II UK 36/15

Sygn. akt II UK 36/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z wniosku H. Sp. z o.o. w W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

przy udziale zainteresowanego P. Z.

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 marca 2014 r. Sąd Apelacyjny, Wydział III Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

2

Ubezpieczeń Społecznych w Ś. z dnia 13 sierpnia 2013 r. oddalający odwołanie H.

Sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 20 marca 2013 r.,

stwierdzającej podleganie przez zainteresowanego P. Z. obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowemu z tytułu wykonywania od

dnia 9 maja 2007 r. do 10 dnia maja 2010 r. umowy zlecenia na rzecz

odwołującego się. Na skutek apelacji H. Sp. z o.o. Sąd drugiej instancji zmienił

zaskarżony wyrok i decyzję, o której rozstrzygał Sąd pierwszej instancji. ustalając,

że zainteresowany nie podlega ubezpieczeniu wypadkowemu od dnia 1 stycznia do

dnia 10 maja 2010 r., a dalej idącą apelację oddalił.

Sąd pierwszej instancji, stosując art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed

dniem 31 grudnia 2009 r. (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), który

wyłącza ubezpieczenie wypadkowe wobec wykonujących zlecenie poza siedzibą

lub miejscem prowadzenia działalności zleceniodawcy, jako istotny ustalił fakt

podjęcia się przez P. Z. prowadzenia na rzecz i w imieniu H. Sp. z o.o., punktu

skupu dziczyzny w C., na terenie prywatnym, gdzie spółka nie ma siedziby,

oddziału, przedstawicielstwa ani zakładu produkcyjnego. Szeroko zakreśliwszy

miejsce prowadzenia działalności, nie sprowadzając go tylko do miejscowości

będącej siedzibą zleceniodawcy, wywiódł, że skoro zlecone czynności były

wykonywane stosownie do wskazówek i pod kontrolą spółki, to pojęcie „miejsce

wykonywania działalności zleceniodawcy” rozciąga się na miejsce, w którym

wykonywane są usługi. Ergo, miejscem prowadzenia działalności spółki jest

miejsce wykonywania czynności przez jej zleceniobiorcę.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że punkt skupu, w którym była

przechowywana zwierzyna nie został objęty w posiadanie przez zleceniodawcę i

nie miał on żadnych praw do tego miejsca. Działalność przedsiębiorstwa nie była

tam skoncentrowana, wszelkie bowiem procedury związane z wystawianiem faktur,

przygotowywaniem tuszy do sprzedaży spożywczej i ewentualnego eksportu

odbywały się poza tym punktem. Zleceniodawca miał ograniczony wpływ na

warunki wykonywania pracy przez zleceniobiorcę z powodu znacznej odległości od

siedziby firmy. Ostatecznie Sąd pierwszej instancji przyjął, że zainteresowany

3

wykonywał zlecenie poza siedzibą i miejscem działalności prowadzenia przez

zleceniodawcę.

Skarga kasacyjna, wniesiona przez H. Sp. z o.o. co do części wyroku Sądu

drugiej instancji, ustalającej, że zainteresowany podlega ubezpieczeniu

wypadkowemu w okresie od dnia 9 maja 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r.,

zawierała wniosek o uchylenie i zmianę wyroku w zaskarżonej części prowadzącą

do ustalenia, że w tym właśnie okresie nie podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 12 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych przez niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wykładnia systemowa unormowań z art. 12 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1

pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prowadzi do

wniosku, że zleceniobiorcy – w związku z podleganiem obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym – z zasady podlegają też obowiązkowo

ubezpieczeniu wypadkowemu w okresie od dnia oznaczonego w umowie zlecenia

jako dzień rozpoczęcia wykonywania pracy do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia

umowy, a więc przez cały czas istnienia ryzyka wypadkowego. Obowiązujący do

dnia 31 grudnia 2009 r., do chwili jego skreślenia przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy

zmieniającej z dnia 24 kwietnia 2009 r. (Dz.U. Nr 71, poz. 609), art. 12 ust. 3

ustawy, regulujący wyłączenia zleceniobiorców z ubezpieczenia wypadkowego,

stanowił wyjątek od tej reguły, polegający na wyłączeniu z obowiązkowego

ubezpieczenia wypadkowego tych zleceniobiorców, w stosunku do których

zleceniodawca nie miał kontroli ani wpływu na warunki wykonywania przez nich

zlecenia. Taka sytuacja miała zaś miejsce, gdy praca świadczona była poza jego

siedzibą oraz poza miejscem prowadzenia przez niego działalności. Jeśli natomiast

zleceniobiorcy realizowali swoje zadania w siedzibie zleceniodawcy lub wprawdzie

poza tą siedzibą, ale w miejscu prowadzenia przez niego działalności, to podlegali

obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, ponieważ zleceniodawca miał

wówczas możliwość stworzenia takich warunków wykonywania pracy, w których

ryzyko ubezpieczenia wypadkowego mogło być przez niego przyjęte (por. wyroki

4

Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2008 r., II UK 291/07, OSNP 2009 nr 17-18,

poz. 242 oraz z dnia 6 października 2009 r., II UK 40/09, niepubl. oraz wyroki z dnia

10 listopada 2009 r., I UK 135/10, niepubl. oraz z dnia 3 grudnia 2010 r., I UK

187/10, niepubl. i postanowienia z dnia 23 listopada 2010 r., I UK 260/10, I UK

261/10, niepubl.).

Stan faktyczny sprawy, bezsporny co do ustalenia wykonywania zlecenia

przez zainteresowanego na rzecz spółki H. Sp. z o.o. poza siedzibą lub miejscem

prowadzenia przez nią działalności, miał znaczenie prawne tylko przed dniem 1

stycznia 2010 r., tymczasem Sąd drugiej instancji, dostrzegając, że od tego dnia

został uchylony przez art. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz.U.

Nr 71, poz. 609), wyłączył obowiązek ubezpieczenia wypadkowego

zainteresowanego właśnie po tym dniu (w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 10

maja 2010 r.). W tym zakresie orzeczenie nie zostało zaskarżone.

Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia (por. art. 39813

§ 1

k.p.c.), Sąd Najwyższy uwzględnił zawarty w niej zarzut naruszenia art. 12 ust 3

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Uwzględniając to, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

kc