru zatrudnienia zgodnego z

rzeczywistymi potrzebami szkoły (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2013 r.,

II PK 215/12, LEX nr 1371999). Dyrektor szkoły nie ma też obowiązku obniżania

innym nauczycielom pensum, celem utworzenia cząstkowych etatów i nie ma

również obowiązku zasięgania informacji o możliwości uzupełnienia zatrudnienia w

innej szkole (tym bardziej w latach następnych), jak również nie ma on obowiązku

złożenia propozycji ograniczenia zatrudnienia do części etatu, ani informowania

nauczyciela o takiej możliwości. Zatem nie jest uzasadnione twierdzenie powoda

jakoby Sąd Rejonowy powinien rozważać, czy w roku szkolnym 2015/2016

docelowo byłoby możliwe utrzymanie „prawie pełnego pensum” powoda, pod

warunkiem dalszego uzupełniania godzin w innym gimnazjum. Tym samym nie jest

uzasadniony zarzut apelacji naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 20 Karty

Nauczyciela. Sąd pierwszej instancji nie naruszył też art. 30 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela w zakresie oceny przyznania powodowi dodatku motywacyjnego. Sąd

Okręgowy uznał również, po szczegółowym rozważeniu argumentów apelującego,

że nieuzasadnione są zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów

postępowania, tj. art. 227 i 233 oraz 328 k.p.c. Na koniec Sąd Okręgowy stwierdził,

że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił prawdziwość przyczyny

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, dodając że wybór nauczyciela do

rozwiązania stosunku pracy - w razie spełnienia przesłanek z art. 20 ust. 1 ustawy z

1982 r. - Karta Nauczyciela - może być zakwestionowany przez sąd jedynie w razie

6

oceny, że był on dowolny lub dyskryminujący (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8

marca 2012 r., III PK 52/11, LEX nr 1212059), co w przedmiotowej sprawie nie

zostało przez powoda wykazane. Z uwagi na utratę dochodów ze stosunku pracy

Sąd nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego 102 k.p.c.

Powód zaskarżył w całości powyższy wyrok sądu drugiej instancji, opierając

skargę kasacyjną na obydwu podstawach przewidzianych w art. 3983

§ 1 pkt. 1 i 2

k.p.c.

W zakresie podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący

zarzucił naruszenie:

(a) art. 20 ust. 1 oraz art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela przez błędną

wykładnię, w wyniku której przyjęto, że zmniejszenie ilości godzin lekcyjnych z

informatyki skutkujące pozostawieniem dla nauczycieli tego przedmiotu 36 godzin

informatyki i 6 godzin techniki wymuszała ograniczenie zatrudnienia przez

wypowiedzenie stosunku pracy powodowi, pomimo niewystąpienia zmian

organizacyjnych, które faktycznie i w bezpośrednio uniemożliwiałby dalsze

zatrudnianie go czasowo podobnie jak i pozostałych dwóch nauczycieli informatyki

w niepełnym wymiarze zajęć w roku szkolnym 2012/2013, wobec bezspornie

wolnych 6 godzin techniki oraz ułożenia siatki godzin umożliwiających dalsze

zatrudnienie powoda w wymiarze 1/2 etatu, do czego doszło w oparciu o niepełny

materiał dowodowy oraz bez rozważenia możliwości zastosowania art. 22 ust. 2

Karty Nauczyciela, wedle którego dyrektor szkoły zobowiązany jest do składania

nauczycielowi propozycji ograniczenia zatrudnienia do liczby godzin poniżej połowy

pensum istniejącej w czasie do 31 maja, a także bez prognozy zapotrzebowania na

rok 2014/2015, w którym obecnie ustalono ¾ etatu, a w następnym pełny etat;

(b) art. 45 § 1 k.p. przez przyjęcie, że kryteria doboru nauczyciela do

zwolnienia uzasadniały wskazanie powoda do rozwiązania stosunku pracy w

związku z dowolnym ustaleniem, bez odniesienia się do wszystkich wykazywanych

przez skarżącego kasacją okoliczności podnoszonych w pismach z 6 i 20 września

2013 r., a nadto bez weryfikacji zredagowanych w toku trwania sporu i na jego

potrzeby przez stronę pozwaną tzw. „kryteriów jakości świadczonej pracy” przy

wyborze osób proponowanych do zwolnienia z przedstawianymi Sądowi pierwszej

instancji oraz w uzupełnieniu apelacji powoda z 6 listopada 2013 r. opracowanymi

7

przezeń kryteriami wyboru pozostającymi w sprzeczności z wyjaśnieniami strony

pozwanej w zakresie jakości świadczonej pracy oraz zeznaniami powoda, jak też

sprzecznymi danymi w tych kryteriach z przytoczonymi przez skarżącego faktami

dotyczącymi doskonalenia zawodowego, a także przedstawionymi zajęciami

dodatkowymi niewynikającymi z art. 42 Karty Nauczyciela oraz dodatkowo

potwierdzających zarzuty powoda o pomijaniu osiągnięć oraz o braku

obiektywnych, sprawiedliwych kryteriów doboru pracownika do zwolnienia

zastosowanych przez stronę pozwaną, a także rzutujących na wiarygodność

zeznań dyrektora i jego zastępczyni słuchanych w charakterze świadka i strony,

których sprzeczność z faktami miały potwierdzić przedstawione naonczas przez

kasatora sprawdziany za rok szkolny 2012/2013 oddalone postanowieniem

dowodowym Sądu Rejonowego na rozprawie 25 września 2013 r.;

(c) naruszenie art. 45 § 1 w związku z art. 183a

k.p. przez nierówne

traktowanie powoda w zakresie zatrudnienia, wieku, jak też przez nieobiektywne

oraz zredagowane w czasie trwania sporu kryteria w postaci „jakości świadczonej

pracy”, trudną sytuację materialną skarżącego kasacją będącego obecnie jedynym

żywicielem rodziny, który w poprzednich latach wykorzystał urlop ojcowski;

W zakresie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ

na wynik sprawy, skarżący zarzucił naruszenie art. 382 i art. 328 § 1 w związku z

art. 391, a także art. 5 i art. 477 zdanie drugie k.p.c., polegające na

niedostatecznym uzasadnieniu orzeczenia i oparciu rozstrzygnięcia na części

zgromadzonego przez Sąd pierwszej instancji materiału dowodowego,

z pominięciem tej części wyników jego postępowania, które uzasadniały

uwzględnienie powództwa oraz na braku weryfikacji w formie procesowej

okoliczności podnoszonych przez P. L. w pismach z 6 i 20 września 2013 r., a

nadto bez weryfikacji z kryteriami przyjętymi przez stronę pozwaną przy wyborze

osób proponowanych do zwolnienia z przedstawianymi Sądowi pierwszej instancji

oraz w uzupełnieniu apelacji powoda z 6 listopada 2013 r. opracowanych przezeń

kryteriów wyboru w postaci warsztatów doskonalenia zawodowego i szkoleń,

skutkiem czego Sąd Okręgowy, dokonując jurydycznej oceny żądania pozwu, nie

skonfrontował jej w sposób pełny z brakiem należytego odniesienia się przez Sąd

pierwszej instancji w skarżonym orzeczeniu z podnoszonymi przez działającego

8

samodzielnie P. L. zarzutami zatajenia, celowego pominięcia oraz jednostronnym

naświetlaniem rzekomo dlań niekorzystnych faktów przez pozwany Zespół Szkół

Ogólnokształcących nr 1 oraz motywami takiego działania, jak też brakiem

rozważenia przesłanek z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela i pominięciem zaistnienia

uzasadnionej potrzeby pouczenia powoda o przysługującym mu prawie wykazania

uchybień zgodnie z art. 6 k.c. w zakresie przedstawionych przez stronie pozwaną

okoliczności faktycznych. Także Sąd drugiej instancji na rozprawie apelacyjnej nie

zwrócił powodowi występującemu w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika

uwagi na taką konieczność.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, względnie o uchylenie również

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego oraz zasądzenie od strony

pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania według norm taryfowych, a

ponadto o zwolnienie powoda od kosztów sądowych częściowo, to jest od opłaty

sądowej od skargi z uwagi na przedstawione przez skarżącego kasacją sytuację

materialną oraz rodzinną uzasadniającą niemożność jej poniesienia bez

uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to jest żony oraz

pozostających na jego utrzymaniu trojga dzieci.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie

w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Bezpodstawne są zarzuty naruszenia

przepisów prawa postępowania. Pełnomocnik skarżącego nie wyjaśnił, w czym

przejawia się naruszenie art. 382 k.p.c., ponieważ wskazuje ten przepis jedynie w

petitum skargi, wymieniając go wśród kilku innych bez osobnego sformułowania

zarzutu związanego z jego treścią. Uniemożliwia to Sądowi Najwyższemu ocenę

zasadności tego zarzutu.

Strona skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 328 § 1 k.p.c., który

dotyczy terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tej

9

sytuacji można się jedynie domyślać, że Autorowi skargi chodzi o art. 328 § 2 k.p.c.

Jednakże przyjęcie takiego wniosku musiałoby mieć oparcie w uzasadnieniu

podstaw skargi, w którym jednak pełnomocnik skarżącego art. 328 § 2k.p.c. nawet

nie wymienia. Można zatem jedynie ogólnie przypomnieć, że zgodnie z ustalonym

orzecznictwem zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wyjątkowo, gdy uzasadnienie

zaskarżonego orzeczenia nie posiada wszystkich koniecznych elementów bądź

zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (np. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2008 r., III CSK 315/07, LEX nr 390105).

W ocenie sądu Najwyższego, Sąd drugiej instancji sporządził szczegółowe i

spełniające warunki art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie. Między innymi Sąd

odwoławczy odniósł się do kryteriów wyboru powoda do zwolnienia z pracy

wskazanych przez niego samodzielnie, biorąc pod uwagę dokumenty przedłożone

przez powoda, na okoliczność, że ma on większą liczbę przebytych szkoleń i

przygotowywał uczniów do konkursów LOK. Sąd Okręgowy przeanalizował materiał

dowodowy zgromadzony w sprawie, dokonane na jego podstawie ustalenia

faktyczne oraz argumentację prawną zaprezentowaną przez Sąd Rejonowy oraz

apelację skarżącego i w konsekwencji dokonał oceny prawnej, z której wynika, że

powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy rozważył wszystkie

zarzuty apelacji skarżącej w kontekście własnych ustaleń oraz ocen i doszedł do

prawidłowego wniosku, że nie są one zasadne, czemu dał wraz w swoim

uzasadnieniu. Bezpodstawny jest tez zarzut naruszenia art. 5 k.p.c., przez

zaniechanie przez Sąd pouczenia powoda o czynnościach procesowych. Jak

wynika z treści uzasadnienia, skarżący odnosi ten zarzut do postępowania przed

Sądem pierwszej instancji, bez wskazania na uchybienia Sądu odwoławczego

wiążące się z tym zarzutem, co zważywszy na charakter skargi kasacyjnej, jako

środka odwoławczego od orzeczenia sądu drugiej instancji dyskwalifikuje także ten

zarzut. Można zatem jedynie ogólnie wskazać, że okoliczność, że sąd mógł, ale nie

udzielił stronie pouczenia, nie może stanowić podstawy formułowania zarzutu

procesowego. Do sądu należy bowiem ocena, czy istnieje uzasadniona potrzeba

udzielenia pouczeń a sam brak profesjonalnego pełnomocnika nie świadczy o jej

istnieniu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2009 r., I UK 74/09,

10

LEX nr 530693). Co do zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 477

zdanie drugie k.p.c. należy zauważyć, że pouczenie pracownika o roszczeniach

wynikających z przytoczonych przez niego faktów, o którym stanowi ten przepis,

należy do obowiązków przewodniczącego w sądzie pierwszej instancji. Przepis ten

może mieć zastosowanie w sądzie drugiej instancji tylko wówczas, gdy istnieją

przesłanki przedmiotowego przekształcenia powództwa na podstawie art. 383 k.p.c.

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2007 r., II PK 235/06, OSNP 2008

nr 11-12, poz. 161), co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Nietrafne są też zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

W pierwszej kolejności dotyczy to podstawowego w skardze zarzutu naruszenia

art. 20 ust. 1 oraz art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. Z przepisów tych skarżący

wywodzi normę prawną, zgodnie z którą w sytuacji określonej w art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela dyrektor szkoły, zanim rozwiąże z nauczycielem stosunek pracy,

jest obowiązany na podstawie art. 22 ust. 2 tej ustawy do zaproponowania mu

zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy co najmniej ½ etatu, z

jednoczesnym obniżeniem wymiaru czasu pracy poniżej pełnego pensum innym

nauczycielom w celu umożliwienia takiego zatrudnienia. Pogląd ten jest nietrafny.

Należy stwierdzić, że istotnie, jak stwierdził Sad Najwyższy w wyroku z 8 grudnia

2005 r., I PK 94/05, alternatywą rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20

ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest przeniesienie nauczyciela, na jego wniosek, w

stan nieczynny lub - za jego zgodą - ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym

w art. 22 ust. 2 tej ustawy. Według tego ostatniego przepisu, zasada ograniczenia

zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i

proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia może być stosowana, gdy z

przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1, nie ma możliwości zatrudniania

nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia

tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub

opiekuńczych w innej szkole. Brak zgody nauczyciela na ograniczenie wymiaru

zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia aktualizuje

zastosowanie art. 20 Karty. Sama zasada ograniczenia zatrudnienia nauczyciela i

proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia, jak zresztą i tryb jej stosowania,

wynika z ust. 1 art. 22 ustawy. Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy wskazał, że

11

art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela w związku z jej art. 22 ust. 2 nie przewiduje

obowiązku informowania nauczyciela o możliwości (lub braku możliwości)

zatrudnienia uzupełniającego oraz ograniczenia zatrudnienia. Dalej Sąd Najwyższy

wskazał, że trwałość stosunku pracy nauczycieli mianowanych chroniona jest w

sposób szczególny, o wiele mocniej niż wielu innych grup zawodowych. Gwarantują

ją przede wszystkim taksatywnie wyliczone, skonkretyzowane przyczyny

rozwiązania stosunku pracy. Nie ma więc ani obiektywnej potrzeby, ani

uzasadnienia aksjologicznego dla takiej wykładni przepisów, która rozszerzałaby tę

ochronę przez mnożenie obowiązków dyrektora szkoły w fazie poprzedzającej

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem z przyczyn uniemożliwiających dalsze

jego zatrudnienie z powodów w znacznym stopniu zobiektywizowanych,

niezależnych również od pracodawcy. Przeciwko poglądowi o obowiązku dyrektora

szkoły informowania nauczyciela o potencjalnej możliwości zatrudnienia

uzupełniającego i (lub) ograniczenia zatrudnienia przemawiają również, choć

najmniej ważące dla wyrażonego tu poglądu, względy organizacyjne.

Do zasadniczych obowiązków dyrektora szkoły należy prawidłowe nią kierowanie.

Jest on nie tylko przełożonym służbowym wszystkich jej pracowników, ale też

opiekunem uczniów (art. 7 ust. 1 Karty Nauczyciela). Ponosi odpowiedzialność

przede wszystkim za dydaktyczny i wychowawczy poziom szkoły. Obowiązki

dyrektora powinny więc być podporządkowane realizacji przez szkołę oraz

zatrudnionych w niej nauczycieli zadań dydaktycznych i opiekuńczo -

wychowawczych, które są zasadniczym celem tworzenia i funkcjonowania tych

placówek oświatowych. Zdaniem Sądu najwyższego w obecnym składzie za

powyższym poglądem przemawia wyraźne brzmienie art. 22 ust. 2 Karty

Nauczyciela, w którym zastosowano określenie „może”, co oznacza, że zarówno

nałożenie obowiązku zatrudnienia uzupełniającego jak i ograniczenie zatrudnienia

są działaniami fakultatywnymi. Zasadność rozwiązania stosunku pracy z

nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania w razie częściowej likwidacji

szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby

oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze

zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela) nie jest uzależniona od niemożliwości dalszego zatrudniania

12

nauczyciela w co najmniej połowie obowiązkowego wymiaru zajęć. Należy też

dodać, że uzależnienie prawidłowości wypowiedzenia stosunku pracy w sytuacji

określonej w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela od braku możliwości dalszego

zatrudniania nauczyciela w co najmniej połowie obowiązkowego wymiaru zajęć,

dotyczy jedynie nauczycieli już wcześniej zatrudnionych w takim niepełnym

wymiarze (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 26 lutego 2013 r., I PK 194/12,

LEX nr 1620345; 30 września 2014 r., III PK 18/14, OSNP 2016 nr 2, poz. 19).

Tymczasem, jak wynika z ustaleń faktycznych przyjętych w podstawie

zaskarżonego wyroku, strona pozwana nie miała możliwości dalszego zatrudniania

powoda w roku szkolnym 2013/14 (a nie jak zapewne omyłkowo wskazano w

skardze w roku 2012/13, w którym powód pracował, skoro wypowiedzenie nastąpiło

29 kwietnia 2013 r. na koniec tego roku). Co więcej dyrektor pozwanej szkoły nie

mógł zaproponować powodowi zatrudnienia w wymiarze nawet co najmniej połowy

obowiązkowego wymiaru zajęć. W roku szkolnym 2013/2014 zaplanowano bowiem

36 godzin informatyki w Liceum, co dawało dwa pełne etaty (po 18 godzin). W

gimnazjum nie zaplanowano informatyki, gdyż z uwagi na zmianę planu nauczania

obecne klasy pierwsze będą ją miały dopiero za 2 lata. Liczba godzin techniki w

gimnazjum miała wynosić w tym roku 6 godzin. A. D. otrzymał 19 godzin

informatyki, a S. J. 17 godzin informatyki plus godzinę wychowawczą. Powód

mógłby więc otrzymać 7 godzin zajęć (6 techniki i 1 informatyki, którą jako

nadliczbową otrzymał A. D.). Wobec powyższego za oczywiście nieuzasadniony

należy uznać pogląd skarżącego, że pozwana szkoła powinna obniżyć innym

nauczycielom wymiar zajęć w celu utworzenia cząstkowych etatów i zatrudnienia

powoda w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru zajęć.

Bezpodstawne jest także zapatrywanie skarżącego, że istniała możliwość dalszego

zatrudniania go w „prawie” pełnym wymiarze zajęć w roku szkolnym 2015/16.

Pomijając hipotetyczny charakter powstania takiej możliwości i „prawie” pełny

wymiar możliwego zatrudnienia, należy stwierdzić, że użyty w art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela zwrot „uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w

pełnym wymiarze zajęć” odnosi się do kolejnego roku szkolnego, a nie do

możliwości zatrudnienia w pełnym wymiarze w przyszłości następującej po

kolejnym roku szkolnym.

13

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 45 § 1 k.p. przez przyjęcie,

że kryteria doboru nauczyciela do zwolnienia uzasadniały wskazanie powoda do

rozwiązania stosunku pracy. Wybór nauczyciela do rozwiązania stosunku pracy - w

razie spełnienia przesłanek z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela - może być

zakwestionowany przez sąd jedynie w razie oceny, że był dowolny lub

dyskryminujący (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2012 r., III PK

52/11, OSNP 2013 nr 3-4, poz. 34). Sąd Okręgowy uznał wybór powódki do

zwolnienia (wypowiedzenia jej stosunku pracy) za prawidłowy, jako podyktowany

obiektywnymi kryteriami, obejmującymi podstawę i datę zatrudnienia, stopień

awansu zawodowego, kwalifikacje, doskonalenie zawodowe, jakość świadczonej

pracy, nagrody, zajęcia dodatkowe niewynikające z art. 42 Karty Nauczyciela,

dodatkowe funkcje oraz posiadanie prawa do emerytury. Rozważenie sytuacji

nauczycieli zatrudnionych u strony pozwanej przy zastosowaniu tych kryteriów

doprowadziła Sąd Okręgowy do przekonania, że pracodawca dokonał prawidłowej

oceny uzasadniającej jego decyzję o wypowiedzeniu stosunku pracy właśnie

powodowi, porównując go do pozostałych nauczycieli informatyki. Taki sposób

oceny nie może być uznany za dowolny czy dyskryminujący i nie został skutecznie

podważony w skardze kasacyjnej. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu

skargi kasacyjnej, Sąd Okręgowy szczegółowo uzasadnił, że powód gorzej

wykonywał pracę od porównywanych nauczycieli. Sąd Okręgowy (a wcześniej Sąd

Rejonowy) nie pominął też kryterium „jakości pracy”, które jak ustalono w podstawie

wyroku było stosowane przy doborze do rozwiązania stosunku pracy, a nie jak

twierdzi skarżący, zredagowane dopiero w trakcie trwania sporu.

Niezasadnie również skarżący zarzuca wyrokowi Sądu Okręgowego

naruszenie art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 183a

k.p. przez nierówne traktowanie

powoda. Przede wszystkim zarzut ten nie poddaje się kontroli kasacyjnej ze

względu na niewskazanie przepisu normującego nierówne traktowanie, który miał

być naruszony przez Sąd. Art. 183a

k.p. składa się z siedmiu paragrafów

dotyczących różnych kwestii i Sąd Najwyższy, związany granicami podstaw

zaskarżenia skarga kasacyjną, nie ma kompetencji do ustalenia przepisu, którego

naruszenie skarżący zarzuca. W tym stanie rzeczy można jedynie ogólnie wyjaśnić,

że zgodnie z art. 183b

§ 1 k.p., pracownik musi uprawdopodobnić jego

14

dyskryminację wskazując fakty, z których ma ona wynikać; po drugie zaś, że

pracodawca może obalić twierdzenie pracownika wskazując, że w swoim

postępowaniu kierował się obiektywnymi powodami (wyrok Sąd Najwyższego z

dnia 9 czerwca 2006 r., III PK 30/06, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 160). Tymczasem

pełnomocnik skarżącego w ogóle nie umotywował w uzasadnieniu podstaw skargi

rozważanego zarzutu. Nie tylko nie wskazał podstawy (kryterium) ewentualnej

dyskryminacji (co nie jest konieczne), lecz także nie przedstawił okoliczności

wskazujących na dyskryminację i jej przyczynę. Należy dodać, że strona skarżąca

nie podnosi w skardze kasacyjnej zarzutów odnoszących się do dodatku

motywacyjnego i nie skarży orzeczenia Sądu drugiej instancji w tej części, podczas

gdy w apelacji głównie tej kwestii dotyczył zarzut naruszenia przepisów o równym

traktowaniu. Ponadto warto zauważyć, że Sąd Okręgowy trafnie wskazał, że

nabycie prawa do emerytury może być jednym z kryteriów doboru pracowników do

rozwiązania stosunku pracy, choć co należy dodać nie może stanowić samoistnej

podstawy wypowiedzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., I PK

219/07; uchwała Sądu Najwyższego siedmiu sędziów z dnia 21 stycznia 2009 r., II

PZP 13/08; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2014 r., I PK 239/13).

Z powyższych względów, stosownie do art. 39814

k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji. Ze względu na szczególne okoliczności sprawy Sąd

Najwyższy nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyjnego (art. 102

k.p.c.).

kc