II PK 353/14

Sygn. akt II PK 353/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. M.

przeciwko Ministerstwu […]

o przywrócenie do pracy, odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 17 czerwca 2014 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w W. uwzględnił roszczenie

powódki A. M. w ten sposób, że zasądził od pozwanego Ministerstwa na jej rzecz

2

kwotę 16.639,71 zł tytułem odszkodowania w związku z wypowiedzeniem umowy o

pracę z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tego rodzaju umów.

Sąd ustalił, że powódka A. M. została zatrudniona przez Ministerstwo […] na

podstawie umowy o pracę z dnia 30 czerwca 2009 r., zawartej na czas określony, w

pełnym wymiarze czasu pracy, w stopniu dyplomatycznym II sekretarza. Mimo że w

§ 1 umowy o pracę zawarto stwierdzenie, że podpisana przez strony umowa łączy

je w okresie od dnia podjęcia obowiązków służbowych w placówce zagranicznej

przez powódkę do dnia jej odwołania i z tą datą stosunek pracy ulega rozwiązaniu,

faktycznie strony ustaliły, że łącząca je umowa ma trwać przez 4 lata - od daty

podjęcia przez powódkę obowiązków w placówce dyplomatycznej, z możliwością

zawarcia po tym okresie kolejnej umowy terminowej na rok lub 2 lata. Ani w treści

umowy, ani w rozmowach z powódką strona pozwana nie zastrzegła możliwości

wcześniejszego rozwiązania umowy za wypowiedzeniem.

Powódka została skierowana do pracy w Ambasadzie RP na okres czterech

lat. Obowiązki w placówce dyplomatycznej podjęła w dniu 17 sierpnia 2009 r. i

świadczyła pracę na stanowisku kierownika administracyjno-finansowego.

Dokumentem w formie „claris” z dnia 18 maja 2011 r. ambasador RP w […] został

powiadomiony o odwołaniu powódki z placówki z dniem 20 sierpnia 2011 r.

Poproszono go jednocześnie o przekazanie tej informacji powódce. Następnie

„clarisem” z dnia 3 sierpnia 2011 r. przesunięto datę odwołania na 27 sierpnia

2011 r. i z tą datą ustała łącząca strony umowa. Powódce przekazano ustnie

powyższą informację, a następnie okazano wspomniane wyżej „clarisy” celem

zapoznania się z nimi - odpowiednio w dniach 20 maja 2011 r. i 5 sierpnia 2011 r.

Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że powództwo jest zasadne co do

roszczenia o odszkodowanie, sformułowanego w niniejszym postępowaniu jako

żądanie ewentualne. Podkreślił, że strony wiązała umowa o pracę zawarta na czas

określony. Potwierdzają to zeznania samej powódki oraz § 1 umowy o pracę, z

którego wynika, iż przedmiotowa umowa jest umową na czas określony, a także

zaświadczenie z dnia 24 czerwca 2009 r., wskazujące około 4-letni okres

delegowania służbowego powódki do pracy w Ambasadzie RP w […]. W

konsekwencji uznał, że jeżeli strony oświadczyły, że chcą zawrzeć umowę o pracę

na czas określony, a różniły się tylko co do daty ustania stosunku pracy, to nie

3

można przyjąć, że miały zamiar zawarcia umowy na czas nieokreślony. W ocenie

Sądu, nie ma też podstaw, aby przyjąć, że wpisane w umowie sformułowanie

odnoszące się do odwołania powódki z placówki należy rozumieć „jako prawidłowo

określony termin” jej trwania. Kodeks pracy dopuszcza możliwość określenia czasu

trwania umowy o pracę przez wskazanie daty jej rozwiązania czy określenie innego

pewnego zdarzenia przyszłego, z nadejściem którego dojdzie do rozwiązania

umowy, niemniej jednak zawsze moment rozwiązania umowy o pracę musi być na

tyle precyzyjnie ustalony, by nie rodził wątpliwości co do czasu trwania umowy.

W konsekwencji nie było, w przekonaniu Sądu pierwszej instancji,

wątpliwości, że umowa o pracę zawarta z powódką była 4-letnią umową terminową,

która nie przewidywała dopuszczalności wcześniejszego jej rozwiązania za

wypowiedzeniem. W świetle powyższego Sąd Rejonowy stwierdził, że żądania

powódki w niniejszej sprawie co do zasady są uzasadnione. Odnosząc się zaś do

ich podstawy prawnej, Sąd ten podzielił stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w

uzasadnieniu uchwały dnia 17 listopada 2011 r. sygn. III PZP 6/11 (OSNP 2013 nr

1-2, poz. 2), w którym wskazano, że pracownikowi, któremu pracodawca

wypowiedział umowę o pracę zawartą na czas określony, w przypadku, gdy strony

nie przewidziały możliwości jej wcześniejszego rozwiązania za wypowiedzeniem

(art. 33 k.p.), przysługują roszczenia określone w art. 59 w związku z art. 56 k.p. W

związku z tym Sąd Rejonowy zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki

odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę w

wysokości odpowiadającej trzymiesięcznemu wynagrodzeniu powódki. Wysokość

odszkodowania Sąd Rejonowy ustalił, nie uwzględniając dodatku zagranicznego

wypłacanego powódce, uznając, że stanowi on odrębną od wynagrodzenia

kategorię zwrotu ponoszonych kosztów i nie jest elementem wynagrodzenia ani

świadczeniem ze stosunku pracy, a przez to nie może być zaliczony do podstawy

obliczania ekwiwalentu za urlop.

Sąd Okręgowy, w wyniku apelacji strony pozwanej, wyrokiem z dnia 17

czerwca 2014 r zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo (pkt

1) oraz oddalił apelację powódki (pkt 2).

Sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że w

świetle obowiązującej u strony pozwanej praktyki strony w rzeczywistości ustaliły,

4

że łącząca je umowa ma trwać przez cztery lata - od daty podjęcia przez powódkę

obowiązków w placówce dyplomatycznej. Analiza treści umowy wskazuje bowiem,

że intencją stron było zatrudnienie powódki wyłącznie w okresie, kiedy pełniła ona

funkcję w przedstawicielstwie. W ocenie Sądu Okręgowego, sama treść

postanowień umowy o pracę pozwala na przyjęcie, że strony łączyła „terminowa

umowa o pracę na czas pełnienia funkcji w stopniu dyplomatycznym II sekretarza”,

która ulegała rozwiązaniu z mocy samego prawa z dniem odwołania powódki z

placówki dyplomatycznej.

Sąd zauważył również że, oceny rodzaju łączącej strony umowy o pracę nie

sposób dokonywać, abstrahując od specyficznych przepisów regulujących kwestie

związane z pełnieniem służby zagranicznej. Podkreślił, że art. 24 ust. 1 „ustawy o

służbie cywilnej z dnia 21 listopada 2008 r. (Dz.U. z 2008 nr 227 poz. 1505)”

stanowi, że stanowisko w służbie zagranicznej wyznacza i odwołuje ze stanowiska

dyrektor generalny służby zagranicznej. Z art. 9 ust. 1 „cytowanej ustawy” wynika

natomiast, że stopnie dyplomatyczne są jednocześnie stanowiskami pracy, a w

placówkach zagranicznych funkcjami, na których członek personelu

dyplomatyczno-konsularnego wykonuje czynności służbowe. Z kolei zgodnie z

obowiązującym w dniu nawiązania stosunku pracy z powódką § 3 ust. 8

zarządzenia nr 8 Dyrektora Generalnego Służby Zagranicznej z dnia 26 czerwca

2008 r. w sprawie rodzajów, zasad i trybu obsady rotacyjnej stanowisk w urzędzie

obsługującym ministra właściwego do spraw zagranicznych oraz w placówkach

zagranicznych (Dziennik Urzędowy MSZ z 2008 r. Nr 4, poz. 148), okres pełnienia

obowiązków służbowych w placówce zagranicznej nie przekracza czterech lat. Z

przepisów tych przepisów jednoznacznie wynika, że czas trwania łączącego strony

stosunku pracy był nierozerwalnie połączony z pełnieniem przez powódkę funkcji

dyplomatycznej, a jego granice wyznaczało odwołanie przez dyrektora służby

zagranicznej. O takim charakterze tejże umowy świadczą również zeznania

słuchanych w niniejszej sprawie świadków. Również sama powódka, jakkolwiek w

toku postępowania podawała, że łącząca ją z pozwanym umowa miała charakter

umowy na czas określony - 4 lata, wskazywała w swych zeznaniach, że znała treść

przywołanego wyżej „zarządzenia z dnia 26 czerwca 2008 r.”, a tym samym

musiała sobie zdawać sprawę z charakteru zawieranej umowy o pracę. Dalej Sąd

5

wywiódł, że „nie sposób nadto przyjąć w świetle zasad logiki i doświadczenia

życiowego, iż osoba, która przystępowała do konkursu w trybie przedmiotowego

rozporządzenia oraz wiązała swoją przyszłość z pracą na placówce dyplomatycznej

nie posiadała stosownych informacji odnośnie rodzaju umów o pracę zawieranych z

pracownikami kontraktowymi”. Wskazał także, że - wedle twierdzeń powódki -

zapoznała się ona z treścią umowy przed jej podpisaniem, zwracając przy tym

uwagę, że nie precyzuje ona konkretnych dat, w których powódka miałaby

świadczyć pracę. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji

niewłaściwie zastosował art. 33 k.p. ze względu na błędne przyjęcie, że przy braku

klauzuli umożliwiającej wcześniejsze rozwiązanie umowy zawartej na czas

określony, rozwiązanie umowy zawartej z powódką przed upływem 4-letniego

terminu nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie zadanie,

„na czas wykonania którego strony zawarły umowę o pracę”, zostało wykonane

„wraz z odwołaniem powódki z placówki dyplomatycznej”.

Sąd drugiej instancji podzielił także pogląd Sądu pierwszej instancji co do

charakteru dodatku zagranicznego, stwierdzając, że jego celem jest pokrycie

różnicy kosztów utrzymania związanych z wykonywaniem pracy poza krajem i

przedmiotowe świadczenie nie stanowi składnika wynagrodzenia, a jest jedynie

świadczeniem, które przysługuje pracownikowi w związku ze zwiększonymi

kosztami utrzymania na placówce zagranicznej.

Powódka zaskarżyła ten wyrok skargą kasacyjną, zarzucając mu naruszenie

przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 378 § 1 k.p.c. w

związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., przez nierozważenie

wszystkich wniosków, twierdzeń i zarzutów powódki oraz nieprawidłowe

uzasadnienie zaskarżonego wyroku, co w następstwie tych uchybień oraz

nieprzestrzegania kompetencji rozpoznawczych i kontrolnych sądu odwoławczego

oraz naruszenia jego procesowej funkcji (art. 382 k.p.c.) doprowadziło do:

pominięcia, mającego bezpośredni wpływ na zaskarżone orzeczenie, zebranego

materiału w postaci wyjaśnień informacyjnych, oświadczeń i zarzutów zgłaszanych

przez powódkę, w szczególności dotyczących błędnego przyjęcia - z naruszeniem

art. 233 k.p.c. - że postanowienia umowy o pracę powódki dotyczyły umowy na

czas wykonania określonej pracy, z pominięciem oświadczenia pracodawcy w

6

zaświadczeniu z 24 czerwca 2009 r. oraz zaświadczeniu Ambasadora z 20 sierpnia

2009 r., że pracownik oddelegowany jest do pracy w […] i jest zatrudniony na

stanowisku szefa administracji na okres czterech lat, co doprowadziło do błędnego

zastosowania art. 25 § 1 w związku z art. 30 k.p.; niedostrzeżenia, że mianowanie

na stopień dyplomatyczny nastąpiło po zawarciu umowy o pracę, to jest 24 sierpnia

2009 r.; przyjęcia, że „claris” skierowany do Ambasadora RP jest skutecznym

wypowiedzeniem stosunku pracy, choć nie zawierał on w swej treści nawet

wskazania stanowiska pełnionego przez pracownika, co doprowadziło do błędnej

wykładni art. 24 ust.1 ustawy dnia 27 lipca 2001 r. o służbie zagranicznej (Dz.U. Nr

128, poz. 1403 ze zm.) w związku z art. 60 k.c., 65 k.c. oraz art. 70 § 1 k.p.,

dokonanej w oderwaniu od treści umowy o pracę, co miało bezpośredni wpływ na

rozstrzygnięcie i prawidłową subsumcję stanu faktycznego pod normę prawa;

błędnego ustalenia statusu pracowniczego powódki, zatrudnionej na podstawie

umowy o pracę z Ministerstwem […], ale oddelegowanej służbowo do pracy w

Ambasadzie RP w [...], w dacie zawarcia umowy nieposiadającej stopnia

dyplomatycznego, bez ustalenia także, czy umowę rozwiązano z wypowiedzeniem;

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu motywów

rozstrzygnięcia, w zakresie wskazanym przez ten przepis, w szczególności

przyczyn, dla których twierdzeniom i zarzutom powódki Sąd odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej, lakoniczność wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w

zakresie utrudniającym jego zrozumienie i kontrolę.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa materialnego: art. 25 § 1 k.p. w

związku z art. 30 § 1 pkt 5 k.p., przez błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka

zawarła umowę o pracę na czas wykonania określonej pracy; art. 30 § 3 i 4 k.p. i

art. 70 § 1 k.p., przez przyjęcie, że pracodawca nie był obowiązany do złożenia

pisemnego oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy i wskazania przyczyny

rozwiązania umowy; art. 60 i 65 w związku z art. 300 k.p., przez błędne przyjęcie,

że oświadczenie pracodawcy może mieć dowolną formę i wyrażone może być z

oderwaniem tych kryteriów od oceny zachowania pracodawcy przy zawieraniu

umowy; art. 29 ust. 3 ustawy o służbie zagranicznej; § 6 rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad

udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas

7

urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.) w

związku z art. 172 k.p., § 1 i 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w

okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę

obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków do wynagrodzenia i innych należności

przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.) oraz § 2, 3 i 4

rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie

dodatku zagranicznego i świadczeń przysługujących członkom służby zagranicznej

wykonującym obowiązki służbowe w placówce zagranicznej (Dz.U. Nr 239,

poz. 2048 ze zm.), przez ich niezastosowanie, co doprowadziło do błędnego

przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że dodatek zagraniczny wypłacany pracownikowi

służby zagranicznej nie jest uwzględniany przy obliczaniu odszkodowania

przysługującego pracownikowi w związku z rozwiązaniem umowy o pracę z

naruszeniem przepisów prawa pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestią sposobu nawiązania i rozwiązania umowy o pracę z członkiem

korpusu służby zagranicznej zajmował się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24

lutego 2015 r., II PK 51/14 (LEX nr 1666890). Podzielając przedstawione w nim

poglądy, wskazać należy, że, stosownie do art. 3 ustawy o służbie zagranicznej, w

zakresie nieuregulowanym w ustawie do osób wchodzących w skład służby

zagranicznej, zwanych dalej „członkami służby zagranicznej”, z wyłączeniem

żołnierzy pełniących służbę w placówkach zagranicznych, stosuje się przepisy

ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze

zm.). Ustawa o służbie zagranicznej nie reguluje samodzielnie zagadnienia

powstania i ustania stosunku pracy w tej służbie. W myśl art. 8 ust. 1 tej ustawy,

ustanawia się stopnie dyplomatyczne w służbie zagranicznej, które są jednocześnie

stanowiskami pracy (art. 9 ust. 1). Stanowisko w służbie zagranicznej wyznacza i

odwołuje z niego dyrektor generalny służby zagranicznej (art. 24 ust. 1).

Zatem wyznaczenie na stanowisko służbowe oznacza powierzenie pełnienia funkcji

w ramach umownego stosunku pracy, którego podstaw należy poszukiwać w

8

ustawie o służbie cywilnej, poza przypadkiem osób podejmujących po raz pierwszy

pracę w służbie cywilnej w placówce zagranicznej, gdy umowę o pracę zawiera się

na czas określony, nie dłuższy niż 5 lat, z możliwością wcześniejszego rozwiązania

stosunku pracy za dwutygodniowym wypowiedzeniem (art. 28c - obowiązujący od

24 marca 2009 r. – a więc w dacie zawarcia przez powódkę umowy o pracę).

Artykuł 35 ustawy o służbie cywilnej wymienia dwie podstawy umownego

nawiązania stosunku pracy z pracownikiem: umowę o pracę na czas nieokreślony i

umowę o pracę na czas określony. Prima facie wykluczona jest możliwość zawarcia

innych rodzajów umów o pracę (umowy na okres próbny, umowy na czas

wykonania określonej pracy czy też innych stosunków pracy - powołania, wyboru,

mianowania).

Z tych przyczyn nie sposób zaakceptować stanowiska Sądu drugiej instancji

o rodzaju zawartej przez strony umowy (na czas wykonania określonej pracy). W

konsekwencji – jeśli nie zachodzi przypadek wskazany w art. 28c ustawy o służbie

zagranicznej – strony umowy mogą wybrać jedną z wskazanych w art. 35 ustawy o

służbie cywilnej form zatrudnienia, natomiast wolą stron nie można przełamać

bezwzględnie obowiązujących norm prawa pracy określających sposób

zatrudnienia wskazany w pragmatyce służbowej. W tym kontekście umowa o pracę

z członkiem korpusu służby zagranicznej (zawarta na czas określony lub

nieokreślony) może być rozwiązana za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia.

Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w przywołanym wyżej wyroku z dnia z

dnia 24 lutego 2015 r., II PK 51/14, milczenie ustawy w zakresie rozwiązania

stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej, niebędącym urzędnikiem służby

cywilnej, przemawia za nieuregulowaniem tej problematyki bezpośrednio w ustawie

o służbie cywilnej, co oznacza, w myśl art. 9 ust. 1 tej ustawy, konieczność

stosowania regulacji przewidzianych w Kodeksie pracy (por. także nowsze

orzecznictwo Sądu Najwyższego: wyrok z dnia 2 lipca 2009 r., II PK 316/08, LEX nr

533093, a oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2010 r., I PK 36/10,

Legalis nr 397134), w tym - w zależności od rodzaju i treści umowy o pracę - art. 30

§ 1 pkt 2, § 3, 4 k.p. czy też art. 33 k.p.

Biorąc to pod uwagę, kwestia związana z rodzajem roszczenia

przysługującego powódce z tytułu rozwiązania umowy o pracę zależy od ustaleń

9

dotyczących jej treści. W zależności zatem od przyjętego stanowiska, roszczenie

powódki o odszkodowanie za naruszające przepisy o wypowiadaniu umów o pracę

rozwiązanie terminowego stosunku pracy może mieć swoje oparcie w art. 50 § 3

k.p. lub art. 59 k.p. w związku z art. 56 k.p. (przy przyjęciu, że nie dochowano formy

pisemnej zastrzeżonej dla tej czynności prawnej). Dodać jednak trzeba, że przy

ustaleniu, że strony w rzeczywistości zawarły umowę o pracę na okres 4 lat,

zawarte w niej zastrzeżenie, że z datą odwołania ze stanowiska stosunek pracy

ulega rozwiązaniu, może być - w zestawieniu z całokształtem okoliczności

faktycznych - poczytane za zastrzeżenie o dopuszczalności wcześniejszego

rozwiązania terminowej umowy o pracę, o jakim mowa w art. 33 k.p.

W związku z powyższym stanowiskiem potwierdził się zarzut naruszenia

art. 25 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 1 pkt 5 k.p., co stanowi wystarczającą

podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej w zakresie roszczenia o

odszkodowanie.

Na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy służbie zagranicznej, członkowi służby

zagranicznej wykonującemu obowiązki służbowe w placówce zagranicznej

przysługuje dodatek zagraniczny na pokrycie zwiększonych kosztów związanych z

wykonywaniem obowiązków służbowych w placówce zagranicznej, uwzględniający

poziom kosztów utrzymania w państwie przyjmującym.

Na mocy upoważnienia określonego w art. 30 tej ustawy, Prezes Rady

Ministrów wydał rozporządzenie z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie dodatku

zagranicznego i świadczeń przysługujących członkom służby zagranicznej

wykonującym obowiązki służbowe w placówce zagranicznej, w którym

postanowiono (§ 2 ust. 1), że dodatek zagraniczny przysługuje członkowi służby

zagranicznej od dnia podjęcia wykonywania obowiązków służbowych w placówce

zagranicznej do dnia zakończenia ich wykonywania.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 3 grudnia 2014 r., II PK 285/13 (LEX nr 1628921), że dodatek zagraniczny jest

koniecznym elementem stosunku pracy w służbie zagranicznej. Dodatek ten ujęty

jest w konstrukcji wynagrodzenia, skoro art. 27 ust. 1 tej ustawy stanowi, że

wynagrodzenie członków służby zagranicznej składa się z wynagrodzenia

określonego dla członków korpusu służby cywilnej, z tym, że członkom personelu

10

dyplomatyczno-konsularnego przysługuje dodatek służby zagranicznej z tytułu

posiadanego stopnia dyplomatycznego. Dodatek zagraniczny stanowi istotną

wartość w relacji do wynagrodzenie zasadniczego. Wypłacany jest periodycznie tak

jak wynagrodzenie za pracę. Jego wysokość zależy od posiadanego stopnia

dyplomatycznego (zob. - załącznik nr 1 do rozporządzenia z 23 grudnia 2002 r.), a

więc spełnia on rolę wynagrodzenia odpowiedniego do rangi zajmowanego

stanowiska i przypisanych doń obowiązków dyplomatycznych. W tym aspekcie

dodatek ten różni się zasadniczo od świadczenia z tytułu zwiększonych kosztów

utrzymania, których wysokość ze swej istoty nie zależy od zajmowanego

stanowiska czy pełnionej funkcji (por. np. diety z tytułu podróży zagranicznej,

wynikające z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia

2013 r. r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w

państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży

służbowej; Dz.U. z 2013 r., poz. 167). Omawiany dodatek realizuje także postulat,

że warunki pracy w placówkach zagranicznych powinny zapewniać prawidłowe i

godne wykonywanie zadań służby zagranicznej (art. 29 ust. 1 ustawy o służbie

zagranicznej), co stanowi nieobojętną dla prestiżu i wizerunku Rzeczypospolitej

Polskiej wartość.

Biorąc zaś po uwagę treść art. 32 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej („Jeżeli

wymagają tego potrzeby służby zagranicznej, członek służby zagranicznej

wykonuje pracę poza normalnymi godzinami pracy, a w wyjątkowych przypadkach

także w niedziele i święta, bez prawa do oddzielnego wynagrodzenia i prawa do

czasu wolnego w zamian za czas przepracowany) oraz art. 33 ust. 2 tej ustawy

(„Członek służby zagranicznej wykonujący obowiązki służbowe w placówce

zagranicznej, jeżeli wymagają tego potrzeby służby zagranicznej, może być

czasowo przeniesiony do innej placówki zagranicznej. Czas tego przeniesienia nie

powinien przekraczać 6 miesięcy”), można przyjąć, że dodatek zagraniczny

przysługuje także za dyspozycyjność i związaną z tym uciążliwość wykonywanej

pracy, a więc spełnia rolę wynagrodzenia odpowiadającego rodzajowi wykonywanej

pracy (art. 78 § 1 k.p.).

Omawiana należność nie ma charakteru świadczenia socjalnego, jak

przyjmuje to sąd drugiej instancji także i dlatego, że tego rodzaju świadczenia

11

pracodawca zapewnia odrębnie od dodatku zagranicznego i ustawa to wyraźnie

odróżnia (art. 29 ust. 3 i 4 ustawy o służbie zagranicznej). Zauważyć też należy, że

wedle § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r.

w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz

wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw,

dodatków do wynagrodzenia i innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy,

odszkodowanie przysługujące pracownikowi w związku z rozwiązaniem umowy o

pracę z naruszeniem przepisów prawa pracy oblicza się według zasad

obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop, zaś ekwiwalent

ten ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku

pracy (§ 6 w związku z § 14 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu

wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz

ekwiwalentu pieniężnego za urlop), z których prawodawca nie wyłączył dodatku

zagranicznego.

Skarga kasacyjna ma zatem także usprawiedliwioną podstawę w zakresie

naruszenia art. 29 ust. 3 ustawy o służbie zagranicznej, § 1 i 2 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie

sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz

wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw,

dodatków do wynagrodzenia i innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy

oraz § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r.

w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i

wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na

podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

kc