I BU 1/15

Sygn. akt I BU 1/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2016 r.,

skargi ubezpieczonego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 22 listopada 2012 r.,

w części dotyczącej odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2011 r.,

znak CW […],

oddala skargę.

UZASADNIENIE

2

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 16 czerwca 2011 r.,

znak:CW […], odmówił wnioskodawcy M. T. prawa do wypłaty zasiłku chorobowego

za okresy od 16 do 19 lipca 2010 r., od 23 listopada 2010 r. do 4 stycznia 2011 r.

oraz od 18 stycznia do 16 czerwca 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy

wskazał, że niezdolność do pracy wnioskodawcy wystąpiła w okresie, w którym nie

podlegał on ubezpieczeniu chorobowemu lub nie posiadał wymaganego ustawą 90

dniowego nieprzerwanego okresu ubezpieczenia chorobowego. Kolejną decyzją z

dnia 22 czerwca 2011 r., znak: …/2011, organ rentowy zobowiązał wnioskodawcę

do zwrotu nienależnie pobranego przez jego żonę – E. T. zasiłku chorobowego za

okres od 22 grudnia 2009 r. do 29 kwietnia 2010 r. w kwocie 7.107,90 zł wraz z

odsetkami w kwocie 1.187,86 zł oraz zasiłku macierzyńskiego za okres od 30

kwietnia do 30 września 2010 r. w kwocie 8.485,40 zł wraz z odsetkami w kwocie

1.006,47 zł. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że po uprawomocnieniu się

decyzji ZUS z dnia 3 listopada 2010 r., na mocy której M. T. został objęty

ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności

gospodarczej, powstała zaległość w opłaceniu składek, a składki na dobrowolne

ubezpieczenie chorobowe za E. T., osobę współpracującą przy prowadzeniu

działalności gospodarczej, w okresie od września 2009 r. do października 2010 r.

zostały opłacone w niewłaściwej, zaniżonej wysokości i została ona wyłączona z

dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Od powyższych decyzji odwołanie

wniósł M. T.

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 4 września 2012 r., po rozpoznaniu

odwołania od powyższych decyzji, zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 16 czerwca

2011 r., CW […], w ten sposób, że (pkt I) przyznał wnioskodawcy prawo do zasiłku

chorobowego za okresy od 16 do 19 lipca 2010 r.; od 23 listopada 2010 r. do 4

stycznia 2011 r. oraz od 18 stycznia 2011 r. do 5 czerwca 2011 r., w pkt II oddalił

odwołanie w pozostałym zakresie, a także zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 22

czerwca 2011 r. (pkt III) uznając, że wnioskodawca nie jest zobowiązany do zwrotu

należnie pobranych przez jego żonę zasiłków. Sąd ten argumentował, że organ

rentowy nie był uprawniony do ponownego przeliczenia konta odwołującego się i

3

zaliczenia płatności na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, niezgodne z jego

wskazaniami w dokumencie płatniczym.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, który zaskarżył pkt.: I i III wyroku

Sądu pierwszej instancji, Sąd Okręgowy w K. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok w jego

pkt. I i III i oddalił odwołanie wnioskodawcy od obu decyzji. Sąd drugiej instancji

uznał, że Sąd Rejonowy poczynił częściowo nieprawidłowe ustalenia faktyczne. W

jego ocenie, wnioskodawca próbował wykazać pozostawanie poza systemem

ubezpieczeń społecznych z tytułu działalności gospodarczej w 2009 r., co mu się

nie udało, ale ponieważ za ten okres nie opłacał składek, bo ich opłacanie

rozpoczął od stycznia 2010 r., powinien był złożyć dokumenty korygujące na

wezwanie organu rentowego. Skoro wnioskodawca tego nie uczynił, to organ

rentowy dokonał ponownego przeliczenia jego konta i zaliczył wpłacone składki na

dobrowolne ubezpieczenie jako wpłaty zaległe na ubezpieczenie obowiązkowe, w

konsekwencji stwierdził brak wymaganego okresu dobrowolnego ubezpieczenia

chorobowego koniecznego do uzyskania prawa do zasiłku chorobowego przez

płatnika składek oraz osobę współpracującą.

Po wstępnej ocenie skargi kasacyjnej wnioskodawcy Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 16 września 2013 r. określił wartość przedmiotu

zaskarżenia w sprawie o zasiłek chorobowy w kwocie 8.556,00 zł i w tej części

odrzucił skargę kasacyjną jako przedmiotowo niedopuszczalną. Natomiast skargę

kasacyjną od wyroku wydanego w sprawie z odwołania od decyzji z dnia 22

czerwca 2011 r. przedstawił do rozpoznania Sądowi Najwyższemu, który wyrokiem

z dnia 23 kwietnia 2014 r. uchylił zaskarżony wyrok w zakresie odnoszącym się do

decyzji organu rentowego z dnia 22 czerwca 2011 r., znak: …/2011, i przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy

wskazał, iż wymóg 90 dni wyczekiwania (okres karencji) z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy

z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa nie ma zastosowania do osób, które

spełniają przesłanki nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w

art. 29 tej ustawy. Ponadto uznał, że organ rentowy nie może dokonywać

4

przeliczenia konta ubezpieczonego z pominięciem prawidłowo wypełnionych

deklaracji ubezpieczeniowych i dokonanych na ich podstawie terminowych wpłat

przez „dowolne” zaliczanie wpłat na poczet zaległych należności składkowych.

Sąd Okręgowy, po ponownym rozpoznaniu sprawy z odwołania od decyzji z

dnia 22 czerwca 2011 r. oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu

pierwszej instancji w części odnoszącej się do pkt. III tego wyroku i zasądził od

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz wnioskodawcy kwotę 120 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w części dotyczącej pkt I wyroku, odnoszącej się decyzji organu

rentowego z dnia 16 czerwca 2011 r., CW […], odmawiającej prawa do zasiłku

chorobowego wniósł M. T., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 11

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie

szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do

których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także

naruszenie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 51

§ 1 i art. 62 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, przez

mylne przyjęcie, że organ rentowy był uprawniony do dokonania przeliczenia konta

„powoda” z pominięciem prawidłowo wypełnionych deklaracji ubezpieczeniowych i

dokonanych na ich podstawie terminowych wpłat, w ten sposób, że zaliczył wpłaty

za wskazane okresy na poczet zaległych składek. Wydanie prawomocnego wyroku

w zaskarżonej części spowodowało wyrządzenie szkody wynikającej z utraty

zasiłku chorobowego w kwocie 8.556,00 zł, a wzruszenie zaskarżonego orzeczenia

w drodze innych środków prawnych nie było możliwe. Skarżący wniósł o

stwierdzenie, że zaskarżony wyrok w części dotyczącej pkt I w zakresie

odnoszącym się do decyzji organu rentowego z dnia 16 czerwca 2011 r., znak: CW

[…], jest niezgodny z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 11 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu

postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany

5

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także o zasądzenie od organu rentowego na

rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesiona skarga przeciwko wyrokowi Sądu Okręgowego w K. z dnia 22

listopada 2012 r. w jego części zmieniającej negatywną decyzję zasiłkową z dnia

16 czerwca 2011 r., CW […], przez oddalenie odwołania skarżącego, okazała się

ewidentnie ułomna już i przede wszystkim dlatego, że nie zawierała adekwatnych

podstaw zaskarżenia, które umożliwiałyby potencjalną weryfikację tego

negatywnego dla skarżącego osądu odwołania w sprawie o zasiłek chorobowy.

Orzekanie z odwołania od negatywnej decyzji zasiłkowej następuje przede

wszystkim na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., powoływanej dalej

jako ustawa zasiłkowa). Tymczasem w skardze zabrakło zarzutów naruszenia

adekwatnych podstaw zaskarżenia wynikających z potencjalnego naruszenia

zawartych w tej ustawie przepisów prawa materialnego (co najmniej jej art. 4 ust. 1

pkt 2 i art. 6 ust. 1), które jedynie w związku z przepisami ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008

r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia

składek, stanowiły materialnoprawne podłoże i podstawę wydanej decyzji

zasiłkowej oraz zaskarżonego negatywnego osądu tego zakresu odwołania.

Uniemożliwiało i wykluczało to weryfikację zaskarżonego w nadzwyczajnym trybie

skargowym osądu sprawy przez pryzmat potencjalnej niezgodności z innymi, niż

przepisy ustawy zasiłkowej, przepisami prawa materialnego. Konkretnie rzecz

ujmując, bez wskazania adekwatnych podstaw i zarzutów naruszenia konkretnych

przepisów ustawy zasiłkowej, których skarga w ogóle nie wskazała jako podstaw

skargowego zaskarżenia, niemożliwa i procesowo wykluczona była skargowa

weryfikacja zaskarżonego wyroku.

Ponadto wniesiona skarga nie zawierała też jakichkolwiek argumentów

prawnych, które umożliwiałyby weryfikację negatywnego dla skarżącego osądu

6

odwołania od decyzji odmawiającej przyznania prawa do zasiłku chorobowego. W

szczególności, ułomne ograniczenie podstaw zaskarżenia do przepisów

regulujących zasady i tryb postępowania w sprawach „rozliczania składek” było

oczywiście niewystarczające, bo Sąd Najwyższy nie ma obowiązku, a przede

wszystkim procesowych możliwości domyślania się za skarżącego, że przez

naruszenie przepisów „składkowych” mogło dojść do kwalifikowanego pogwałcenia

niewskazanych w skardze przepisów ustawy zasiłkowej, które były podstawą

kontestowanego osądu odwołania. W szczególności, autorka skargi - w całkowitym

i zupełnym oderwaniu od przedmiotu osądu odwołania od decyzji odmawiającej

prawa do zasiłku chorobowego - zarzuciła „rażąco błędną” wykładnię przepisów

„składkowych”, bez jakiegokolwiek nawiązania do istoty sprawy oraz konkretnych

przepisów ustawy zasiłkowej, które miałby i to w sposób kwalifikowany naruszyć

Sąd drugiej instancji. W szczególności zupełnie nieczytelna, niezrozumiała i

oczywiście chybiona okazała się argumentacja skargi w zakresie zarzutu

doprowadzenia „do nieokreśloności i wydłużania terminu przedawnienia składek a

wydanie decyzji wymiarowej byłoby możliwe w każdym czasie, ponieważ zostaje

przesunięty początek biegu terminu przedawnienia zobowiązania”. Takie

uzasadnienie skargi w żadnym stopniu nie przystawało do przedmiotu

kontestowanego osądu, który negatywnie zweryfikował odwołanie w sprawie

zasiłkowej, a nie odwołanie od bliżej nieokreślonej decyzji „wymiarowej”. Końcowo i

konkretnie rzecz ujmując, brak zarzutów naruszenia jakichkolwiek przepisów

ustawy zasiłkowej oraz argumentów o kwalifikowanej niezgodności z tymi

podstawowymi przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę

prawomocnego negatywnego osądu odwołania skarżącego od niekorzystnej decyzji

zasiłkowej, wykluczał procesową możliwość i potrzebę weryfikacji w istocie rzeczy

bezpodstawnie zaskarżonego wyroku, któremu autorka skargi nie zarzuciła

adekwatnych podstaw zaskarżenia i kwalifikowanych wad dokonanego osądu

odwołania od negatywnej decyzji zasiłkowej. W konsekwencji wyrok wydany w

sprawie z odwołania od negatywnej decyzji zasiłkowej nie mógł i nie podlegał

weryfikacji ze skargi na jego niezgodność z prawem z powodu lub z uzasadnieniem

naruszenia jedynie przepisów „w sprawie zasad i trybu rozliczania składek” w

prawomocnie osądzonej sprawie o zasiłek chorobowy.

7

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy w zgodzie z art. 4249

k.p.c.

oddalił bezpodstawną i bezzasadną skargę, która nie zawierała jakichkolwiek

zarzutów naruszenia przepisów ustawy zasiłkowej, które stanowiły „zasadniczą”

podstawę prawną kontestowanego wyrokowania w sprawie z odwołania od

negatywnej decyzji zasiłkowej.

eb