III UK 66/15

Sygn. akt III UK 66/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania P. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o przyznanie emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 stycznia 2016 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 listopada 2014 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od wnioskodawcy P. G. na rzecz organu rentowego

kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z

dnia 19 grudnia 2013 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia

2

16 września 2013 r. i przyznał ubezpieczonemu P. G. prawo do emerytury od dnia

1 sierpnia 2013 r.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że ubezpieczony P. G. wykazał na

dzień 1 stycznia 1999 r. ogólny staż ubezpieczeniowy w wysokości 26 lat, 2

miesięcy i 4 dni. Od dnia 17 października 1975 r. do dnia 31 marca 1987 r.

ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako monter

aparatów i urządzeń hydraulicznych w Zakładach […]. Jego praca polegała na

utrzymaniu i bieżącej naprawie maszyn tkackich w ruchu, pracujących na parze.

Ubezpieczony pracował jako spawacz w […]. Montażem kotłów zajmował się w

okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie „T”. Łączny staż pracy ubezpieczonego w

szczególnych warunkach wynosi 19 lat, 2 miesiące i 5 dni, z tego 11 lat, 5 miesięcy

i 14 dni przypada na okres zatrudnienia w Zakładach […].

W ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy bezpodstawnie odmówił

ubezpieczonemu zaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu

pracy w Zakładach […] na stanowisku montera aparatów i urządzeń

hydraulicznych. W wykazie A dział XIV poz. 25 załącznika do rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej jako „rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r.”) jako prace

wykonywane w szczególnych warunkach wymienione są bieżąca konserwacja

agregatów i urządzeń oraz prace budowlano – montażowe i budowlano –

remontowe na wydziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe

wykonywane są prace wymienione w wykazie. Pracą wymienioną w wykazie A

załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. jest praca na stanowisku

tkacza oraz inne prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych.

Wykaz A dział II odwołuje się także do prac przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii

elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń

elektroenergetycznych i cieplnych. Ubezpieczony pracując na stanowisku montera

aparatów i urządzeń hydraulicznych zajmował się naprawą wszystkich pracujących

na parze maszyn, będących w ruchu. Zdarzało się, że pracował przy kanalizacji,

ogrzewaniu, raz w miesiącu prace wykonywane były poza budynkiem. A zatem

zaliczeniu do stażu pracy w szczególnych warunkach podlega okres zatrudnienia

3

ubezpieczonego od dnia 17 października 1975 r. do dnia 31 marca 1987 r., kiedy w

Zakładach […] zajmował on stanowisko montera aparatów i urządzeń

hydraulicznych.

Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że do stażu pracy w szczególnych

warunkach powinien być zaliczony okres pracy ubezpieczonego w

Przedsiębiorstwie […]. Mimo, iż w świadectwie pracy wystawionym przez

pracodawcę widnieje stanowisko pomocnika kotlarza – spawacza, to ubezpieczony

faktycznie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace spawalnicze,

co wynika z jego zeznań i koresponduje z datą uzyskania przez niego uprawnień

spawalniczych. Tego rodzaju prace wymienione są w wykazie A dział XIV poz. 12

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. jako prace przy spawaniu i wycinaniu

elektrycznym, gazowym, atomowodorowym. Ten sam rodzaj pracy wykonywanej w

P. został ubezpieczonemu zaliczony do stażu pracy w szczególnych warunkach na

podstawie dokumentacji pracowniczej. W tym stanie rzeczy ubezpieczony

przepracował w szczególnych warunkach ponad 15 lat. Spełnił on także pozostałe

przesłanki określone w art. 184 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 2 i 4 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) warunkujące prawo do

emerytury w wieku obniżonym, których nie kwestionował organ rentowy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego

apelacją, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności

art. 233 k.p.c. przez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13

listopada 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności stwierdził, że nie podziela ustaleń

Sądu pierwszej instancji, iż ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy w szczególnych warunkach w okresie zatrudnienia w Zakładach […]

oraz że będąc zatrudniony na stanowisku pomocnika kotlarza – spawacza w

Przedsiębiorstwie […]wykonywał stale w pełnym wymiarze pracę spawacza.

Według Sądu Apelacyjnego, z prawidłowo zebranego materiału dowodowego Sąd

pierwszej instancji wyciągnął dowolne wnioski, przekraczając zasadę swobodnej

oceny dowodów. Nie jest możliwe wyłącznie na podstawie zeznań ubezpieczonego

4

podważenie mocy dowodowej świadectwa pracy. Ubezpieczony jako strona

postępowania dąży do rozstrzygnięcia sprawy na swoją korzyć.

Odnosząc się do okresu pracy w Zakładach […] Sąd Apelacyjny zacytował in

extenso zeznania świadków: […] oraz ubezpieczonego stwierdzając, że

zgromadzony materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że jedynie część

wykonywanych przez ubezpieczonego prac może być zaliczona do pracy w

szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny uwypuklił, że ubezpieczony pracował w

brygadzie utrzymania ruchu na Wydziale Energetycznym (poprzednio Wydziale

Głównego Energetyka) wykonując prace przy usuwaniu awarii, planowe remonty i

przeglądy. Miejscem pracy brygady był warsztat oraz hala produkcyjna.

Wykonywane prace cechowały się różnorodnością począwszy od wymiany

umywalek poprzez czyszczenie kanalizacji i naprawę maszyn i urządzeń. Wobec

powyższego tylko część wykonywanej przez ubezpieczonego pracy mogła być

zaliczona do pracy ujętej w wykazie A dział XIV poz. 25 załącznika do

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. To powoduje, że ubezpieczony nie

wykonywał pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu

pracy. Z tych względów Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczony nie spełnia

wszystkich przesłanek z art. 184 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bowiem nie wykazał 15 lat pracy w

szczególnych warunkach.

W skardze kasacyjnej ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok w całości,

wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Ubezpieczony zarzucił wyrokowi Sądu drugiej instancji naruszenie przepisów

postępowania, a to:

1. art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 214 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.

skutkujące nieważnością postępowania przed Sądem drugiej instancji przez

pozbawienie ubezpieczonego możności obrony jego praw wskutek nieodroczenia

terminu rozprawy apelacyjnej, pomimo braku prawidłowego zawiadomienia go o

terminie rozprawy oraz nieprzesłania odpisu apelacji i przesłanie wszelkiej

korespondencji na adres ul. W. 16, podczas gdy zamieszkuje on przy ul. W. 10;

5

2. art. 386 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie i uwzględnienie apelacji

organu rentowego, pomimo jej bezzasadności;

3. art. 385 k.p.c. przez jego niezastosowanie, mimo że apelacja organu

rentowego jest w całości bezzasadna;

4. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 316 § 1 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. a także art. 382 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c. w

następstwie którego doszło do nieprzestrzegania kompetencji rozpoznawczych i

kontrolnych sądu odwoławczego i pominięcia części materiału dowodowego

zebranego w sprawie, braku wyczerpujących ustaleń oraz pominięcia ustaleń

dokonanych w postępowaniu w pierwszej instancji.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 w

związku z działem XIV pkt 12 i 25, działem V pkt 4, działem II i VII wykazu A

załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. przez ich błędną wykładnię

zakładającą, że wykonywanie w ramach prac na oddziałach będących w ruchu prac

związanych z czyszczeniem kanalizacji odbywających się raz w miesiącu

sprzeciwia się zakwalifikowaniu charakteru pracy, jako wykonywanej stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach;

2. art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 w

związku z działem XIV pkt 12 i 25, działem V pkt 4, działem II i VII wykazu A

załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. przez niewłaściwe

zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zatrudnienia ubezpieczonego w

Zakładach […] w okresie od dnia 1 grudnia 1971 r. do dnia 25 października 1973 r.

oraz od dnia 17 października 1975 r. do dnia 31 marca 1987 r. z uwagi na

wskazanie w świadectwie pracy kilku stanowisk, w sytuacji, gdy wykonywał on w

tym czasie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace w szczególnych

warunkach;

3. art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym

obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1967 r. Nr 44,

poz. 220 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1974 r.) w związku z

6

art. 184 i art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 listopada

1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz.U. Nr 44,

poz. 318) przez nieuwzględnienie, że praca ubezpieczonego zarówno przed

rozpoczęciem służby wojskowej, jak i po zwolnieniu z niej, była pracą w

szczególnych warunkach, co winno skutkować zaliczeniem okresu odbywania

służby wojskowej do okresu wymaganego do nabycia prawa do emerytury w

niższym wieku;

W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej podniesione zostało, że Sąd

drugiej instancji dokonując zmiany ustaleń faktycznych poczynionych w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym pominął część tego materiału, mającego

równorzędne znaczenie dla dokonania ustaleń stanu faktycznego. Oznacza to, że

motywacja zakwestionowanego rozstrzygnięcia dotknięta jest tak istotną wadą, jaką

jest brak weryfikowalności. Skarżący wskazał, że Sąd Najwyższy wielokrotnie

przyjmował, że możliwe jest wykonywanie innych prac, gdy stanowią one integralną

część większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika

do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.

Organ rentowy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie

oraz zasądzenie na jego rzecz od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu

podniesionego w skardze kasacyjnej w ramach podstawy naruszenia przepisów

postępowania, a to nieważności postępowania, wymienionej w art. 379 pkt 5 k.p.c.,

należy stwierdzić, że zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do

treści art. 379 pkt 5 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została

pozbawiona możności obrony swych praw. W myśl utrwalonej linii orzeczniczej

Sądu Najwyższego, powodujące nieważność postępowania pozbawienie strony w

rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. możności obrony swych praw zachodzi wówczas,

gdy strona danego procesu z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony

przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów postępowania,

7

których nie można było wskazać przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, nie

mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975 nr 3,

poz. 66; z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999 nr 5, poz. 41 -

dodatek; z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000 nr 12, poz. 220;

z dnia 10 stycznia 2001 r.; I CKN 999/98, LEX nr 52705; z dnia 10 lipca 2002 r.,

II CKN 822/00, LEX nr 55519; z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 61/04, LEX nr

151638; z dnia 14 lutego 2005 r., I UK 160/04, LEX nr 603750; z dnia 16 lipca

2009 r., II PK 13/09, LEX 533099; z dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK 84/10, LEX nr

621352; z dnia 27 marca 2012 r., III UK 75/11, LEX nr 1213 oraz postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2014 r., I PK 291/13, LEX nr 1455814). Wbrew

zarzutowi skarżącego, w postępowaniu apelacyjnym w sprawie niniejszej, tak

rozumiane pozbawienie strony możliwości obrony swych praw nie zachodzi. Istotnie

zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 13 listopada 2014 r.

zostało ekspediowane na adres ul. W. 16, podczas gdy skarżący zamieszkuje przy

ul. W. 10, ale stawił się on na termin rozprawy apelacyjnej i oświadczył, że zgadza

się, aby sąd odwoławczy odstąpił od składania sprawozdania w sprawie, ponieważ

jest mu dobrze znana. Skarżący na rozprawie podtrzymał swoje dotychczasowe

stanowisko oraz został przeprowadzony dowód z jego subsydiarnego przesłuchania

w charakterze strony.

Za chybione uznać należy zarzuty naruszenia przez Sąd drugiej instancji

art. 385 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów,

sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna. Naruszenie

powyższego unormowania może więc polegać na oddaleniu apelacji uznanej za

usprawiedliwioną albo nieoddaleniu apelacji bezzasadnej. Wykazanie zasadności

rozważanego zarzutu wymaga więc wykazania obrazy przepisów prawa

materialnego lub innych przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to doprowadziło

sąd drugiej instancji do wadliwego zastosowania art. 385 k.p.c. (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2000 r., IV CKN 27/00, LEX nr 52439 oraz z

dnia 8 maja 2002 r., II CKN 917/00, niepublikowane, a także wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 12 marca 2002 r., IV CKN 1697/00, LEX nr 54373; z dnia 5

grudnia 2006 r., II CSK 327/06, LEX nr 238947; z dnia 11 grudnia 2009 r., V CSK

8

175/09, LEX nr 688048). Podobnie naruszenie art. 386 § 1 k.p.c. może wchodzić w

rachubę w razie dokonania zmiany zaskarżonego wyroku, mimo uznania apelacji

za bezzasadną. W tej kwestii skarżący próbuje powiązać naruszenie art. 386 § 1

k.p.c. z obrazą art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 316 § 1

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. a także art. 382 k.p.c.

Po pierwsze, naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. nie może być - co do zasady -

skuteczną podstawą skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c.,

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów. Po drugie, nie ma racji skarżący, że doszło do naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. Zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. byłby zasadny tylko wówczas, gdyby w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku (art. 328 § 2 k.p.c.) sąd – dokonując oceny wiarygodności

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz wyprowadzając stąd

wnioski – pominął wiele dowodów lub nie wyjaśnił z jakich przyczyn odmówił im

wiarygodności lub mocy dowodowej, pomimo że mogły mieć one istotne znaczenie

dla rozstrzygnięcia w tej sprawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia

2005 r., I PK 134/04, LEX nr 602665 oraz uzasadnienie do wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 8 stycznia 2014 r., II UK 229/13, LEX nr 1418807). Natomiast

Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do całego

materiału dowodowego oraz ustaleń stanowiących podstawę faktyczną i wskazał

przyczyny, dla których wydał orzeczenie reformatoryjne, wykorzystując uprawnienia

przewidziane w art. 233 § 1 k.p.c. W tym celu między innymi w uzasadnieniu

zostały zamieszczone in extenso zeznania świadków z postępowania w pierwszej

instancji oraz szczegółowo opisane dowody z dokumentów, które obrazowały

stanowiska pracy zajmowane przez skarżącego w okresach jego zatrudnienia, a

przede wszystkim w Zakładach […]. Nie zostały pominięte ani dowody osobowe,

ani dowody z dokumentów zebrane w postępowaniu w pierwszej instancji, które

zostały poddane ocenie z wykorzystaniem uprawnień przewidzianych w art. 233 § 1

k.p.c. Sumując powyższe, uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni poddaje się

kontroli kasacyjnej, a naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

wtedy tylko może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jeśli braki lub inna

wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwiają Sądowi

9

Najwyższemu dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

2 grudnia 2014 r., I UK 139/14, LEX nr 1621322).

Całkowicie nieuzasadnionym jest zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. Połączenie naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. z art. 391 § 1

k.p.c. oznacza, że skarżący obrazę pierwszego z wymienionych przepisów odnosi

do fazy postępowania apelacyjnego. Tymczasem o naruszeniu przez Sąd drugiej

instancji art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. można mówić wówczas,

gdy sąd ten nie uwzględnił zmian stanu faktycznego lub prawnego zaistniałych w

toku postępowania apelacyjnego. Przepis ten nie może natomiast stanowić

podstawy do wysuwania zarzutów dotyczących zmiany przez sąd odwoławczy

ustaleń poczynionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym lub subsumcji ustaleń

faktycznych do normy prawnej znajdującej zastosowanie w sprawie (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., II UK 51/11, LEX nr 1227548).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c., to zgodnie z tym

przepisem sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w

postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postepowaniu apelacyjnym. A zatem

przepis ten jest naruszony, gdy sąd pomija zebrany materiał i naruszenie to może

mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego

2015 r., III UK 87/14, LEX nr 1646026; z dnia 4 września 2014 r., II CSK 478/13,

LEX nr 1545029; z dnia 4 kwietnia 2014 r., II CSK 384/13, LEX nr 1483948; z dnia

9 czerwca 2005 r., III CK 674/04, LEX nr 180851 oraz postanowienie z dnia 6

stycznia 1999 r., II CKN 100/98, OSNC 1999 nr 9, poz. 146). Skarżący nie

wskazuje jaki materiał został pominięty, ograniczając się jedynie do ogólnikowego

stwierdzenia, że „Sąd Apelacyjny, dokonując zmiany ustaleń faktycznych

poczynionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, pominął część materiału

dowodowego mającego równorzędne znaczenie dla dokonania tych ustaleń”.

Twierdzenie to nie koresponduje z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku

bowiem Sąd drugiej instancji rozważył zebrany materiał dowodowy i wskazał na

czym polega wadliwa ocena tego materiału dokonana przez Sąd pierwszej

instancji. W tym kontekście przykładowo należy odwołać się do oceny zeznań

skarżącego odnośnie charakteru wykonywanej przez niego pracy w

Przedsiębiorstwie […] na stanowisku pomocnika kotlarza – spawacza. Warto w

10

tym miejscu nadmienić, że w wyroku z dnia 25 lipca 2003 r., I PK 330/02 (LEX nr

677884) Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli sąd drugiej instancji uzna, że wszystkie

okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione, lecz sąd

pierwszej instancji dokonał ustaleń z przekroczeniem wyznaczonych w art. 233 § 1

k.p.c. granic swobodnej oceny dowodów, może bez przeprowadzenia

postepowania dowodowego dokonać ustaleń faktycznych na podstawie materiału

zebranego w pierwszej instancji.

Nie trafne są również zarzuty prawa materialnego podniesione przez

skarżącego w ramach pierwszej podstawy skargi. Zarzucane w skardze naruszenie

art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia z

dnia 7 lutego 1983 r. w związku z działem XIV pkt 12 i 25, działem V pkt 4, działem

II i VII wykazu A załącznika do tego rozporządzenia nie koresponduje z ustaleniami

faktycznymi leżącymi u podstaw wydania zaskarżonego wyroku. Sąd drugiej

instancji ustalił, że skarżący, będąc zatrudniony jako monter aparatów i układów

hydraulicznych na Wydziale Energetycznym w Zakładach […], wykonywał

różnorodne prace począwszy od wymiany umywalek poprzez czyszczenie

kanalizacji na zewnątrz oraz naprawę maszyn i urządzeń w warsztacie. Innymi

słowy nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze pracy wymienionej w wykazie A

dział XIV poz. 25 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. A zatem

niezakwalifikowaniu pracy skarżącego, jako pracy w szczególnych warunkach, nie

sprzeciwiało się wyłącznie czyszczenie przez niego kanalizacji na zewnątrz

budynku raz w miesiącu, ale wykonywanie innych jeszcze prac nie związanych z

bieżącą konserwacją agregatów i urządzeń na wydziałach będących w ruchu. Nie

były to prace sporadyczne, które mają charakter incydentalny, krótkotrwały,

uboczny w stosunku do czynności polegających na bieżącej konserwacji i naprawie

maszyn tkackich, a które w ocenie skarżącego powinny być zaliczone jako prace

wymienione w wykazie A dział XIV poz. 25 załącznika do rozporządzenia z dnia 7

lutego 1983 r. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012 r., II UK

233/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 86 i powołane tam orzecznictwo). Podkreślenia

wymaga, że skarżący odwołuje się miedzy innymi do prac wymienionych w dziale II

załącznika A do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., podczas gdy

11

zakwalifikowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie

dla jej oceny jako pracy w szczególnych warunkach (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 8 lipca 2015 r., II UK 220/14, LEX nr 1771525). Czym innym jest

wykonywanie pracy przy montażu i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych w

energetyce, a czym innym w przemyśle włókienniczym.

Z powyższych względów bezzasadne są pozostałe zarzuty naruszenia

prawa materialnego, które sprowadzają się do niezaliczenia skarżącemu do pracy

w szczególnych warunkach okresu pracy w Zakładach […] od dnia 1 grudnia 1971

r. do dnia 25 października 1973 r. oraz okresu odbywania zasadniczej służby

wojskowej wskutek niezastosowania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967

r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w związku

z art. 184 i art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie od dnia 29

listopada 1967 r. do dnia 31 grudnia 1974 r. zalicza się do okresu pracy w

szczególnych warunkach wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym

wieku emerytalnym zgodnie z art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych tylko wówczas, gdy

ubezpieczony bezpośrednio przed powołaniem do zasadniczej służby wojskowej

pracował w szczególnych warunkach lub też nie pracując przed powołaniem do

zasadniczej służby wojskowej w szczególnych warunkach, po zwolnieniu z tej

służby podjął pracę w szczególnych warunkach. Taka sytuacja nie miała miejsca w

rozpoznawanej sprawie. Z ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika, że w okresie

zatrudnienia w Zakładach […] skarżący nie wykonywał pracy stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy wymienionej w wykazie A dział XIV poz. 25 załącznika do

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. (por. uchwałę Sądu Najwyższego w

składzie siedmiu sędziów z dnia 16 października 2013 r., II UZP 6/13, OSNP 2014

nr 3, poz. 42 oraz z dnia 2 lipca 2015 r., III UZP 4/15, OSNP 2015 nr 12, poz. 164).

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39814

k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 98 § 1 k.p.c. orzekł jak w

sentencji wyroku.

kc

12