IV KK 341/15

Sygn. akt IV KK 341/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)

SSN Michał Laskowski

SSN Dariusz Świecki (sprawozdawca)

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej

w sprawie Z. M. Ż.

skazanego z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

i Z. Ż.

skazanego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 lutego 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanych

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 30 czerwca 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 15 grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok

Sądu Rejonowego w Z. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 kpk

postępowanie karne wobec Z. M. Ż. i Z. Ż. umarza, a kosztami

procesu obciąża Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 grudnia 2014 r. oskarżony Z. M. Ż.

uznany został za winnego tego, że w okresie od 8 września 2003r. do 3 listopada

2005r. działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach

czasu, przywłaszczył mienie wspólne, objęte ustawową małżeńską wspólnotą

majątkową z E. Ż. w kwocie 157.050,34 złotych w ten sposób, że dokonywał wypłat

z jego rachunku w Lukas Banku, przekształconego w dniu 6 maja 2003 roku na

rachunek wspólny z ojcem Z. Ż. i jednocześnie wpłacał, tworząc lokaty, wypłacone

z Lukas Banku kwoty oraz inne kwoty objęte również ustawową wspólnością

małżeńską majątkową gromadzone poza tym kontem na rachunek ojca Z. Ż.,

utworzony w banku BPH, na którym to rachunku znajdowała się kwota 230.000

złotych (objęta wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. sygn. akt II K …/05), następnie

zlikwidował ten rachunek w banku BPH, wpłacając zgromadzone na powyższym

rachunku pieniądze, jak również inne kwoty objęte ustawową wspólnością

małżeńską majątkową na utworzony w dniu 10 października 2005 roku rachunek w

ING Bank Śląski, którego właścicielem uczynił swojego ojca Z. Ż., a sam stał się

pełnomocnikiem do konta i dokonał dalszych wpłat, gromadząc pieniądze na tym

rachunku w łącznej kwocie 419.305,86 złotych, przy czym powyższa kwota

obejmuje kwotę 230.000zł, której przywłaszczenie na szkodę E. Ż. zostało

prawomocnie stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. sygn. II K …/05 z dnia

10 lipca 2007r. oraz kwotę 32.255,52 złotych, stanowiącą odsetki od całości kwoty,

w tym od kwoty 230.000 złotych (kwota objęta wyrokiem Sądu Rejonowego w Z.

sygn. akt II K …/05), co przy uwzględnieniu różnicy, daję kwotę w wysokości

157.050,34 złotych, przy czym działał z zamiarem rozporządzenia pieniędzmi na

potrzeby własne bez zgody i wiedzy współmałżonka, tym samym działając na

szkodę E. Ż., tj. przestępstwa z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na

podstawie art. 284 § 1 k.k. wymierzono mu na karę 8 miesięcy pozbawienia

wolności.

Tymże wyrokiem oskarżony Z. Ż. uznany został za winnego tego, że w

okresie od 8 września 2003r. do 3 listopada 2005r. działając w wykonaniu z góry

powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, w zamiarze, aby jego syn Z. M.

Ż. dokonał czynu zabronionego wyczerpującego znamiona z art. 284 § 1 k.k.

3

pomógł mu w jego popełnieniu, w ten sposób że na utworzonym przez siebie

rachunku w dniu 3 września 2002 roku w banku BPH przyjmował pieniądze

stanowiące ustawową wspólność małżeńską majątkową jego syna Z. M. Ż. i żony

syna E. Ż. wypłacanych z konta jego syna Z. M. Ż. w Lukas Banku, następnie

przekształconego na konto wspólne z nim oraz inne kwoty, stanowiące ustawową

wspólność małżeńską majątkową, następnie zlikwidował ten rachunek 10

października 2005 roku, tworząc nowy rachunek w ING Bank Śląski, którego stał

się właścicielem, a co do którego pełnomocnikiem był jego syn Z. M. Ż., wpłacając

na ten rachunek pieniądze uprzednio zgromadzone w banku BPH i przyjmując

dalsze wpłaty dokonywane przez jego syna Z. M. Ż. pieniędzy pochodzących

również z majątku wspólnego do kwoty 419.305,86 złotych, przy czym powyższa

kwota obejmuje kwotę 230.000zł, której przywłaszczenie na szkodę E. Ż. zostało

prawomocnie stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. sygn. II K …/05 z dnia

10 lipca 2007r. oraz kwotę 32.255,52 złotych, stanowiącą odsetki od całości kwoty,

w tym od kwoty 230.000 złotych (kwota objęta wyrokiem Sądu Rejonowego w Z.),

co przy uwzględnieniu różnicy, daję kwotę w wysokości 157.050,34 złotych,

stanowiące mienie objęte ustawową małżeńską wspólnością majątkową, działając

w ten sposób na szkodę E.Ż., tj. przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 284 § 1

k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k.

wymierzono mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo

zawieszono oskarżonym wykonanie orzeczonych kar pozbawienia wolności na

okres 3 lat.

Na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonych obowiązek

naprawienia szkody przez zapłatę solidarnie na rzecz pokrzywdzonej E. Ż. kwoty

78.525,17 zł.

Na podstawie art. 65 § 3 k.p.k. w zw. z art. 65 § 1 pkt 2 k.p.k. pozostawiono

powództwo cywilne bez rozpoznania.

Apelacje od tego wyroku wnieśli prokurator, oskarżycielka posiłkowa oraz jej

pełnomocnik, a także oskarżony Z. M. Ż. oraz obrońca obu oskarżonych.

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r., po rozpoznaniu

apelacji, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wskazał G. jako miejsce

4

popełnienia przestępstw przez oskarżonych, uchylił rozstrzygnięcie z pkt 4

zaskarżonego wyroku, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Od wyroku Sądu Okręgowego kasację wniósł Prokurator Generalny

zaskarżając powyższy wyrok w całości na korzyść skazanych Z. M. Ż. i Z. Ż. i

zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa karnego procesowego - art. 433 § 1

k.p.k. polegające na dokonaniu wadliwej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy

niezasadnego, bo wydanego z rażącym naruszeniem przepisów prawa karnego

materialnego - art. 101 § 1 pkt 4 k.k. i art. 102 k.k. wyroku Sądu I instancji, podczas

gdy postępowanie wobec Z. M. Ż. i Z. Ż. o czyn z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12

k.k. winno zostać umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. z powodu

przedawnienia karalności czynu, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą

wskazaną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu I instancji i

umorzenie wobec oskarżonych postępowania - wobec przedawnienia karalności

czynów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie doszło bowiem do

rażącego naruszenia wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego, co w

konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku w

zakresie odpowiedzialności karnej, pomimo zaistnienia bezwzględnej przyczyny

odwoławczej z art. art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w postaci

przedawnienia karalności przypisanych oskarżonym przestępstw. Z poczynionych

w sprawie ustaleń faktycznych co do czasu popełnienia przestępstw w sposób

niebudzący wątpliwości wynika, że miały one miejsce w okresie od 8 września 2003

roku do 3 listopada 2005 roku.

Karalność przypisanego każdemu z oskarżonych przestępstwa z art. 284 § 1

k.k., które zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3, ustaje z upływem 5

lat od czasu jego popełnienia (art. 101 § 1 pkt 4 k.k.). Przedłużenie terminu

przedawnienia tego czynu o kolejne 5 lat możliwe jest jedynie w przypadku

wszczęcia postępowania przeciwko osobie w okresie przewidzianym w art. 101 § 1

pkt 4 k.k., tj. w ciągu 5 lat od popełnienia czynu (art. 102 k.k.).

W rozpoznawanej sprawie przypisanie oskarżonym przestępstwa ciągłego

5

(art. 12 k.k.) powoduje, że czasem jego popełnienia jest ostatnie przestępcze

działanie podjęte w dniu 3 listopada 2005 roku. Oznacza to, że przedawnienie

karalności nastąpiło po 5 latach od czasu popełnienia przestępstwa, tj. w dniu 3

listopada 2010 roku. W niniejszej sprawie nie doszło bowiem do skutecznego

przedłużenia terminu przedawnienia karalności w oparciu o art. 102 k.k. Zauważyć

należy, że choć śledztwo w tej sprawie zostało wszczęte w dniu 16 maja 2008 r., to

pozostawało ono zawieszone w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 7 stycznia 2013 r.,

a postanowienie o przedstawieniu zarzutów zostało wydane w dniu 9 kwietnia 2013

r. Ogłoszenie tego postanowienia wobec Z. M. Ż. nastąpiło w dniu 18 kwietnia 2013

r., a wobec Z. Ż. w dniu 26 kwietnia 2013 r. Zważywszy, że śledztwo w tej sprawie

nie zostało zawieszone z powodów wskazanych w art. 104 k.k., to tym samym nie

nastąpiło przerwanie okresu przedawnienia.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że do przedawnienia karalności

popełnionych przez oskarżonych przestępstw doszło już na etapie postępowania

przygotowawczego, albowiem przekształcenie postępowania z fazy in rem w fazę in

personam nastąpiło dopiero po upływie ponad 7 lat od czasu popełnienia czynów.

Takiemu stwierdzeniu, jak słusznie wskazano w kasacji, nie stoi na

przeszkodzie to, że w dacie popełnienia przez oskarżonych czynów, zachowania

ich, z uwagi na znaczną wartość przywłaszczonego mienia (189.305,86 zł - wartość

wskazana w akcie oskarżenia; 157.050,34 zł - wartość wskazana w wyroku),

wypełniały znamiona występku z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., które to

przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 10. Karalność tego

występku ulega przedawnieniu, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło 15 lat

(art. 101 § 1 pkt 2a k.k.). Jednak w związku z nowelizacją art. 115 § 5 k.k.

(obowiązuje od dnia 8 czerwca 2010 r.) wartość mienia, uzasadniająca przyjęcie

surowszej kwalifikacji prawnej niektórych czynów skierowanych przeciwko mieniu,

w tym występku z art. 284 § 1 k.k., powinna przekraczać 200.000 zł. Wobec tego,

jak słusznie wskazano w kasacji, powyższą zmianę należy oceniać przez pryzmat

art. 4 § 1 k.k. Jest oczywistym, że korzystniejszą dla oskarżonych jest nowa

ustawa, ponieważ nie przewiduje możliwości zakwalifikowania ich czynów z art. 294

§ 1 k.k. Dlatego też trafna jest konkluzja przedstawiona w zarzucie kasacji, że

karalność przestępstw z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnionych przez

6

oskarżonych w okresie od 8 sierpnia 2003 roku do 3 listopada 2005 roku, zgodnie z

art. 101 § 1 pkt 4 k.k. uległa przedawnieniu z upływem 5 lat od ich popełnienia, tj. w

dniu 3 listopada 2010 roku. Wobec tego wystąpiła ujemna przesłanka procesowa z

art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., nakazująca umorzenie wszczętego w tej sprawie

postępowania karnego.

Niedostrzeżenie tej okoliczności przez Sąd pierwszej instancji i wydanie

wyroku skazującego, zobowiązywało z kolei Sąd odwoławczy do zastosowania art.

439 § 1 pkt 9 k.p.k. i uchylenia tego wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i

podniesionych zarzutów, a następnie w oparciu o art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umorzenia

postępowania karnego.

Wobec wydania wadliwych orzeczeń, Sąd Najwyższy uwzględnił kasację i

uchylił zaskarżony wyroki oraz wyrok Sądu pierwszej instancji i umorzył

postępowanie wobec przedawnienia karalności czynów. Kosztami procesu

obciążony został Skarb Państwa.

kc