V CNP 39/15

Sygn. akt V CNP 39/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Karol Weitz

w sprawie ze skargi M. S.

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 lipca 2014 r.

w sprawie z powództwa M. S.

przeciwko Gminie T.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 lutego 2016 r.,

oddala skargę.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w sprawie z powództwa

M. S., nakazał pozwanej Gminie T. złożenie oświadczenia woli następującej treści:

„Gmina T. w wykonaniu ustawowego obowiązku wynikającego z art. 49 § 2 k.c.

przejmuje na własność od M. S. należący do niego wodociąg na odcinku od

przyłącza wodociągowego działki nr 34/3 AM 31 do należącej do Gminy sieci

wodociągowej, a położony w ciągu działek 32, 33 AM-22, za wynagrodzeniem w

kwocie 16 381,60 zł, płatnym w terminie 7 dni od uprawomocnienia się niniejszego

orzeczenia".

Ustalił, że w 2008 r. M. S. wystąpił do spółki Usługi Komunalne W. sp. z o.o.

o wydanie warunków przyłączenia jego działki do sieci wodociągowej. Odmówiono

mu jednak ich wydania, kierując powoda do Wydziału Inwestycyjnego Urzędu

Miasta w T., gdzie powinna być podpisana umowa o przekazanie wybudowanego

odcinka sieci. W Urzędzie Miasta, przekazano mu wzór umowy, według której

zobowiąże się do przekazania wybudowanego odcinka sieci za stawkę 5 zł za 1

metr bieżący, bez możliwości renegocjowania umowy. Powód odmówił tej

propozycji, mając na uwadze rzeczywisty koszt budowy i zwrócił się do Burmistrza

o poniesienie kosztów w połowie, co jednak nie zostało zaakceptowane. Po

przeprowadzeniu wielu rozmów w Urzędzie Miasta i ze spółką W., spółka miała

wydać warunki przyłączenia.

Usługi Komunalne W. sp. z o.o. została wpisana do Krajowego Rejestru

Sądowego w dniu 8 czerwca 2001 r., a przedmiot jej działalności stanowi między

innymi pobór, dostarczanie i uzdatnianie wody. Pismem z dnia 5 września 2008 r.

spółka W. na wniosek M. S. określiła warunki techniczne przyłączenia

nieruchomości do sieci wodociągowej dla zapewnienia dostawy wody do celów

komunalnych do projektowanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego

usytuowanego na działce nr 34/3 w T. Wskazano lokalizację sieci wodociągowej z

PVC 0160 mm w pasie ul. C., z przedłużeniem do granicy działki 34/3;

projektowane przyłącze wodociągowe miało być wpięte do przedłużonej sieci.

Ponadto zaznaczono, że przedłużenie sieci do granicy działki należy uzgodnić z

3

właścicielem urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, tj. z Gminą T.

Poinformowano, że właściciel sieci na realizację tego typu zadań zawiera między

innymi stosowne umowy lub wprowadza je do wieloletniego planu rozwoju i

modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych.

W dniu 21 czerwca 2010 r. Starosta T. wydał decyzję nr 849/10 zatwierdzającą

projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę M. S. dla tej inwestycji.

Wodociąg został wykonany przez Przedsiębiorstwo [...]. Z tego tytułu powód uiścił:

kwotę 14 217,57 zł za wykonanie sieci wodociągowej PVC 0110 o długości 101,10

metra, z hydrantem oraz kwotę 4.305 zł za wykonanie przyłącza wodociągowego

ze studnią wodomierzową wraz z wodomierzem. Powód uiścił te kwoty. Wartość

robót według wyceny cen niskich wynosi 24 221,10 zł. Koszty poniesione przez

powoda były uzasadnione.

W dniu 21 lipca 2011 r. spółka W. zawarła z M. S. na czas określony umowę

obejmującą świadczenie usług w zakresie zaopatrzenia w wodę do nieruchomości

w T. przy ul. C.

Wartość robót według wyceny cen niskich wynosi 24 221,10 zł. Koszty poniesione

przez powoda były uzasadnione.

Pismem z dnia 13 października 2011 r. Gmina T. poinformowała B. i M. S. o

odmowie przejęcia odcinka sieci wodociągowej za całkowitym zwrotem kosztów

jego budowy. Wskazano, że zarówno w budżecie Gminy T. na 2011 r., jak i w

wieloletnim planie rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i

kanalizacyjnych na terenie Gminy na lata 2007-2011 nie uwzględniono wydatków

na ten cel. Zarazem podano, że Gmina T. przejmuje sieci od prywatnych

inwestorów na podstawie umowy zawartej w trybie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7

czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu

ścieków (jedn. tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 139). Powołując się na pismo z dnia 14

października 2008 r. wskazano, że powód został pouczony o konieczności

uzgodnienia przedłużenia sieci do granicy działki z właścicielem urządzeń

wodociągowych i kanalizacyjnych, tj. z Gminą T.

Pełnomocnik powoda pismem z dnia 31 października 2011 r., doręczonym

w dniu 4 listopada 2011 r., wezwał Burmistrza Gminy T. do odpłatnego przejęcia

4

odcinka sieci wodociągowej za kwotę 15 744,04 zł odpowiadającą rzeczywistym

kosztom budowy w terminie 10 dni, pod rygorem skierowania sprawy na drogę

sądową. W odpowiedzi na wezwanie strona pozwana pismem z dnia 14 grudnia

2011 r. odmówiła przejęcia odcinka sieci wodociągowej za całkowitym zwrotem

kosztów budowy. Poinformowano, że przejęcie sieci może nastąpić po podpisaniu

umowy o przejęcie sieci na warunkach w niej zawartych. Z kolei W. sp. z o.o.

pismem z dnia 7 grudnia 2011 r. poinformowała pełnomocnika powoda, że jako

eksploatator urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych nie posiada uprawnień do

przejęcia sieci wodociągowej. Właścicielem sieci jest Gmina, która jest władna do

przejmowania na jej majątek nowo wybudowanych sieci od inwestorów prywatnych.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w odpowiedzi na zawiadomienie

M. S. wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie ustalenia, czy nastąpiło

naruszenie przez Gminę T. przepisów ustawy o ochronie konkurencji i

konsumentów, uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego w

wyniku nadużywania pozycji dominującej na lokalnym rynku dostawy wody i

odprowadzania ścieków na terenie T. poprzez narzucanie osobom, które

wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia

kanalizacyjne, uciążliwych warunków umów w zakresie zasad ich odpłatnego

przejęcia przez Gminę, polegających na wymuszaniu przekazywania Gminie tych

urządzeń za cenę 5 zł za metr bieżący, co może stanowić naruszenie art. 9 ust. 2

pkt 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jedn.

tekst: Dz. U. z 2015 r., poz. 184, dalej: „u.o.k.k.”).

Decyzją Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 marca

2012 r. został uprawdopodobniony zarzut stosowania przez Gminę T. praktyki

polegającej na nadużywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku organizacji

usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na

terenie gminy przez narzucanie osobom, które chcą przekazywać odpłatnie Gminie

urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne uciążliwych warunków umów

przynoszących Gminie nieuzasadnione korzyści, sformułowanych w § 2 ust. 1 i § 4

umów w sprawie budowy urządzeń wodociągowych, w postaci zobowiązania tych

osób do przekazania urządzeń na majątek Gminy za cenę 5 zł za 1metr bieżący

sieci wodociągowej oraz konieczności zrzeczenia się wszelkich roszczeń z tytułu

5

różnicy pomiędzy całkowitą wartością nakładów poniesionych na wytworzenie tych

urządzeń, a kwotą ustaloną w oparciu o stosowaną przez Gminę stawkę, co może

stanowić praktykę ograniczającą konkurencję w myśl art. 9 ust. 2 pkt 6 u.o.k.k.

Zobowiązano Gminę do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia

naruszeniom ustawy poprzez opracowanie i wprowadzenie w życie nowych zasad

odpłatnego przejmowania urządzeń wodociągowych z uwzględnieniem

ekwiwalentności świadczeń, a nadto do umożliwienia inwestorom renegocjacji

warunków zawartych umów.

Dnia 29 lutego 2012 r. spółka W. zawarła z powodem na czas określony

umowę o zaopatrzeniu w wodę nieruchomości w T. przy ul. C. Z dniem 30 stycznia

2012 r. do Krajowego Rejestru Sądowego została wpisana spółka pod nazwą T.

Zakład Gospodarki Komunalnej Spółka z o.o., której wspólnikiem jest Gmina T.

Przedmiot działalności spółki stanowi między innymi pobór, uzdatnianie

i dostarczanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków.

W rozważaniach Sąd Rejonowy odwołał się do ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

o samorządzie gminnym (jedn. tekst: Dz. U. z 2015 r., poz. 1515), a w świetle jej

unormowań zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych

gminy, wśród których znajdują się sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę.

Zauważył, że zasadę tę powtarza art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r.

o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (jedn. tekst:

Dz.U. z 2015 r., poz. 139, dalej: „u.z.z.w.”). Z tego względu uznał, że ustawa

obciąża gminę obowiązkiem budowy wodociągów i kanalizacji, niemniej jej

przepisy nie określają terminu, w jakim gmina powinna zapewnić wybudowanie

sieci i z tego względu wyraził pogląd, że nawet określenie w miejscowym planie

zasad budowy sieci nie może być rozumiane jako nakładanie na członków

wspólnoty gminnej obowiązku finansowania ich budowy.

Podniósł, że zgodnie z art. 31 ust. 1 u.z.z.w. osoby, które wybudowały

z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je

przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu,

na warunkach uzgodnionych w umowie. Kodeks cywilny w art. 49 § 2 stanowi

z kolei, że żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń nie tylko osoba, która

6

poniosła koszty budowy instalacji wodociągowej, ale także przedsiębiorca, który

przejął tę sieć. Odwołując się do ustalenia, że spółka W. zawarła z M. S. na czas

określony umowę obejmującą świadczenie usług w zakresie zaopatrzenia w wodę

do nieruchomości w T. przy ul. C., co nastąpiło dnia 21 lipca 2011 r. ocenił, iż

zbudowany przez powoda wodociąg wtedy wszedł w skład sieci wodociągowej.

Wyraził pogląd, że skoro pozwana Gmina nadużywała pozycji dominującej

na lokalnym rynku organizacji usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę przez

narzucanie uciążliwych warunków umów przynoszących Gminie nieuzasadnione

korzyści, to przyjęcie, że powodowi nie przysługuje dochodzone roszczenie

spowodowałoby pozbawienie powoda ochrony prawnej. Podniósł, że art. 31 ust. 1

u.z.z.w. wskazywał na możliwość odpłatnego przekazywania urządzeń gminie lub

przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu. Obecnie wiążący art. 49 § 2 k.c.

pozwala na skierowanie żądania do przedsiębiorcy, który przyłączył urządzenia do

swojej sieci. Rozważał w związku z tym kwestę, czy strona pozwana posiada

legitymację bierną w procesie. Zauważył w związku z tym, że w gminach

działalność wodociągowo-kanalizacyjną często prowadzą odrębne spółki

komunalne, będące właścicielem całej infrastruktury i w takim wypadku roszczenie

powinno być skierowane do podmiotu władającego istniejącą siecią.

Sąd Rejonowy stwierdził jednak, że już w warunkach przyłączenia

określono Gminę T. jako właściciela sieci, z którym należy uzgadniać przedłużenie

sieci do granicy działki powoda, a nadto iż Gmina przyznała, że zawiera umowy

i powołała się na art. 31 ust. 1 u.z.z.w. pomimo, iż w tym czasie obowiązywał już art.

49 § 2 k.c. Podniósł, że w Polsce spotykane są modele partnerstwa publiczno-

prywatnego w funkcjonowaniu usług komunalnych, w tym także w zakresie

zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków.

Podkreślił, że spółka W. była operatorem systemu wodociągowo-

kanalizacyjnego w mieście i gminie T. i stanowiła sprywatyzowane przedsiębiorstwo

usług komunalnych. Wpisanie jej do rejestru nastąpiło w dniu 8 czerwca 2001 r. i jej

wspólnikami są osoby fizyczne. Z dniem 30 stycznia 2012 r. do Krajowego Rejestru

Sądowego została wpisana druga spółka pod nazwą T. Zakład Gospodarki

Komunalnej Spółka z o.o., której jedynym wspólnikiem jest Gmina T. posiadająca

7

całość udziałów. Przedmiot działalności spółki stanowi między innymi pobór,

uzdatnianie i dostarczanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków.

Podniósł jednak, że strona pozwana składając obie informacje z Rejestru

Przedsiębiorców nie sformułowała żadnego zarzutu, ani konkretnego stanowiska, a

w rejestrze brak wpisów w przedmiocie wniesienia aportów do spółki. Z tego

względu uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż w dacie orzekania spółka była

właścicielem infrastruktury wodociągowej.

Z tego względu Sąd Rejonowy ocenił, że pozwana Gmina jest w istocie

właścicielem infrastruktury wodociągowej, a wskazane spółki wykonywały usługi

w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę na terenie gminy. Jego zdaniem,

podpisanie umowy na dostarczanie wody ze spółką W. nie było równoznaczne z

nabyciem przez tę spółkę na własność odcinka wodociągu wybudowanego przez

powoda. Wyraził pogląd, że własność tę nabyła Gmina T., a tym samym powód

właściwie skierował roszczenie przeciwko niej. Zwrócił w końcu uwagę, że koszty

poniesione przez powoda w kwocie 16 381,60 zł były nawet niższe od wyliczonych

przez biegłego i to w wariancie cen niskich.

Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 10 lipca

2014 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił. Przyjął za

własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Pierwszej instancji, niemniej

dokonał odmiennej oceny prawnej legitymacji biernej strony pozwanej. Wyraził

zapatrywanie, że Sąd Rejonowy błędnie przyjął, iż Gmina jest właścicielem

infrastruktury wodociągowej, a tym samym, iż powód prawidłowo skierował

roszczenie przeciwko niej.

Zwrócił uwagę, że art. 31 u.z.z.w. stanowi o przekazaniu urządzeń odpłatnie

gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, nie wskazuje, w jakim

wypadku żądanie należy kierować do gminy, a w jakim do przedsiębiorstwa,

niemniej w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2003 r. (II CKN

346/01), wskazano, że ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu

w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków zaliczyła do zadań własnych gmin

zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków, które to zadanie

gmina może wykonywać przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne

8

działające jako gminne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej

albo przez przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej,

posiadające odrębną osobowość prawną (art. 2 ust. 4 u.z.z.w.). Zauważył, że Sąd

Najwyższy podniósł w nim także, że roszczenia nie mogą służyć przeciwko gminie,

gdy miejska sieć wodno-kanalizacyjna i zarządzanie nią należy do posiadającego

odrębną osobowość prawną przedsiębiorstwa działającego w formie spółki z o.o.

W wypadku, gdy konkretna gmina realizuje zadanie zbiorowego zaopatrzenia

w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków przez przedsiębiorstwa w rozumieniu

przepisów o działalności gospodarczej, posiadające odrębną osobowość prawną

(choćby jego jedynym udziałowcem była gmina) - roszczenia związane

z przejęciem sieci mogą być kierowane wyłącznie do tego przedsiębiorstwa.

Sąd Okręgowy z tego względu uznał, że należało dokonać oceny

wzajemnego stosunku powoływanej wyżej regulacji ustawy o zbiorowym

zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków do znowelizowanego

z dniem 3 sierpnia 2008 r. art. 49 k.c., który w § 2 przewiduje, że osoba, która

poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem,

może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył

ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony

postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może

wystąpić także przedsiębiorca.

Z tego względu przyjął, że regulacja zawarta w kodeksie cywilnym pozwala

na kierowanie żądań wyłącznie do przedsiębiorcy, który przyłączył urządzenia do

sieci (a nie również do gminy). Podkreślił, że w uchwale z dnia 13 lipca 2011 r.,

III CZP 26/11 (OSNC 2012, nr 1, poz. poz. 8) Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż podstawę

roszczenia o zobowiązanie do odpłatnego przeniesienia własności urządzeń

wodociągowych lub kanalizacyjnych stanowi - od chwili wejścia w życie ustawy

z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731) - art. 49 § 2 k.c. Podniósł także, że w uzasadnieniu

projektu tej noweli jednoznacznie nawiązano do regulacji art. 31 ust. 1 u.z.z.w. jako

niewystarczającej i budzącej w praktyce wątpliwości i uznał, że art. 31 ust. 1 u.z.z.w.

nie jest przepisem szczególnym wobec art. 49 § 2 k.c., który - jako późniejszy -

wyłącza stosowanie art. 31 ust. 1 u.z.z.w. Jednocześnie, artykuł 49 k.c. dotyczy

9

również sytuacji, w których odnośne urządzenia zostały wybudowane i podłączone

do sieci przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Podkreślił, że Sąd Najwyższy wyjaśnił

także w tej uchwale, iż retroaktywność art. 49 k.c. nie narusza reguły wyrażonej

w art. 3 k.c., gdyż wynika z celu regulacji, jakim było uporządkowanie stanu

prawnego związanego z podłączaniem wymienionych w tym przepisie urządzeń do

sieci przedsiębiorstwa

W rezultacie przyjął, że w wyniku powołanej nowelizacji kodeksu cywilnego

doszło do uchylenia art. 31 u.z.z.w. przez nową regulację dotyczącą tego

zagadnienia zawartą w art. 49 § 2 k.c. i ten ostatni przepis stanowi obecnie

wyłączną podstawę żądań o nakazanie odpłatnego przejęcia urządzeń.

Wskazał, że Gmina - jak wynika zarówno z ustaleń Sądu Rejonowego jak

i obowiązujących przepisów prawa - nie zajmuje się taką działalnością, gdyż

operatorem systemu wodociągowo - kanalizacyjnego w mieście i gminie T. od 2001

r. była Spółka Usługi Komunalne W. sp. z o.o., i to ona zawarła z powodem umowę

o dostarczanie wody, a zatem sieć wybudowana z inicjatywy powoda i przez niego

sfinansowana weszła w skład sieci wodociągowej.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem tego prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 10 lipca 2014 r. skarżący zarzucił naruszenie

prawa materialnego tj. art. 49 § 2 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu, że gmina jako właściciel sieci wodociągowej nie może być adresatem

roszczeń z art. 49 § 2 k.c. oraz niezastosowanie art. 2 pkt 4 u.z.z.w. z którego

wynika, że także gmina może posiadać status przedsiębiorstwa wodociągowo-

kanalizacyjnego, jak również - może dzielić się z jednostką o dowolnie obranej

formie organizacyjno-prawnej (samorządowy zakład budżetowy, spółka komunalna)

zadaniami przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu w zasadzie drugiej instancji, gdy

przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a jego zmiana lub

uchylenie w drodze innych środków prawnych, nie było i nie jest możliwe (art. 4241

§ 1 k.p.c.). Zasadą jest, że prawomocność, tworzy nowy stan prawny pomiędzy

10

stronami albo erga omnes, jak też sanuje wszelkie ewentualne naruszenia prawa,

którymi orzeczenie ewentualnie jest dotknięte. Dlatego przy wykładni zawartego

w art. 4241

§ 1 k.p.c. pojęcia „niezgodności z prawem” należy uwzględnić istotę

i sens odpowiedzialności państwa przewidzianej w art. 4171

§ 2 k.c. w zw. z art.

77 Konstytucji oraz naturę władzy sądowniczej. Swoboda ocen sędziego wynika nie

tylko z jej istoty, ale często z pojęć niedookreślonych, czy klauzul generalnych.

W związku z tym w teorii prawa trafnie przyjmuje się istnienie tzw. luzu

decyzyjnego, który oznacza możliwość wyboru przez sędziego jednego

z możliwych rozwiązań.

Poza tym, treść orzeczenia zależy od wyników wykładni, które mogą być

różne w zależności od przedmiotu i stosowanych jej metod. W związku

z otwartością semantyczną języka w tym także języka prawnego mogą mieć

miejsce różne poprawne z punktu widzenia metod interpretacje. Z tych względów

tezę o istnieniu jedynego trafnego orzeczenia należy odrzucić. Dlatego też należy

uznać, że różnej treści orzeczenia wydane w podobnej sprawie mogą być „zgodne

z prawem” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 1991 r., III ARN

32/91, PUG 1992, nr 2-3, poz. 4).

Z tych wszystkich względów definicja bezprawności dotycząca art. 4241

§ 1

k.p.c. jest nieco odmienna od tego ogólnego pojęcia funkcjonującego na gruncie

prawa materialnego i procesowego. Prawomocne orzeczenie jest niezgodne

z prawem, gdy jest sprzeczne z niepodlegającymi różnej wykładni przepisami

i z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz.35, z dnia

31 marca 2006 r., IV CNP 25/05 OSNC 2007, nr 1, poz. 17, z dnia 14 grudnia

2006 r., I BP 13/06, M. P.Pr. 2007, nr 5, poz. 253).

Nie narusza prawa w zasygnalizowanym znaczeniu wykładnia, że zawarte

w art. 49 § 1 wyrażenie „wchodzą w skład przedsiębiorstwa” nie oznacza,

że właścicielowi przedsiębiorstwa musi przysługiwać względem urządzeń, o których

mowa w tym artykule, prawo własności. W skład bowiem przedsiębiorstwa

w znaczeniu przedmiotowym wchodzić mogą także inne prawa rzeczowe lub

obligacyjne. Z punktu widzenia realizacji zadań przedsiębiorstwa istotne znaczenie

11

ma tylko zapewnienie właścicielowi przedsiębiorstwa możliwości gospodarczego

wykorzystania urządzeń przesyłowych, a nie charakter przysługującego mu do nich

prawa. Może tu wchodzić np. w rachubę np. użytkowanie leasing, najem i.t.p.

W ramach więc sieci eksploatowanej przez jedno przedsiębiorstwo, mogą więc

funkcjonować instalacje należące do różnych właścicieli. Ten sposób wykładni

potwierdza unormowanie zawarte w art. 3 pkt 11 prawa energetycznego (Ustawa

z dnia 10 kwietnia 1997 r., jedn. tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 1059), z którego

wynika, że instalacje służące do przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii nie

muszą być zawsze własnością przedsiębiorstwa energetycznego, jeżeli wchodzą

w jego skład w rozumieniu art. 49 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

26 lutego 2003 r., II CK 40/02, z dnia 13 maja 2004 r., III CK 39/04 oraz z dnia

3 grudnia 2004, IV CK 347/04 (LEX nr 578161). Oznacza to, że wejście tych

instalacji w skład przedsiębiorstwa jest kwestią faktu, oraz iż przedsiębiorstwu temu

może przysługiwać do nich inny niż własność tytuł prawny.

Jeżeli chodzi o podmiot zobowiązany, to w art. 31 ust. 1 u.z.z.w. jest on

wskazany jako gmina lub przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, natomiast

w art. 49 k.c. chodzi o przedsiębiorcę, który połączył do swojej sieci urządzenia

służące do doprowadzenia lub odprowadzenia płynów, pary, gazu, energii

elektrycznej. Podmiotem uprawnionym według ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu

w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków jest osoba, która wybudowała

z własnych środków urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne, natomiast

z uprawnienia określonego w powołanym w kodeksie cywilnym może skorzystać

osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń i jest ich właścicielem. Różny jest

też także przedmiot roszczenia, zgodnie bowiem z art. 31 ust 1 u.z.z.w. żądanie

dotyczy odpłatnego przekazania urządzeń, a w art. 49 § 2 k.c. jest natomiast mowa

o nabyciu urządzeń na własność za odpowiednim wynagrodzeniem. Skarżący

jednak jako naruszonego nie wskazał art. 31 u.z.z.w., a zatem brak podstaw do

badania w ramach wniesionej skargi legitymacji pozwanej Gminy na gruncie tego

unormowania.

Charakterystyczne jest, że zarówno Sąd Okręgowy jak i skarżący na

uzasadnienie swoich stanowisk odwołali się do tej samej uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r. III CZP 26/11. Tymczasem, podniesiono

12

w niej, że na podstawie art. 49 § 2 k.c., kto poniósł koszty budowy stał się

właścicielem urządzeń, które w wyniku połączenia z siecią przedsiębiorstwa nie

należą już do części składowych nieruchomości i uzyskują status samoistnych

rzeczy ruchomych, wchodzących w skład przedsiębiorstwa. Artykuł 49 § 2 k.c.

przewiduje, że roszczenie o nabycie przez przedsiębiorcę własności takich

urządzeń przysługuje właścicielowi, tj. osobie, która poniosła koszty ich budowy

i jest ich właścicielem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2011 r.,

V CSK 309/10, LEX nr 1001339), jak i przedsiębiorcy.

W uchwale tej wskazano, że podmiotem roszczenia przysługującego na

podstawie art. 49 § 2 k.c. jest osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń

wchodzących w skład przedsiębiorstwa, stając się ich właścicielem, niezależnie od

przysługujących jej uprawnień do nieruchomości. Jeżeli osoba ta przenosi własność

urządzeń, które po połączeniu z siecią są samoistnymi rzeczami ruchomymi, na

rzecz osoby trzeciej, legitymowany na podstawie art. 49 § 2 zdanie pierwsze k.c.

jest nabywca. Na wsparcie tego zapatrywania Sąd Najwyższy podniósł,

że w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej art. 49 k.c., wprost wskazano,

iż na wypadek odmowy zawarcia umowy przez przedsiębiorcę, roszczenie

o nabycie takich urządzeń przysługuje osobie, która sfinansowała ich budowę,

natomiast jeśli osoba ta odmawia zawarcia umowy - odpowiednie roszczenie

przysługuje przedsiębiorcy, a jeżeli poniósł koszty ich budowy, stają się one ex lege

jego własnością (por. Sejm VI kadencji, druk nr 81).

Poza tym wskazał, że art. 49 § 2 k.c. odsyła do art. 49 § 1 k.c., który stanowi

o urządzeniach służących do doprowadzenia lub odprowadzania pary, gazu, energii

elektrycznej, a także płynów. Niewątpliwie, określenie to obejmuje urządzenia

wodociągowe i kanalizacyjne, służące według art. 2 pkt 14 i art. 16 u.z.z.w.

gospodarowaniu wodą i ściekami. Z tego względu uznał, że art. 31 ust. 1 u.z.z.w.

nie jest przepisem szczególnym wobec art. 49 § 2 k.c., który z tego względu - jako

późniejszy - wyłącza stosowanie art. 31 ust. 1 u.z.z.w. Potwierdził także, już

wcześniej wyrażany w judykaturze pogląd art. 49 k.c. dotyczy również sytuacji,

w których odnośne urządzenia zostały wybudowane i podłączone do sieci przed

dniem 3 sierpnia 2008 r. Retroaktywność art. 49 k.c. nie narusza reguły wyrażonej

w art. 3 k.c., gdyż wynika z celu regulacji, jakim było uporządkowanie stanu

13

prawnego związanego z podłączaniem wymienionych w tym przepisie urządzeń do

sieci przedsiębiorstwa (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2010 r.,

V CSK 185/09, z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 206/09, z dnia 2 marca 2006 r.,

I CSK 83/05, z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 346/01, niepubl. i z dnia 26 lutego

2003 r., II CK 40/02, BSN 2003, nr 8, poz. 7).

Skoro Sąd Najwyższy w przedstawionej uchwale doszedł do wniosku, że art.

49 k.c. wyłączył bez ograniczeń stosowanie art. 31 u.z.z.w., to brak podstaw do

przyjęcia jakoby wniosek ten naruszał prawo w zasygnalizowanym na wstępie

znaczeniu. Z tego samego względu nie można także przyjąć, że Sąd Okręgowy

w kwalifikowany sposób dopuścił się obrazy art. 2 ust. 4 u.z.z.w. Dotyczy to

wykładni, że gmina jest objęta hipotezą art. 49 § 2 k.c., gdy sama prowadzi

działalność gospodarczą w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub

zbiorowego odprowadzania ścieków i zajmuje się tym jej jednostka organizacyjna

nieposiadająca osobowości prawnej. Jak wynika jednak z ustaleń, w T. gospodarkę

wodną już od 2001 r. prowadziła spółka W., która władała wodociągami i

przyłączyła sfinansowaną przez powoda jego część do eksploatowanej przez siebie

sieci. Z tych względów przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że legitymowanym w

sprawie powinno być przedsiębiorstwo mające jak wiadomo odrębną od Gminy

osobowość prawną nie stanowiło obrazy prawa w rozumieniu art. 424 § 1 k.p.c.

Poza tym, jak podniesiono w literaturze i judykaturze, poza zasięgiem

unormowania zawartego w art. 49 k.c. pozostaje kwestia nieprzeniesienia

własności urządzeń przez uprawnionego, który sfinansował tę inwestycję i z tego

względu w tej materii należy sięgać do zasad ogólnych, i roszczeń wynikających

z kodeksu cywilnego. Często zdarza się, że jak w omawianym wypadku,

urządzenia, które wchodzą w skład przedsiębiorstwa (stają się jego składnikiem

w rozumieniu art. 551

k.c. a tym samym elementem sieci jako zbioru rzeczy),

a zostają zbudowane przez osobę trzecią, która w związku z tym pozostaje ich

właścicielem (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

8 marca 2006 r., III CZP 105/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 159 i wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 19 października 2011 r., II CSK 80/11, LEX nr 1044001, oraz

z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 195/09, OSNC 2010, nr 7-8, poz. 116). Skoro

więc powód jest nadal właścicielem spornego odcinka wodociągu, to w razie

14

niezawarcia w dalszym ciągu z nim umowy o przeniesienie jego własności może

wystąpić ze stosownymi roszczeniami na zasadach ogólnych.

Z tych względów skarga, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c., uległa oddaleniu.

kc