I UK 54/15

Sygn. akt I UK 54/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J.R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury górniczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 lipca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2014 r. Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 17 lipca 2013 r. zmieniającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z

2

dnia 19 marca 2012 r. i przyznającego ubezpieczonemu prawo do emerytury

górniczej począwszy od dnia 1 listopada 2011 r.

W sprawie tej ustalono, że organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił

ubezpieczonemu prawa do emerytury górniczej, ponieważ nie udowodnił on co

najmniej 25 lat okresów pracy górniczej. Organ ten zaliczył ubezpieczonemu do

pracy górniczej jedynie pracę wykonywaną w Kopali […] w okresie od 3 stycznia

1990 r. do 30 listopada 1993 r. w charakterze rzemieślnika lub mechanika na

odkrywce przy wykonywaniu bieżących robót montażowych, konserwacyjnych i

remontowych oraz w okresie od 1 maja 2007 r. do 22 listopada 2011 r. w

charakterze operatora spycharek i maszyn wieloczynnościowych na odkrywce.

Natomiast w pozostałych okresach nie wykonywał pracy górniczej. Sąd Okręgowy

po rozpoznaniu odwołania uznał mu dodatkowo okresy pracy w KWB od 1 grudnia

1985 r. do 12 czerwca 1989 r. oraz od 1 grudnia 1993 r. do 30 listopada 2007 r., w

których „wykonywał niezmienne taką samą pracę”, gdyż niezależnie od

zajmowanego stanowiska (kierowcy ciągnika) swoje obowiązki realizował wyłącznie

na odkrywce i nie pracował poza nią.

W apelacji organ rentowy zarzucił Sądowi pierwszej instancji błędne

zaliczenie ubezpieczonemu okresu pracy górniczej w KWB od 1 grudnia 1985 r. do

12 czerwca 1989 r. oraz od 1 grudnia 1993 r. do 30 kwietnia 2007 r., wskazując, że

z przedłożonej dokumentacji wynikają rozbieżności co do zajmowanych stanowisk.

W ocenie organu rentowego, praca na stanowisku zbrojarza, zbrojarza - betoniarza

oraz kierowcy ciągnika nie może zostać uznana za pracę górniczą.

Sąd drugiej instancji oddalił apelację, podzielając ustalenia pierwszo

instancyjne oraz ocenę prawną przemawiającą za tym, że pracę górniczą wykonują

także rzemieślnicy lub inni robotnicy stale zatrudnieni na odkrywce przy

wykonywaniu bieżących robót montażowych, konserwacyjnych i remontowych. Z

zebranego w sprawie i należycie ocenionego materiału dowodowego

przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy, którego organ rentowy nie kwestionował,

wynikało, że odwołujący pracował w takiej brygadzie.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie przepisów prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności

art. 50a ust. 1 pkt 2, art. 50b, art. 50c ust. 1 oraz art. 50e ustawy z dnia 17 grudnia

3

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 748 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o

emeryturach i rentach lub emerytalna) przez uznanie, że ubezpieczony posiada

wymagany staż 25 lat pracy górniczej, podczas gdy warunku tego nie spełnił, gdyż

Sądy obu instancji bezpodstawnie zaliczyły mu do okresów pracy górniczej okresy

pobierania zasiłku chorobowego. Tymczasem przy ustalaniu i obliczaniu stażu

pracy górniczej należy „odjąć dniówki nieświadczenia pracy (okresy pobierania

zasiłku chorobowego i inne), czego żaden z sądów nie uczynił”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie wniosku o

wstrzymanie wykonania orzeczenia oraz o wydanie postanowienia o odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i

zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego,

według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, ponieważ Sądy obu

instancji ustalając (przyznając) ubezpieczonemu prawo do emerytury górniczej nie

zweryfikowały okresów pobierania przez niego zasiłków chorobowych w okresie

górniczego zatrudnienia, których nie wlicza się do przypadających od dnia 15

listopada 1991 r. okresów uprawniających do emerytury górniczej z art. 50a ustawy

o emeryturach i rentach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2012 r.,

I UK 286/11, OSNP 2013 nr 3-4, poz. 37). Wprawdzie taka okoliczność, na której

został oparty zarzut kasacyjny naruszenia art. 50a ust. 1, art. 50c ust. 1 oraz art.

50e tej ustawy, została ujawniona dopiero w skardze kasacyjnej, ale w sprawach o

- w istocie rzeczy - deklaratywne ustalenie prawa do emerytury górniczej, która

przysługuje z mocy prawa po spełnieniu wymaganych przesłanek jej ustalenia

(nabycia), wszelkie konieczne przesłanki wymagane do deklaratywnego ustalenia

(przyznania) prawa, w tym do długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia

społecznego podlegają weryfikacji w każdym stadium postępowania sądowego.

Inaczej rzecz ujmując, w przypadku wskazania na kwalifikowane naruszenie

adekwatnych przepisów prawa materialnego wyrok sądowy nie może ustalić ani

4

jurysdykcyjnie „wykreować” prawa do emerytury lub renty wtedy, gdy ubezpieczony

nie spełnił wszystkich ustawowych warunków wymaganych obligatoryjnie do jego

ustalenia (przyznania).

W przedmiotowej sprawie ubezpieczony we wniosku emerytalnym wskazał

na okresy i zaświadczenia o zasiłkach chorobowych (k. 5 akt emerytalnych), a

organ rentowy ustalił liczne takie okresy (k. 10 i 11 tych akt). Być może organ ten

nie podnosił tej istotnej okoliczności licznych okresów pobierania zasiłków

chorobowych w czasie górniczego zatrudnienia, uznając, że w kontestowane

sporne okresy tego szczególnego zatrudnienia już - co do zasady - wykluczały

wykazanie przez ubezpieczonego wymaganego stażu zatrudnienia górniczego.

Oznaczało to, że także przypadające w kontestowanych okresach zatrudnienia

okresy pobierania zasiłków chorobowych nie będą podlegały zaliczeniu do

wymaganego okresu pracy górniczej.

W ujawnionych okolicznościach sprawy i w każdym razie, odmienna sądowa

subsumcja spornych okresów jako zatrudnienia górniczego powinna być dokonana

z wyłączeniem okresów pobierania zasiłków chorobowych we wszystkich okresach

zatrudnienia uznanych przez Sądy obu instancji za wykonywanie pracy górniczej,

której ubezpieczony górnik nie wykonywał w okresach niezdolności do pracy

wskutek choroby. Uprzywilejowanie w zakresie wymaganego stażu pracy górniczej

dla ustalenia górniczych uprawnień emerytalnych nie powinno być w jakimkolwiek

dalszym zakresie rozszerzane bez podstawy prawnej, co wyklucza uwzględnianie

do stażu pracy górniczej okresów jej niewykonywania z powodu choroby. Wymaga

tego zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (art. 2a ust. 1 i ust. 2

pkt 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), chyba że co innego wynika

z wyraźnych regulacji ustawowych, których w zaskarżonym zakresie nie wskazano.

W konsekwencji ponowne rozpoznanie sprawy wymaga zweryfikowania

zarzutów skarżącego o bezpodstawnym zaliczeniu ubezpieczonemu do

wymaganego stażu pracy górniczej okresów pobierania zasiłków chorobowych,

wyliczonych przez skarżący organ rentowy w wymiarze 2 lat 2 miesięcy i 29 dni,

a ponadto oceny, czy „18 dni usprawiedliwionej płatnej nieobecności w pracy”, w

których ubezpieczony nie wykonywał pracy górniczej, mogło być uwzględnione do

wymaganego stażu pracy górniczej dla celów ustalenia spornych górniczych

5

uprawnień emerytalnych. W tym celu Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39815

k.p.c.

kc