I KZP 13/15

Sygn. akt I KZP 13/15

UCHWAŁA

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

Dnia 28 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Sobczak (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy

SSN Tomasz Grzegorczyk (sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

SSN Barbara Skoczkowska

SSN Andrzej Stępka

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Ewa Sokołowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Beaty Mik

po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Generalnego

z dnia 6 października 2015 r. (PG IV KP 12/15), złożonego na podstawie art. 60 § 2

w zw. z § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (tj. Dz. U. z

2013 r., poz. 499 ze zm.), o podjęcie w składzie siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego uchwały mającej na celu wyjaśnienie występujących w orzecznictwie

sądów powszechnych rozbieżności w wykładni prawa – następującego zagadnienia

prawnego:

„Czy rozstrzygnięcie właściwego prokuratora w przedmiocie

istnienia ustawowych przesłanek przedłużenia na czas powyżej

sześciu miesięcy, na podstawie art. 153 § 1 k.k.s. zd. trzecie,

dochodzenia w sprawie o przestępstwo skarbowe,

prowadzonego przez finansowy organ postępowania

przygotowawczego i nadzorowanego przez organ nadrzędny nad

tym organem, odbywa się w ramach prokuratorskiego nadzoru

nad postępowaniem przygotowawczym w rozumieniu przepisów

2

art. 298 § 1 k.p.k. i art. 326 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s., art. 26

ust. 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze (Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599, z późn. zm.) oraz

art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, z późn. zm.)?”

podjął uchwałę:

Przedłużenie przez właściwego prokuratora, na podstawie art.

153 § 1 zdanie trzecie k.k.s., na okres powyżej 6 miesięcy,

dochodzenia w sprawie o przestępstwo skarbowe,

prowadzonego przez finansowy organ postępowania

przygotowawczego i nadzorowanego przez organ nadrzędny nad

tym organem, oznacza objęcie przez prokuratora nadzorem tego

dochodzenia, obligując go do realizowania swoich uprawnień

płynących z art. 298 § 1 i art. 326 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.

Dopiero z chwilą takiego przedłużenia można mówić o spełnieniu

się, przewidzianego w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004

r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki, wymogu co najmniej nadzorowania

przez prokuratora takiego dochodzenia, jako warunku

dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania, jeżeli

przewlekłość ta zaistnieje w czasie sprawowania takiego

nadzoru.

UZASADNIENIE

Prokurator Generalny zwrócił się w trybie art. 60 § 2 w zw. z § 1 ustawy z

dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym o podjęcie uchwały mającej na celu

3

wyjaśnienie występujących w orzecznictwie sądów powszechnych rozbieżności w

zakresie wykładni art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s. w związku z innymi, przywołanymi w tym

wniosku, przepisami zarówno k.k.s., jak i k.p.k. oraz ustawy o prokuraturze (zwanej

dalej u.p.), przy orzekaniu na podstawie wskazanej we wniosku ustawy z 2004 r. o

skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy (…) bez

nieuzasadnionej zwłoki (zwanej dalej ustawą o skardze na przewlekłość

postępowania - u.o.s.n.p.), w sprawach takich skarg dotyczących przewlekłości

postępowania przygotowawczego, prowadzonego odnośnie do przestępstw

skarbowych przez finansowe organy tego postępowania, w formie dochodzenia, po

przedłużeniu go przez właściwego prokuratora na okres ponad 6 miesięcy.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wnoszący te skargi domagali się

stwierdzenia przewlekłości dochodzenia prowadzonego w sprawach o

przestępstwa skarbowe przez finansowe organy dochodzenia, w którym do jego

przedłużenia dochodziło nawet kilkakrotnie z inicjatywy takich organów, a o

przedłużeniu rozstrzygali prokuratorzy pełniący czynności służbowe w

prokuraturach rejonowych, funkcjonujących na obszarze, na którym znajdowała się

siedziba finansowego organu postępowania przygotowawczego lub kierownicy tych

jednostek. Podniesiono jednak także, iż zdarzało się również, że organ ten nie

występował z taką inicjatywą i nadal prowadził postępowanie przygotowawcze, a

prokurator nie miał wiedzy o niezakończeniu postępowania przygotowawczego

przed upływem wskazanego wyżej 6-miesięcznego terminu. Jednak mimo to

skarżący występowali ze skargą na przewlekłość dochodzenia.

Rozbieżności w wykładni prawa przy rozstrzyganiu owych skarg przejawiły

się, jak wskazuje Prokurator Generalny, w diametralnie różnym podejściu do

kwestii, czy rozstrzygnięcie właściwego prokuratora w przedmiocie istnienia

ustawowych przesłanek przedłużenia dochodzenia w sprawie o przestępstwo

skarbowe w oparciu o wskazany wyżej art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., odbywa się w

ramach prokuratorskiego nadzoru nad postępowaniem przygotowawczym w

rozumieniu przepisów art. 298 § 1 i art. 326 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. i art. 26

ust. 1 zd. 1 u.p. oraz art. 1 ust. 1 u.o.s.n.p., czy też następuje ono poza sferą

takiego nadzoru. Owe rozbieżności - jak podkreślono w niniejszym wniosku –

przełożyły się na skrajnie odmienne stanowiska w kwestii dopuszczalności skarg, o

4

jakich mowa w u.o.s.n.p. Rzecz bowiem w tym, że stosownie do art. 1 u.o.s.n.p.

omawiana skarga w odniesieniu do postępowania przygotowawczego służy stronie

jedynie wtedy, gdy do przewlekłości tej doszło na skutek działania lub bezczynności

prokuratora prowadzącego lub nadzorującego takie postępowanie. Tym samym

traktowanie decyzji o przedłużeniu przez prokuratora organowi finansowemu czasu

trwania dochodzenia, jako nieoznaczającej bynajmniej objęcia przez ów organ

nadzoru nad tym dochodzeniem, eliminuje dopuszczalność skargi na przewlekłość,

a uznanie, że pojawia się wówczas prokuratorski nadzór nad tym postępowaniem,

prowadzonym dotąd pod nadzorem nadrzędnych organów finansowych, stwarza

możliwość występowania z taką skargą.

Jak wskazuje Prokurator Generalny, w szeregu orzeczeń przyjmowano, że

decyzja prokuratora o przedłużeniu dochodzenia na podstawie art. 153 § 1 zd. 3

k.k.s. nie jest czynnością o charakterze jedynie technicznym, lecz stanowi czynność

wykonywaną w ramach nadzoru nad postępowaniem prowadzonym przez organ

finansowy. Tak uznano np. w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z

dnia 27 listopada 2013 r., w sprawie II AKz 717/13, LEX nr 1488978, a także w - nie

zawsze publikowanych w sposób ogólnodostępny – postanowieniach np.: […].

Orzeczeniami tymi uwzględniano te skargi lub oddalano je jako merytorycznie

niezasadne albo pozostawiano wprawdzie bez rozpoznania, ale z uwagi na to, że

dotyczyły postępowań, w których prokurator nie podejmował decyzji w przedmiocie

przedłużenia dochodzenia na okres powyżej 6 miesięcy.

W judykatach tych argumentowano, że przedłużając takie dochodzenie

prokurator ocenia sprawność i prawidłowość dotychczasowego jego przebiegu, a

odmowa przedłużenia kończyłaby postępowanie przygotowawcze, przedłużenie

zaś warunkuje jego dalszy tok, wydłuża tym samym to stadium procesu, co ma już

znaczenie z punktu widzenia skargi na przewlekłość postępowania karnego.

Podkreślano przy tym wyraźnie w niektórych z tych orzeczeń, że nadzór

prokuratora rozpoczyna się w takim wypadku z momentem przedłożenia mu akt

sprawy wraz z wnioskiem o przedłużenie dochodzenia, gdyż z tą chwilą dowiaduje

się on o toczącym się postępowaniu. Dla prawnego uzasadnienia tego stanowiska

przywoływano jednak różne podstawy. Odwoływano się bowiem, bądź to do art.

298 § 1 k.p.k. i § 247 w zw. z § 255 Regulaminu wewnętrznego urzędowania

5

powszechnych jednostek prokuratury – Dz.U. z 2010 r., Nr 49, poz. 296 - dalej

powoływanego jako Regulamin prokuratorski z 2010 r. (tak np. w przywołanym

wcześniej postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie II AKz

717/13), bądź wskazywano jako taką podstawę art. 326 k.p.k. oraz art. 26 ust. 1

u.p., a także wspomniany już Regulamin prokuratorski z 2010 r. (tak np. w

postanowieniach Sądu Okręgowego, w sprawach: V S 46/14 i V S 55/14).

Uznawano jednak także, iż te ogólne, wskazane wyżej przepisy o nadzorze

prokuratorskim, nie mogą być jednak traktowane jako samoistnie tworzące

podstawę do takiego nadzoru w postępowaniu karnym skarbowym, jako że w tej

sferze prawa karnego procesowego autonomicznie określono zakres kompetencji

nadzorczych prokuratora. Przyjmowano w związku z tym, iż to dopiero przepis art.

153 § 1 zd. 3 k.k.s., zawierający uprawnienie prokuratora do przedłużania okresu

dochodzenia, pozwala realizować mu uprawnienia nadzorcze, o jakich mowa w

ustawie o prokuraturze i Regulaminie prokuratorskim z 2010 r. (tak np. w

postanowieniu Sądu Okręgowego w sprawie V S 54/14).

Całkowicie odmienne podejście do prezentowanej w wystąpieniu Prokuratora

Generalnego kwestii przedstawiono z kolei, w przywołanych w tym wniosku, także

licznych - również niepublikowanych w sposób ogólniedostępny - orzeczeniach

wskazanego już wcześniej Sądu Okręgowego (zob. postanowienia tego Sądu w

sprawach: […]. W judykatach tych stwierdzano, że sam fakt wydania przez

prokuratora postanowienia o przedłużeniu dochodzenia nie może skutkować

objęciem przez niego swym nadzorem postępowania przygotowawczego

podnosząc, że nadzór taki przewidziany jest na gruncie k.k.s jedynie w wypadkach

wskazanych w art. 122 § 2 tego kodeksu. Samo zaś przedłużenie przez prokuratora

dochodzenia ogranicza się tu jedynie do kontroli przez niego istnienia przesłanek

do wydania takiej decyzji i ma charakter rozstrzygnięcia wpadkowego (tak we

wszystkich wskazanych powyżej orzeczeniach). Podnoszono jednak także, iż nie

ma tu zastosowania art. 326 k.p.k., przewidujący nadzór prokuratora, jako że

stosownie do przywołanego wcześniej art. 122 § 1 pkt 2 k.k.s., nastąpiła cesja tych

jego uprawnień na organ nadrzędny nad finansowym organem postępowania

przygotowawczego (tak w postanowieniach w sprawach: […]), jak również, że nie

można podstawy do takiego nadzoru wywieźć z art. 26 ust. 1 u.p. i Regulaminu

6

prokuratorskiego z 2010 r., bowiem są to przepisy o charakterze ogólnym, które

doznają wyjątków, gdy odmiennie stanowią przepisy szczególne regulujące daną

materię (tak w postanowieniu w sprawie V S …/14). Wyraźnie też negatywnie

wypowiadano się tu odnośnie do poglądu wyrażonego w przywołanym już

wcześniej postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 2013 r. w sprawie II

AKz 717/13 (tak w postanowieniu w sprawie V S …/14).

W uzasadnieniu omawianego wniosku Prokurator Generalny wskazał także

na występowanie również w piśmiennictwie karnoprocesowym rozbieżnych

stanowisk w kwestii konsekwencji związanych z przedłużeniem przez prokuratora

organowi finansowemu okresu trwania dochodzenia na okres ponad 6 miesięcy. Z

jednej bowiem strony krytycznie ocenia się stanowisko wyrażane w tych

judykatach, w których przyjęto, że przedłużenie takie oznacza jednocześnie

czynność nadzorczą prokuratora i pojawienie się jego nadzoru nad dochodzeniem

w sprawach o przestępstwa skarbowe. Z drugiej zaś podnosi wręcz, że na gruncie

regulacji skargi na przewlekłość postępowania, gdy odnosi się ona do

postępowania przygotowawczego, prowadzonego lub nadzorowanego przez

prokuratora, nie chodzi o faktyczne sprawowanie nadzoru przez ten podmiot, ale

jedynie o ustawowo określone jego ramy, a pełne zastosowanie mają tu wówczas

regulacje art. 326 k.p.k. w zw. z art. 122 § 1 pkt 2 k.k.s., jako że umożliwiają one

prokuratorowi objęcie sprawy swoim nadzorem także wtedy, gdy nadzór ten

sprawuje organ nadrzędny nad organem finansowym dochodzenia.

Gdy chodzi o pierwszy z tych poglądów, to – jak wskazano w tym wniosku -

przyjmuje się w nim, że mylne jest upatrywanie w art. 298 § 1 k.p.k. podstawy

obejmowania przez prokuratora, poprzez swoją decyzję o przedłużeniu

dochodzenia, nadzoru nad tym dochodzeniem, jako że art. 122 § 1 pkt 1 k.k.s.,

scedował uprawnienie prokuratorskie przewidziane w tym przepisie na finansowe

organy postępowania przygotowawczego, cedując z kolei jego uprawnienia o

zakresie tego nadzoru, zawarte w art. 326 § 1–3 k.p.k., na organy nadrzędne nad

finansowym organem postępowania przygotowawczego. Podkreśla się tu także, że

również wewnętrzne przepisy prokuratury – w tym wypadku zarządzenie

Prokuratora Generalnego nr 5/10 z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie organizacji i

zakresu działania sekretariatów oraz innych działów administracji w powszechnych

7

jednostkach prokuratury - zakładają, iż sprawy, w których prokurator wydał

postanowienie o przedłużeniu czasu trwania dochodzenia (art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s.),

wpisuje się do rejestru – Ko/Kks, jako sprawy wpadkowe niepodlegające rejestracji

w repertorium „Ds” (§ 74 ust. 1 pkt 2), wpisując do repertorium „Ds” tylko te sprawy

karne skarbowe, które zostały przejęte do prowadzenia przez prokuratora w oparciu

o art. 122 § 2 zd. 2 i § 3 k.k.s., a także te, w których prokurator prowadzi śledztwo

oraz w których zatwierdził on i wniósł akt oskarżenia (§ 63 ust. 1 pkt 9 tiret 1-4).

Wywodzi się w związku z tym, że nadzór prokuratorski nad dochodzeniem w

sprawach o przestępstwa skarbowe aktualizuje się jedynie w wypadkach

przewidzianych w art. 122 § 2 zd. 2 i § 3 k.k.s., a przy przedłużaniu czasu trwania

dochodzenia organowi finansowemu, prokurator rejonowy winien tylko ograniczyć

się do dokonania tej czynności, oznaczając okres, do upływu którego postępowanie

to winno być zakończone i tylko, gdy sam dostrzega konieczność ingerencji w

przedłużane dochodzenie, może je przejąć do swojego prowadzenia (tak M.

Świetlicka, glosa do postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27

listopada 2013 r., LEX/el. 2014 oraz tejże, Metodyka pracy prokuratora w

postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe,

Kraków 2014, s. 33-37).

Gdy chodzi natomiast o drugie z owych stanowisk, to argumentuje się tu, że

ustawa o skardze na przewlekłość postępowania obejmuje swoim zakresem

zarówno sprawy o przestępstwa skarbowe, jak i o wykroczenia skarbowe i pomimo

jej tytułu oraz treści niektórych jej przepisów wskazujących, że dotyczą one

postępowania co najmniej nadzorowanego przez prokuratora, należy przyjąć, iż nie

chodzi o faktycznie sprawowany nadzór tego podmiotu, lecz o jego doustawowo

określone ramy prawne, gdyż odmienny wniosek byłby nieracjonalny i prowadził do

częściowego zwolnienia państwa z odpowiedzialności za terminowość toczącego

się postępowania. Podkreśla się w związku z tym, że ustawowy termin postępowań

nadzorowanych przez prokuratora odnieść należy do wszystkich takich

postępowań, gdyż każde z nich może być przez niego nadzorowane, a organ

nadrzędny nad finansowym organem postępowania przygotowawczego ma

uprawnienia nadzorcze, ale nie wyłącznie, lecz wespół z prokuratorem. W art. 122

§ 1 pkt 2 k.k.s. zakłada się bowiem jedynie, że przez wyrażenie „prokurator”

8

rozumie się w określonych przepisach, w tym w art. 326 § 1-3 k.p.k., jedynie „także”

ten organ. W konsekwencji twierdzi się, że każde postępowanie przygotowawcze w

sprawach o przestępstwa skarbowe jest w rozumieniu ustawy o skardze na

przewlekłość, postępowaniem nadzorowanym przez prokuratora (tak w

opracowaniu: Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki. Komentarz, pod red. J. Skorupki, Warszawa 2010, s. 102-

104).

Podniesiono jednak we wniosku Prokuratora Generalnego, że w

opracowaniach o większym stopniu generalizacji, dotyczących ustawy o skardze na

przewlekłość postępowania, przyjmuje się na gruncie k.p.k., iż skarga ta nie

aktualizuje się jednak w sytuacji, kiedy nie doszło do poinformowania prokuratora o

toczącym się postępowaniu (zob. J. Kasiński, Skarga na przewlekłość

postępowania przygotowawczego – wybrane zagadnienia, Pal. 2009, nr 11-12, s.

47) lub wręcz, że w postępowaniach karnych skarbowych, dopóki są one

nadzorowane przez nadrzędne organy finansowe, a nie przez prokuratora, nie

można mówić o istnieniu jego nadzoru nad takim dochodzeniem, z sugestią de lege

ferenda poszerzenia jej na wszystkie postępowania przygotowawcze, niezależnie

od tego, jaki organ je prowadzi bądź nadzoruje (zob. np. G. Łabuda, T. Razowski,

Zakres przedmiotowy skargi na przewlekłość postępowania, Prok. i Pr. 2012, nr 1,

s. 72-76).

W opinii Prokuratora Generalnego przedstawiony wcześniej sposób

podejścia do kwestii będącej przedmiotem niniejszego wniosku wskazuje, że nie

chodzi tylko o odmienne stosowanie prawa przez różne sądy powszechne, lecz o

odmienną wykładnię art. 153 § 1 k.k.s. i to w wymiarze systemowym, gdyż aparat

pojęciowy ustawy o skardze na przewlekłość postępowania musi korespondować z

rozumieniem wyrażenia „prokurator nadzorujący postępowanie przygotowawcze”,

używanego w innych ustawach, zarówno karnoprocesowych, jak i ustrojowych.

Podnosi przy tym, że najważniejsze jest, czy w tym właśnie aspekcie przepis art.

153 § 1 zd. 3 k.k.s. reglamentuje sytuację, w której aktualizuje się rola prokuratora

jako nadzorującego dochodzenie w sprawie karnej skarbowej. Problem przy tym,

jak podniesiono, tkwi nie tyle w zdekodowaniu znaczenia tego wyrażenia w każdym

przepisie, w którym jest mowa o takim nadzorze, ile w interpretacji wskazanego

9

wyżej przepisu w dochodzeniach w sprawach o przestępstwa skarbowe, z którymi

prokurator styka się po raz pierwszy dopiero otrzymawszy wniosek finansowego

organu tego dochodzenia o prolongatę okresu jego trwania na czas przekraczający

6 miesięcy, jako że rozbieżności w wykładni sądowej pojawiły się w takim właśnie

układzie procesowym.

W związku z powyższym w dalszych swoich wywodach Prokurator

Generalny wskazuje, że niespornym jest – uwzględniając także zmiany

wprowadzone z dniem 1 lipca 2015 r. przez nowelizacje dokonane ustawami z dnia

27 września 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1247 ze zm.; zwanej dalej

nowelizacją wrześniową 2013 r.) oraz z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy

Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 396) – iż granice

przedmiotowe nadzoru prokuratora w sprawach o przestępstwa powszechne

niezmiennie wytyczają przepisy art. 298 § 1 i art. 326 § 1 k.p.k. oraz art. 26 ust. 1

ustawy u.p., ustanawiające normę, wedle której zasadą jest, że prokurator prowadzi

lub nadzoruje postępowanie przygotowawcze, przy czym ów nadzór wchodzi w

rachubę, gdy sam nie prowadzi danego postępowania, a więc, gdy jest ono

prowadzone przez Policję lub inny uprawniony organ.

Zasada ta nie ma jednak – jak podkreślono - charakteru bezwarunkowego w

tym sensie, że nie zawiera nakazu obejmowania przez prokuratora wszystkich

postępowań przygotowawczych, wszczynanych przez inne uprawnione organy.

Tam bowiem, gdzie nieprokuratorskie organy powszechnego procesu karnego nie

mają obowiązku informowania prokuratora o wszczęciu dochodzenia, nadzór ów

aktualizuje się dopiero w momencie wykonywania przez niego w tym postępowaniu

czynności lub podejmowania decyzji, które ustawa powierza tylko jemu, kiedy to

uzyskuje on wiadomość o prowadzeniu takiego dochodzenia, w tym przy

wystąpieniu do niego o przedłużenie czasu dochodzenia (art. 325i § 1 k.p.k.) albo

też, gdy postanawia sam prowadzić w danej sprawie własne dochodzenie (art.

325a § 1 k.p.k.) oraz a fortiori z art. 326 § 1 in fine k.p.k., gdy obejmie swoim

nadzorem postępowanie, o jakim mowa w art. 307 k.p.k., mimo że dotyczy ono

sprawy przynależnej do dochodzenia. We wszystkich tych sytuacjach prokurator

musi zapoznać się z materiałami postępowania i zamierzeniami prowadzącego

10

oraz wydać stosowne zarządzenia lub polecenia i egzekwować ich realizację, a

więc postąpić stosownie do wskazanych wcześniej przepisów art. 298 § 1 i art. 326

k.p.k. oraz art. 26 u.p.

Inaczej jednak – jak dalej wskazano – wyglądają granice przedmiotowe

nadzoru prokuratorskiego nad dochodzeniem w sprawach o przestępstwa

skarbowe, prowadzonym przez finansowy organ postępowania przygotowawczego.

Jednakże w ocenie Prokuratora Generalnego brakuje przesłanek normatywnych do

przyjęcia, aby stawiały one prokuratora na pozycji peryferyjnej, drastycznie

odstającej od tej, jaką zajmuje w powszechnym postępowaniu karnym. Po

pierwsze, jak wskazuje się w tym wniosku, dlatego, że prokurator mógł zawsze i

może nadal przejmować takie dochodzenie do własnego prowadzenia, a po drugie,

ponieważ prawo karne procesowe nigdy nie zabraniało mu również obejmowania

dochodzenia własnym nadzorem. Argumentem na to rozumowanie był w ocenie

wnioskodawcy fakt funkcjonowania do dnia 30 czerwca 2015 r., tzw. nadzoru z

mocy prawa, czyli obligatoryjnego w wypadkach określonych w przepisach k.k.s. i

nawet, jeżeli w zamyśle ustawodawcy rozwiązaniu temu przyświecało obciążenie

prokuratora powinnością nadzoru tylko w tych sytuacjach, to nie można przyjąć, iż

cel ów został osiągnięty. Nadzór obligatoryjny ma bowiem sens tylko wówczas, gdy

funkcjonuje jednocześnie także nadzór fakultatywny, a ten – zdaniem

wnioskodawcy - był możliwy w oparciu o stosowane odpowiednio (art. 113 § 1

k.k.s.) przepisy art. 298 § 1 i art. 326 § 1 k.p.k. Aktualnie zaś – jak podniesiono –

nadzór fakultatywny przewidziany jest także w nowym art. 151c § 2 zd. 2 k.k.s.

Zdaniem Prokuratora Generalnego w żadnej mierze nie można też uznać,

aby powierzenie prokuratorowi przedłużania dochodzenia w sprawach o

przestępstwa skarbowe miało cechować niższy ciężar gatunkowy niż przy takim

przedłużaniu przez ten organ dochodzenia w sprawach o przestępstwa

powszechne, gdyż w sprawach karnych skarbowych do przedłużenia takiego

dochodzi dopiero wtedy, gdy dochodzenie takie było uprzednio przedłużane, na

okres powyżej 3, do 6 miesięcy, przez inny organ nadzorczy i obecnie może

nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Tymczasem w

sprawach o przestępstwa powszechne uprawnienia prokuratora do przedłużania

dochodzenia pojawiają się już po prowadzeniu owego dochodzenia przez organ

11

nieprokuratorski przez 2 miesiące, a przedłużenie następuje tylko na okres do 3

miesięcy, zaś na dalszy czas oznaczony jest możliwe tylko w uzasadnionych

wypadkach, ale tylko na okres do roku, zaś w wyjątkowych wypadkach

uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, na dalszy jeszcze czas oznaczony.

W konsekwencji tych wywodów Prokurator Generalny stwierdził, że

niepodobna nie zgodzić się z tezą, iż wniosek finansowego organu dochodzenia o

przedłużenie tego postępowania na podstawie art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., a więc na

okres ponad 6 miesięcy, uruchamia obligatoryjny nadzór prokuratora nad danym

postępowaniem i to ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu skutkami prawnymi,

począwszy od pozbawienia kompetencji nadzorczych organu nadrzędnego nad

finansowym organem dochodzenia, skończywszy na wygaśnięciu uprawnienia

organu prowadzącego postępowanie do samodzielnego sporządzenia i wniesienia

do sądu aktu oskarżenia lub wniosku o warunkowe umorzenie postępowania (art.

155 § 1 i 2 k.k.s. w brzmieniu do dnia 30 czerwca 2015 r. oraz art. 155 § 1-4 k.k.s.

w brzmieniu po tej dacie).

Za argumentacją powyższą, zdaniem Prokuratora Generalnego, przemawia

także wskazanie w art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., jako podmiotu uprawnionego do

rozstrzygania w kwestii wniosku o przedłużenie dochodzenia, właściwego

prokuratora bezpośrednio przełożonego. Pojęcie prokuratora bezpośrednio

przełożonego definiuje jak wiadomo art. 17 ust. 3 u.p., a fakt użycia w omawianym

przepisie tego określenia dwukrotnie, po raz pierwszy bez dystynkcji „właściwy”,

drugim zaś razem z taką dystynkcją, nie pozwala zdaniem wnioskodawcy

bynajmniej twierdzić, aby w pierwszym kontekście kryła się tu więź zależności

wewnętrznej w prokuraturze, a w drugim więź zewnętrzna, łącząca prokuratora z

finansowym organem dochodzenia. Chodzi zatem w istocie o prokuratora, który w

danej jednostce organizacyjnej jest bezpośrednio przełożonym nad prokuratorem,

który nadzoruje dochodzenie prowadzone przez organ finansowy. To zaś –

zdaniem Prokuratora Generalnego – oznaczałoby, że zanim wniosek o

przedłużenie takiego dochodzenia zostanie przedłożony prokuratorowi właściwemu

do rozstrzygnięcia w tej materii, postępowanie musi być, podobnie jak w układzie

wskazanym w art. 325i § 1 k.p.k., objęte nadzorem prokuratora podległego.

12

W końcowych fragmentach tego wniosku wskazano dodatkowo, że o

wykładni art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., jak i jakiegokolwiek innego przepisu ustawy, nie

może decydować – jak to przyjmowano w niektórych judykatach oraz wywodach w

piśmiennictwie procesowym - regulacja rangi zarządzenia ustalającego wewnętrzny

porządek dla służb administracyjnych w prokuraturze, ani też akt wewnętrzny w

postaci Regulaminu prokuratorskiego. Podniesiono w związku z tym, że aktualny

Regulamin prokuratorski z 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 1218 ze zm.), w ogóle nie

zawiera odpowiednika regulacji istniejącej w Regulaminie prokuratorskim z 2010 r.,

zawartej w jego § 247 w zw. z § 255, co nie oznacza bynajmniej, aby sprawując

nadzór nad dochodzeniem innego organu prokurator może się czuć obecnie

zwolniony z powinności, które regulacja ta nań nakładała. Wskazano również, że

aktualne zarządzenie nr 48/15 Prokuratora Generalnego z dnia 24 czerwca 2015 r.

w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów oraz innych działów

administracji w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury wyraźnie

przewiduje, iż czynności dotyczące postanowień o przedłużeniu czasu trwania

dochodzenia są zarówno w sprawach karnych, jak i karnych skarbowych

rejestrowane w repertorium Ds (§ 88 i 89 ust. 1 pkt 2 tego zarządzenia), a więc

wszelkie doszukiwanie się w poprzedniej takiej regulacji o charakterze

wewnętrznym prokuratury argumentów przeciwko funkcjonowaniu nadzoru

prokuratora w związku z rozpatrywaniem wniosku o przedłużenie

nienadzorowanego dotąd dochodzenia w sprawach o przestępstwa skarbowe,

straciło rację bytu.

W zakończeniu swego wniosku Prokurator Generalny podniósł, że usunięcie

ujawnionych w orzecznictwie rozbieżności w wykładni art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s.

zapewniłoby jednolitą ocenę w praktyce sądowo-prokuratorskiej zakresu

przedmiotowego skargi na przewlekłość dochodzenia w sprawach o przestępstwa

skarbowe, prowadzonego przez finansowe organy dochodzenia, i to zarówno

takiego, w którym właściwy prokurator zajmuje stanowisko co do zasadności

wniosku o przedłużenie tego dochodzenia na okres ponad 6 miesięcy, jak i takiego

- bez względu na czas jego trwania - o którego prowadzeniu prokurator żadnej

wiedzy nie posiada. Jest to zdaniem wnioskodawcy tym bardziej nieodzowne, że -

13

jak wynika z orzecznictwa, także Sądu Najwyższego - postępowanie w

przedmiocie skargi na przewlekłość ma jedynie charakter jednoinstancyjny.

Rozpoznając ten wniosek, Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów

zważył, co następuje.

Na wstępie należy podnieść, że w sytuacji, gdy wystąpienie Prokuratora

Generalnego oparte jest na przepisach art. 60 § 2 w zw. z § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym, a więc, gdy jest to tzw. pytanie abstrakcyjne (questiones in abstracto),

to rozstrzygnięcie w materii takiego wniosku może nastąpić jedynie wówczas, gdy

w orzecznictwie, w tym nawet jedynie sądów powszechnych, ujawnią się

rozbieżności w wykładni prawa. Nie chodzi tu zatem o rozbieżność w orzecznictwie

sądów, wynikającą z odmiennego stosowania prawa, czyli ustalania skutków

prawnych określonych stanów faktycznych i kwalifikowania ich z punktu widzenia

określonej normy sankcjonowanej, lecz o rozbieżność w wykładni przepisów prawa,

a więc czynnościach zmierzających do ustalenia prawidłowego znaczenia

określonych przepisów, przez dekodowanie odmiennych norm z nich wynikających

(tak już np. w postanowieniu 7 s. Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP

33/04, LEX nr 142537; zob. też wskazane tam orzecznictwo i piśmiennictwo).

Inaczej przy tym niż na gruncie tzw. konkretnych zagadnień prawnych, o jakich

mowa w art. 59 ustawy o Sądzie Najwyższym, nie chodzi w tym wypadku o

poważne wątpliwości co do wykładni prawa, lecz o wyraźne rozbieżności w tej

wykładni (zob. np. postanowienie 7 s. Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2009

r., I KZP 24/08, OSNKW 2009, z. 3, poz. 20).

Należy w związku z powyższym stwierdzić, że w niniejszym wystąpieniu

Prokurator Generalny rzeczywiście wykazał, iż w orzecznictwie sądów

powszechnych wystąpiły realne rozbieżności w wykładni prawa na gruncie

interpretacji art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., przewidującego przedłużanie przez

prokuratora, finansowym organom dochodzenia karnego skarbowego, działającym

pod nadzorem nadrzędnych organów finansowych, czasu trwania tego

postępowania na okres ponad 6 miesięcy. Owe rozbieżności dotyczą różnego

rozumienia charakteru prawnego procesowej czynności prokuratora przewidzianej

w powyższym przepisie. Prowadzą one w konsekwencji do całkowicie odmiennych

wniosków, przez uznawanie bądź nieuznawanie takiego przedłużenia jako

14

równoznacznego z objęciem bądź nieobjęciem przez prokuratora, poprzez to

przedłużenie, nadzoru nad owym dochodzeniem. Przekłada się to jednocześnie na

różne rozstrzygnięcia w kwestii dopuszczalności skargi na przewlekłość

postępowania przygotowawczego, prowadzonego po owej decyzji prokuratora.

Rozbieżności te mają niewątpliwie zasadniczy charakter, jako że z tych samym

przepisów kodeksu karnego skarbowego i powiązanych z nim przepisów kodeksu

postępowania karnego oraz ustawy o prokuraturze wyciąga się w drodze wykładni

diametralnie odmienne wnioski.

Analizując przedstawione zagadnienie prawne należy na wstępie podnieść,

że ustawa o skardze na przewlekłość postępowania, po rozszerzeniu jej

przedmiotowego zakresu, dokonanego nowelą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie

ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2009 r. Nr 61, poz.

498), objęła, zarówno w aspekcie jej tytułu, jak i poszczególnych przepisów, nie

tylko skargę na przewlekłość postępowania sądowego, ale także na przewlekłość

zaistniałą w postępowaniu przygotowawczym, z tym tylko, że wyłącznie takim, które

prowadzi lub nadzoruje prokurator, i w którym to jego działanie lub bezczynność

prowadzi do przewlekłości tego stadium procesu. Nie może przy tym budzić

wątpliwości, że pojęcie postępowania przygotowawczego nadzorowanego przez

prokuratora, o jakim mowa w ustawie o skardze na przewlekłość postępowania,

rozumieć należy w taki sposób, jak to ma miejsce na gruncie powszechnego

procesu karnego, którego regulacje są przecież odpowiednio stosowane także w

szczególnym postępowaniu karnym, jakim jest postępowanie karne skarbowe.

W uzasadnieniu projektu nowelizacji z 2009 r. wskazano przy tym wyraźnie,

że nie można jednak mówić o przewlekłości postępowania na skutek działania lub

bezczynności prokuratora w sytuacji, gdy nie jest on w ogóle informowany o

wszczęciu i prowadzeniu postępowania karnego przez Policję lub inny

nieprokuratorski organ postępowania przygotowawczego i dlatego projekt ustawy

nie traktuje takiego postępowania jako nadzorowanego przez prokuratora. O

nadzorowaniu takim bowiem – jak podkreślono - „można mówić dopiero wówczas,

gdy prokurator zostanie powiadomiony o prowadzeniu postępowania” (zob.

uzasadnienie tej noweli w druku sejmowym Sejmu VI kadencji nr 1281, s. 17-18).

15

Na ten aspekt problemu wskazywano zresztą już wkrótce po uchwaleniu tej

nowelizacji, akcentując, że nie obejmuje ona wielu postępowań karnych, które są

prowadzone bez informowania prokuratora o wszczęciu postępowania

przygotowawczego, czy nawet o jego umorzeniu, podnosząc, że w takich

sytuacjach prokurator nie może odpowiadać za niewłaściwie prowadzone

postępowanie dopóki nie dowie się o jego prowadzeniu i że droga dla stron do

skorzystania z uprawnień wskazanych w ustawie o skardze na przewlekłość

procesu jest wówczas zamknięta (zob. np. J. Kasiński, Skarga na przewlekłość,

op.cit., s. 47, czy G. Łabuda, T. Razowski, Zakres przedmiotowy skargi, op.cit., s.

75). Kwestia ta jest również podnoszona w niniejszym wniosku Prokuratora

Generalnego. Jednakże – co istotne w tej sprawie – nie można niestety na gruncie

kodeksu karnego skarbowego, uznać za w pełni prawidłowe wskazanie przez

projektodawcę noweli lutowej z 2009 r., a poprzez zaakceptowanie tego projektu w

omawianym zakresie, również i przez ustawodawcę, że każdy nadzór prokuratorski

pojawia się w tego typu postępowaniach przygotowawczych wraz z momentem

powiadomienia prokuratora o prowadzeniu danego postępowania. Rzecz bowiem w

tym, że na gruncie procedury karnej skarbowej wyraźnie przewidziane są sytuacje,

w których organ finansowy prowadzący dochodzenie, podlegające nadzorowi

nadrzędnego organu finansowego, występuje do prokuratora o podjęcie przez

niego określonych czynności w toku prowadzonego dochodzenia, które to

czynności, mimo podjęcia ich przez prokuratora, nie zawsze mogą być jednak

traktowane jako powodujące, niejako automatycznie, jego nadzór nad tą postacią

postępowania w sprawach karnych skarbowych.

Przepis art. 122 k.k.s., dokonując bowiem tzw. cesji uprawnień

prokuratorskich na finansowe organy postępowania przygotowawczego (jego § 1

pkt 1) oraz organy nadrzędne nad nimi (§ 1 pkt 2), poprzez wskazanie, że przez

przewidziane w określonych przepisach k.p.k. wyrażenie „prokurator” rozumie się

także finansowy organ postępowania przygotowawczego lub organ nad nim

nadrzędny, jednocześnie zakłada, iż niektórych czynności, przewidzianych w

stosowanym tu odpowiednio kodeksie postępowania karnego (art. 113 § 1 k.k.s.),

może dokonać jedynie prokurator, do którego z takim wnioskiem musi wówczas

wystąpić organ finansowy prowadzący dane postępowanie karne skarbowe (art.

16

122 § 2 k.k.s.). Tylko jednak przy niektórych wskazanych tam czynnościach

zakłada się, że prokurator „z mocy prawa obejmuje nadzorem” takie postępowanie

przygotowawcze.

W stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., dotyczyło to

sytuacji, gdy prokurator na wniosek organu finansowego powoływał biegłych

lekarzy psychiatrów, a także, gdy występował z wnioskiem do sądu o zastosowanie

tymczasowego aresztowania. Aktualnie natomiast, tj. po wejściu w życie z dniem 1

lipca 2015 r., wskazanej już wcześniej nowelizacji wrześniowej z 2013 r.,

zmodyfikowana została jedna z tych okoliczności, a mianowicie związana z kwestią

stosowania tymczasowego aresztowania w sprawie karnej skarbowej, jako że

przyjmuje się obecnie, że nadzór prokuratora ex lege wchodzi tu w rachubę

dopiero, gdy sąd zastosował tymczasowe aresztowanie (nowy art. 122 § 2 zd. 2

k.k.s.). Pojawiła się też nowa sytuacja wywołująca taki nadzór, a mianowicie

zaistnienie okoliczności powodujących obligatoryjną obronę formalną,

przewidzianych w art. 79 § 1 k.p.k. (nowy art. 151c § 2 in principio k.k.s.).

Spowodowane to zostało faktem eliminacji dotychczasowego wyłączenia

możliwości prowadzenia postępowania przygotowawczego w odniesieniu do osób,

których owe okoliczności dotyczyły w formie dochodzenia, czyli nakazu

prowadzenia w takich sprawach śledztwa, która to forma postępowania

przygotowawczego podlegała zawsze nadzorowi prokuratora i podlega mu także

obecnie. Nowa regulacja nie eliminuje już możliwości prowadzenia dochodzenia w

takich sytuacjach, stąd i konieczność objęcia go wówczas nadzorem

prokuratorskim.

Przy pozostałych czynnościach wskazanych w art. 122 § 2 zd. 1 k.k.s., mimo

że w wielu sytuacjach to poprzez wniosek organu finansowego o ich

przeprowadzenie, prokurator dowiaduje się dopiero po raz pierwszy o istnieniu

dochodzenia, ustawa nie zakłada, aby z mocy prawa następowało tu przejęcie

przez ten organ nadzoru nad dochodzeniem prowadzonym przez organ finansowy.

Nadzór ten zatem sprawuje wówczas nadal organ nadrzędny nad organem

prowadzącym dochodzenie, a prokuratorowi pozostaje jedynie, gdy dostrzega taką

potrzebę, możliwość przejęcia sprawy do swego prowadzenia (§ 3 art. 122 k.k.s.).

Jeżeli uwzględni się, że przewidziane w art. 122 § 2 zd. 1 k.k.s. czynności

17

prokuratora dotyczą m.in. takich decyzji procesowych, jak kwestia zwolnienia

świadka od obowiązku zachowania tajemnicy (art. 180 § 1 k.p.k.), zarządzenia

wywiadu środowiskowego o podejrzanym (art. 214 § 1 k.p.k.), wydania

postanowienia o przeszukaniu (art. 220 § 1 k.p.k.), zarządzania zatrzymania i

doprowadzenia podejrzanego (art. 247 § 1 k.p.k.), czy zastosowania podsłuchu w

wypadkach niecierpiących zwłoki (at. 237 § 1 i 2 k.p.k.), to niewątpliwie

podejmowanie ich wiąże się nie tylko z faktem uzyskania przez prokuratora wiedzy

o prowadzeniu w danej sprawie dochodzenia przez organ finansowy, ale też

wymaga zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy dla rozstrzygnięcia

potrzeby wydania stosownego zarządzenia lub postanowienia. Mimo to, przepisy

k.k.s. nie zakładają w tych sytuacjach obejmowania przez prokuratora z mocy

prawa nadzoru nad dochodzeniem, w którym owe decyzje on podejmuje.

Należy jednak zauważyć, że nadzór taki nie aktualizuje się również

wówczas, gdy mimo stosownego wniosku finansowego organu dochodzenia,

prokurator nie zarządzi badań psychiatrycznych podejrzanego, bądź też, gdy mimo

złożenia przez niego - z inicjatywy finansowego organu dochodzenia – wniosku o

tymczasowe aresztowanie, sąd nie zastosuje takiego aresztowania, jak i wtedy gdy

zamiast takiego wystąpienia prokurator ograniczył się do zastosowania

nieizolacyjnego środka zapobiegawczego. Nie budzi jednak wątpliwości, że i w tych

wypadkach nie tylko dowiaduje się on o danym dochodzeniu organu finansowego,

ale również zapoznaje się z materiałami owego postępowania. Także w tego typu

sytuacjach prokurator może zatem jedynie przejąć ewentualnie sprawę do swego

prowadzenia (art. 122 § 3 oraz art. 151c § 2 zd. 1 in fine k.k.s.). W takim jednak

wypadku mamy do czynienia z fakultatywnym tylko nadzorem prokuratora.

Wbrew twierdzeniom Prokuratora Generalnego, taki nadzór nie może być

jednak argumentem dla wykładni przywoływanego w tym wniosku art. 153 § 1 zd. 3

k.k.s. Wprawdzie, w razie fakultatywnego objęcia przez prokuratora nadzorem

danego dochodzenia, jest ono prowadzone przez niego lub pod jego nadzorem,

gdyby po takim przejęciu powierzył on je, lub określone jego czynności, innym

organom, a tym samym w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o skardze na

przewlekłość postępowania, spełniony jest wskazany w tym przepisie warunek

dopuszczalności owej skargi. Jednak pojawia się ona nie bynajmniej – jak to

18

wskazano w uzasadnieniu noweli do ustawy o tej skardze z 2009 r. – poprzez samo

powzięcie wiadomości o postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez

organ finansowy, lecz z mocy odrębnej decyzji prokuratora o przejęciu danej

sprawy, którą może on, ale nie musi podjąć. W razie jej podjęcia prokurator

niewątpliwie jednak wyłącza nadzór finansowego organu nadrzędnego nad tą

sprawą.

Reasumując poczynione dotąd rozważania stwierdzić należy, że wbrew

intencji ustawodawcy wyrażonej przez podzielenie argumentacji wskazanej w

rządowym projekcie zmiany ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

dokonanej w 2009 r., na gruncie przepisów procesowych prawa karnego

skarbowego, z uwagi na autonomiczne uregulowania k.k.s., nie można przyjąć, aby

nadzór prokuratora nad dochodzeniem, prowadzonym przez organy finansowe pod

nadzorem ich organów nadrzędnych, aktualizował się zawsze z momentem

powzięcia przez tegoż prokuratora wiedzy o prowadzeniu takiego dochodzenia.

Intencja owa pozostaje tu zatem aktualna jedynie, gdy dochodzenie takie prowadzą

tzw. organy niefinansowe, czyli organy powszechnego postępowania karnego (art.

53 § 38 oraz art. 118 § 1 pkt 4-6 i § 2 k.k.s.), wobec których organem nadrzędnym

jest zawsze prokurator lub prokurator wojskowy (art. 53 § 39a k.k.s.). Gdy chodzi

natomiast o prokuratorski nadzór nad postępowaniem organów finansowych, to był

on i pozostaje w pełni aktualny w przypadku prowadzenia śledztwa przez taki organ

(przed 1 lipca 2015 r. – art. 151b § 2a k.k.s., a obecnie art. 151c § 1 k.k.s.). Jeżeli

zaś chodzi o dochodzenie, to nadzór ten w sprawach o przestępstwa skarbowe

aktualizuje się niewątpliwie we wskazanych już wcześniej przypadkach, czyli w

razie zaistnienia obrony obowiązkowej oraz w sytuacjach wskazanych w art. 122 §

2 zd. 2 i § 3 k.k.s. (art. 151c § 2 k.k.s.).

Do rozstrzygnięcia pozostaje zatem, czy są to jedyne przypadki, w jakich

prokurator obejmuje ów nadzór nad tą postacią postępowania przygotowawczego,

prowadzonego przez organy finansowe. Obecnie jest to pytanie tym bardziej

ważkie, że w nowym art. 151c § 3 k.k.s. zastrzeżono, że w wypadkach innych niż

wskazane w przedstawionych wyżej § 1 i 2 tego przepisu, nadzór nad

dochodzeniem sprawuje organ nadrzędny nad organem finansowym je

prowadzącym. Od razu w tym miejscu należy podnieść, że przepis ów nie był

19

przewidziany w projekcie noweli opracowanym przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa

Karnego i przekazanym Ministrowi Sprawiedliwości w 2012 r. Pojawił się on jednak

w projekcie rządowym tej nowelizacji, opartym co do zasady na projekcie Komisji

Kodyfikacyjnej. Uzasadnienie projektu rządowego w tej materii jest jednak

enigmatyczne i ogranicza się do prezentacji poszczególnych jednostek

redakcyjnych omawianego art. 151c k.k.s. (s. 147-148 projektu noweli w druku

sejmowym nr 870 Sejmu VII kadencji).

Analizując to nowe rozwiązanie należy zauważyć, że zostało ono

umieszczone w ostatniej jednostce redakcyjnej art. 151c k.k.s., a więc po regulacji

objętej § 2 tego przepisu, w którym – jak już wcześniej wskazano – unormowano te

sytuacje, w jakich w grę wchodzi tzw. nadzór prokuratorski z mocy prawa, w tym

przewidziany w art. 122 § 2 zd. 2 i § 3 k.k.s. Chodzi zatem o przypadki, w których

prokurator przejmuje nadzór ex lege przy dokonywaniu niektórych tylko,

wpadkowych, czynności w dochodzeniu prowadzonym przez organ finansowy,

podejmując stosowne decyzje na wniosek takiego organu. Nie można zaś tracić z

pola widzenia faktu, że w odróżnieniu od stanu prawnego sprzed dnia 1 lipca 2015

r., zmieniony nowelą wrześniową z 2013 r. przepis art. 122 § 1 k.k.s., w ramach

tzw. cedowania niektórych uprawnień prokuratora na finansowe organy

postępowania przygotowawczego, nie wymienia już wśród nich jego uprawnień

przewidzianych w art. 298 § 1 k.p.k.

Przepis art. 298 § 1 k.p.k. zakładał i zakłada nadal, że postępowanie

przygotowawcze prowadzi lub nadzoruje prokurator, a w zakresie przewidzianym w

ustawie, prowadzi je Policja, zaś w wypadkach przewidzianych przez prawo

uprawnienia Policji przysługują też innym organom. Wprawdzie w doktrynie różnie

interpretowano omawianą cesję, bowiem obok głosów, że oznacza ona scedowanie

na organy finansowe uprawnień do prowadzenia i nadzorowania postępowania

przygotowawczego (zob. np. W. Kotowski, B. Kurzępa, Kodeks karny skarbowy.

Komentarz, Warszawa 2007, s. 300), wskazywano również, że rozwiązanie to

oznacza jedynie, iż ów organ finansowy, prowadząc postępowanie przygotowawcze

i występując z aktem oskarżenia ma uprawnienia prokuratora (tak np. A.

Wielgolewska [w:] A. Piaseczny, A. Wielgolewska, Kodeks karny skarbowy.

Komentarz, Warszawa 2010, s. 432), czy że jest to w istocie nadregulacja, jako że

20

uprawnienia finansowych organów dochodzenia wynikają z art. 118 § 1 i art. 133 §

1 k.k.s. (tak np. G. Bogdan [w:] G. Bogdan, A. Nita, Z. Radzikowska, A.R.

Światłowski, Kodeks karny skarbowy z komentarzem, Gdańsk 2000, s. 415, tenże

[w:] G. Bogdan, A. Nita, J. Raglewski, A.R. Światłowski, Kodeks karny skarbowy.

Komentarz, Gdańsk 2007, s. 643), a także wręcz, że samo odesłanie, o jakim tu

mowa, jest mylące, skoro kodeks karny skarbowy w ogóle nie przewiduje sytuacji,

w której organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawach objętych

tym kodeksem miałby uprawnienia do nadzorowania owego postępowania (zob. np.

T. Razowski [w:] P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy,

Komentarz, Warszawa 2010, s. 892-893).

Niemniej wszelkie wątpliwości w tej materii rozwiewa aktualne rozwiązanie,

które nie ceduje na finansowe organy postępowania przygotowawczego uprawnień

prokuratora wynikających z art. 298 § 1 k.p.k. Skoro zaś art. 113 § 1 k.k.s. nakazuje

odpowiednie stosowanie w sprawach karnych skarbowych wszelkich przepisów

k.p.k., o ile przepisy k.k.s. nie stanowią inaczej, to tym samym prokurator

zachowuje tu swoje uprawnienia nadzorcze, aczkolwiek z uwzględnieniem regulacji

samego kodeksu karnego skarbowego. Ten zaś - jak wspomniano już wcześniej -

stanowi w art. 122 § 1 pkt 2 k.k.s., że uprawnienia prokuratora przewidziane w art.

326 k.p.k. - a więc w przepisie regulującym zakres tego nadzoru i uprawnienia

prokuratora z tytułu jego sprawowania - przysługują w sprawach karnych

skarbowych także finansowym organom nadrzędnym, z wyłączeniem jedynie

możliwości przejęcia sprawy do własnego prowadzenia. Nie cedowano i nie ceduje

się jednak bynajmniej na owe organy uprawnień prokuratora ze wskazanego art.

298 § 1 k.p.k.

Cesja taka jednak nie była niezbędna, jako że wyprowadzić ją można było z

faktu przekazania w art. 122 § 1 pkt 2 k.k.s. organom nadrzędnym uprawnień

prokuratora przewidzianych w art. 326 k.p.k., w tym z § 1 owego przepisu, który

zakłada, że organ ten sprawuje nadzór nad postępowaniem przygotowawczym w

zakresie, w jakim go sam nie prowadzi. Od 1 lipca 2015 r. – jak już wcześniej

podniesiono – nowy art. 151c § 3 k.k.s. wyraźnie zastrzega, że w wypadkach

innych niż wskazane w jego § 2, który normuje nadzór prokuratora nad

dochodzeniem organu finansowego w sytuacjach obrony obligatoryjnej, przejęcia

21

sprawy do swojego prowadzenia oraz niektórych decyzji wpadkowych prokuratora

w trakcie dochodzenia, nadzór nad dochodzeniem organu finansowego sprawuje

właśnie organ nad nim nadrzędny.

Powyższe nowe rozwiązanie wyraźnie wskazuje, że nie można w żadnej

mierze zaakceptować wyrażanego przez niektórych autorów stanowiska o

możliwości funkcjonowania w postępowaniu karnym skarbowym, jednoczesnego

nadzoru nad dochodzeniem prowadzonym przez organy finansowe, przez

prokuratora oraz przez nadrzędny organ finansowy (tak np. W. Jasiński, W. Szydło

[w:] J. Skorupka [red.] Skarga, op.cit., s. 104). Także jednak przed dniem 1 lipca

2015 r. stanowisko to trudno było uznać za trafne. Opierało się ono – jak wskazuje

już Prokurator Generalny w swoim wniosku – na przyjęciu, że w art. 122 § 1 pkt 2

k.k.s., przy określaniu, jakie uprawnienia prokuratora ma w sprawach karnych

skarbowych finansowy organ nadzorczy, gdy nadzoruje dochodzenie podległych

sobie organów postępowania przygotowawczego wskazano, iż przysługują one

temu organowi „także”, a więc – jak stwierdzają przywołani wyżej autorzy – nie

wyłącznie, czyli z zachowaniem jednak tych uprawnień również przez prokuratora.

Rzecz jednak w tym, że użycie tego określenia - które rzeczywiście w języku

ogólnym jest równoznaczne z określeniami „i również”, „również” i „też” - należy

rozpatrywać z uwzględnieniem kontekstu, w jakim doszło do skorzystania z niego

przez ustawodawcę. Należy bowiem mieć na uwadze, że owa cesja uprawnień

prokuratora, obejmująca nie tylko wskazane finansowe organy nadrzędne, ale

także finansowe organy prowadzące postępowanie przygotowawcze w sprawach

karnych skarbowych, dotyczyła postępowania, w którym finansowy organ

dochodzenia, był jednak zobligowany do występowania w określonych sytuacjach

do prokuratora o dokonanie przez niego konkretnych czynności procesowych, w

tym i takich, które powodowały – jak już wcześniej wskazano – pojawienie się

prokuratorskiego nadzoru nad dochodzeniem, i to ex lege mimo, że nadzór nad tym

postępowaniem sprawują finansowe organy nadrzędne. Stąd też, użycie

omawianego określenia oznaczało, że organy te mają nadzorcze uprawnienia

prokuratora z art. 326 § 1-3 k.p.k., ale - co zrozumiałe – jedynie wtedy, gdy nadzoru

tego nie obejmował z mocy prawa sam prokurator lub nie uczynił tego przez

przejęcie sprawy do swojego nadzoru. W konsekwencji także do dnia 30 czerwca

22

2015 r. nie można było mówić, aby prokurator równolegle z finansowymi organami

nadrzędnymi mógł realizować nadzór nad dochodzeniem prowadzonym przez

finansowe organy postępowania przygotowawczego, a dotyczącym spraw o

przestępstwa skarbowe, nieprzynależne do śledztwa. Generalnie zatem, zarówno

przed dniem 1 lipca 2015 r., jak i po tej dacie, nadzór nad dochodzeniem w

sprawach o przestępstwa skarbowe, prowadzonym przez finansowe organy

postępowania przygotowawczego sprawował i sprawuje albo finansowy organ

nadrzędny nad danym organem dochodzeniowym albo prokurator, ale nigdy

równolegle oba te podmioty.

Powrócić w tym miejscu należy do postawionego wcześniej pytania, czy

określone obecnie w art. 151c § 2 k.k.s. przypadki, w jakich prokurator przejmuje

nadzór nad dochodzeniem organów finansowych, w związku z regulacją zawartą w

§ 3 tego przepisu, są jedynymi, w których nadzór ów się realizuje. Chodzi zaś o

wskazany we wniosku Prokuratora Generalnego problem, czy nadzór ten pojawia

się w związku z przedłużaniem na mocy art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s. przez właściwego

prokuratora okresu prowadzenia przez organ finansowy dochodzenia na ponad 6

miesięcy. W sprawach karnych skarbowych, odmiennie niż na gruncie powszechnej

procedury karnej, każde postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, a więc

zarówno śledztwo, jak i dochodzenie, powinno być zakończone w ciągu 3 miesięcy

(art. 153 § 1 zd. 1 k.k.s.). Gdyby jednak nie zakończono go w tym terminie,

przedłużyć ten okres do 6 miesięcy organom finansowym mogą ich organy

nadrzędne, a jedynie, gdy postępowanie prowadzi lub nadzoruje prokurator,

prokurator bezpośrednio nad nim przełożony (art. 153 § 1 zd. 2 k.k.s.). Dalsze

przedłużenie, już tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach, może nastąpić,

bez względu na to, kto prowadzi owo postępowanie, decyzją właściwego

prokuratora bezpośrednio przełożonego (art. 153 § 1 zd. 3 in principio k.k.s.).

W doktrynie istnieje wprawdzie pewna rozbieżność, co do tego, o jakiego

prokuratora w tym wypadku chodzi. Niektórzy autorzy przyjmują bowiem, że owym

prokuratorem bezpośrednio przełożonym jest ten prokurator, który byłby właściwy

do sprawowania nadzoru nad dochodzeniem w wypadkach wskazanych w art. 122

§ 2 zd. 2 k.k.s. (tak np. J. Zagrodnik [w:] L. Wilk, J. Zagrodnik, Kodeks karny

skarbowy. Komentarz, Warszawa 2014, s. 913). Inni jednak wywodzą, że chodzi tu

23

o właściwego dla siedziby danego finansowego organu postępowania

przygotowawczego Prokuratora Rejonowego, podkreślając zarazem, że stosownie

do obowiązującej w prokuraturze zasady indyferencji może to uczynić także

prokurator innego szczebla (tak np. T. Razowski [w:] P. Kardas, G. Łabuda, T.

Razowski, Kodeks, op.cit., s. 1056), bądź że chodzi tu jednak o prokuratora

bezpośrednio przełożonego nad prokuratorem prowadzącym lub nadzorującym

postępowanie i to także ów przełożony takiego prokuratora jest właściwy dla

przedłużenia trwania dochodzenia, jeżeli przedłużenia na okres do 6 miesięcy

dokonywał organ nieprokuratorski (zob. A. Wielgolewska, op.cit., s. 524). Wskazuje

się wreszcie także, iż o owym przedłużeniu winien zdecydować jedynie prokurator

bezpośrednio przełożony nad prokuratorem uprawnionym do nadzoru nad

dochodzeniem, a uprawnionym do omawianego nadzoru jest prokurator, który jest

właściwy do dokonywania czynności wskazanych w art. 122 § 2 k.k.s. (zob. np. M.

Świetlicka, Termin zakończenia postępowania przygotowawczego o czyny karne

skarbowe. Komentarz praktyczny, LEX/el. 2015, czy T. Grzegorczyk, Kodeks karny

skarbowy. Komentarz, Warszawa 2009, s. 629).

Mając na uwadze, że w omawianym przepisie wyraźnie mowa jest o

właściwym prokuratorze bezpośrednio przełożonym, a przy tym w dalszym

fragmencie art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., w odniesieniu do przedłużenia śledztwa, które

zawsze co najmniej podlega nadzorowi prokuratora, o prokuratorze nadrzędnym, to

należy aktualnie przyjąć, że chodzi tu o prokuratora bezpośrednio przełożonego

nad prokuratorem, który byłby właściwy do dokonywania czynności przewidzianych

dla tego organu w art. 122 § 2 k.k.s., czyli o Prokuratora Rejonowego.

W tym miejscu należy przypomnieć, że w swoim wniosku Prokurator

Generalny podniósł, iż jeżeli wolą ustawodawcy przy uchwalaniu Kodeksu karnego

skarbowego było obciążenie prokuratora powinnością nadzoru nad dochodzeniem

w sprawach o przestępstwa skarbowe jedynie w zakresie, w jakim wprost

przewidziano tzw. nadzór z mocy prawa, a więc już nie, gdy może on wchodzić w

grę z uwagi na inne jeszcze przepisy, to zamysł ten nie został zrealizowany.

Argumentacja wnioskodawcy była tu jednak nakierowana na fakt istnienia obok

tego nadzoru, nadzoru fakultatywnego. Wskazano zaś już wcześniej, że ten

argument nie jest przydatny przy rozważaniach kwestii wykładni art. 153 § 1 zd. 3

24

k.k.s., w aspekcie, czy przewidziane w nim przedłużenie dochodzenia przez

właściwego prokuratora powoduje również pojawienie się nadzoru prokuratorskiego

nad przedłużonym dochodzeniem.

Należy przy tym zauważyć, że odwoływanie się w tym wniosku do

uzasadnienia projektu kodyfikacji karnej skarbowej (druk sejmowy nr 1146 Sejmu III

kadencji) nie wydaje się trafne, jeżeli uwzględni się, że założenia tego projektu nie

zostały w tym zakresie przyjęte przez Sejm i rozwiązanie zawarte w pierwotnej

wersji uchwalonego w 1999 r. Kodeksu karnego skarbowego, nie odpowiadało tu

założeniom projektodawcy. W samym projekcie bowiem uregulowano jedynie

kwestię czasu trwania i przedłużania przez nadrzędne organy finansowe

dochodzenia w sprawach o wykroczenia skarbowe (projektowany art. 149),

wskazując w jego uzasadnieniu, że chodzi o uregulowanie właśnie tych dwóch

zagadnień (s. 107 w/w druku sejmowego). W uchwalonym kodeksie natomiast

rozwiązanie to stało się przepisem § 2 art. 153, a § 1 tego przepisu zakładał, że w

razie niezakończenia dochodzenia w sprawie o przestępstwo skarbowe w

przewidzianym tu terminie 3 miesięcy, stosuje się odpowiednio art. 310 § 3 k.p.k., a

więc, że po tym okresie akta mają być przekazane prokuratorowi, który mógł

przedłużyć czas trwania tego postępowania na okres do 3 miesięcy albo przejąć je

do śledztwa.

Od samego początku zakładano tu zatem uprawnienie prokuratora do

przedłużania czasu trwania dochodzenia prowadzonego przez organy finansowe w

sprawach o przestępstwa skarbowe ponad określony ustawowo czas (zob. o tym

np. T. Grzegorczyk, Kodeks karny skarbowy, Nowa kodyfikacja. Wprowadzenie,

Warszawa 1999, s. 37, tegoż, Postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych

skarbowych po nowelizacji kodeksu karnego skarbowego, dokonanej ustawą z dnia

28 lipca 2005 r., Prok. i Pr. 2006, nr 6, s. 18-19). Nie ma tu zatem znaczenia, że w

wyniku kolejnych zmian k.k.s. ulegały modyfikacjom owe okresy, jak i że doszło do

uszczegółowienia organu prokuratorskiego uprawnionego do przedłużania

dochodzenia. Istotne jest natomiast, że od założenia przyjętego w tej materii w

1999 r. nigdy tu nie odstąpiono.

Analizując rozwiązanie zawarte w art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s. od strony jego

charakteru procesowego, należy stwierdzić, że nie można zaakceptować poglądu,

25

jakoby sama czynność przedłużania organom finansowym przez właściwego

prokuratora czasu trwania dochodzenia miała charakter czynności technicznej, czy

wpadkowej, a prokurator rejonowy winien jedynie ograniczyć się do jej wykonania,

oznaczając okres, do upływu którego postępowanie powinno być zakończone.

Wprawdzie chodzi tu tylko o rozstrzygnięcie w przedmiocie przedłużenia

prowadzonego dotąd dochodzenia na ponad 6 miesięcy, ale niewątpliwie

uprawnienie prokuratora do takiego przedłużenia oznacza również, że nie musi on

bynajmniej zaakceptować wniosku organu finansowego. Jest on więc zobligowany

do zbadania, przed podjęciem decyzji w przedmiocie przedłużenia trwania

dochodzenia, dotychczasowego jego przebiegu i efektów oraz rozważenia, czy

istnieje wymagany przez ustawę szczególnie uzasadniony wypadek nakazujący

takie przedłużenie, a przy jego braku – odmówić organowi finansowemu

przedłużenia tego dochodzenia. Mamy tu zatem do czynienia nie tylko z

uzyskaniem przez prokuratora informacji o toczącym się przed organem

finansowym dochodzeniu o przestępstwo skarbowe, ale wręcz z sytuacją, w której

prokurator musi zapoznać się z całokształtem dokonanych dotąd czynności

dochodzeniowych oraz ich rezultatów. Nie może zatem budzić wątpliwości, że

omawiana czynność prokuratora ma charakter czynności nadzorczej. Co więcej, nie

jest to czynność o charakterze wpadkowym, jak te czynności, które wskazane są

obecnie w analizowanym już wcześniej art. 151c § 2 zd. 1 k.k.s., jako że decyzja

podjęta w wyniku powyższej analizy materiałów sprawy, przesądza o dalszym bycie

postępowania przygotowawczego.

Należy przy tym zauważyć, że na gruncie powszechnego procesu karnego

już pod rządem poprzedniej kodyfikacji wskazywano, że fakt ujęcia w określonym

przepisie sposobów wykonywania przez prokuratora nadzoru nad postępowaniem

przygotowawczym prowadzonym przez organy nieprokuratorskie (ówczesny art.

292 k.p.k. z 1969 r., będący odpowiednikiem art. 326 obecnego k.p.k.), nie

przesądza o tym, że jest to wyliczenie wyczerpujące ten nadzór, gdyż prokurator

jest również – poprzez inne przepisy kodeksu – wyposażony w określone

instrumenty owego nadzoru, z zaliczeniem do nich m.in. przedłużania terminów

dochodzenia (zob. np. F. Prusak, Nadzór prokuratora nad postępowaniem

przygotowawczym, Warszawa 1984, s. 149-150). Również na gruncie obecnej

26

kodyfikacji karnoprocesowej przyjmuje się, że wyliczenie sposobów nadzoru

wskazane w obecnym art. 326 k.p.k. nie ma charakteru enumeratywnego, co

wynika zresztą z treści § 3 tego przepisu, wskazującego jedynie „w szczególności”

przewidziane tam sposoby nadzoru i przywołuje różnorodne przepisy k.p.k. o

innych czynnościach nadzorczych, w tym dotyczących czuwania nad sprawnym

przebiegiem i terminowością prowadzonego postępowania (zob. np. P. Hofmański,

E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz do art.

297-467, Warszawa 2004, s. 176, czy R.A. Stefański [w:] R.A. Stefański, S.

Zabłocki [red.] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 2004, s.

466-467 i 459). Oczywistym jest jednak, że ta ostatnia kwestia, czyli przedłużanie

dochodzenia, wygląda nieco inaczej na gruncie przepisów k.k.s. W dochodzeniu

karnym skarbowym bowiem, w sprawach o przestępstwa, rozstrzyganie przez

prokuratora, a nie przez finansowy organ nadrzędny, kwestii przedłużenia okresu

prowadzenia dochodzenia pojawia się dopiero przy przedłużaniu go na okres

ponad 6 miesięcy. Wcześniej zaś przedłużenie to następuje mocą decyzji

wskazanego nadrzędnego organu finansowego, a więc organu nieprokuratorskiego,

co w procedurze karnej powszechnej nie ma miejsca.

Nie może jednak budzić wątpliwości, że każda czynność nadzorcza, a taką

jest również decyzja w przedmiocie przedłużenia czasu trwania postępowania

przygotowawczego, nie może być podejmowana poza samym nadzorem, lecz musi

mieć miejsce w jego ramach i albo jest przedsiębrana w toku podjętego już

wcześniej nadzoru albo to ona ów nadzór rozpoczyna.

Powyższe wskazuje, że także na gruncie kodeksu karnego skarbowego sam

fakt wskazania w nowym art. 151c § 3, iż w wypadkach innych niż wymienione w

jego § 2, nadzór nad dochodzeniem prowadzonym przez organy finansowe w

sprawach o przestępstwa skarbowe należy do finansowych organów nadrzędnych

nie oznacza, aby z innych przepisów tej ustawy nie mogły wynikać dodatkowe

sytuacje, w których organ ów traci swoje uprawnienia nadzorcze, gdy przewidują

one jednak również, i odrębnie, prokuratorski nadzór w określonych w nich

okolicznościach.

Do takich przepisów należy właśnie art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., który ze swej

istoty, jako regulujący kwestię przedłużania przez właściwego prokuratora

27

dochodzenia prowadzonego przez podmioty inne niż ten organ, a więc

podejmowania czynności nadzorczej, powoduje tym samym - podobnie jak to ma

miejsce na gruncie powszechnej procedury karnej - że podmiot przedłużający

postępowanie obejmuje je jednocześnie przez tę decyzję swoim nadzorem.

Decyzja ta od momentu jej wydania umożliwia zatem i obliguje prokuratora do

realizowania swych uprawnień płynących z art. 298 § 1 i art. 326 k.p.k. w zw. z art.

113 § 1 k.k.s. Nadzór ten, mający swą podstawę we wskazanym art. 153 § 1 zd. 3

k.k.s., jest zatem też nadzorem z mocy prawa. Odwoływanie się przez Prokuratora

Generalnego w swoim wniosku także do art. 26 ust. 1 zd. 1 u.p. nie jest w tym

układzie procesowym niezbędne, jako że nadzór prokuratora wynika tu – jak wyżej

wskazano – z istoty rozwiązania przyjętego w art. 153 § 1 zd. 3 k.k.s., a

uprawnienie do jego realizacji normują przywołane wyżej przepisy k.p.k. stosowane

tu odpowiednio, zgodnie z art. 113 § 1 k.k.s.

Oczywiście nadzór ten nad prowadzonym dotąd dochodzeniem pojawi się

tylko i wyłącznie wówczas, gdy do przedłużenia tego dojdzie. Gdyby bowiem

prokurator odmówił dalszego przedłużenia dochodzenia, to owa czynność

nadzorcza prokuratora musi w konsekwencji doprowadzić do zakończenia

dochodzenia przez organ finansowy, co oznacza, że owo dochodzenie nie było

prowadzone pod jego nadzorem, a czynność nadzorcza prokuratora doprowadziła

jedynie do jego zakończenia. Przedłużenie przez prokuratora czasu trwania

dochodzenia, jako powodujące, że jest ono kontynuowane już pod jego nadzorem,

oznacza jednak także, iż obecnie – stosownie do art. 155 § 1-3 k.k.s. – to do niego

wówczas, a nie do organu finansowego prowadzącego postępowanie

przygotowawcze, należy również wnoszenie aktu oskarżenia, jak i jego surogatów

wskazanych w tych przepisach.

Przechodząc obecnie na grunt wskazywanej we wniosku Prokuratora

Generalnego ustawy o skardze na przewlekłość postępowania należy stwierdzić, że

może być ona na gruncie dochodzenia w sprawach o przestępstwa skarbowe

aktualna, po pierwsze w wypadkach wskazanych w obecnym art. 151c § 2 zd. 1

k.k.s., a więc, gdy do nadzoru nad tym dochodzeniem dochodzi z mocy prawa lub

przez objęcie go swoim nadzorem na podstawie fakultatywnie podejmowanej

decyzji, a po drugie, gdy w innych niż wskazane w powyższym przepisie sytuacjach

28

dochodzi do przedłużenia przez prokuratora czasu trwania dochodzenia na okres

ponad 6 miesięcy. Jedynie w tych zatem okolicznościach można mówić o

spełnieniu się, przewidzianego w art. 1 u.o.s.n.p., wymogu nadzorowania przez

prokuratora takiego dochodzenia. Chodzi przy tym o ewentualną przewlekłość

postępowania zaistniałą jedynie po objęciu przez prokuratora nadzoru nad danym

postępowaniem karnym skarbowym. Tylko bowiem wówczas można zarzucić temu

organowi przewlekłość nadzorowanego postępowania przygotowawczego. Sam

natomiast fakt, że prokurator w związku z dokonywaniem na wniosek finansowego

organu postępowania przygotowawczego czynności procesowych wskazanych w

art. 122 § 2 zd. 1 k.k.s., ale nieobjętych działaniem zdania drugiego tego przepisu,

został powiadomiony o prowadzeniu danego dochodzenia i w związku z tym

zapoznał się nawet z jego materiałami, nie powoduje zaistnienia nadzoru tego

organu nad owym dochodzeniem, jeżeli prokurator nie zdecydował jednocześnie o

przejęciu danej sprawy do własnego prowadzenia, stosownie do art. 122 § 3 i art.

151c § 2 zd. 1 in fine k.k.s. albo nie zarządził w tej sprawie śledztwa (art. 151a § 2

pkt 4 k.k.s.). Nie można też mówić o prowadzeniu omawianego dochodzenia pod

nadzorem prokuratora, jeżeli organ je prowadzący nie wystąpi do niego o

przedłużenie tego postępowania na okres ponad 6 miesięcy, choćby okres ten już

upłynął, a mimo to dochodzenie to nadal prowadzono. Dotyczy to również sytuacji,

gdyby uprzednio, ale jeszcze przed upływem 6 miesięcy, prokurator taki dokonywał

w danym postępowaniu czynności, o których mowa w art. 122 § 2 zd. 1 k.k.s., a

niepowodujących zaistnienia jego nadzoru z mocy prawa.

Mając to wszystko na uwadze uchwalono, jak na wstępie.