IV KK 346/15

Sygn. akt IV KK 346/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Michał Laskowski

SSN Dariusz Świecki

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej

w sprawie P. K. i J. W.

oskarżonych z art. 228 § 3 kk i inne

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 lutego 2016 r.,

kasacji, wniesionych przez prokuratora na niekorzyść oskarżonych

od wyroku Sądu Okręgowego w T.

z dnia 28 maja 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w T.

z dnia 21 października 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok

Sądu Rejonowego w T. odnośnie do czynu zarzucanego w pkt II

aktu oskarżenia i w tym zakresie sprawę oskarżonych P.K. i J. W.

przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., znał P. K. i J. W. za

winnych przestępstwa z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w

zw. z art. 12 k.k. w ten sposób popełnionego, że w dniu 21 marca 2008 r. w M.,

działając w warunkach czynu ciągłego z góry powziętym zamiarem, w krótkich

odstępach czasu wspólnie i w porozumieniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

jako funkcjonariusze Referatu Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji w T.,

pełniąc służbę patrolową przyjęli w związku z pełnieniem funkcji publicznej korzyść

majątkową w kwocie nie mniejszej niż 30 zł od A. W. w zamian za zachowanie

stanowiące naruszenie przepisów prawa - zatajenie faktu popełnienia wykroczenia

drogowego i odstąpienie od ukarania wymienionego mandatem karnym za

wykroczenie polegające na przekroczeniu kierowanym pojazdem marki VW Sharan

dozwolonej prędkości o 27 km/h poprzez poświadczenie przez P. K. nieprawdy w

notatniku służbowym KMP w T. na stronie 5 co do podstawy prowadzenia kontroli

drogowej i sposobu jej zakończenia polegające na niezgodnym z rzeczywistością

wskazaniu, że wyłączną podstawą jej wdrożenia było sprawdzenie stanu trzeźwości

A. W. oraz zakończenie jej bez uwag, przy jednoczesnym pominięciu popełnionego

wykroczenia drogowego tj. przekroczenia przez kierującego dozwolonej prędkości

(pkt I aktu oskarżenia i pkt I i II wyroku).

Nadto tym wyrokiem P. K. oraz R. C. zostali uznani za winnych tego, że w

dniu 9 lutego 2008 r. w K., działając w warunkach czynu ciągłego z góry powziętym

zamiarem, w krótkich odstępach czasu wspólnie i w porozumieniu jako

funkcjonariusze Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji pełniąc służbę

patrolową przyjęli w związku z pełnieniem funkcji publicznej korzyść majątkową w

kwocie 50 zł od J. C. w zamian za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów

prawa - zatajenie faktu popełnienia wykroczenia drogowego i odstąpienie od

ukarania wymienionego mandatem karnym za wykroczenie polegające na

przekroczeniu kierowanym pojazdem marki Alfa Romeo dozwolonej prędkości

poprzez poświadczenie przez P. K. nieprawdy w notatniku służbowym KMP w T. na

stronie 55 - 56 co do podstawy prowadzenia kontroli drogowej i sposobu jej

zakończenia polegające na niezgodnym z rzeczywistością wskazaniu, że wyłączną

podstawą jej wdrożenia był brak sygnalizacji przy wyprzedzaniu oraz zakończenie

jej bez uwag, przy jednoczesnym pominięciu popełnionego wykroczenia drogowego

3

(przekroczenia przez kierującego dozwolonej prędkości) popełnienia przestępstwa

z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.( pkt III

aktu oskarżenia i pkt I i III wyroku).

Sąd Rejonowy skazał J. K. za zarzucane mu w pkt I, i III aktu oskarżenia

przestępstwa, przyjmując iż każdy z nich wypełnia znamiona czynu zabronionego z

art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 91 k.k. i za to

na podstawie art. 228 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i w zw. z art. 91 § 1 k.k.

wymierzył mu karę jednego roku i dwóch miesięcy pozbawienia wolności. Na

podstawie art. 33 § 2 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył mu karę grzywny w

wysokości 100 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na

kwotę 20 złotych ( pkt I wyroku).

Również skazał J. W. za zarzucane mu w pkt I aktu oskarżenia przestępstwo

z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art.

228 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu na karę jednego roku

pozbawienia wolności. Na podstawie art. 33 § 2 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k.

wymierzył mu karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych ustalając wysokość

jednej stawki dziennej na kwotę 10 złotych (pkt II wyroku).

Sąd Rejonowy skazał oskarżonego R. C. za przypisane mu przestępstwo

opisane w pkt III aktu oskarżenia, z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11

§ 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., i za to na podstawie art. 228 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 3

k.k. wymierzył mu na karę jednego pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 33 § 2 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył R. C.

karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki

dziennej na kwotę 10 złotych.

Na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie

orzeczonych wobec P. K., J. W. i R. C. kar pozbawienia wolności warunkowo

zawiesił ustalając okres próby na dwa lata, zaś na podstawie art. 45 § 1 k.k. orzekł

od nich przepadek korzyści majątkowej (pkt IV i V wyroku).

Tym też wyrokiem Sąd Rejonowy uniewinnił P. K. i R. C. od zarzucanego im

w punkcie II aktu oskarżenia przestępstwa z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. polegającego na tym, że w dniu 7 kwietnia

2008 r. w G., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w warunkach czynu

4

ciągłego z góry powziętym zamiarem w krótkich odstępach czasu wspólnie i w

porozumieniu jako funkcjonariusze Referatu Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej

Policji pełniąc służbę patrolową przyjęli w związku z pełnieniem funkcji publicznej

obietnicę wręczenia korzyści majątkowej, a następnie przyjęli korzyść majątkową w

postaci dwóch butelek wódki „Finlandia" o pojemności 0,5 litra każda o łącznej

wartości 62 zł w związku z pełnieniem funkcji publicznej w zamian za zachowanie

stanowiące naruszenie przepisów prawa - zatajenie faktu popełnienia wykroczenia

drogowego i odstąpienie od ukarania mandatem karnym S. Z. za wykroczenie

polegające na przekroczeniu kierowanym pojazdem marki Mercedes E 270

dozwolonej prędkości pomiędzy 31 a 40 km/h poprzez poświadczenie przez P. K.

nieprawdy w notatniku służbowym KMP w T. str. 43 oraz w treści wystawionego

mandatu co do podstawy faktycznej jego wystawienia i niezgodne z rzeczywistością

wskazanie, ze wyłączną przyczyną ukarania i nałożenia mandatu karnego w kwocie

100 zł i 2 punktów karnych był brak u kierującego pojazdem pasów bezpieczeństwa

- przy jednoczesnym pominięciu popełnionego wykroczenia drogowego tj.

przekroczenia przez kierującego dozwolonej prędkości, co w konsekwencji

skutkowało nałożeniem grzywny - w niższym wymiarze i przyznaniem mniejszej

ilości punktów karnych (pkt VI wyroku).

Od tego wyroku apelacje złożyli obrońcy P. K., J. W. i R. C. oraz Prokurator

Apelacyjny.

Obrońca adw. M. D. zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w całości z

wyłączeniem punktu VI na korzyść P. K., J. W. i R.C. zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.12 k.k. i art. 91 § 1 k.k. w

stosunku do P. K. oraz art.12 k.k. wobec J. W. i R. C. - poprzez błędne

zastosowanie,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 11 § 3 k.k. poprzez

niezastosowanie,

3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy tj. art. 7 k.p.k., poprzez brak wszechstronnej oceny zebranego

materiału dowodowego w sprawie, dokonanie ustaleń faktycznych w sposób

sprzeczny z zasadami logiki i prawidłowego rozumowania, co doprowadziło Sąd I

instancji do sprzecznych ustaleń w zakresie stanu faktycznego,

5

4. naruszenie przepisów postępowania, które mogą mieć wpływ na wynik

postępowania tj. art. 5 § 2 k.p.k., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości i niejasności

na niekorzyść oskarżonych,

5. naruszenie przepisów postępowania, które mogą mieć istotny wpływ na

wynik rozstrzygnięcia tj. art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez niezasadne odmówienie

wiary wyjaśnieniom oskarżonych,

6. naruszenie art. 19 ust. 15 c ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 r.,

poprzez niezastosowanie.

Podnosząc wymienione zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania, ewentualne uniewinnienie oskarżonych od zarzucanych im aktem

oskarżenia czynów w pkt I i III.

Obrońca adw. A. N. zaskarżyła wyrok w pkt. I, II, III, IV, VII na korzyść P. K.,

J. W., R. C., zarzucając wyrokowi:

1/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, które

miało wpływ na jego treść (art. 438 pkt 3 k.p.k.) w szczególności poprzez błędne

przyjęcie, że oskarżeni dopuścili się popełnienia zarzucanych im czynów, a w

szczególności, iż P. K. i J. W. w dniu 21 marca 2008 r w M. działając w warunkach

czynu ciągłego z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu wspólnie

w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jako funkcjonariusze

Referatu Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji pełniąc służbę patrolową

przyjęli w związku z pełnieniem funkcji publicznej korzyść majątkową w kwocie nie

mniejszej niż 30 zł od A. W. w zamian za zachowanie stanowiące naruszenie

przepisów prawa - zatajenie faktu popełnienia wykroczenia drogowego i

odstąpienie od ukarania wymienionego mandatem karnym za wykroczenie

polegające na przekroczeniu kierowanym pojazdem marki VW Sharan dozwolonej

prędkości o 27 km/h, poprzez poświadczenie przez P. K. nieprawdy w notatniku

służbowym KMP na stronie 5 co do podstawy prowadzenia kontroli drogowej

sposobu jej zakończenia polegające na niezgodnym z rzeczywistością wskazaniu,

że wyłączną podstawą jej wdrożenia było sprawdzenie stanu trzeźwości A. W. oraz

zakończenie jej bez uwag, przy jednoczesnym pominięciu popełnionego

wykroczenia drogowego tj. przekroczenia przez kierującego dozwolonej prędkości

6

tj. przestępstwa z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z

art. 12 k.k. oraz, iż P. K. i R. C. w dniu 9 lutego 2008 r. w K. działając w warunkach

czynu ciągłego z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu wspólnie i

w porozumieniu jako funkcjonariusze Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji

pełniąc służbę patrolową przyjęli w związku z pełnieniem funkcji publicznej korzyść

majątkową w kwocie 50 zł od J. C. w zamian za zachowanie stanowiące naruszenie

przepisów prawa - zatajenie faktu popełnienia wykroczenia drogowego i

odstąpienie od ukarania wymienionego mandatem karnym za wykroczenie

polegające na przekroczeniu kierowanym pojazdem marki Alfa Romeo dozwolonej

prędkości poprzez poświadczenie przez P. K. nieprawdy w notatniku służbowym

KMP na stronie 55 - 56 co do podstawy prowadzenia kontroli drogowej i sposobu jej

zakończenia, polegające na niezgodnym z rzeczywistością wskazaniu, że wyłączną

podstawą jej wdrożenia był brak sygnalizacji przy wyprzedzaniu oraz zakończenie

jej bez uwag, przy jednoczesnym pominięciu popełnionego wykroczenia drogowego

tj. przekroczenia przez kierującego dozwolonej prędkości tj. przestępstwa z art. 228

§ 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.,

2/ obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść

orzeczenia (art. 438 § 2 k.p.k.) a w szczególności art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k. i art.

7 k.p.k. przez niezastosowanie,

3/ obrazę przepisu art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r o Policji, w

brzmieniu obowiązującym w dacie czynów zarzucanych oskarżonym, mający wpływ

na jego treść, poprzez wykorzystanie przy ocenie materiału dowodowego sprawy w

stosunku do P. K., J. W. oraz R. C. dowodów uzyskanych w toku kontroli

operacyjnej,

4/ obrazę przepisu art. 174 k.p.k.,

5/ obrazę przepisu art. 171 § 1 k.p.k. w zw. z art. 171 § 7 k.p.k.,

Podnosząc wymienione zarzuty obrońca oskarżonych wniósł o:

- zmianę wyroku w zaskarżonej części i uniewinnienie P. K., J.W. i R. C. od

zarzucanych im aktem oskarżenia czynów,

ewentualnie o

- uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

7

Prokurator Apelacyjny zarzucił:

1/ obrazę przepisu art. 19 ust 15 a w zw. z art. 19 ust 15 b i c w zw. z art. 9

ust 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r o Policji, poprzez bezpodstawne i nie

znajdujące oparcia w żadnym przepisie prawa wyrażenie poglądu, że

niedopuszczalność wykorzystania w postępowaniu karnym dowodów uzyskanych

podczas stosowania kontroli operacyjnej spowodowana brakiem tzw. zgody

następczej uniemożliwia wykorzystanie również innych dowodów pochodnych,

które przeprowadzono na podstawie informacji uzyskanych w wyniku takiej kontroli

operacyjnej co doprowadziło do błędnego uznania, że wyjaśnienia S. Z. w zakresie

dotyczącym okoliczności wręczenia przez niego korzyści majątkowej

funkcjonariuszom Policji P. K. i J. W. w dniu 7 kwietnia 2008 r. w G. nie mogą

stanowić dowodu w toczącym się postępowaniu karnym dotyczącym przestępstwa

określonego w art. 228 § 1 k.k., pomimo że dowód ten został uzyskany i

przeprowadzony na podstawie wiedzy operacyjnej organów ścigania o tym

zdarzeniu podjętej w wyniku legalnie przeprowadzonych czynności operacyjnych,

2/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający

wpływ na jego treść - poprzez bezzasadne uznanie, że wyjaśnienia S. Z. dotyczące

przyjęcia w dniu 7 kwietnia 2008 r w G. korzyści majątkowych przez

funkcjonariuszy Policji P. K. oraz J. W. stanowią wyłączny dowód popełniania tego

przestępstwa, podczas gdy dokonanie ustaleń faktycznych wskazujących na

realizację tego czynu zabronionego jest możliwe również na podstawie innych

ocenionych we wzajemnym powiązaniu dowodów, a mianowicie zeznań świadków:

G. L., M. C. oraz zapisów w notatnikach służbowych oskarżonych, treści

mandatu karnego oraz paragonu fiskalnego na zakup alkoholu,

3/ błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia

polegający na sprzeczności między ustaleniami przyjętymi w uzasadnieniu

wyroku, poprzez wskazanie (str. 4), że S. Z. po zakończeniu podjętej wobec

niego policyjnej interwencji wręczył funkcjonariuszom Policji P. K. i J. W.

korzyść majątkową w postaci dwóch butelek wódki, przy jednoczesnym

przyjęciu (str.20), że brak jest wystarczających, obiektywnych podstaw tego

przestępstwa wymienionym oskarżonym,

8

4/ rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec P. K., J. W. oraz R. C. kary

pozbawienia wolności odpowiednio w rozmiarze 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia

wolności i 1 pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 2 lat próby, wobec wszystkich oskarżonych na skutek niedostatecznego

uwzględnienia stopnia stopień społecznej szkodliwości popełnionych przestępstw, a

zwłaszcza okoliczności i sposobu ich popełnienia, wagi naruszonych obowiązków

służbowych, motywacji działania oskarżonych pomimo, że zespół tych okoliczności

oraz względy prewencji szczególnej i ogólnej, przemawiały za celowością

orzeczenia wobec oskarżonych surowszej kary pozbawienia wolności oraz

ustanowienie dłuższego okresu próby,

5/ błąd w ustaleniach faktycznych mogący mieć wpływ na treść wyroku

poprzez błędną ocenę okoliczności uzasadniających niezastosowanie wobec P. K.,

J. W. oraz R. C. środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu policjanta

za przypisane im przestępstwa z art. 228 § 3 k.k., podczas gdy oskarżeni nadużyli

przy popełnieniu przypisanych im przestępstw wykonywanego zawodu okazując, że

dalsze wykonywanie zawodu policjanta zagraża istotnym dobrom chronionym

prawem, natomiast cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w

stosunku do nich wskazany środek karny, oraz potrzeba kształtowania

świadomości prawnej społeczeństwa uzasadniają konieczność jego zastosowania,

6/ błąd w ustaleniach faktycznych mogący mieć wpływ na treść wyroku

poprzez nieprawidłową ocenę sytuacji majątkowej, w tym dochodów i możliwości

zarobkowych P. K., J. W. oraz R. C. co skutkowało ustaleniem w stosunku do

oskarżonych wyjątkowo niskiej stawki dziennej grzywny w wysokości odpowiednio

20 zł, oraz 10 zł, podczas gdy właściwa ocena powyższych okoliczności

uzasadniała określenie stawki dziennej w wyższym wymiarze.

Powołując się na wyżej wymienione zarzuty Prokurator wniósł o:

1/ uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej uniewinnienia P. K. i J. W.

od przestępstwa opisanego w pkt II aktu oskarżenia (pkt VI wyroku) z art. 228 § 3

k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i przekazanie

sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu,

2/ zmianę zaskarżonego wyroku w części dot. pkt I-IV wyroku poprzez

wymierzenie;

9

 P. K., za przestępstwo z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., kary jednego roku i dziesięciu

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary

na okres 5 lat próby oraz wymierzenie kary grzywny w wymiarze 150 stawek

dziennych po 100 złotych, orzeczenie środka karnego w postaci zakazu

wykonywania zawodu policjanta przez okres 5 lat,

 J. W. za przestępstwo z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. w zw. z art. 12 k.k. kary jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby oraz wymierzenie kary grzywny w

wymiarze 120 stawek dziennych po 100 złotych, orzeczenie środka karnego w

postaci zakazu wykonywania zakazu policjanta przez okres 5 lat,

 R. C. za przestępstwo z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. w zw. z art. 12 k.k. - kary jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem wykonania tej kary na okres 5 lat próby oraz kary grzywny w

wymiarze 100 stawek dziennych po 100 złotych, orzeczenie środka karnego w

postaci zakazu wykonywania zawodu policjanta przez okres 5 lat.

Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 28 maja 2015

r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok co do P. K. i J. W. w zakresie rozstrzygnięcia

z pkt VI i w tej części kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciążył

Skarb Państwa, natomiast uchylił zaskarżony wyrok co do P. K., J. W. i R. C. w

pozostałym zakresie i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania.

Od w/w wyroku Sądu Okręgowego kasację złożył Prokurator Prokuratury

Apelacyjnej.

Zaskarżył ten wyrok w stosunku do P. K. i J. W. na ich niekorzyść w

części utrzymującej w mocy wyrok Sądu Rejonowego z dnia 21 października 2014

r., w zakresie uniewinnienia P. K. i J. W. od popełnienia zarzucanego im

przestępstwa z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 §3 k.k. w zw z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k.

(pkt. VI wyroku, pkt. II aktu oskarżenia).

Zarzucił:

- rażące i mogące mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku naruszenie

przepisów postępowania - art. 7 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. -

10

wykluczające uznanie przeprowadzonej kontroli instancyjnej za prawidłową -

polegające na nienależytym rozważeniu oraz ustosunkowaniu się w uzasadnieniu

wyroku do zarzutów i wniosków podniesionych w apelacji prokuratora, co w

konsekwencji doprowadziło do arbitralnego i bezkrytycznego zaakceptowania przez

Sąd Okręgowy niewątpliwie niespójnej i nieprawidłowej oceny materiału

dowodowego poczynionej przez Sąd I Instancji oraz bezzasadnego, nie

znajdującego oparcia w żadnym przepisie prawa i jednocześnie przyjęcie

naruszającego przepisy art. 19 ust 15 a w zw. z art. 19 ust 15 b i c w zw. z art. 19

ust 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r o Policji - poglądu, że niedopuszczalność

wykorzystania w postępowaniu karnym dowodów uzyskanych podczas stosowania

kontroli operacyjnej spowodowana brakiem tak zwanej zgody następczej

uniemożliwia wykorzystanie również innych dowodów pochodnych, co skutkowało

uznaniem, że m. in. depozycje S. Z. w zakresie dotyczącym okoliczności wręczenia

przez niego korzyści majątkowej funkcjonariuszom Policji P. K. i J. W. w dniu 7

kwietnia 2008 roku w G. nie mogą stanowić dowodu w toczącym się postępowaniu

karnym, pomimo że dowód ten został uzyskany i przeprowadzony na podstawie

wiedzy organów ścigania o tym zdarzeniu, podjętej w wyniku legalnie

przeprowadzonych czynności.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28 maja

2015 r., oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 21 października 2014 r., w części

dotyczącej uniewinnienia oskarżonych P. K. i J. W. od przestępstwa opisanego w

pkt II aktu oskarżenia ( pkt. VI wyroku ) z art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i przekazanie sprawy w tym zakresie temu

ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W pisemnych odpowiedziach na tę kasację obrońcy P. K. i J. W. wnieśli o

oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja zasługuje na uwzględnienie.

Poza sporem jest, że obraza przepisów art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 §

3 k.p.k. ma miejsce zarówno wtedy, gdy sąd pomija zupełnie w swych

rozważaniach zarzuty zawarte w środku odwoławczym, jak i wtedy, gdy analizuje je

w sposób odbiegający od wymogu rzetelnej ich oceny (por. np. wyroki Sądu

11

Najwyższego: z dnia 8 marca 2007 r., V KK 167/06, z dnia 8 czerwca 2011 r., V KK

24/11, OSNKW 2011 CD, poz. 1120, z dnia 15 grudnia 2011 r., II KK 192/11, LEX

nr 1108459, z dnia 14 lutego 2013 r., III KK 261/12, LEX nr 1288695).

Zgodzić się należy z wywodami oskarżyciela publicznego, co do tego, iż

analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego prowadzi do

wniosku, że ten Sąd nie rozważył należycie wszystkich zarzutów sformułowanych w

apelacji prokuratora oraz nie odniósł się do nich w sposób dostateczny w

uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

W szczególności, w zakresie sformułowanego w apelacji zarzutu obrazy

przepisów art. 19 ust 15 a w zw. z art. 19 ust 15 b i c w zw. z art. 19 ust 1 ustawy z

dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji, kwestionującego stanowisko Sądu I instancji co

do niemożności czynienia w postępowaniu karnym ustaleń faktycznych na

podstawie tzw. dowodów pochodnych (pośrednich), w sytuacji nie uzyskania w

trybie art. 19 ust 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji tzw. zgody

następczej na wykorzystanie w postępowaniu karnym dowodu z treści rozmów

telefonicznych przeprowadzonych w dniu 7 kwietnia 2008 r. pomiędzy S. Z. i W. K.

oraz pomiędzy W. K. i J. W., utrwalonych podczas kontroli operacyjnej. Sąd

Okręgowy w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w istocie ograniczył się

do dwukrotnego lakonicznego stwierdzenia, że w tym zakresie „sąd odwoławczy

wywody te podziela" (strona 13 i 14 uzasadnienia wyroku).

Nadto Sąd Okręgowy, w ślad za Sądem I instancji, wyraził pogląd, że

„potrzeba ochrony praw obywatelskich i kontroli sądu nad ingerencją w owe prawa

obywatelskie w takim samym stopniu dotyczy bowiem dowodów pochodnych, jak

też dowodu pozyskanego bezpośrednio w drodze kontroli operacyjnej nie objętej

zgodą następczą sądu" (strona 13 uzasadnienia wyroku).

Sąd Okręgowy nie odniósł się do stanowiska z apelacji prokuratora, gdzie

wskazano, że ani z przepisów art. 19 ust 15 a w zw. z art. 19 ust 15 b i c w zw. z

art. 19 ust 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji, ani z jakichkolwiek

przepisów innych ustaw, nie wynika zakaz podjęcia czynności dowodowych, a

następnie wykorzystania tych dowodów w celu zrekonstruowania zdarzeń ujętych,

w niezalegalizowanej przez sąd w stosownym ustawowym trybie rozmowie

12

telefonicznej, która została utrwalona podczas legalnie zarządzonej kontroli

operacyjnej.

W apelacji podniesiono, że z wykładni językowej przepisów art. 19 ust 15 a

ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji oraz art. 237 § 8 k.p.k. wynika tylko, że nie

jest możliwe wykorzystanie w postępowaniu karnym jedynie dowodu z konkretnej,

utrwalonej rozmowy telefonicznej. Zdaniem Autora kasacji, tego rodzaju

interpretacja wymienionych przepisów, które z racji ich wyjątkowego charakteru,

zgodnie z regułą exceptiones non sunt extendae nie mogą być interpretowane

rozszerzająco, oznacza, że jeżeli treść takiej niezalegalizowanej rozmowy wskazuje

na zaistnienie określonego przestępstwa, możliwym jest podjęcie stosownych

czynności dowodowych o charakterze pochodnym, które będą ukierunkowane na

procesowe udokumentowanie określonego faktu. Przepisy ustawy o Policji nie

wprowadzają tu bowiem bezwzględnego zakazu dowodzenia określonego faktu czy

tezy dowodowej.

Nie budzi wątpliwości, że w polskiej procedurze karnej nie obowiązuje reguła

zakazu wykorzystywania w procesie „owoców zatrutego drzewa” (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 listopada 2006 r., V KK 52/06, z dnia

30 października 2013 r., II KK 139/13). Sformułował ją w 1939 r. Sędzia Sądu

Najwyższego USA Felix Frankfurter w sprawie Nardone przeciwko USA. Zgodnie z

nią dowody ujawnione dzięki dowodom bezpośrednio nielegalnym, jako „pośrednio

skażone”, nie mogą być wykorzystane w postępowaniu sądowym (por. Z.

Sobolewski, Zasada „nemo se ipsum accusare tenetur” w polskim procesie karnym,

Lublin 1979, s. 170, Zb. Hołda, Z problematyki gwarancji procesowych

podejrzanego w świetle konstytucji USA, Annales UMCS, Sectio G, Lublin 1983, s.

147). Oczywiście w orzecznictwie Sądu Najwyższego USA wypracowano już kilka

odstępstw od tej reguły (por. T. Tomaszewski, Proces amerykański. Problematyka

śledcza, Toruń 1996, s. 170 – 180). Zwolennikiem wprowadzenia do polskiej

procedury zakazu wykorzystywania w procesie karnym „owoców zatrutego drzewa”

jest m. in. P. Lech, który proponuje wprowadzenie do k.p.k. bezwzględnej podstawy

odwoławczej oparcia orzeczenia na dowodach uzyskanych bezpośrednio lub

pośrednio z naruszeniem ustawy (por. P. Lech, Owoce zatrutego drzewa w

procesie karnym. Dowody zdobyte nielegalnie, Palestra 2012, Nr 3 – 4, s. 47).

13

Zgodnie z obowiązującą w polskim procesie karnym zasadą swobody

dowodzenia, w postępowaniu dowodowym dopuszczalne jest przeprowadzenie

wszelkich czynności dowodowych, za wyjątkiem czynności objętych wyraźnym

zakazem ich przeprowadzania. Ustanowione w polskim procesie karnym zakazy

dowodowe uznawane są za wyjątki od dopuszczalności podejmowania wszelkich

czynności dowodowych. Zdecydowana większość polskiej doktryny opowiada się

za dopuszczalnością wykorzystania w postępowaniu karnym tzw. „dowodu

pośrednio skażonego", przez który rozumie się dowód uzyskany w wyniku

przeprowadzenia innego dowodu – określanego jako tzw. dowód nielegalny. Tzw.

dowód nielegalny, niektórzy nazywają go dowodem wadliwym, to dowód obarczony

jednym z uchybień proceduralnych powodujących niedopuszczalność jego

wykorzystania w procesie karnym. Wskazane uchybienia proceduralne mogą

dotyczyć sytuacji uzyskania dowodu z nielegalnego źródła (gdy dowodzenie było

niedopuszczalne), bądź na skutek nielegalnego sposobu pozyskania i

przeprowadzenia dowodu. Podkreśla się, że w myśl art. 2 § 1 k.p.k. jednym z

podstawowych założeń polskiej procedury karnej jest pociągnięcie sprawcy do

odpowiedzialności karnej, co przesądza na rzecz możliwości wykorzystywania w

procesie karnym „dowodów pośrednio skażonych", w celu realizacji tego postulatu.

Niektórzy wskazują przy tym, iż biorąc pod uwagę unormowania prawa

międzynarodowego oraz kierując się wyrażoną w k.p.k. zasadą lojalności

(rzetelności) procesowej, należy wykluczyć tzw. „dowody pośrednio skażone”, które

zostały uzyskane w wyniku tortur (por. M. Wąsek – Wiaderek, „Nemo se ipsum

accusare tenetur” w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w: L.

Gardocki, J. Godoń, M. Hudzik, L. Paprzycki (red.), Orzecznictwo sądowe w

sprawach karnych. Aspekty europejskie i unijne, Warszawa 2009, s. 196 – 197,

wyrok z dnia 1 czerwca 2010 r. Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka w sprawie Gäfgen przeciwko Republice Federalnej Niemiec, zam. M.

Wąsek – Wiaderek, Przegląd Orzecznictwa Europejskiego dotyczącego Spraw

Karnych 2010, nr 1 – 2, s. 17 – 21).

Obowiązujący aktualnie art. 168 a k.p.k. również nie wprowadza zakazu

wykorzystywania „owoców zatrutego drzewa”, gdyż dotyczy jedynie zakazu

przeprowadzenia i wykorzystania dowodu bezpośrednio nielegalnego. Jak trafnie

14

wskazuje się w doktrynie, cyt. „Przede wszystkim chodzi o wzgląd na aksjologię

procesu karnego i /nadal/ czołowe miejsce, które zajmuje w nim zasada prawdy

naturalnej. Stara to prawda, że te zakazy dowodowe, które przecież w sposób

wymierny ograniczają możliwość dokonania ustaleń prawdziwych w procesie

karnym, powinny być interpretowane w sposób możliwie ścisły” (cyt. A. Bojańczyk,

Jaki jest zakres zakazu dowodowego obejmującego dowody uzyskane za pomocą

czynu zabronionego., Palestra 2014, Nr 10, s. 105). W przeszłości w zgłoszonym

przez Prezydenta R. P. Lecha Wałęsę projekcie ustawy konstytucyjnej – Karta

Praw i Wolności zaproponowano w art. 24 rozwiązanie, iż cyt. „nie jest dowodem

informacja uzyskana bezpośrednio lub pośrednio w wyniku stosowania tortur,

wymuszania, naruszenia nietykalności cielesnej lub psychicznej osoby, nielegalnej

ingerencji w życie prywatne, w korespondencję lub środki telekomunikacyjne albo

innego naruszenia prawa” (druk Sejmu I kadencji nr 580 z dnia 12 listopada 1992 r.,

oraz druk Zgromadzenia Narodowego nr 1 z dnia 6 maja 1994 r.).

Przypomnieć należy, że w dacie czynu zarzuconego aktem oskarżenia P. K.

i J. W., tj. w dniu 7 kwietnia 2008 r., od którego popełnienia zostali oni uniewinnieni,

na organach ścigania nie ciążył obowiązek uzyskania tzw. zgody następczej (nie

wynikał on z żadnego aktu prawnego).

Konstrukcja zgody następczej została wprowadzona do k.p.k. (art. 237 a

k.p.k.) oraz ustaw ustrojowych organów ścigania (w ustawie o Policji, art. 19 ust 15

a i c) ustawą z dnia 4 lutego 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania

karnego oraz zmianie niektórych innych ustaw, która weszła w życie 11 czerwca

2011 r.

Sąd Okręgowy nie odniósł się też do argumentów z apelacji oskarżyciela

publicznego wskazujących na to, że pogląd o możliwości wykorzystania w

postępowaniu karnym dowodu który został ujawniony w wyniku informacji

uzyskanych z dowodu przeprowadzonego z naruszeniem prawa przeważa w

doktrynie (por. np. M. Żbikowska, Dowód pośrednio nielegalny w polskim procesie

karnym, WPP 2012, nr 1 – 2, s. 108 – 124).

Również Sąd Okręgowy nie odniósł się w wystarczającym stopniu do

tezy z apelacji, że dowód w postaci wyjaśnień S. Z., złożonych do protokołu z

dnia 14 listopada 2008 r. (tom I k. 23-27), w zakresie okoliczności związanych

15

z wręczeniem przez niego korzyści majątkowej funkcjonariuszom Policji P. K.

i J. W. w dniu 7 kwietnia 2008r w G., nie został uzyskany poprzez odtworzenie

mu podczas przesłuchania w charakterze podejrzanego, a następnie świadka,

utrwalonej podczas stosowanej wobec niego kontroli operacyjnej treści

rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez niego w dniu 7 kwietnia 2008 r.

z W. K. Jak się wydaje taki wniosek można wyprowadzić z lektury protokołu

przesłuchania S. Z. z dnia 14 listopada 2008 r. S. Z. nie określił wówczas dokładnej

daty zdarzenia („na przełomie marca lub kwietnia 2008 r. dokładnej daty nie

pamiętam”), jak też nie sprecyzował szczegółów rozmowy z W. K. oraz pomiędzy

nim a jednym z policjantów. W swoich wyjaśnieniach w przeciwieństwie do

rozmowy telefonicznej z dnia 7 kwietnia 2008 r., opisuje szczegółowo przyczyny i

przebieg tego zdarzenia, zachowania poszczególnych osób, określa miejsce

zakupu alkoholu. Tymczasem jego rozmowa telefoniczna z dnia 7 kwietnia 2008 r.

przeprowadzona z W. K., nie pozwala na poczynienie tak szczegółowych ustaleń.

Oskarżyciel publiczny zwraca nadto uwagę, iż to przesłuchanie S. Z. odbyło

się w obecności jego obrońcy, co zostało odnotowane we wstępnej części protokołu

przesłuchania. Żaden z uczestników tej czynności procesowej nie zgłosił żadnych

zarzutów i zastrzeżeń co do jej przebiegu. Trafnie też podniesiono w apelacji od

wyroku Sądu Rejonowego, iż bez znaczenia jest to, że przesłuchujący S.Z. policjant

znał treść rozmowy telefonicznej z dnia 7 kwietnia 2008 r.

Rację ma też oskarżyciel publiczny gdy wskazuje w kasacji na nieprawidłowe

rozpoznanie przez Sąd Okręgowy zarzutu postawionego w apelacji Sądowi

Rejonowemu, że ten Sąd dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych, albowiem z

jednej strony przyjął w uzasadnieniu wyroku, opisując poczynione ustalenia

faktyczne, że S. Z. po zakończeniu podjętej wobec niego policyjnej interwencji

wręczył funkcjonariuszom Policji P. K. i J. W. korzyść majątkową w postaci dwóch

butelek wódki cyt. „butelki zaniósł do auta, w którym siedzieli kontrolujący go

niedawno oskarżeni funkcjonariusze" (strona 4 uzasadnienia), a z drugiej strony

tłumacząc powody uniewinnienia obu oskarżonych wskazał, że brak jest

wystarczających obiektywnych podstaw dowodowych do przypisania im tego

przestępstwa (strona 20 uzasadnienia).

16

Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy ograniczył się

wyłącznie do niejasnej konstatacji, cyt. „Sąd I instancji ustalając stan faktyczny nie

przyjął, że S. Z. po zakończeniu podjętej wobec niego interwencji wręczył

funkcjonariuszom Policji P. K. i J. W. korzyść majątkową w postaci dwóch butelek

wódki, lecz ustalił, że po zakończonej kontroli zakupił dwie butelki wódki, następnie

powrócił na miejsce kontroli, po czym butelki zaniósł do auta w którym siedzieli

kontrolujący go niedawno policjanci. Takie ustalenia uzasadniały przyjęcie przez

sąd I instancji, iż brak jest wystarczających, obiektywnych dowodów do przypisania

oskarżonym tego przestępstwa” (strona 16 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Konstatacja Sądu Okręgowego, że te stwierdzenia Sądu I instancji nie dotyczą

ustalenia przyjęcia przez obu oskarżonych korzyści majątkowej w postaci dwóch

butelek alkoholu, nie może być zaakceptowana, gdyż przyjęto ją z pominięciem

zasady niesprzeczności, stanowiącej jedną z podstaw prawidłowego rozumowania.

Kierując się przedstawionymi wyżej motywami Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Rejonowego odnośnie do czynu zarzucanego w pkt. II aktu oskarżenia i w tym

zakresie sprawę oskarżonych P. K. i J. W. przekazał Sądowi Rejonowemu w T. do

ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę oskarżonych P. K. i J. W. w zakresie czynu

zarzucanego w pkt. II aktu oskarżenia, Sąd Rejonowy będzie związany, po myśli

art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., wyrażonym w niniejszym uzasadnieniu

zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami Sądu Najwyższego.

kc