III PK 64/15

Sygn. akt III PK 64/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa C. M.

przeciwko Gminnej Bibliotece Publicznej w J.

o nagrodę jubileuszową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w R.

z dnia 22 maja 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powódki kosztami

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z

dnia 5 grudnia 2013 r. oddalił powództwo C. M. skierowane przeciwko Gminnej

Bibliotece Publicznej w J. o zapłatę kwoty 12.316 zł tytułem nagrody jubileuszowej

2

po 45 latach pracy oraz zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1.817

zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka od dnia 1 stycznia 1973 r. wykonywała

obowiązki kierownika Biblioteki w J. Na podstawie uchwały Rady Gminy J. z dnia

22 grudnia 2004 r. pozwana Gminna Biblioteka Publiczna w J. uzyskała osobowość

prawną oraz stała się podmiotem posiadającym wyodrębnienie majątkowe,

terytorialne oraz organizacyjne. W dniu 31 maja 2005 r. Rada Gminy dokonała

zmiany § 9 statutu pozwanej Biblioteki wprowadzając zapis, że „pracowników

biblioteki zatrudnia i zwalnia kierownik biblioteki”. W ramach posiadanych

kompetencji powódka działając w imieniu pozwanej Biblioteki zawierała umowy

cywilnoprawne, zatrudniała pracowników, decydowała o sprawach pracowniczych,

ustaliła nowe warunki wynagradzania, które znalazły odzwierciedlenie w

opracowanym przez nią regulaminie wynagradzania pracowników Gminnej

Biblioteki Publicznej zatwierdzonym zarządzeniem nr …/2006 Wójta Gminy J.

Regulamin, odmiennie niż § 11 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 23

kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w

instytucjach kultury prowadzących w szczególności działalność w zakresie

upowszechniania kultury (Dz.U. Nr 45, poz. 446 ze zm.), ustalał wysokość nagrody

jubileuszowej dla pracowników. W dniu 27 listopada 2008 r. powódka rozwiązała

stosunek pracy na mocy porozumienia stron w związku z przejściem na emeryturę.

Po rozwiązaniu umowy o pracę powódka wniosła powództwo do Sądu Rejonowego

w P. o zasądzenie na jej rzecz odprawy emerytalnej oraz nagrody jubileuszowej

zgodnie z postanowieniami regulaminu wynagradzania, ewentualnie na podstawie

przepisów rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999 r. w

sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury

prowadzących w szczególności działalność w zakresie upowszechniania kultury. W

dniu 6 września 2010 r., w sprawie o sygn. IV P …/10, została zawarta ugoda

sądowa, na mocy której strona pozwana zobowiązała się zapłacić powódce do dnia

30 września 2010 r. kwotę 9.237 zł wraz z odsetkami od dnia 27 listopada 2008 r.

do dnia 6 września 2010 r. w wysokości ¾ odsetek ustawowych, a powódka

oświadczyła, że z chwilą otrzymania zapłaty umówionej kwoty wygasną jej

roszczenia o wszelkie inne należności wobec Gminnej Biblioteki Publicznej w J. W

3

szczególności nie będzie dochodziła nagrody jubileuszowej w kwocie 12.316 zł.

Kwota objęta ugodą została powódce wypłacona. Powódka otrzymała nagrodę

jubileuszową za 35 lat pracy w dniu 4 listopada 1999 r.

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy uznał powództwo za

bezzasadne. W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy stwierdził, że stosownie do

treści art. 3 k.p. pracodawcą powódki jest Gminna Biblioteka Publiczna w J.

Natomiast powódka była osobą zarządzającą w imieniu pracodawcy zakładem

pracy w rozumieniu art. 128 § 2 pkt 2 k.p. bowiem jej uprawnienia do kierowania

biblioteką miały charakter pierwotny, a nie wtórny. Wynikały one z istoty

zajmowanego przez powódkę stanowiska kierownika, w ramach którego kierowała

pozwaną Biblioteką i wykonywała w jej imieniu przyznane na podstawie statutu

zastrzeżone dla pracodawcy czynności z zakresu prawa pracy, polegające między

innymi na zatrudnianiu i zwalnianiu pracowników.

W dalszej kolejności Sąd Rejonowy wskazał, że zasady wynagradzania

pracowników ustalone są w regulaminie wynagradzania, który zgodnie z art. 24126

§

2 k.p. w związku z art. 772

k.p. nie może określać zasad wynagradzania osób

zarządzających tą jednostką. Z tych względów regulamin wynagradzania

pracowników Gminnej Biblioteki Publicznej w J. nie mógł określać warunków

przyznawania nagrody jubileuszowej powódce, jako osobie zarządzającej w imieniu

pracodawcy zakładem pracy. Nagroda jubileuszowa jest wynagrodzeniem w

ścisłym tego słowa znaczeniu i w konsekwencji objęta jest przepisem art. 24126

§ 2

k.p. Odnosząc się do samej ugody sądowej zawartej między stronami w dniu 6

września 2010 r. przed Sądem Rejonowym – Sądem Pracy w sprawie IV P …/10,

Sąd Rejonowy podniósł, że powódce przysługiwało prawo do nagrody

jubileuszowej w wysokości określonej w § 11 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra

Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania

pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzących w szczególności

działalność w zakresie upowszechniania kultury, które obowiązywało do dnia 1

lipca 2012 r., a zatem w kwocie 9.237 zł. Nagroda ta była przedmiotem ugody i nie

sposób uznać, aby powódka wyraziła zgodę na zawarcie ugody, która nie

zaspokajałaby jej roszczeń, zarówno z tytułu odprawy emerytalnej, jak nagrody

jubileuszowej. Ugoda zawarta między stronami nie mogła natomiast obejmować

4

prawa do nagrody jubileuszowej w kwocie 12.316 zł przewidzianej regulaminem

wynagradzania pozwanej Biblioteki po 45 latach pracy, ponieważ akt ten nie ma

zastosowania do powódki. Zatem nie jest możliwe zrzeczenie się świadczenia

nienależnego.

Wyrok Sądu Rejonowego powódka zaskarżyła apelacją zarzucając

naruszenie prawa materialnego – art. 84 k.p. w związku z art. 58 § 1 k.c., art. 128 §

2 pkt 2 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p. i art. 68 § 1 k.p. w związku z § 8 ust. 3 i § 9

ust. 1 statutu Gminnej Biblioteki Publicznej w J., art. 231

k.p., art. 11 ust. 1 i art. 10

ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (jednolity tekst: Dz.U. z 2012 r.,

poz. 642 ze zm.), § 3 regulaminu wynagradzania pracowników strony pozwanej

oraz naruszenie przepisów prawa procesowego w zakresie art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 22

maja 2014 r. oddalił apelację oraz zasadził od powódki na rzecz strony pozwanej

kwotę 900 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Sąd Okręgowy podzielając w całości ustalenia faktyczne i rozważania

prawne Sądu pierwszej instancji stwierdził, że zasadnicze znaczenie w

rozpoznawanej sprawie ma ocena czy powódka może być zaliczona do grona osób

zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy. Podstawę do określenia

czy dana osoba jest pracownikiem zarządzającym w imieniu pracodawcy zakładem

pracy stanowią dwa elementy: uprawnienia do dokonywania czynności w sprawach

z zakresu prawa pracy i pierwotny charakter tego uprawnienia, wynikający z

przepisów prawa pracy, a nie z czynności prawnych uprawnionych podmiotów.

Zdaniem Sądu Okręgowego, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego

wykazuje, że powódka, jako kierownik Gminnej Biblioteki Publicznej w J.,

zajmowała stanowisko kierownicze, na podstawie którego kierowała biblioteką i

działała w jej imieniu, przede wszystkim w sferze dotyczącej pracowników, dla

których Biblioteka była pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Uprawnienia powódki

miały charakter pierwotny wynikający bezpośrednio z istoty zajmowanego przez nią

stanowiska. Nie ma przy tym znaczenia brak aktu powołania powódki na

stanowisko kierownika pozwanej Biblioteki, ponieważ rzeczywiście wykonywała ona

czynności zastrzeżone dla pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy

zakładem pracy w rozumieniu art. 128 § 2 pkt 2 k.p. Wobec tego regulamin

5

wynagradzania pracowników strony pozwanej, zgodnie z dyspozycją art. 24126

§ 2

k.p. w związku z art. 772

k.p., nie mógł określać warunków przyznania powódce

nagrody jubileuszowej.

Sąd Okręgowy w swoich rozważaniach wskazał, że nie dopatrzył się

nierówności stron, faworyzowania strony pozwanej, ani wad oświadczenia woli przy

zawieraniu ugody sądowej. Bezwzględną nieważność ugody, stosownie do treści

art. 84 k.p., powodowałoby tylko zrzeczenie się przez powódkę nagrody

jubileuszowej w kwocie 12.316 zł przewidzianej regulaminem wynagradzania,

gdyby powódka była do tej nagrody uprawniona. Takiego wniosku na podstawie art.

128 § 2 pkt 2 k.p. wyprowadzić się nie da.

Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości skargą kasacyjną

zarzucając naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:

1) art. 128 § 2 pkt 2 k.p. i art. 22 k.p. w związku z art. 231

k.p. przez błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu, że do uzyskania statusu pracownika

zarządzającego w imieniu pracodawcy zakładem pracy nie jest

konieczne oficjalne powołanie pracownika na takie stanowisko lub

poinformowanie pracownika o modyfikacji stosunku pracy i zmianie

statusu prawno – pracowniczego;

2) art. 11 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach

przez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie odrębności

organizacyjnoprawnych w przypadku biblioteki – pracodawcy,

funkcjonującej jako samodzielna jednostka organizacyjna i biblioteki nie

będącej pracodawcą, wchodzącej w skład innej jednostki organizacyjnej i

zasad reprezentacji w obu przypadkach, a w szczególności charakteru

stanowiska określanego jako „kierownik biblioteki”;

3) art. 231

k.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i

pominięcie w toku ustalania sytuacji prawno – pracowniczej powódki

skutków przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę i wynikającego z

tego przepisu zakazu modyfikacji treści stosunku pracy bez zgody

pracownika;

6

4) art. 84 k.p. w związku z art. 58 § 1 k.c. przez ich niezastosowanie w

następstwie błędnej kwalifikacji powódki jako pracownika

zarządzającego w imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, a w przypadku stwierdzenia

podstaw do uchylenia w całości również wyroku Sądu Rejonowego o uchylenie obu

wyroków i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca

zawierając w 1969 r. umowę o pracę na czas określony na stanowisku kierownika

biblioteki, a następnie na czas nieokreślony, przez cały czas trwania stosunku

pracy aż do przejścia na emeryturę, wykonywała pracę na równi z innymi

pracownikami. Z tych względów była jedynie pracownikiem kierującym zespołem

pracowników stosownie do treści § 1 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 20 września 1974 r. w sprawie zasad i trybu określenia stanowisk

kierowniczych i innych samodzielnych stanowisk pracy dla celów związanych z

uprawnieniami do oddzielnego wynagrodzenia za pracę w godzinach

nadliczbowych oraz ustalenia czasu trwania okresu próbnego (Dz.U. Nr 37, poz.

215). Skarżąca zarzuciła, że z chwilą wyodrębnienia pozwanej Biblioteki jako

samodzielnej jednostki organizacyjnej poprzez uzyskanie osobowości prawnej i

nadanie statutu nie dokonano aktu powołania jej na stanowisko kierownika

stosownie do brzmienia § 8 ust. 3 statutu Biblioteki. Oznacza to, że nie była ona

pracownikiem zarządzającym w imieniu pracodawcy zakładem pracy, o którym

mowa w art. 128 § 2 pkt 2 k.p. Nie zalicza jej do tego kręgu podmiotowego umowa

o pracę zawarta w latach 70-tych.

Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie

oraz zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje

sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi

7

stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku, jeżeli skarga nie zawiera zarzutów

naruszenia przepisów postępowania lub gdy zarzut taki okaże się niezasadny.

Skoro w rozpoznawanej sprawie skarga oparta jest wyłącznie na podstawie

naruszenia przepisów prawa materialnego, to Sąd Najwyższy związany jest

ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sądy orzekające w sprawie.

Ustalenia faktyczne niniejszej sprawy wskazują, że na mocy uchwały Rady

Gminy w J. z dnia 22 grudnia 2004 r. oraz statutu stanowiącego załącznik do tej

uchwały, zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o

bibliotekach, Gminna Biblioteka Publiczna w J. od dnia 1 stycznia 2005 r. działa

jako samodzielna jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną.

Organizatorem Biblioteki jest Gmina J., a organem reprezentującym kierownik

biblioteki, który na podstawie § 9 statutu zatrudnia i zwalnia pracowników. W tym

kontekście nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że miały do niej

zastosowanie zasady wynagradzania określone w regulaminie wynagradzania

pracowników pozwanej Biblioteki, a tym samym była ona uprawniona do nagrody

jubileuszowej po 45 latach pracy przewidzianej w § 13 ust. 1 tego regulaminu.

Decydujące znaczenie dla oceny, czy dana osoba jest pracownikiem

zarządzającym w imieniu pracodawcy zakładem pracy (art. 128 § 2 pkt 2 k.p.), a

tym samym nieobjętym zasadami wynagradzania obowiązującymi na podstawie

regulaminu wynagradzania, ma posiadanie przez nią uprawnień do zarzadzania

zakładem pracy, w tym wykonywania czynności zastrzeżonych dla pracodawcy w

sprawach z zakresu prawa pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia

2008 r., II PK 288/07, LEX nr 465966 oraz z dnia 18 października 2011 r., III PK

19/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 258). Skarżąca takie uprawnienia do zarządzania

pozwaną Biblioteką posiadała na podstawie statutu i faktycznie z tych uprawnień

korzystała. O zaliczeniu danej osoby do kategorii pracowników zarządzających w

imieniu pracodawcy zakładem pracy decydującego znaczenia nie ma forma

nawiązania stosunku pracy, ale faktyczne wykonywanie obowiązków związanych z

kierowaniem wyodrębnioną jednostką organizacyjną, która posiada przymiot

pracodawcy w rozumieniu art. 3 k.p. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 października

2011 r., III PK 19/11 (OSNP 2012 nr 21-22, poz. 258) Sąd Najwyższy wskazał, że

istotne znaczenie ma to, aby uprawnienia do zarządzania zakładem pracy wynikały

8

z istoty zajmowanego przez pracownika stanowiska pracy, w ramach którego

kieruje on daną jednostką organizacyjną i wykonuje w jej imieniu przyznane tej

jednostce organizacyjnej na podstawie aktów ustrojowych, zastrzeżone dla

pracodawcy czynności z zakresu prawa pracy, polegające między innymi na

zatrudnianiu i zwalnianiu pracowników. Takie kompetencje, co wynika z rozważań

dokonanych powyżej, zostały przewidziane dla kierownika pozwanej Biblioteki w §

9 statutu i były faktycznie przez skarżącą realizowane. Wobec tego skarżąca z

chwilą wyodrębnienia pozwanej Biblioteki, jako samodzielnej jednostki

organizacyjnej na podstawie art. 11 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r., uzyskała

status pracownika zarządzającego w imieniu pracodawcy zakładem pracy. Takiej

oceny nie zmienia brak aktu powołania na stanowisko kierownika biblioteki jako

podstawy nawiązania stosunku pracy zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 25

października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 1998 r., I PKN 9/98, OSNP 1996 nr 6,

poz. 207 oraz z dnia 5 marca 2015 r., III PK 50/14, LEX nr 1731107). W tym stanie

rzeczy regulamin wynagradzania na podstawie art. 24126

§ 2 k.p. w związku z

art. 772

k.p. nie mógł określać należnego skarżącej wynagrodzenia za pracę.

Składnikiem tego wynagrodzenia jest nagroda jubileuszowa.

Nietrafna jest również argumentacja skarżącej, że Sądy obu instancji

kwalifikując ją do osób zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, o

których mowa w art. 128 § 2 pkt 2 k.p., dokonały błędnej wykładni i niewłaściwego

zastosowania art. 231

k.p. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie

jest możliwe naruszenie prawa materialnego jednocześnie przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, ponieważ są to dwie różne postacie naruszenia i każda

z nich wymaga odrębnego wykazania. Naruszenie prawa materialnego będące

następstwem błędnej wykładni polega na mylnym rozumieniu treści zastosowanego

przepisu, natomiast naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie oznacza błąd w subsumcji, a więc błąd w podciąganiu konkretnego

stanu faktycznego pod abstrakcyjny stan faktyczny zawarty w normie prawnej (por.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 lutego 2002 r., II UKN 3/01, LEX nr 560559;

z dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK 138/10, LEX nr 621347; z dnia 5 września 2012 r.,

IV CSK 91/12, LEX nr 1275009). W uzasadnieniu Sądu drugiej instancji brak jest

9

rozważań i ustaleń, które nawiązywałyby bezpośrednio do normy z art. 231

k.p.

Argumentacja skargi w tym zakresie zmierza natomiast do przyjęcia, że brak

powiadomienia pracownika o tym, iż staje się pracownikiem zarządzającym w

imieniu pracodawcy zakładem pracy powodować będzie, że wszelkie czynności

dokonywane przez tego pracownika nie będą stanowić podstawy do uznania go za

osobę wymienioną w art. 128 § 2 pkt 2 k.p. Ze stanowiskiem takim nie sposób się

zgodzić bowiem w art. 231

k.p. nie przewiduje się jakichkolwiek sankcji na wypadek

niewykonania lub nienależytego wykonania przez pracodawcę obowiązku

zawiadomienia pracowników o przejściu zakładu pracy i wynikających z tego

skutkach prawnych w zakresie ich stosunków pracy. Ponadto z ustaleń stanu

faktycznego nie wynika, aby skarżąca jako kierownik biblioteki, będąc organem

uprawnionym do jej reprezentacji, nie wiedziała na jakiej podstawie jest

umocowana do dokonywanych faktycznie w imieniu pozwanej Biblioteki czynności.

O tym, kto jest osobą zarządzającą w imieniu pracodawcy zakładem pracy

decydują regulacje określające ustrój danej jednostki organizacyjnej będącej

zakładem pracy. W przypadku biblioteki publicznej stanowiącej samodzielną

jednostkę organizacyjną kwestie te reguluje jej statut zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy

z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach.

W konsekwencji powyższego bezzasadny jest także zarzut naruszenia

zaskarżonym wyrokiem art. 84 k.p. w związku z art. 58 § 1 k.c. przez ich

niezastosowanie. Skarżąca nie nabyła prawa do nagrody jubileuszowej po

przepracowaniu 45 lat pracy przewidzianej regulaminem wynagradzana

obowiązującym u strony pozwanej, a nagrody jubileuszowej po przepracowaniu 45

lat pracy nie przewidywało rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 23

kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w

instytucjach kultury prowadzących w szczególności działalność w zakresie

upowszechniania kultury, obowiązujące w okresie zatrudnienia skarżącej. Zgodnie

z § 11 tego rozporządzenia pracownik mógł otrzymać ostatnią nagrodę

jubileuszową po przepracowaniu 40 lat pracy.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oraz art. 108

§ 1 k.p.c. w związku z art. 102 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

kc

10