III KK 491/15

Sygn. akt III KK 491/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Dołhy (przewodniczący)

SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Łukasz Biernacki

w sprawie A. S.

skazanego wyrokiem łącznym,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej,

na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 12 lutego 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego,

od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 24 września 2014 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w

zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. i w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego;

II. kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem łącznym z dnia 24 września 2014 r., Sąd Rejonowy, po

rozpoznaniu sprawy A. S., skazanego prawomocnymi wyrokami:

2

1. Sądu Rejonowego z dnia 23 października 2013 r., za przestępstwo z art.

207 § 1 k.k., popełnione w okresie od lutego 2012 r. do 20 września 2012 r. na karę

roku pozbawienia wolności;

2. Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2013 r., , za przestępstwo z art. 158

§ 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 10 maja

2013 r. na karę roku pozbawienia wolności;

na podstawie art. 569 § 1 k.p.k., art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. połączył kary

pozbawienia wolności wymierzone A.S. ww. wyrokami i w ich miejsce orzekł karę

łączną roku i 9 miesięcy pozbawienia wolności.

Wyrok ten także nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się bez

postępowania odwoławczego w dniu 2 grudnia 2014 r.

Jednocześnie wyrokiem łącznym z dnia 31 października 2014 r. Sąd

Rejonowy, po rozpoznaniu sprawy A. S., skazanego prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego z dnia 23 października 2013 r. za przestępstwo z art.

207 § 1 k.k., popełnione w okresie od lutego 2012 r. do 20 września 2012 r. na karę

roku pozbawienia wolności;

2. Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2013 r. za przestępstwo z art. 158 §

1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 10 maja

2013 r. na karę roku pozbawienia wolności;

połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wskazanymi wyżej wyrokami i orzekł

karę łączną roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności.

Wyrok ten również nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się

bez postępowania odwoławczego w dniu 8 listopada 2014 r.

Kasacja od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w I. z dnia 24 września 2014

r., wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżając powyższy wyrok w całości, na

korzyść skazanego A. S., zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa karnego

procesowego, to jest art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę

odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., polegające na wydaniu w dniu 24

września 2014 roku wyroku łącznego, który uprawomocnił się bez postępowania

odwoławczego w dniu 2 grudnia 2014 roku, a obejmującego skazania A. S.

wyrokami Sądu Rejonowego o sygn. akt II K 88/13 i II K 1045/13, podczas gdy

3

skazania te objęte zostały wyrokiem łącznym tego Sądu z dnia 31 października

2014 roku, który uprawomocnił się wcześniej, bo w dniu 8 listopada 2014 roku.

W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

łącznego i umorzenie postępowania na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 17

§ 1 pkt 7 k.p.k.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna w rozumieniu art.

535 § 5 k.p.k. i podlega uwzględnieniu. W realiach niniejszej sprawy doszło bowiem

do rażącego naruszenia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiącego bezwzględną

przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.

Na wstępie wskazać należy, że sprawa o sygn. akt II K 318/14 zawisła w

Sądzie Rejonowym w dniu 6 maja 2014 r. Wyrok łączny został wydany w dniu 24

września 2014 r., lecz uprawomocnił się dopiero 2 grudnia 2014 r. Nie było to

wywołane postępowaniem odwoławczym, lecz opóźnionym wykonaniem wydanego

na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. zarządzenia o doręczeniu skazanemu

odpisu wyroku wraz z pouczeniem o trybie zaskarżenia. Zarządzenie to zostało

wykonane w dniu 21 listopada 2014 r., natomiast skazany pokwitował odbiór

korespondencji w dniu 24 listopada 2014 r.

Sprawa o sygnaturze akt II K 784/14 została natomiast zarejestrowana w

Sądzie Rejonowym w dniu 2 października 2014 r., po przekazaniu jej przez Sąd

Okręgowy, w którym zawisła od dnia 23 lipca 2014 r. Wyrok łączny został wydany

dnia 31 października 2014 r. i uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego

w dniu 8 listopada 2014 r.

Z powyższego wynika, że wyrok wydany przez Sąd Rejonowy w dniu 31

października 2014 r., uprawomocnił się bez kontroli instancyjnej w dniu 8 listopada

2014 r., zaś w tej dacie wyrok Sądu Rejonowego z dnia 24 września 2014 r., który

obejmował te same wyroki jednostkowe był nieprawomocny i przymiot ten uzyskał

dopiero w dniu 2 grudnia 2014 r. To zaś sprawiło, że od dnia 8 listopada 2014 r.

rozpoczęła więc funkcjonować negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi

rzeczy osądzonej (res iudicata), która zniosła wcześniej zaistniałą względną

przesłankę odwoławczą lis pendens, wynikającą z wcześniejszej zawisłości sprawy

o sygn. akt II K 348/14. Za postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 25 września

4

2015 r. (III KK 111/15, LEX nr 1918820) przypomnieć bowiem należy, że

negatywna przesłanka lis pendens stanowiąca względny powód odwoławczy,

formułuje zakaz równoległego prowadzenia postępowań karnych dotyczących tego

samego przedmiotu procesu, w stosunku do tej samej osoby, podyktowany

względami ekonomiki procesowej. Jednak zakaz ten ustaje z chwilą, gdy w jednym

z tych postępowań zapadnie prawomocny wyrok kończący postępowanie w

sprawie. Wówczas zaczyna funkcjonować negatywna przesłanka procesowa w

postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), która rodzi zakaz ne bis in idem,

czyli zakaz zarówno ponownego wszczynania, jak i kontynuowania postępowania o

ten sam czyn tej samej osoby, co do którego zapadło prawomocne orzeczenie.

Przesłankę res iudicata, zaliczaną do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych

(art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.) tworzą zawsze prawomocne orzeczenia merytoryczne, a

także formalne, o ile oparte są na ujemnej przesłance bezwzględnej. Ma to na celu

zapewnienie stabilności prawa i orzeczeń organów procesowych w postępowaniu

karnym, a także służy realizacji wspomnianej zasady ne bis in idem, stanowiącej

gwarancję, że nikt nie będzie pociągany więcej niż raz do odpowiedzialności karnej

za ten samy czyn zabroniony pod groźbą kary (zob. także postanowienie SN z dnia

6 listopada 2014 r., sygn. akt III KK 169/14, Lex nr 1565774; wyrok SN z dnia 12

lutego 2014 r., sygn. akt V KK 407/13, Lex nr 1439399).

Powyższe uwagi wraz z unormowanym w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

bezwzględnym nakazem umorzenia postępowania karnego, gdy wcześniejsze

postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało

prawomocnie zakończone, mają pełne odniesienie do postępowań w przedmiocie

wydania wyroku łącznego (zob. np. wyrok SN z dnia 17 września 2015 r., III KK

308/15, LEX nr 1813450).

Reasumując stwierdzić należy, że w sprawie Sądu Rejonowego o sygn. II K

318/14 doszło do rażącego uchybienia w postaci powagi rzeczy osądzonej, a tym

samym w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza przewidziana w

art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. To zaś czyniło koniecznym uchylenie przez Sąd Najwyższy

zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania (art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art.

439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.).

O kosztach procesu orzeczono po myśli art. 632 pkt 2 k.p.k.

5

kc