V CSK 314/15

Sygn. akt V CSK 314/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Monika Koba

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa M. S.

przeciwko Przedsiębiorstwu O. Spółce Akcyjnej

w W. i J. N.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 lutego 2015 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 3 600 zł

(trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Nakazem zapłaty z dnia 16 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Ś. orzekł, że

pozwani Przedsiębiorstwo O.S.A. w W. i J. N. mają w ciągu dwóch tygodni od dnia

doręczenia nakazu solidarnie zapłacić powodowi M. S. kwotę 694 000 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 11 lutego 2011 r. oraz kosztami postępowania w

kwocie 15 892 zł albo wnieść w tym terminie zarzuty.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek zarzutów wniesionych przez oboje

pozwanych, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 maja 2014 r. utrzymał nakaz

zapłaty w mocy w części dotyczącej kwoty 592 000 zł z odsetkami w wysokości

12% w skali roku od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia zapłaty, w miejsce określonych

w nakazie odsetek ustawowych, a w pozostałej części tenże nakaz uchylił

i oddalił powództwo oraz zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 8 669,37

zł tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu.

Ustalił, że w dniu 11 sierpnia 2009 r. O. S.A. nabyła od powoda 592 udziały

w kapitale zakładowym T. K. W. sp. z o.o. w W., o wartości nominalnej po 1000 zł

każdy, za cenę w kwocie 592 000 zł, płatną do dnia 31 grudnia 2010 r. wraz z

odsetkami w wysokości 12% w skali roku, liczonymi od dnia podpisania umowy do

dnia zapłaty. W celu zabezpieczenia wykonania umowy sprzedaży O. S.A. złożyła

do dyspozycji powoda weksel in blanco z klauzulą bez protestu oraz deklarację

wekslową, zgodnie z którą w razie niedotrzymania przez pozwaną warunków

umowy powód miał prawo wypełnić weksel na sumę 592 000 zł wraz z odsetkami w

wysokości 12% w skali roku, liczonymi od dnia zawarcia umowy do dnia zapłaty, w

każdym czasie po dniu 31 grudnia 2010 r. Za zapłatę weksla poręczył pozwany J.

N., który był prezesem zarządu O. S.A.

W dniu 11 lutego 2009 r. O. S.A. nabyła od powoda patent udzielony na

wynalazek pt. „[…]” za cenę w kwocie 100 000 zł płatną do dnia 28 lutego 2011 r.

Na zabezpieczenie wykonania umowy przeniesienia patentu O. S.A. złożyła do

dyspozycji powoda weksel in blanco z klauzulą bez protestu oraz deklarację

wekslową, zgodnie z którą w razie niedotrzymania przez pozwaną warunków

umowy powód miał prawo wypełnić weksel na sumę 100 000 zł wraz z karą

3

umowną ustaloną w umowie, w każdym czasie po dniu 28 lutego 2011 r. Za zapłatę

weksla poręczył pozwany J. N.

Pismem z dnia 17 listopada 2010 r. O. S.A. wezwała powoda do zapłaty

kwoty 1 028 914,21 zł tytułem odszkodowania za wprowadzenie jej w błąd co do

sytuacji finansowej T. K. W. sp. z o.o. w W. przy zawarciu umowy sprzedaży 592

udziałów w kapitale zakładowym tej spółki. W kolejnym piśmie z dnia 15 grudnia

2010 r. złożyła oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w kwocie 1 028 914,21 zł,

przysługującej jej z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej działaniami powoda

opisanymi w piśmie z dnia 17 listopada 2010 r., z przypadających mu

wierzytelności o zapłatę ceny sprzedaży 592 udziałów w kwocie 592 000 zł wraz z

odsetkami w wysokości 12% w skali roku, liczonymi od dnia 11 sierpnia 2009 r.

oraz ceny przeniesienia patentu w kwocie 100 000 zł. Jednocześnie wezwała

powoda do niezwłocznego wydania weksli in blanco z deklaracjami wekslowymi,

dodając, że zapłata kwoty stanowiącej różnicę między przysługującą jej

wierzytelnością a umorzonymi wierzytelnościami powoda powinna nastąpić w

terminie 7 dni od doręczenia tego wezwania.

Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Ś. udzielił

zabezpieczenia roszczeniu O. S.A. o zobowiązanie M. S. do wydania weksla

wystawionego w dniu 11 sierpnia 2009 r. na zabezpieczenie wierzytelności o

zapłatę ceny sprzedaży udziałów w kapitale zakładowym T. K.W. sp. z o.o. w W.

oraz weksla wystawionego również w dniu 11 sierpnia 2009 r. na zabezpieczenie

wierzytelności o zapłatę ceny przeniesienia patentu, przez zajęcie obu weksli

gwarancyjnych in blanco, natomiast wniosek o dalej idące zabezpieczenie oddalił

i wyznaczył uprawnionemu termin jednego tygodnia na złożenie pozwu

pod rygorem upadku zabezpieczenia. Na skutek zażalenia uprawnionej, Sąd

Apelacyjny postanowieniem z dnia 24 lutego 2011 r. zmienił postanowienie Sądu

Okręgowego w części oddalającej wniosek i zakazał M. S. wypełnienia obu

opisanych weksli, przenoszenia ich na rzecz osób trzecich zarówno w drodze

indosu, jaki i przelewu, a w razie wypełnienia tych weksli zakazał prowadzenia na

ich podstawie egzekucji - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania co

do roszczeń podlegających zabezpieczeniu.

4

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy w W. umorzył

postępowanie prowadzone przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym we

W. na wniosek M. S. przeciwko O. S.A. na podstawie nakazu zapłaty z dnia 16

lutego 2011 r. Umorzenie nastąpiło ze względu na zakaz prowadzenia egzekucji

na podstawie weksli orzeczony postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 24

lutego 2011 r. Zażalenie M. S. na postanowienie Sądu Rejonowego o umorzeniu

postępowania zostało przez Sąd Okręgowy w W. oddalone postanowieniem z dnia

4 października 2011 r.

O.S.A. skierowała przeciwko M. S. pozew do Sądu Okręgowego w Ś. o

ustalenie nieistnienia wierzytelności o zapłatę ceny sprzedaży 592 udziałów i ceny

przeniesienia patentu oraz o wydanie dwóch weksli in blanco wręczonych na

zabezpieczenie tych wierzytelności.

Pismem z dnia 17 stycznia 2011 r. powód zawiadomił pozwaną, że zgodnie

z umową z dnia 11 sierpnia 2009 r. wypełnił wystawiony przez nią i poręczony

przez pozwanego weksel in blanco na kwotę 694 000 zł z terminem płatności

w dniu 28 stycznia 2011 r. oraz że w wymienionym dniu i w oznaczonym miejscu

weksel zostanie przedstawiony do zapłaty.

W dniu 28 stycznia 2011 r. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ś.,

prowadzący postępowanie w celu wykonania postanowienia Sądu Okręgowego w Ś.

z dnia 11 stycznia 2011 r. o udzieleniu zabezpieczenia, odebrał M. S. jeden z

zajętych weksli, ale nie ustalił, gdzie znajduje się drugi. W dniu 18 lutego 2011 r.

Komornik został poinformowany przez O. S.A., że drugi weksel in blanco został

wypełniony przez powoda niezgodnie z deklaracją wekslową i przedstawiony

Sądowi w niniejszej sprawie. Weksel odebrany przez Komornika sądowego został

złożony do depozytu w kasie Sądu Okręgowego w Ś.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 25 lutego 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił

powództwo O. S.A. skierowane przeciwko M.S. o ustalenie nieistnienia

wierzytelności i wydanie weksli. Oddalając powództwo w tej sprawie Sąd

Apelacyjny stwierdził, że oświadczenie o potrąceniu złożone przez O. S.A. w piśmie

z dnia 15 grudnia 2010 r. było bezskuteczne, ponieważ spółce tej nie przysługiwała

wierzytelność odszkodowawcza, którą przedstawiła do potrącenia.

5

W dniu 27 lutego 2014 r. do Sądu Okręgowego w Ś. wpłynął pozew M. S.

przeciwko Przedsiębiorstwu O. S.A. w W. i J. N. o wydanie nakazu zapłaty

i orzeczenie, że pozwani mają solidarnie zapłacić powodowi kwotę 160 031 zł

z ustawowymi odsetkami od dnia 6 grudnia 2013 r. i kosztami postępowania.

Powód wywodził roszczenie z umowy przeniesienia patentu z dnia 11 sierpnia

2009 r., podnosząc, że na zabezpieczenie wykonania tej umowy O. S.A. przekazała

mu weksel poręczony przez J. N. W dniu 3 marca 2014 r. Sąd Okręgowy wydał

nakaz zapłaty, od którego pozwani wnieśli zarzuty.

Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że pozwani

nie mogą powoływać się w niniejszej sprawie na umorzenie wierzytelności

powoda wskutek potrącenia, ponieważ zarzut potrącenia był przedmiotem

rozpoznania w sprawie o ustalenie nieistnienia wierzytelności, zakończonej

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 25 lutego 2013 r. Pozwany J.

N. nie był wprawdzie stroną tego postępowania, ale mimo to nie może powoływać

się na potrącenie wierzytelności, ponieważ - zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 28

kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm. - dalej: „Pr.

weksl.”) - poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył. Z

tej przyczyny pozwany może podnosić skutecznie jedynie zarzuty przysługujące

wystawcy weksla.

Pozwana O. S.A. wystawiła dwa weksle in blanco tej samej treści bez

wypełnienia sumy wekslowej oraz daty i terminu płatności, zawierające podpisy

wystawcy i poręczyciela, przy czym do każdego z nich została dołączona

deklaracja wekslowa. Pozwani zarzucali, że powód wykorzystał fakt dysponowania

dwoma wekslami in blanco i twierdzili, że pierwszy wypełniony na sumę 694 000 zł

został mu odebrany przez komornika w dniu 28 stycznia 2011 r., po czym powód

bezprawnie wypełnił drugi na identyczną sumę wekslową. Uczynił to niezgodnie

z deklaracją wekslową z dnia 11 sierpnia 2009 r., dołączoną do weksla, który

zabezpieczał wierzytelność w kwocie 100 000 zł, wynikającą z umowy

przeniesienia patentu, i który mógł wypełnić dopiero w dniu 28 lutego 2011 r.

Zarzut ten - stwierdził Sąd Okręgowy - jest nieuzasadniony, komornik zajął

wprawdzie weksel gwarancyjny in blanco wystawiony przez O. S.A. w dniu 11

sierpnia 2009 r. na kwotę 694 000 zł, jednak w żaden sposób nie wynika z tego, że

6

był to weksel rzeczywiście gwarantujący zapłatę za nabyte 592 udziały w kapitale

zakładowym T. K. W. sp. z o.o. w W. Poza tym z protokołu zajęcia nie wynika czy

był to weksel oryginalny. W tej sytuacji powód, który nie otrzymał ceny sprzedaży

udziałów miał prawo wypełnić weksel, z tym że zgodnie z deklaracją wekslową

mógł wypełnić go na kwotę 592 000 zł z odsetkami w wysokości 12% w skali roku,

liczonymi od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia zapłaty. Odsetki w wysokości 12%

zostały zastrzeżone w deklaracji od dnia zawarcia umowy do dnia zapłaty w

każdym czasie po dniu 31 grudnia 2010 r. Zgodnie z art. 455 k.c., jeżeli termin

spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości

zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu

dłużnika do wykonania. Uzasadnione jest zatem żądanie odsetek od dnia 11 lutego

2011 r.

Odnosząc się do podniesionego przez pozwanych zarzutu przedawnienia,

Sąd Okręgowy stwierdził, że powód wniósł pozew w dniu 11 lutego 2011 r.,

wobec czego zarzut przedawnienia roszczenia z dniem 1 stycznia 2013 r. jest

nieuzasadniony.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji obu stron, Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 5 lutego 2015 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że

uchylił nakaz zapłaty z dnia 16 lutego 2011 r. i zasądził od pozwanych solidarnie na

rzecz powoda kwotę 694 000 zł z odsetkami w wysokości 12% w skali roku za

okres od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. i 8% w skali roku od dnia

23 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 15 892 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu, oddalił apelację powoda w pozostałej części, natomiast apelację

pozwanych w całości i zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwotę 10 500 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i -

z pewnymi zastrzeżeniami - także ich ocenę prawną. Zdaniem Sądu Apelacyjnego

interpretacja umowy sprzedaży udziałów oraz postanowień deklaracji wekslowej

prowadzi do wniosku, że w razie braku zapłaty ceny, powodowi przysługiwało

uprawnienie do wypełnienia weksla in blanco w każdym czasie po dniu 31 grudnia

2010 r. na sumę 592 000 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości 12%

liczonymi od dnia zawarcia umowy, tj. od dnia 11 sierpnia 2009 r., do dnia zapłaty.

7

Powód był więc uprawniony do doliczenia odsetek kapitałowych w wysokości 12%

do należności głównej i tak określoną sumę mógł wpisać na wekslu jako sumę

wekslową. Z § 4 umowy sprzedaży z dnia 11 sierpnia 2009 r. oraz z deklaracji

wekslowej wynika, że przewidziane przez strony odsetki miały do terminu płatności

charakter odsetek kapitałowych, a jednocześnie ta sama wysokość odsetek

została zastrzeżona na wypadek opóźnienia czy zwłoki. Ponieważ termin płatności

został wyznaczony do dnia 31 grudnia 2010 r., nie może być mowy o zobowiązaniu

bezterminowym. Prawidłowo więc powód wypełnił weksel na kwotę stanowiącą

sumę ceny sprzedaży (tj. 592 000 zł) oraz skapitalizowanych odsetek w wysokości

12% rocznie za okres od dnia 11 sierpnia 2009 r. do dnia wypełnienia weksla,

tj. do dnia 17 stycznia 2011 r. (tj. 102 180 zł). Powód żądał kwoty 694 000 zł,

stanowiącej sumę należności głównej i odsetek kapitałowych, z odsetkami od dnia

wniesienia pozwu (art. 482 § 1 k.c.). Ze względu na to, że w umowie oraz

w deklaracji wekslowej strony określiły stopę odsetek na poziomie 12% w skali roku,

żądanie wyższych odsetek za opóźnienie jest w świetle art. 482 § 2 k.c.

nieuzasadnione. Odsetki ustawowe wynosiły wówczas 13% w stosunku rocznym

i były wyższe od odsetek umownych. Z dniem 23 grudnia 2014 r. wysokość odsetek

ustawowych została określona na 8% w stosunku rocznym (zob. rozporządzenie

Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2014 r., Dz.U. z 2014 r., poz. 1858), wobec czego

od dnia 23 grudnia 2014 r. należało zasądzić odsetki ustawowe, gdyż

zasądzenie po tym dniu odsetek w wysokości 12% byłoby orzekaniem

ponad żądanie. Z tej przyczyny Sąd Apelacyjny na skutek apelacji powoda zmienił

zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę

694 000 zł z odsetkami w wysokości 12% za okres od dnia 11 lutego 2011 r.

do dnia 22 grudnia 2014 r. i 8% od dnia 23 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty.

Za nieuzasadniony uznał przy tym podniesiony przez pozwanych zarzut orzekania

co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem. Stwierdził, że zarzut taki

mógłby być podniesiony skutecznie tylko wtedy, gdyby zasądzone odsetki

były wyższe od żądanych, a taka sytuacja w sprawie nie wystąpiła.

Za pozbawiony racji Sąd Apelacyjny uznał też podniesiony w apelacji

pozwanych zarzut dochodzenia przez powoda roszczeń na podstawie weksla

zabezpieczającego inne zobowiązanie. Podkreślił, że powód był w posiadaniu

8

dwóch weksli in blanco wystawionych przez O.S.A., a reprezentowana przez niego

spółka A. posiadała trzeci weksel. Przesyłając pozwanym pismo z dnia 17 stycznia

2011 r. zawiadamiające o wypełnieniu weksla (k. 367), powód dołączył kserokopię

wypełnionego weksla (k. 368). Nie budziło wątpliwości ani Sądu Okręgowego, ani

stron procesu, że weksel dołączony do pozwu jest wekslem oryginalnym, a nie

kopią weksla. Porównanie przedłożonej przez pozwanych w zarzutach od nakazu

zapłaty kopii weksla dołączonej do zawiadomienia o jego wypełnieniu oraz

oryginału weksla złożonego w sprawie pozwala na stwierdzenie, że są one tożsame

zarówno co do treści, jak i wyglądu. Poza tym powód dochodzi roszczeń z obu

weksli, a spółka A. na podstawie trzeciego weksla. Skoro powód przedstawił

Sądowi dwa oryginalne weksle, pierwotnie in blanco, a później wypełnione, a trzeci

weksel został wypełniony przez spółkę A. i również złożony w Sądzie w sprawie o

zapłatę, to nie budzi wątpliwości, że powód i spółka A. wypełnili trzy weksle na

różne kwoty i brak podstaw do twierdzenia, że komornik odebrał powodowi weksel

wypełniony na kwotę 694 00 zł, a następnie powód wypełnił inny weksel na tę samą

kwotę. Domniemanie faktyczne wynikające z protokołu zajęcia weksla zostało

obalone poprzez złożenie trzech weksli do trzech różnych spraw, wypełnionych na

różne kwoty.

Nieuzasadniony jest również - stwierdził Sąd Apelacyjny - zarzut naruszenia

art. 495 § 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 3 maja 2012 r.

przez dopuszczenie dowodów z dokumentów przedstawionych przez powoda

po wniesieniu pozwu, gdyż były one jedynie reakcją na twierdzenia pozwanych,

którzy w zarzutach od nakazu zapłaty powołali się na obszerny materiał dowodowy.

Za pozbawiony racji Sąd Apelacyjny uznał zarzut dotyczący oddalenia wniosków

dowodowych, stwierdzając, że powołane dowody nie miały znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy, a także zarzut przedawnienia, stwierdzając, że - zgodnie

z art. 70 w związku z art. 103 Pr. weksl. - roszczenie przeciwko wystawcy weksla

własnego przedawnia się z upływem lat trzech od dnia jego płatności.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwani, powołując się

na obie podstawy określone w art. 3983

§ 1 k.p.c., wnieśli o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej instancji i uwzględniającej

powództwo oraz w części oddalającej ich apelację i orzekającej o kosztach procesu

9

i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Skarżący

zarzucili naruszenie przepisów:

- art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie podniesionego zarzutu

przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego zabezpieczonego wekslem,

- art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c. przez niewyjaśnienie

zarzutu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego,

- art. 321 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez wydanie wyroku co do

przedmiotu, który nie był objęty żądaniem i zasądzenie kwoty 694 000 zł

z odsetkami umownymi w sytuacji, w której powód żądał w pozwie odsetek

ustawowych,

- art. 382 k.p.c. oraz art. 210 § 3, art. 235 § 1 i art. 236 w związku z art. 391

§ 1 k.p.c. przez oparcie ustaleń i rozważań o obaleniu domniemania prawdziwości

protokołu zajęcia weksla z dnia 28 stycznia 2011 r. na podstawie materiału, który

nie został dopuszczony jako dowód w sprawie, a mianowicie kserokopii

dokumentów znajdujących się na kartach 420 i 422 akt,

- art. 495 § 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 3 maja 2012 r.

w związku z art. 232 i art. 391 § 1 k.p.c. przez dopuszczenie dowodów

z dokumentów niepowołanych przez powoda w pozwie oraz w prekluzyjnym

terminie tygodniowym od daty doręczenia mu zarzutów od nakazu zapłaty

i czynienia na ich podstawie ustaleń, pomimo że nie było podstaw do działania

przez Sąd z urzędu,

- art. 217 § 2 w związku z art. 227 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 380 i art. 382

k.p.c. przez niedopuszczenie zgłoszonych dowodów z dokumentów w postaci:

odpisu weksla odebranego powodowi w dniu 28 stycznia 2011 r. przez Komornika

przy Sądzie Rejonowym w Ś. (k. 364, k. 914 i k. 1400), pisma Komornika

sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ś. z dnia 25 marca 2011 r. (k. 917 i k. 1576),

odpisu pozwu A. sp. z o.o. z dnia 10 marca 2011 r. wraz z załącznikami, w tym

kopią weksla wystawionego na rzecz powoda (k. 1510 i nast.), pisma Komornika

sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ś. z dnia 30 lipca 2012 r. wraz z odpisem

weksla i deklaracji wekslowej odebranymi z Sądu Okręgowego w Ł. (k. 1519),

notarialnie uwierzytelnionego odpisu weksla wystawionego na rzecz powoda i

odebranego z Sądu Okręgowego w Ł. (k. 1522 – 1524), wyroku Sądu Okręgowego

10

w Ł. z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I C …/11 (k. 1525) i wyroku Sądu

Apelacyjnego w […] z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt I ACa …/12 (k. 1533),

- art. 252 w związku z art. 244 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz w związku z art. 6 k.c.

przez bezzasadne przyjęcie, że powód dochodzi roszczeń z wręczonego mu

weksla zabezpieczającego cenę sprzedaży udziałów, mimo że weksel ten został

powodowi odebrany w dniu 28 stycznia 2011 r. i nie mógł być dołączony do pozwu

w niniejszej sprawie, art. 496 w związku z art. 485 § 2 k.p.c. przez orzeczenie

o częściowym utrzymaniu w mocy nakazu zapłaty, podczas gdy wydanie nakazu,

a tym samym utrzymanie go w mocy jest dopuszczalne jedynie na podstawie

weksla, którego prawdziwość lub treść nie nasuwa wątpliwości, a prawdziwość

weksla dołączonego do pozwu w niniejszej sprawie została podważona,

- art. 16 Pr. weksl. i art. 485 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, że powód jest

legitymowany do dochodzenia roszczeń z weksla zabezpieczającego cenę

sprzedaży udziałów, podczas gdy z materiału sprawy wynika, że weksel ten został

mu odebrany przed wytoczeniem powództwa,

- art. 10 i art. 17 Pr. weksl. przez przyjęcie, że skoro nie doszło do

przedawnienia roszczenia wekslowego, to podniesiony zarzut przedawnienia

roszczenia ze stosunku podstawowego jest nieuzasadniony,

- art. 123 k.c. przez przyjęcie, że powód wystąpił z roszczeniem przed

upływem terminu przedawnienia, podczas gdy powód dochodzi roszczeń ze

stosunku wekslowego i w związku z tym wytoczenie powództwa nie spowodowało

przerwy biegu terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego,

- art. 554 i art. 118 k.c. przez ich niezastosowanie, pomimo

że roszczenie o zapłatę ceny sprzedaży udziałów - w świetle okoliczności sprawy

- uległo przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2013 r., a najpóźniej z dniem 1 stycznia

2014 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione przez skarżących zarzuty naruszenia art. 378 § 1 i art. 328 § 2

w związku z art. 391 § 1 i 382 k.p.c., art. 10 i 17 Pr. weksl. oraz art. 118, 123 i 554

k.c. dotyczą kwestii przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego.

Skarżący dopatrują się zarówno uchybienia przepisom postępowania przez

nierozważenie podniesionego w apelacji zarzutu przedawnienia roszczenia i jego

11

pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i naruszenia prawa

materialnego przez nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia. W tej sytuacji

uzasadnione jest łączne rozważenie tak skonstruowanych zarzutów, wszystkie

bowiem odnoszą się do kwestii przedawnienia roszczenia ze stosunku

podstawowego.

Skarżący mają rację przyjmując, że ustanowiony w art. 378 § 1 k.p.c.

obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza zarówno zakaz

wykraczania poza te granice, jak i nakaz rozważenia wszystkich zarzutów

i wniosków podniesionych w apelacji (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego, zasadę prawną z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07,

OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Z obowiązku tego nie wynika jednak konieczność

osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu

podniesionego w apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do

sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to,

że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem

orzeczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., I PK 38/09,

nie publ., z dnia 24 marca 2010 r., V CSK 296/09, M. Pr. Bank. 2012, nr 4, s. 19,

z dnia 26 kwietnia 2012 r., III CSK 300/11, OSNC 2012, nr 12, poz. 144 i z dnia

4 września 2014 r., II CSK 478/13, OSNC-ZD 2015, nr D, poz. 64). Sąd Apelacyjny

rozważył postawiony w apelacji zarzut przedawnienia roszczenia, czemu dał wyraz

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stwierdzając, że zarzut jest nieuzasadniony,

ponieważ powód dochodził roszczenia wekslowego, które przedawnia się

w terminie określonym w art. 70 w związku z art. 104 Pr. weksl. Zarzut obrazy art.

378 § 1 k.p.c. trzeba więc uznać za pozbawiony racji.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niespełnienie wymagań określonych

w art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może być uznane za uchybienie

mogące mieć wpływ na wynik sprawy tylko wyjątkowo, gdy braki w uzasadnieniu są

tak znaczące, że uniemożliwiają kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia

(zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2000 r., I CKN 272/00, nie publ.,

z dnia 25 października 2000 r., IV CKN 142/00, nie publ., z dnia 7 lutego 2001 r.,

V CKN 606/00, nie publ., z dnia 28 lipca 2004 r., III CK 302/03, nie publ. i z dnia

18 lutego 2005 r., V CK 469/04, „Izba Cywilna” 2005, nr 12, s. 59

12

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 293/12,

OSNC 2012, nr 12, poz. 148). W niniejszej sprawie warstwa motywacyjna

zaskarżonego wyroku została przedstawiona w sposób umożliwiający dokonanie

kontroli kasacyjnej, wobec czego zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art.

391 § 1 k.p.c. nie może odnieść zamierzonego skutku.

Ze względu na przytoczoną przez skarżących argumentację, mającą

uzasadniać zarzut naruszenia przepisów art. 10 i 17 Pr. weksl. oraz art. 118, 123

i 554 k.c., konieczne stało się przypomnienie kilku kwestii o charakterze

podstawowym.

Weksel in blanco może być środkiem zabezpieczenia wierzytelności

wynikających z różnorodnych stosunków prawnych. Wystawiony jako własny

i wręczony w związku z zawarciem umowy sprzedaży, prowadzi do powstania

zobowiązania wekslowego wystawcy, powinien być jednak przez sprzedawcę

wypełniony zgodnie z zawartym porozumieniem. Powstałe zobowiązanie wekslowe

ma charakter samodzielny i abstrakcyjny, a więc niezależny od podstawy prawnej,

która spowodowała jego zaciągnięcie. Oznacza to, że jeżeli posiadaczem

weksla jest remitent, czyli pierwszy wierzyciel, przysługują mu dwa roszczenia:

ze stosunku podstawowego oraz z weksla. Wybór między nimi należy do

wierzyciela, który może tylko raz uzyskać zaspokojenie swojej wierzytelności.

Wręczając i przyjmując weksel, strony umowy obejmują swoją wolą jego

funkcję zabezpieczającą (causa cavendi), z której wynika, że inkorporowana w nim

wierzytelność ma ułatwić zaspokojenie wierzyciela w ramach stosunku

podstawowego. Wygaśnięcie stosunku podstawowego uniemożliwia zatem

dochodzenie wierzytelności wekslowej, natomiast wygaśnięcie zobowiązania

wekslowego w sposób prowadzący do zaspokojenia wierzyciela powoduje

wygaśnięcie zabezpieczonej wierzytelności. Jedynie wygaśnięcie zobowiązania

wekslowego bez zaspokojenia wierzyciela lub nieistnienie tego zobowiązania

nie ma wpływu na stosunek podstawowy, stąd swoisty priorytet stosunku

podstawowego wobec stosunku wynikającego z weksla (zob. uchwałę połączonych

Izb: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego

z dnia 24 kwietnia 1972 r., III PZP 17/70, OSNCP 1973, nr 5, poz. 72 oraz wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1997 r., I CKN 48/97, OSNC 1997, nr 9,

13

poz. 124, z dnia 31 maja 2001 r., V CKN 264/00, nie publ., z dnia 9 grudnia 2004 r.,

II CK 170/04, nie publ., z dnia 14 listopada 2006 r., II CSK 205/06, OSNC 2007,

nr 9, poz. 139, z dnia 27 listopada 2007 r., IV CSK 258/07, nie publ. i z dnia

20 czerwca 2008 r., IV CSK 65/08, nie publ.).

Dochodząc wierzytelności wekslowej wierzyciel nie musi wykazywać

podstawy prawnej zobowiązania, może powołać się tylko na treść weksla.

W stosunkach między wystawcą a remitentem samodzielność zobowiązania

wekslowego ulega jednak złagodzeniu. Jeżeli zobowiązanie wekslowe jest ważne,

wystawca może bowiem - w braku skutecznych zarzutów wekslowych -

przeciwstawić zarzuty oparte na jego stosunkach osobistych z wierzycielem,

czyli zarzuty dotyczące stosunku podstawowego. Może zatem kwestionować samo

istnienie lub rozmiar roszczenia wekslowego ze względu na jego związek

ze stosunkiem podstawowym. Spór przenosi się wówczas z płaszczyzny stosunku

wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego, nie dochodzi jednak do

zmiany powództwa, ponieważ przedmiotem rozpoznania jest nadal to samo

roszczenie wekslowe, a powód jedynie przydaje mu dodatkowe uzasadnienie

faktyczne i prawne.

Przy wekslu in blanco istotne znaczenie ma zarzut wypełnienia weksla

niezgodnie z porozumieniem wynikającym z deklaracji wekslowej. Jeżeli weksel

in blanco zostanie przez jego odbiorcę wypełniony niezgodnie z zawartym

porozumieniem, zobowiązanie wekslowe osoby, która wystawiła lub poręczyła

weksel nie powstanie, co osoba ta może zarzucić odbiorcy weksla bez

żadnych ograniczeń. Wypełnieniem weksla in blanco niezgodnie z zawartym

porozumieniem jest przy tym wypełnienie go po upływie terminu przedawnienia

roszczenia ze stosunku podstawowego, którego wykonanie miał zabezpieczać.

Treścią upoważnienia do uzupełnienia weksla in blanco jest bowiem objęte jedynie

uzupełnienie go przed upływem terminu przedawnienia roszczenia podlegającego

zabezpieczeniu. Również w sytuacjach, w których zastrzeżono, że wręczony

weksel in blanco może być uzupełniony w każdym czasie, chodzi jedynie o dowolną

chwilę przed upływem terminu przedawnienia roszczenia podlegającego

zabezpieczeniu. W konsekwencji, osoba, która złożyła podpis na wekslu in blanco –

w razie uzupełnienia go po upływie terminu przedawnienia roszczenia

14

podlegającego zabezpieczeniu – może powoływać się, że nie jest zobowiązana

wekslowo (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1971 r., II CR

277/71, OSPiKA 1971, nr 7-8, poz. 139, z dnia 9 września 2004 r., II CK 499/03,

Glosa 2005, nr 4, s. 38, z dnia 19 listopada 2004 r., V CK 228/04, OSP 2005, nr 11,

poz. 130, z dnia 9 grudnia 2004 r., II CK 170/04, nie publ., z dnia 30 listopada

2005 r., III CK 274/05, nie publ., z dnia 15 lutego 2006 r., IV CSK 15/05, nie publ.,

z dnia 14 lipca 2006 r., II CSK 75/06, nie publ., z dnia 19 października 2006 r.,

V CSK 205/06, nie publ., z dnia 19 grudnia 2007 r., V CSK 323/07, nie publ., z dnia

14 lutego 2008 r., II CSK 522/07, nie publ., z dnia 15 maja 2008 r., I CSK 548/07,

nie publ., z dnia 11 sierpnia 2010 r., I CSK 616/09, nie publ., z dnia 1 grudnia

2010 r., I CSK 181/10, nie publ. i z dnia 4 września 2014 r., II CSK 478/13).

W sytuacji, w której wierzyciel dochodzi roszczenia z weksla, kwestia

przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego ma znaczenie dla ustalenia,

czy weksel in blanco został uzupełniony przed upływem terminu przedawnienia

roszczenia ze stosunku podstawowego. Jeżeli okaże się, że weksel in blanco został

uzupełniony zgodnie z zawartym porozumieniem i powstało ważne zobowiązanie

wekslowe, roszczenie z weksla przedawnia się w terminie określonym w art. 70

Pr.weksl. Odpowiedzialność wystawcy weksla własnego jest taka sama jak

akceptanta weksla trasowanego, wobec czego roszczenie wekslowe przeciwko

wystawcy weksla własnego ulega przedawnieniu z upływem trzech lat, licząc

od dnia płatności weksla (art. 70 w związku z art. 104 Pr. weksl.; zob. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1980 r. IV PR 376/79, OSNCP 1980, nr 9,

poz. 173, z dnia 21 maja 1981 r., IV PRN 6/82, OSNCP 1981, nr 11, poz. 225,

z dnia 4 czerwca 2003 r., I CKN 434/01, nie publ., z dnia 19 listopada 2004 r., V CK

228/04 i z dnia 24 maja 2005 r., V CK 652/04, Pr. Bankowe 2006, nr 10, s. 32).

Jeżeli weksel in blanco zostanie uzupełniony po upływie terminu

przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu albo z innych przyczyn

niezgodnie z zawartym porozumieniem, zobowiązanie wekslowe wystawcy weksla

w ogóle nie powstanie (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1997 r.,

I CKN 48/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 124, z dnia 5 lutego 1998 r., III CKN 342/97,

OSNC 1998, nr 9, poz. 141, z dnia 17 czerwca 1999 r., I CKN 51/98, OSNC 2000,

nr 2, poz. 27, z dnia 18 listopada 1999 r., I CKN 215/98, OSNC 2000, nr 7-8,

15

poz. 128, z dnia 31 maja 2001 r., V CKN 264/00, nie publ., z dnia 4 czerwca 2003 r.,

I CKN 434/01, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 2004, nr 12, s. 31, z dnia

17 września 2004 r., V CK 562/03, Pr. Bankowe 2005, nr 3, s. 17 i z dnia 9 lutego

2005 r., II CK 426/04, Pr. Bankowe 2006, nr 1, s. 18). W takiej sytuacji wyłania się

problem dopuszczalności odwołania się przez wierzyciela do stosunku

podstawowego i rozpoznania żądania na jego podstawie. Na gruncie art. 495 k.p.c.,

po jego nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U. Nr 48,

poz. 554), problem ten był źródłem licznych kontrowersji, ich rozważanie jest jednak

w niniejszej sprawie zbędne. Wystarczy konstatacja, że badanie trafności

zarzutu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego byłoby konieczne,

gdyby okazało się, że nie istnieje roszczenie wekslowe i żądanie wierzyciela

podlega rozpoznaniu na podstawie stosunku prawnego zabezpieczonego wekslem.

Przechodząc od rozważań natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy, trzeba

podkreślić, że - według ustaleń i oceny prawnej Sądu Apelacyjnego - weksel

in blanco wręczony powodowi w celu zabezpieczenia wykonania umowy sprzedaży

592 udziałów został wypełniony zgodnie z zawartym porozumieniem, wobec czego

powstało ważne zobowiązanie wekslowe i powód może skutecznie dochodzić

roszczenia z weksla. Podniesione przez skarżących, w ramach podstawy

kasacyjnej określonej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., zarzuty naruszenia

przepisów: art. 382, 210 § 3, 235 § 1 i 236 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 495

§ 3 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 3 maja 2012 r. w związku z art. 232

i 391 § 1 k.p.c., art. 217 § 2 w związku z art. 227, 391 § 1, 380 i 382 k.p.c., art. 252

w związku z art. 244 i 391 § 1 k.p.c. oraz art. 496 w związku z art. 485 § 2 k.p.c.

zmierzają do zakwestionowania stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii

prawidłowości uzupełnienia weksla in blanco, a co za tym idzie - powstania

zobowiązania wekslowego. Dla uzasadnienia tych zarzutów skarżący przytoczyli

obszerne wywody, uszły jednak ich uwagi niektóre istotne kwestie

dotyczące utrwalonych w orzecznictwie Sądu Najwyższego wymagań co do

sposobu formułowania podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Trzeba zatem przypomnieć, że strona powołująca się na tę podstawę powinna

wskazać przepisy postępowania, które zostały przez sąd drugiej instancji

naruszone, wyjaśnić na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć

16

wpływ na wynik sprawy. Ze względu na to, że samo naruszenie przepisów

postępowania nie jest wystarczającą podstawą skargi kasacyjnej, skarżący

powinien - poza wskazaniem na naruszenie konkretnych przepisów - wykazać,

iż następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju,

że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia

(zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1996 r., III CKN 14/96,

OSP 1997, nr 3, poz. 65 i z dnia 20 grudnia 1996 r., III CKN 21/96, OSNC 1997,

nr 4, poz. 45 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1997 r.,

II CKN 21/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 61, z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 57/96,

OSNC 1997, nr 6-7, poz. 82 i z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC 1997,

nr 8, poz. 114).

Skarżący nie podjęli próby wykazania, że następstwa wszystkich kolejno

zarzucanych uchybień procesowych kształtowały lub współkształtowały treść

zaskarżonego wyroku. Ograniczyli się jedynie do wyrażenia subiektywnej opinii,

według której prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów postępowania

powinno skutkować uchyleniem nakazu zapłaty i oddaleniem powództwa, co nie

może być oczywiście uznane za równoznaczne z wykazaniem istotnego wpływu

zarzucanych wadliwości postępowania na wynik sprawy.

Uszło również uwagi skarżących przewidziane w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

wymaganie istotności naruszonych przepisów postępowania. Sąd powinien

wydawać postanowienia o przeprowadzeniu dowodu o treści wskazanej w art. 236

k.p.c., jednak uchybienie temu wymaganiu, polegające na przeprowadzeniu bez

wydania odnośnego postanowienia dowodów z dokumentów złożonych przez

strony do akt sprawy, znanych notabene obu stronom procesu, nie jest

uchybieniem, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można też

podzielić poglądu skarżących, że naruszenie art. 236 k.p.c. pozbawiło ich możności

obrony swych praw.

Skarżący nie mają również racji zarzucając Sądowi Apelacyjnemu

naruszenie art. 495 § 3 k.p.c. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 54 ustawy

nowelizującej z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U. Nr 48, poz. 554) w związku z art. 232

i 391 § 1 k.p.c. przez dopuszczenie dowodów z dokumentów złożonych przez

powoda do akt sprawy dopiero po wniesieniu pozwu. Zarzut ten był przez

17

skarżących podnoszony w apelacji, ponieważ dowody, o których mowa zostały

dopuszczone przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny ustosunkował się do

tego zarzutu, natomiast skarżący - stawiając Sądowi Apelacyjnemu zarzut obrazy

art. 495 § 3 w związku z art. 232 i 391 § 1 k.p.c. - nie przytoczyli argumentów

świadczących o wadliwości stanowiska tego Sądu. Poza tym wyszli z błędnego

założenia, że dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu jest dopuszczalne tylko

wtedy, gdy zachodzi podejrzenie, że strony prowadzą proces fikcyjny albo

zmierzają do obejścia prawa. Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że po

zmianach art. 3, art. 213 i art. 232 k.p.c., dokonanych ustawą nowelizującą z dnia

1 marca 1996 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.), obowiązek przedstawienia

dowodów spoczywa wprawdzie przede wszystkim na stronach, lecz Sąd nie jest

pozbawiony inicjatywy dowodowej, która oparta jest na jego uznaniu, a nie

obowiązku ustawowym. Dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu zasadniczo nie

może być uznane za działanie naruszające art. 232 k.p.c., nie można bowiem

sądowi zarzucić, że działając w ramach przysługującego mu uprawnienia, realizuje

cel wydania wyroku zgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy. Dopuszczenie

dowodu z urzędu jest obowiązkiem sądu, jeżeli wymaga tego interes publiczny.

Wyczerpujące wskazanie konkretnych sytuacji procesowych, w których -

ze względu na interes publiczny - uprawnienie do dopuszczenia dowodu z urzędu

przeradza się w obowiązek sądu, nie jest możliwe. Można tylko przykładowo

wskazać na potrzebę działania ex officio, jeżeli zachodzi podejrzenie, że strony

prowadzą proces fikcyjny albo zmierzają do obejścia prawa, w razie nieporadności

strony oraz w sprawach, w których przeprowadzenie dowodu z urzędu jest jedynym

sposobem przeciwdziałania niebezpieczeństwu oczywiście nieprawidłowego

rozstrzygnięcia sprawy, podważającego funkcję procesu (zob. np. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2000 r., III CZP 4/00, OSNC

2000, nr 11, poz. 195, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 października 1996 r.,

III CKN 6/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 29, z dnia 5 listopada 1997 r., III CKN 244/97,

OSNC 1998, nr 3, poz. 52, z dnia 25 czerwca 1998 r., III CKN 384/98, Biuletyn SN

1998, nr 11, s. 14, z dnia 21 czerwca 2002 r., V CKN 1242/00, nie publ., z dnia

13 lutego 2004 r., IV CK 24/03, OSNC 2005, nr 3, poz. 45, z dnia 15 grudnia

2005 r., V CK 400/05, OSP 2006, nr 11, poz. 127, z dnia 20 grudnia 2005 r., III CK

18

121/05, nie publ., z dnia 22 lutego 2006 r., III CK 341/05, OSNC 2006, nr 10, poz.

174, z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 377/06, nie publ., z dnia 14 marca 2007 r.,

I CSK 465/06, OSP 2008, nr 11, poz. 123, z dnia 24 kwietnia 2008 r., IV CSK 41/08,

nie publ., z dnia 30 stycznia 2009 r., II CSK 440/08, nie publ., z dnia

29 października 2010 r., I CSK 646/09, nie publ., z dnia 15 czerwca 2011 r., V CSK

382/10, nie publ., z dnia 22 marca 2012 r., IV CSK 330/01, nie publ., z dnia

14 grudnia 2012 r., I CSK 248/12, nie publ., z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 422/12,

nie publ., z dnia 5 lipca 2013 r., IV CSK 738/12, nie publ., z dnia 16 lipca 2014 r.,

II PK 266/13, M. P. Pr. 2014, nr 11, s. 590 – 593 oraz z dnia 11 grudnia 2014 r.,

IV CA 1/14, Biuletyn SN 2015, nr 2, s. 12).

Za nieuzasadniony trzeba również uznać zarzut naruszenia art. 217 § 2

w związku z art. 227, 391 § 1, 380 i 383 k.p.c. przez pominięcie dowodów

z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy na kartach 364, 914, 917, 1400,

1510, 1519, 1522 - 1524, 1525, 1533 i 1576. Zarzut ten był podnoszony

przez skarżących w apelacji i został przez Sąd Apelacyjny uznany za pozbawiony

racji z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Skarżący nie

przytoczyli argumentów świadczących o wadliwości stanowiska zajętego przez Sąd

Apelacyjny. Poza tym nie podjęli nawet próby wykazania, jaki wpływ na wynik

sprawy mogłoby mieć przeprowadzenie dowodów z wymienionych dokumentów.

Samo stwierdzenie, że dopuszczenie odnośnych dowodów skutkowałoby

uwzględnieniem skargi kasacyjnej i oddaleniem powództwa jest - rzecz jasna -

niewystarczające.

Z kolei zarzuty naruszenia art. 252 w związku z art. 244, 391 § 1 k.p.c. i art.

6 k.c. oraz art. 496 w związku z art. 485 § 2 k.p.c. zmierzają w istocie do

zakwestionowania dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny dowodów i podważenia

poczynionych w jej wyniku ustaleń faktycznych stanowiących podstawę

zaskarżonego wyroku. Skarżący przeciwstawiają im własną wersję ustaleń

wynikającą z dokonanej przez nich oceny dowodów i twierdzą, że powód uzupełnił

i dołączył do pozwu weksel, który został mu wręczony jako zabezpieczenie

wykonania umowy przeniesienia patentu, o czym ma świadczyć protokół zajęcia

sporządzony przez komornika w dniu 28 stycznia 2011 r. Tak skonstruowany zarzut

trzeba uznać za niedopuszczalny, zgodnie bowiem z art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą

19

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Poza tym skarżący całkowicie abstrahują od argumentacji Sądu

Apelacyjnego, który podkreślił, że powód – co pozostawało poza sporem – otrzymał

od skarżącej ogółem trzy weksle in blanco, w tym jeden w celu zabezpieczenia

wykonania umowy sprzedaży 592 udziałów, drugi w celu zabezpieczenia umowy

przeniesienia patentu, a trzeci przeznaczony dla spółki A., której był prezesem oraz

że wszystkie te weksle zostały uzupełnione na różne wskazane w nich kwoty

i dołączone do pozwów skierowanych do sądów. Nie budziło przy tym wątpliwości,

że weksel dołączony do pozwu jest oryginałem weksla, a nie jego kserokopią.

Z faktów tych Sąd Apelacyjny wyprowadził wniosek o braku jakichkolwiek

logicznych podstaw do przyjęcia, że komornik odebrał powodowi weksel

wypełniony na kwotę 694 000 zł oraz że powód wypełnił następnie na tę samą

kwotę weksel in blanco wręczony mu jako zabezpieczenie wykonania umowy

przeniesienia patentu. Skarżący w ogóle nie ustosunkowali się to tej argumentacji.

Konkludując ten wątek rozważań, trzeba stwierdzić, że omawiane zarzuty nie

podważają trafności stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii ważności

zobowiązania wekslowego, wynikającego z weksla dołączonego do pozwu

w niniejszej sprawie. O uzupełnieniu tego weksla na kwotę 694 000 zł powód

zawiadomił skarżącą pismem z dnia 17 stycznia 2011 r., a zatem uzupełnienie

weksla in blanco nastąpiło w czasie, kiedy roszczenie o zapłatę ceny wynikające

z umowy sprzedaży 592 udziałów, zawartej w dniu 11 sierpnia 2009 r., nie było

jeszcze w świetle art. 554 k.c. przedawnione. W tej sytuacji za bezprzedmiotowe

trzeba uznać powoływanie się na naruszenie art. 554 k.c., powód wywodził bowiem

swoje roszczenie z ważnego zobowiązania wekslowego. Roszczenie wekslowe

przeciwko wystawcy weksla własnego - o czym była już mowa - przedawnia się

z upływem trzech lat od dnia płatności weksla. Skoro pozew w niniejszej sprawie

został wniesiony w dniu 11 lutego 2011 r., a termin płatności weksla był oznaczony

na dzień 28 stycznia 2011 r., to o przedawnieniu dochodzonego roszczenia

wekslowego nie może być mowy.

Ostatni z zarzutów wymagających rozważenia dotyczy obrazy art. 321 § 1

w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez zasądzenie kwoty 694 000 zł wraz

„…z odsetkami umownymi w wysokości 12% w skali roku od dnia 11 lutego 2011 r.

20

do dnia 22 grudnia 2014 r. i w wysokości 8% w skali roku od dnia 23 grudnia 2014 r.

do dnia zapłaty, podczas gdy powód żądał w pozwie zasądzenia odsetek

ustawowych od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia zapłaty…”. Zdaniem skarżących,

Sąd Apelacyjny orzekł co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ponieważ

powód nie domagał się zasądzenia odsetek umownych. W uzasadnieniu zarzutu

skarżący przytoczyli rozległe wywody na temat pojęcia, funkcji, rodzajów i źródeł

obowiązku płacenia odsetek.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zasądził odsetki od kwoty 694 000 zł

w wysokości 12% w stosunku rocznym od dnia 11 lutego 2011 r. i 8% w stosunku

rocznym od dnia 23 grudnia 2014 r. do dnia zapłaty. Podkreślił, że powód domagał

się w pozwie odsetek ustawowych od kwoty 694 000 zł od dnia 11 lutego 2011 r. do

dnia zapłaty oraz że w okresie od dnia 15 grudnia 2008 r. do dnia 22 grudnia

2014 r. odsetki ustawowe wynosiły 13% w stosunku rocznym (zob. rozporządzenie

Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek

ustawowych, Dz.U. Nr 220, poz. 1434), a w okresie od dnia 23 grudnia 2014 r.

do dnia 31 grudnia 2015 r. - 8% w stosunku rocznym (zob. rozporządzenie Rady

Ministrów z dnia 16 grudnia 2014 r. w sprawie odsetek ustawowych, Dz.U. z 2014 r.,

poz. 1858). Zaskarżony wyrok został wydany przed wejściem w życie ustawy z dnia

9 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 1830) nowelizującej art. 481 k.c.

Zasądzenie od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. odsetek

według stopy 12% w stosunku rocznym, a więc o 1% niższej od przewidzianej dla

odsetek ustawowych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r.

(Dz.U. Nr 220, poz. 1434), nastąpiło z tej przyczyny, że w deklaracji wekslowej

przewidziano odsetki w wysokości 12% w stosunku rocznym. Nie oznacza to,

że Sąd Apelacyjny zasądził odsetki umowne zamiast żądanych ustawowych, tym

bardziej że – obniżając stopę odsetek do 8% w stosunku rocznym - w uzasadnieniu

wyroku odwołał się do zakazu orzekania ponad żądanie wynikającego z art. 321 § 1

k.p.c. Zarówno odsetki żądane przez powoda, jak i zasądzone zaskarżonym

wyrokiem były odsetkami za opóźnienie, a samo obniżenie ich wysokości w okresie

od dnia 11 lutego 2011 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. do wysokości odsetek

umownych, a w okresie od dnia 23 grudnia 2014 r. do wysokości odsetek

21

ustawowych - wbrew odmiennej ocenie skarżących - nie narusza zasady ne eat

iudex ultra petita partium.

Z tych względów Sąd Najwyższy na zasadzie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw i orzekł o kosztach

postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 391 § 1 i 39821

k.p.c. oraz w związku z § 6 pkt 7 i § 13 ust. 4 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.)

w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).

eb