III PK 50/15

Sygn. akt III PK 50/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z powództwa M. S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w K.

o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 27 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 18 grudnia 2014 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. z dnia 4 września 2014 r., oraz zasądza od

powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 900 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania przed Sądem drugiej instancji,

2. zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1350 zł tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia

4 września 2014 r. oddalił powództwo M. S. przeciwko pozwanemu Skarbowi

Państwa - Aresztowi Śledczemu w K. o przyznanie pomocy finansowej na

uzyskanie lokalu mieszkalnego oraz nie obciążył powódki kosztami zastępstwa

procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka jest emerytowanym funkcjonariuszem

służby więziennej pełniącym do czasu przejścia na emeryturę służbę w Areszcie

Śledczym w K. Powódka pozostaje w związku małżeńskim ze S. S., który był

funkcjonariuszem służby więziennej, przy czym w dniu 6 maja 2009 r. została

zawarta pomiędzy małżonkami umowa o rozdzielności majątkowej. Rodzina

powódki zamieszkuje w lokalu mieszkalnym należącym do zasobów K.

Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Umowę najmu lokalu składającego się z

czterech izb zawarł mąż powódki w dniu 8 lipca 2002 r. W dniu 28 stycznia 2011 r.

powódka za kwotę 100.000 zł kupiła nieruchomość położoną w W., którą

odziedziczył jej mąż wraz z matką i rodzeństwem po zmarłym ojcu, a któremu

przysługiwało prawo do 1/8 tej nieruchomości. Była ona zabudowana budynkiem,

który nie nadawał się do zamieszkania bowiem wymagał kapitalnego remontu. Na

zakup nieruchomości powódka wzięła kredyt hipoteczny w Banku PKO S.A., a

następnie wystąpiła o zgodę na rozbudowę i przebudowę budynku mieszkalnego w

W. Taką zgodę otrzymała na podstawie decyzji z dnia 4 sierpnia 2011 r.

W dniu 18 listopada 2011 r. powódka złożyła wniosek o przyznanie pomocy

finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Decyzją z dnia 24 listopada 2011 r.

dyrektor Aresztu Śledczego w K. odmówił jej takiej pomocy. Powódka zaskarżyła tę

decyzję do Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w K., który utrzymał w mocy

zaskarżoną decyzję. Stosunek służby powódki wygasł z dniem 24 stycznia 2012 r.

z powodu przejścia na emeryturę. Wówczas powódka w dniu 27 lutego 2012 r.

ponownie wystąpiła o przyznanie jej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu

mieszkalnego umożliwiającej spłatę zobowiązania finansowego zaciągniętego na

zakup i remont domu w W., w którym wykonano szereg robót budowlanych.

3

Powódka wraz z rodziną nadal zamieszkuje w lokalu mieszkalnym należącym do

zasobów K. Towarzystwa Budownictwa Społecznego.

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy uznał, że powództwo nie

zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy zwrócił uwagę,

że zgodnie z art. 170 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej

(obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 1415 ze zm.) funkcjonariuszowi w

służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której

stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej. Pomoc finansowa na uzyskanie

lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub

lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, na podstawie art. 184

ust. 1 tej ustawy, przysługuje funkcjonariuszowi w służbie stałej, który spełnia

warunki do przydziału lokalu mieszkalnego, a który tego lokalu nie otrzymał na

podstawie decyzji administracyjnej. Lokal, o który funkcjonariusz czyni starania,

musi być położony w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej.

W ocenie Sądu Rejonowego te same zasady powinny dotyczyć emerytowanego

funkcjonariusza bowiem tak stanowi art. 30 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich

rodzin (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 900 ze zm., dalej jako ustawa o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji) i bez znaczenia jest, że nie pełni

on służby czynnej. A zatem nie jest możliwa pomoc na uzyskanie lokalu

mieszkalnego przez emerytowanego funkcjonariusza służby więziennej, gdy lokal

ten nie jest położony w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości

pobliskiej. Nie jest możliwe, aby emerytowany funkcjonariusz uzyskiwał pomoc

finansową na zakup lokalu w dogodnie wybranej dla siebie miejscowości, bez

żadnych ograniczeń. Taka wykładnia art. 184 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej

prowadziłaby do gorszego traktowania funkcjonariusza w służbie czynnej.

Ubieganie się o pomoc finansową emerytowanego funkcjonariusza powinno

stanowić zjawisko marginalne. Emeryt jest już osobą dojrzałą i w okresie pełnienia

służby musiał uregulować swoją sytuację mieszkaniową, na co zwracał uwagę

4

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 października 2008 r.,

U 4/08 (OTK-A 2008 nr 8, poz. 141).

Sąd Rejonowy wskazał, że za miejscowość pobliską uważa się miejscowość,

do której czas dojazdu publicznymi środkami transportu przewidzianymi w

rozkładzie jazdy, łącznie z przesiadkami, nie przekracza w obie strony dwóch

godzin, licząc od stacji najbliższej pełnienia służby do stacji najbliższej miejsca

zamieszkania. Tej cechy nie posiada miejscowość W., w której położony jest dom

powódki. Natomiast nie pozbawia powódki prawa do uzyskania pomocy finansowej

na uzyskanie lokalu mieszkalnego umowa najmu lokalu będącego w zasobach K.

Towarzystwa Budownictwa Społecznego podpisana przez jej męża. Gdyby przyjąć,

że umowa najmu wpisuje się w posiadanie lokalu, to art. 187 pkt 2 i 3 ustawy o

Służbie Więziennej stanowiłby szeroką podstawę wyłączenia prawa do pomocy

finansowej na zakup lokalu mieszkalnego. W tym kontekście, o oddaleniu

powództwa zadecydowało wyłącznie to, że dom zakupiony przez powódkę

położony był w miejscowości, która nie spełnia przesłanek określonych w art. 170

ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej.

Od wyroku Sądu Rejonowego powódka wniosła apelację zarzucając

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego – art. 170 ust. 1 i art. 184

ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej w związku z art. 2 pkt 2 lit. c i art. 30 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 18 grudnia 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od

pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w K. na rzecz powódki M. S.

kwotę 47.863 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2012 r. oraz kwotę

2.730 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej

wykładni art. 170 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej uznając, że emerytowanemu

funkcjonariuszowi przysługuje pomoc finansowa na zakup lokalu mieszkalnego

wówczas, gdy lokal ten położony jest w miejscowości, w której stale pełni służbę,

lub w miejscowości pobliskiej. Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji w art. 29 ust. 1 stanowi, że uprawnieni do policyjnej emerytury lub renty mają

prawo do lokalu mieszkalnego. Wykładnia językowa tego przepisu wskazuje na

5

różne zakresy przedmiotowe zastosowania zawartych w tym przepisie norm. O ile

ustawa o Służbie Więziennej mówi o prawie do lokalu mieszkalnego, z

zastrzeżeniem, że musi ono być położone w miejscowości, w której funkcjonariusz

pełni służbę, o tyle art. 29 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji nie zawiera takiego zastrzeżenia stanowiąc, że emerytowi

przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego. W ocenie Sądu Okręgowego,

uprawnienia funkcjonariuszy pozostających w służbie czynnej do uzyskania lokalu

mieszkalnego lub pomocy finansowej na jego zakup należy stosować odpowiednio

w stosunku do osób zwolnionych ze służby z powodu przejścia na emeryturę lub

rentę. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa oznacza bądź stosowanie

odnośnych przepisów bez żadnych zmian lub do innego zakresu odniesienia, bądź

stosowanie ich z pewnymi zmianami, bądź też niestosowanie tych przepisów do

innego zakresu odniesienia. Argumenty te przemawiają za tym, że otrzymanie

przez emerytowanego funkcjonariusza pomocy finansowej na zakup lokalu

mieszkalnego nie jest uzależnione od miejsca położenia tego lokalu. Skoro

powódka spełniała pozostałe przesłanki z art. 170 ust. 1 i art. 184 ust. 1 ustawy o

Służbie Więziennej warunkujące uzyskanie pomocy finansowej, co wynika z ustaleń

Sądu pierwszej instancji, które Sąd Okręgowy w całości przyjął jako własne, to

wniosek o udzielenie pomocy finansowej na zakup lokalu mieszkalnego jest

uzasadniony.

Sąd Okręgowy nadmienił ponadto, że należy dokonać rozróżnienia pojęć:

„tytuł prawny do lokalu mieszkalnego” oraz „posiadanie lokalu mieszkalnego”,

którymi posługuje się ustawa o Służbie Więziennej. Tytułem prawnym do lokalu jest

umowa najmu, która nie uwzględnia stosunków obligacyjnych, ponieważ z

posiadaniem wiążą się prawa rzeczowe. Oznacza to, że zamieszkiwanie w lokalu

mieszkalnym z zasobów Towarzystwa Budownictwa Społecznego nie jest

posiadaniem lokalu w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub

domu mieszkalno-pensjonatowego albo lokalu mieszkalnego stanowiącego

odrębną nieruchomość, o czym stanowi art. 187 ust. 2 i 3 ustawy o Służbie

Więziennej.

6

Strona pozwana, reprezentowana przez Prokuratorię Generalną Skarbu

Państwa, w całości zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego skargą kasacyjną,

zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to:

1) art. 187 pkt 2 i 3 ustawy o Służbie Więziennej przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że posiadanie lokalu mieszkalnego lub domu, o

którym mowa w tym przepisie, obejmuje tylko posiadanie na podstawie

tytułu prawnego mającego swoje źródło w prawie rzeczowym, a tym

samym nie dotyczy umów cywilnoprawnych, w tym umowy najmu;

2) art. 29 ust. 1 i art. 30 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji w związku z art. 184 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej przez

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że emerytowanemu

funkcjonariuszowi służby więziennej przysługuje pomoc finansowa na

uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu

jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną

nieruchomość, bez względu na to, gdzie są one położone.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego w K. i

oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa –

Dyrektora Aresztu Śledczego w K. kosztów postępowania apelacyjnego oraz

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym na rzecz Skarbu

Państwa – Prokuratorii Generalnej.

W uzasadnieniu podstawy kasacyjnej skarżący podniósł w szczególności, iż

Sądy obu instancji błędnie uznały, że wynajmowanie przez męża powódki lokalu

mieszkalnego z zasobów Towarzystwa Budownictwa Społecznego nie odpowiada

hipotezie art. 187 pkt 3 ustawy o Służbie Więziennej, ponieważ najem nie jest

prawem rzeczowym, a tylko takie są objęte pojęciem posiadania w rozumieniu

ustawy. Sąd drugiej instancji pominął, że pomoc wcale nie ma być udzielana

wszystkim funkcjonariuszom, ale tylko tym, którzy bądź nie dysponują właściwym

lokalem w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, bądź też

dysponują lokalem, ale jest on mniejszy niż przysługująca im powierzchnia

mieszkalna. Celem przepisów o pomocy mieszkaniowej nie jest zapewnienie, czy

wręcz zagwarantowanie funkcjonariuszom prawa własności do lokalu

mieszkalnego, ale zaspokojenie ich potrzeb mieszkaniowych w miejscu pełnienia

7

służby. Co więcej, posiadanie na podstawie umowy najmu jest takim samym

posiadaniem zależnym, jak posiadanie lokalu w ramach własnościowego prawa do

lokalu spółdzielczego. Pominięcie tych kwestii doprowadziło do błędnej wykładni

art. 187 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej. Skarżący zarzucił ponadto, że

świadczenie, o które ubiega się powódka ma charakter uprawnienia szczególnego i

przepisy je przewidujące nie powinny być wykładane i stosowane w sposób

rozszerzający. Oznacza to, że modyfikacja w zakresie odpowiedniego stosowania

art. 184 ust. 1 oraz art. 187 ustawy o Służbie Więziennej nie powinna polegać na

pominięciu istotnej przesłanki jaką jest właściwe położenie lokalu oraz odwołanie

się do ostatniego miejsca pełnienia służby przed odejściem na emeryturę. Wniosek

o pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego złożony przez powódkę

jeszcze w trakcie pełnienia przez nią służby dotyczył tej samej nieruchomości co

obecnie i był niezasadny z uwagi na niespełnienie wymogu położenia

nieruchomości w miejscowości pełnienia służby, lub w miejscowości pobliskiej.

Natomiast po przejściu na emeryturę, oparty na tej samej podstawie w stosunku do

tego samego domu jednorodzinnego położonego w W., zdaniem Sądu drugiej

instancji, miałby się stać uzasadniony. W ocenie skarżącego nie ma podstaw, aby

przyjąć, że ustawodawca przyznał emerytowanym funkcjonariuszom pomoc

mieszkaniową w szerszym zakresie i bez ograniczeń lokalizacyjnych, co

pozwalałoby dofinansować również zakup domu na przykład na Majorce. Przepis

art. 29 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji odnosi się

tylko do uzyskania lokalu, nie zaś do uzyskania pomocy finansowej na zakup lokalu

mieszkalnego, o czym stanowi art. 184 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Analizę prawidłowości zaskarżonego

wyroku rozpocząć wypada w pierwszej kolejności od przytoczenia treści art. 170

ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, zgodnie z którym

funkcjonariuszowi służby więziennej w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu

mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości

pobliskiej. Na podstawie art. 171 tej ustawy, prawo do lokalu mieszkalnego realizuje

8

się przez: przydział lokalu (pkt 1) albo przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie

lokalu mieszkalnego, zwanej dalej „pomocą finansową” (pkt 2). Stosownie do art.

184 ust 1 ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariuszowi w służbie stałej, który

spełnia warunki do przydziału lokalu mieszkalnego, a który lokalu tego nie otrzymał

na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa

na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu

jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość,

położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. W myśl

art. 187, lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela

się funkcjonariuszowi: w razie otrzymania pomocy finansowej, o której mowa w art.

184 ust. 1 (pkt 1); posiadającemu w miejscowości, w której pełni służbę, lub w

miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny w spółdzielni mieszkaniowej albo dom

jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy albo lokal mieszkalny stanowiący

odrębną nieruchomość, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni

mieszkalnej (pkt 2); którego małżonek posiada lokal mieszkalny lub dom określony

w pkt 2 (pkt 3); w razie zbycia przez niego lub jego małżonka lokalu mieszkalnego

lub domu, o którym mowa w pkt 2 (pkt 4). Ratio legis przedstawionego powyżej

unormowania, a przede wszystkim przepisu art. 184 ust. 1 ustawy o Służbie

Więziennej stanowiącego o pomocy finansowej na zakup lokalu mieszkalnego, jest

uzyskanie mieszkania umożliwiającego funkcjonariuszowi zamieszkanie wyłącznie

w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Świadczenie to ma

więc charakter szczególny (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 grudnia

2013 r., II PK 86/13, LEX nr 1422261; z dnia 11 lutego 2014 r., I PK 167/13, OSNP

2015 nr 5; z dnia 5 marca 2014 r., II PK 141/13, LEX nr 1448392; z dnia 10 kwietnia

2014 r., II PK 178/13, LEX nr 1464691; z dnia 15 września 2015 r., III PK 7/15, LEX

nr 1816597 oraz postanowienie z dnia 12 lutego 2014 r., III PK 84/13, LEX nr

1644570).

Uprawnienia emerytowanych funkcjonariuszy służby więziennej w zakresie

prawa do lokalu mieszkalnego reguluje ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, funkcjonariusze

zwolnieni ze służby, uprawnieni do policyjnej emerytury lub renty, mają prawo do

lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji odpowiednio ministra właściwego do

9

spraw wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub podległych im organów, albo

Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szefa Agencji Wywiadu, Szefa

Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Szefa Wywiadu Wojskowego w rozmiarze

przysługującym im w dniu zwolnienia ze służby. Do mieszkań tych stosuje się

odpowiednio przepisy dotyczące lokali mieszkalnych dla funkcjonariuszy. Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 października 2008 r., U 4/08 stwierdził, że

podstawowym celem art. 29 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji jest umożliwienie dalszego korzystania przez osoby uprawnione do

świadczeń emerytalnych i rentowych na podstawie tej ustawy z mieszkań

przyznanych im w drodze decyzji administracyjnych. Osoby, które nie użytkują

takich mieszkań, mogą ubiegać się o pomoc finansową na podstawie art. 30 tej

ustawy. W myśl tego przepisu, emerytom i rencistom policyjnym zapewnia się

pomoc w budownictwie mieszkaniowym na zasadach przewidzianych dla

funkcjonariuszy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia

2011 r., I OSK 1063/11, LEX nr 1134310; z dnia 12 lipca 2011 r., I OSK 408/11,

LEX nr 1082751 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z dnia 17 września 2009 r., II SA/Wa 542/09, LEX nr 1100119).

W rozpoznawanej sprawie, co wynika z rozważań dokonanych powyżej,

zasady dotyczące pomocy mieszkaniowej dla funkcjonariuszy służby więziennej

uregulowane są w Rozdziale 18 ustawy o Służbie Więziennej zatytułowanym

„Mieszkania funkcjonariuszy”. Statuuje on prawo funkcjonariusza służby więziennej

w służbie stałej do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni on

służbę, lub w miejscowości pobliskiej (art. 170 ust. 1), które realizuje się przez

przydział lokalu albo przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu

mieszkalnego. W oparciu o te przepisy, co prawidłowo podniósł Sąd pierwszej

instancji, nie jest możliwe przyznanie pomocy finansowej na zakup lokalu

mieszkalnego w dowolnie wybranej przez funkcjonariusza miejscowości. Również

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29

października 2009 r., I OPS 7/08 (ONSAiWSA 2009 nr 4, poz. 66) stwierdził, że z

przepisów ustawy o Służbie Więziennej nie wynika, aby przyznanie pomocy

finansowej na zakup lokalu mieszkalnego można było traktować jako swoistą

rekompensatę za nieotrzymanie przydziału lokalu mieszkalnego w drodze decyzji

10

administracyjnej. Pomocy finansowej nie można ponadto utożsamiać z

bezzwrotnym, co do zasady, świadczeniem udzielanym przez Państwo na spłatę

wszystkich wydatków związanych z nabyciem domu (lokalu) mieszkalnego.

Świadczenie to przysługuje nie w związku z uzyskaniem domu (lokalu), ale na ich

uzyskanie, czyli w celu uzyskania mieszkania umożliwiającego funkcjonariuszowi

zamieszkanie w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej i tym

samym stworzyć mu warunki niezbędne do prowadzenia normlanego życia

rodzinnego. Jest to przy tym świadczenie szczególne, co powoduje, że wykładnia

przepisów regulujących takie szczególne uprawnienia nie może być rozszerzająca.

Wobec tego nie można podzielić stanowiska Sądu drugiej instancji, które

zbieżne jest z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z

dnia 24 sierpnia 2011 r., II SA/Po 462/11 (LEX nr 1086552) stwierdzającym, iż

odpowiednie stosowanie przepisów ustawy o Służbie Więziennej do

emerytowanych funkcjonariuszy nie powinno prowadzić do ograniczenia możliwości

uzyskania pomocy na zakup mieszkania znajdującego się poza miejscowością, w

której pełnili oni służbę lub w miejscowości sąsiedniej. Nakaz odpowiedniego

stosowania przepisów szczegółowych dotyczących przyznawania mieszkań

funkcjonariuszom służby więziennej, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji i do którego odwołuje się Sąd

drugiej instancji, dotyczy między innymi prawa do lokalu mieszkalnego będącego w

dyspozycji Ministra Sprawiedliwości lub podległych mu organów i obejmuje między

innymi zasady określania powierzchni lokalu przysługującego uprawnionemu oraz

procedury wydawania odpowiednich decyzji administracyjnych w sprawie

przydziału. Zatem przepis ten nie odnosi się do uzyskania pomocy finansowej na

zakup lokalu mieszkalnego, której przyznania domagała się powódka w tym

postępowaniu, a którą przewiduje art. 184 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej.

W tym stanie rzeczy trafna jest argumentacja skargi, że zastosowanie może

mieć wyłącznie art. 30 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji,

który już nie nakazuje stosować odpowiednio przepisów ustawy o Służbie

Więziennej, ale wskazuje, że emerytowanym funkcjonariuszom zapewnia się

pomoc w budownictwie mieszkaniowym (pomoc na zakup lokalu mieszkalnego) na

zasadach przewidzianych dla funkcjonariuszy, które nie dopuszczają

11

jakiegokolwiek odstępstwa dla emerytowanych funkcjonariuszy w kwestii położenia

lokalu mieszkalnego. Oznacza to, że prawidłowa wykładnia art. 184 ust. 1 ustawy o

Służbie Więziennej w związku z art. 30 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji sprowadza się do przyjęcia, że emerytowanemu

funkcjonariuszowi, który spełnia warunki do przydziału lokalu mieszkalnego, a który

lokalu tego nie otrzymał, przysługuje pomoc finansowa na zakup lokalu

mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu

mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych w miejscowości

pełnienia służby bezpośrednio przed przejściem na emeryturę lub w miejscowości

pobliskiej. W ten sposób emerytowany funkcjonariusz ma tożsame uprawnienia do

uzyskania pomocy finansowej na zakup lokalu mieszkalnego, jaka przysługiwałby

mu w służbie stałej. Analiza przepisów ustawy o Służbie Więziennej prowadzi do

wniosku, że przewidziana ustawą pomoc finansowa na zakup lokalu mieszkalnego

nie została ukształtowana jako prawo z samego pełnienia służby w charakterze

funkcjonariusza i nie może być uznawana za dodatkowy przywilej tej grupy

zawodowej bowiem ma zaspokoić wyłącznie potrzeby mieszkaniowe w

miejscowości pełnienia służby. Tym samym nie daje szerszych uprawnień

emerytowanym funkcjonariuszom, niż przyznaje funkcjonariuszom w służbie stałej

(por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 1999 r., OPS

1/99, ONSA 1999 nr 3, poz. 77 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14

maja 2001 r., SK 1/00, OTK 2001 nr 4, poz. 84). Skoro powódka w służbie stałej nie

spełniała warunków, aby otrzymać zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy o Służbie

Więziennej pomoc finansową na zakup domu jednorodzinnego w W., to takiej

pomocy nie może otrzymać również jako emerytowany funkcjonariusz. Przyjęcie

innej interpretacji prawa do pomocy finansowej prowadziłoby do uznania, że

świadczenie to przysługuje wyłącznie jako przywilej danej grupy zawodowej

związany z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, a nie uprawnienie mające na

celu uzyskanie mieszkania umożliwiającego funkcjonariuszowi zamieszkiwanie w

miejscowości pełnienia służby, lub w miejscowości pobliskiej. Ponadto

prowadziłoby do nieuzasadnionego rozszerzania uprawnień emerytowanych

funkcjonariuszy względem tych pozostających w służbie czynnej.

12

Mając na uwadze powyższe rozważania, bezprzedmiotowe staje się

ustosunkowanie do zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 187 pkt 2 i 3

ustawy o Służbie Więziennej bowiem wykładnia tego przepisu byłaby istotna tylko

przy przyjęciu, że emerytowanemu funkcjonariuszowi przysługuje pomoc na zakup

lokalu mieszkalnego bez względu na jego położenie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok i oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu

Pracy w K. z dnia 4 września 2014 r., oraz na zasadzie art. 108 § 1 k.p.c. w

związku z art. 98 § 1 k.p.c. orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i

kasacyjnego.

kc