II CSK 282/15

Sygn. akt II CSK 282/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Agnieszka Łuniewska

w sprawie z powództwa S. P.

przeciwko K. A. i J. A.

o ochronę prawa z rejestracji wzoru przemysłowego

oraz zaniechania czynów nieuczciwej konkurencji,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 18 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 listopada 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu i pozostawia temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powód S. P. - uprawniony, który uzyskał prawa z rejestracji wzorów

przemysłowych …2 oraz …1, pt. łóżko piętrowe, producent i sprzedawca łóżek

piętrowych dziecięcych K. i K., w których zostały wykorzystane te wzory, pozwem

skierowanym przeciwko K. A. i J. A. - producentom i wprowadzającym na rynek

łóżka piętrowe dziecięce o nazwach K. i K. V dochodził roszczeń opartych na

ustawie prawo własności przemysłowej oraz ustawie o zwalczaniu nieuczciwej

konkurencji.

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 16 stycznia 2014 r.:

- nakazał pozwanym zaniechanie wytwarzania, oferowania i wprowadzania do

obrotu łóżek piętrowych oferowanych pod oznaczeniem K. lub innym oznaczeniem,

charakteryzujących się łącznie następującymi cechami istotnymi: a) drewnianą

konstrukcją łóżka wspierającą się na czterech belkach krawędziowych dzielonych

powyżej barierek ochronnych i stężeniami w kształcie prostych listew na krótszych

bokach łóżka tak, że oba poziomy łóżka są symetryczne z wyłączeniem długości

barierki ochronnej na przedniej czołowej ścianie łóżka, b) drabiną umieszczoną na

stałe w narożniku łóżka i stanowiącą część jego konstrukcji nośnej, przy czym

barierka górnego legowiska zamocowana jest do elementu pionowego drabiny

łóżka, c) dwiema szufladami umieszczonymi poniżej dolnego legowiska i

wysuwanymi w kierunku ściany frontowej, d) rytmiczną kompozycją utworzoną

poprzez pionowe usytuowanie szczebelków w barierkach;

- nakazał pozwanym zaniechanie wytwarzania, oferowania i wprowadzania do

obrotu łóżek piętrowych oferowanych pod oznaczeniem K. V lub innym

oznaczeniem, charakteryzujących się łącznie następującymi cechami istotnymi:

a) drewnianą konstrukcją łóżka wspierającą się na czterech belkach

krawędziowych dzielonych powyżej barierek ochronnych i stężeniami w kształcie

łuku na krótszych bokach łóżka tak, że oba poziomy łóżka są symetryczne

z wyłączeniem długości barierki ochronnej na przedniej czołowej ścianie łóżka,

b) drabiną umieszczoną na stałe w narożniku łóżka i stanowiącą część jego

konstrukcji nośnej, przy czym barierka górnego legowiska zamocowana jest do

elementu pionowego drabiny łóżka, c) dwiema szufladami umieszczonymi poniżej

3

dolnego legowiska i wysuwanymi w kierunku ściany frontowej, d) rytmiczną

kompozycją utworzoną poprzez pionowe usytuowanie szczebelków w barierkach

przednich górnych i dolnych oraz w barierkach bocznych górnych i dolnych,

e) wertykalnym rytmem kompozycji w barierkach przednich i bocznych

przeciwstawionym spokojnej kompozycji horyzontalnej, występującej w barierkach

tylnych górnych oraz dolnych;

- nakazał pozwanym zaniechanie używania oznaczenia K., zarówno samodzielnie,

jak i w połączeniu z innymi oznaczeniami, do oznaczania w obrocie gospodarczym

łóżek piętrowych, w szczególności nakazał każdemu z pozwanych zaniechanie

oferowania, reklamowania i wprowadzania do obrotu łóżek piętrowych pod

oznaczeniem K. i K. V;

- nakazał pozwanym zniszczenie posiadanych łóżek piętrowych o cechach

wskazanych w punktach 1 i 2 wyroku w taki sposób, że wykonanie obowiązku przez

jednego z pozwanych, zwalnia drugiego pozwanego;

- nakazał pozwanym opublikowanie w terminie 30 dni od daty prawomocności

niniejszego wyroku w serwisie internetowym „Allegro” w kategoriach "Dom i ogród"

oraz "Dla dzieci" przez okres co najmniej 1 miesiąca kalendarzowego,

oświadczenia w rozmiarze co najmniej Rectangle 300x250 o następującej treści:

"Panowie K. A. i J. A., prowadzący działalność gospodarczą jako E. niniejszym

przepraszają Pana S. P. – B., wyłącznie uprawnionego do używania w działalności

gospodarczej wzoru łóżek piętrowych o następującym wyglądzie: [tu: zamieszczono

ilustracje schematów łóżek] za naruszenie praw do wzorów przemysłowych oraz

popełnienie przeciwko niemu czynów nieuczciwej konkurencji. Panowie K. A. i J. A.

przepraszają również za naruszenie przysługującego Panu S. P. prawa do

używania oznaczenia K. dla łóżek piętrowych. W wyniku procesu sądowego

Panowie K. A. i J. A. zostali zobowiązani do zaniechania tych naruszeń w

przyszłości" w taki sposób, że wykonanie obowiązków przez jednego z pozwanych,

zwalnia drugiego pozwanego oraz upoważnia powoda do opublikowania tego

oświadczenia w równych częściach na koszt pozwanych w przypadku, gdyby nie

dokonali oni jego publikacji w terminie;

- oddalił powództwo w pozostałej części;

- orzekł o kosztach postępowania.

4

Wyrokiem z dnia 5 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanych.

Sąd drugiej instancji podzielił podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia

sądu pierwszej instancji. Ustalono, że powód prowadzi działalność gospodarczą

w zakresie projektowania i wytwarzania mebli drewnianych, ze specjalizacją mebli

dla dzieci i młodzieży. Powód jest twórcą i uprawnionym na terytorium Polski

z rejestracji wzorów przemysłowych na łóżka piętrowe: …2 (prawo z rejestracji od

dnia 24 sierpnia 2009 r.) oraz …1 (od dnia 24 lutego 2010 r.). Łóżko wzór …2

charakteryzuje się łącznie następującymi cechami istotnymi: a) drewnianą

konstrukcją łóżka wspierającą się na czterech belkach krawędziowych dzielonych

powyżej barierek ochronnych i stężeniami w kształcie łuku na krótszych bokach

łóżka tak, że oba poziomy łóżka są symetryczne z wyłączeniem długości barierki

ochronnej na przedniej czołowej ścianie łóżka; b) drabiną umieszczoną na stałe w

narożniku łóżka i stanowiącą część jego konstrukcji nośnej, przy czym barierka

górnego legowiska zamocowana jest do elementu pionowego drabiny łóżka; c)

dwiema szufladami umieszczonymi poniżej dolnego legowiska i wysuwanymi w

kierunku ściany frontowej. Łóżko wzór …1 ma następujące cechy istotne: a)

drewniana konstrukcja łóżka wspierająca się na czterech belkach krawędziowych

dzielonych powyżej barierek ochronnych i stężenia w kształcie prostych listew na

krótszych bokach łóżka tak, że oba poziomy łóżka są symetryczne z wyłączeniem

długości barierki ochronnej na przedniej czołowej ścianie łóżka; b) drabina

umieszczona na stałe w narożniku łóżka i stanowiąca część jego konstrukcji

nośnej, przy czym barierka górnego legowiska zamocowana jest do elementu

pionowego drabiny łóżka; c) dwie szuflady umieszczone poniżej dolnego legowiska

i wysuwane w kierunku ściany frontowej. Łóżko (odpowiadające obecnemu wzorowi

…2) zostało wprowadzone do obrotu przez powoda w grudniu 2008 r. pod nazwą

komercyjną „K.”, a łóżko (odpowiadające obecnemu wzorowi …1) w grudniu 2009 r.

pod nazwą komercyjną „K.”. Obecnie powód prowadzi sprzedaż mebli przede

wszystkim w serwisie internetowym Allegro, pod loginem I. Pozwani, prowadzący

działalność gospodarczą obejmującą produkcję i sprzedaż mebli drewnianych, w

dniu 22 lipca 2009 r. wprowadzili na rynek poprzez serwis internetowy Allegro

(login S.) łóżko piętrowe dziecięce oznaczone „K.”, od maja 2010 r. - „K. V”, które

5

zawiera wszystkie istotne cechy wzoru przemysłowego …2, odpowiadającego

produktowi powoda o nazwie „K”. Na początku 2010 r. pozwani rozpoczęli sprzedaż

łóżka piętrowego pod nazwą „K.”, o cechach wzoru przemysłowego …1,

odpowiadającego produktowi powoda o nazwie „K”. Na podstawie zgłoszenia z dnia

18 marca 2010 r. Urząd Patentowy RP przyznał pozwanym w dniu 27 lipca 2011 r.

prawo ochronne na znak towarowy słowny „k.” w odniesieniu do wyrobów

stolarstwa meblowego. Na wniosek powoda prawo to zostało unieważnione

decyzją z dnia 13 września 2012 r. wobec stwierdzenia zgłoszenia wniosku o

rejestrację w złej wierze.

Pozwani wnieśli o unieważnienie praw z rejestracji wzorów przemysłowych

…2 oraz …1, postępowanie przed Urzędem Patentowym RP pozostaje w toku. Sąd

Okręgowy oddalił wniosek o zawieszenie postępowania w obecnej sprawie do

czasu wydania decyzji. Sąd Apelacyjny, dokonując kontroli powyższego orzeczenia

w oparciu o art. 380 k.p.c., uznał że ewentualna decyzja administracyjna, która ma

zapaść w postępowaniu o unieważnienie nie będzie miała charakteru

prejudycjalnego, co wyklucza potrzebę zastosowania art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c., a

wszczęcie tego postępowania nie pozbawia powoda możliwości skutecznego

dochodzenia roszczeń w obecnym procesie.

Sąd podkreślił, że ocena czy wzory przemysłowe powoda charakteryzują się

niezbędnym przymiotem „nowości” konstrukcyjnej, należała do Urzędu

Patentowego RP, który rozstrzygnął o tym wydając decyzje o udzieleniu prawa

ochronnego. Uznał, że twierdzenie o wcześniejszym wprowadzeniu na rynek przez

inne podmioty łóżek piętrowych o istotnych cechach łóżek powoda dotyczy

okoliczności pozbawionej znaczenia i wskazał, że podane przykłady

pierwszeństwa dotyczą daty zgłoszenia wzorów do rejestracji w Urzędzie

Patentowym podczas gdy rozpoczęcie wprowadzania produktów do obrotu przez

powoda miało miejsce kilka miesięcy wcześniej. Ocenił, że skoro biegły uznał

dowody w postaci wydruków zdjęć za mało czytelne, to pozwani nie dowiedli

że inny producent wprowadził do obrotu łóżka piętrowe o cechach wzorów ..2 oraz

…1odpowiednio przed grudniem 2008 r. i grudniem 2009 r. Pozwani twierdzili

ponadto, że są używaczami uprzednimi gdyż używali wzoru nie stanowiącego

naśladownictwa wzoru zarejestrowanego, w sposób objęty obecnie zakresem jego

6

ochrony i w dobrej wierze już przed dokonaniem zgłoszenia wzoru przez powoda.

Sąd odmówił zastosowania art. 71 prawa własności przemysłowej wskazując, że

zarzut został podniesiony dopiero w postępowaniu apelacyjnym, a nawet gdyby

pominąć opóźnienie, to i tak pozwani nie wykazali, że wprowadzili do obrotu towary

odpowiadające wzorom przed powodem, ponadto produkowane przez nich łóżka

cechuje niewolnicze podobieństwo, czego mieli świadomość, zatem nie działali

w dobrej wierze.

Sąd ustalił, w oparciu o opinię biegłego, że w łóżkach produkowanych przez

powoda zastosowano w zakresie funkcjonalnym rozwiązania proste, oczywiste,

powszechnie występujące nie tylko w przedmiotowej klasie produktów. Zakres

swobody twórczej projektanta łóżek piętrowych jest na tyle duży, że nie wyklucza

możliwości różnicowania wizualnego. Zestawienie łóżka pozwanych K. i łóżka

powoda …1 prowadzi do wniosku, że kompozycje przestrzenne całości są w

odbiorze identyczne, podobnie jak barwa i wykończenie powierzchni drewna.

Nieznaczne różnice występują w szczegółach - proporcjach drabinki i szuflad,

kształcie linii wycięcia uchwytu szuflady, mają charakter lokalny, występują poza

obszarami informatywnymi obrazu ogólnego i mają znikomy wpływ na odbiór

całości, zatem nie wywołują odmiennego wrażenia na zorientowanym użytkowniku.

Analiza porównawcza łóżka pozwanych K. V i łóżka powoda …2 prowadzi do

wniosku, że kompozycje przestrzenne całości są w odbiorze prawie identyczne,

natomiast identyczne są barwa i wykończenie powierzchni drewna. Dominuje

podobieństwo silnie akcentowanych i oddziałujących form w płaszczyznach

barierek bocznych, co w połączeniu z odczuwalnie identycznymi rytmami barierek

przednich pokazuje obie struktury jako niezwykle do siebie zbliżone. Nieznaczne

różnice dotyczą proporcji drabinki i szuflad, kształtu linii wycięcia uchwytu szuflady,

mają charakter lokalny, występują poza obszarami informatywnymi obrazu

ogólnego i mają znikomy wpływ na odbiór całości, zatem nie wywołują odmiennego

wrażenia na zorientowanym użytkowniku. Sąd podkreślił, że zakres swobody

twórczej wzoru przemysłowego wyznaczają przede wszystkim funkcjonalne

ograniczenia, wynikające z natury przedmiotu, którego wzór dotyczy – w tym

wypadku legowisk, barierek ochronnych, ale co do ukształtowania barierek istnieje

bardzo szeroki zakres swobody twórczej. Zakres chronionej wyłączności wzoru

7

powoda wyznaczają cechy wzornicze: kompozycja rytmiczna szczebelków

barierkach, kompozycja barierek krótkich jednakowych w łóżku górnym i dolnym,

zestrojenie wertykalnego rytmu kompozycji w barierkach przednich i bocznych

z przeciwstawionym rytmem spokojnej kompozycji horyzontalnej występującej

w barierkach tylnych górnych i dolnych. Cechy charakterystyczne wynikają

z zastosowania kombinacji kilku niezależnych aspektów wzorniczych, tj. kształtu,

układu linii i konturów, proporcji oraz sposobu wzajemnego zestawienia elementów,

tworzących całościowy układ barierek górnych i dolnych. Pozwani wytwarzają,

oferują i wprowadzają do obrotu produkty zawierające istotne cechy wzorów

przemysłowych powoda w taki sposób, że nie wywołują one odmiennego ogólnego

wrażenia na zorientowanym użytkowniku. Sąd ocenił, że wytwarzane przez nich

łóżka w sposób wręcz niewolniczy przejmują zastrzeżony kształt łóżek powoda,

zwłaszcza zastosowania identycznego wzornictwa barierek bocznych i frontowej.

Różnice proporcji drabinki i szuflad dotyczą szczegółów, nieistotnych

i niezauważalnych w toku normalnego używania łóżek przez zorientowanego

użytkownika, zatem wywołują na nim identyczne ogólne wrażenie. Pozwani nie

wykazali aby przysługiwało im uprawnienie do korzystania z tych wzorów, aby

występowała inna okoliczność wyłączająca bezprawność wkroczenia w zakres

ochrony. Bezprawne korzystanie z wzorów polega na wytwarzaniu, oferowaniu

wprowadzaniu do obrotu łóżek przejmujących istotne cechy zarejestrowanych

wzorów przemysłowych. W ocenie sądu naruszenia te mają charakter świadomy

i zawiniony.

Zdaniem Sądu zachodzą podstawy do udzielenia powodowi kumulatywnej

ochrony na podstawie prawa własności przemysłowej i ustawy o zwalczaniu

nieuczciwej konkurencji. Co do tej ostatniej naruszeniem dobrych obyczajów było

świadome, pasożytnicze wykorzystanie osiągnięć i pozytywnych skojarzeń

wiążących się z łóżkami piętrowymi K. i K., produkowanymi przez powoda, oraz

wykorzystanie jego nakładu pracy co do ustalonej pozycji rynkowej stanowiące

pasożytnictwo konkurencyjne (art. 3 ust. 1 u.zn.k.). Spełnione zostały wszystkie

przesłanki z art. 13 ust. 1 u.z.n.k. gdyż między stronami występuje stosunek

konkurencji, łóżka produkowane i sprzedawane przez pozwanych naśladują

zewnętrzną postać (wygląd) i istotne cechy estetyczne łóżek piętrowych powoda,

8

stanowiąc naśladownictwo, nie są oznakowane, co powoduje ryzyko wprowadzenia

klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu. Ryzyko to podwyższa

korzystanie z tego samego kanału dystrybucji (internetowy portal aukcyjny Allegro).

Oznaczanie produktów nazwami używanymi przez powoda może wprowadzić

klientów w błąd co do pochodzenia produktów i stanowi kolejny czyn nieuczciwej

konkurencji (art. 10 ust. 1 u.z.n.k.). Działania pozwanych stanowią strategię

biznesową naruszającą również interesy majątkowe powoda. Powództwo zostało

uwzględnione w całości za wyjątkiem żądania dotyczącego dodatkowo

dwukrotnego zamieszczenia w Gazecie Wyborczej w rozmiarze co najmniej ¼

strony informacji o wydanym orzeczeniu.

Pozwani wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w całości,

dochodząc uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt

1 k.p.c.) zarzucili uchybienie przepisom:

- art. 13 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.z.n.k. oraz art. 105 ust. 3 i ust. 4 p.w.p. w zw. z art.

278 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i 382 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie;

- art. 71 ust. 1 w zw. z art. 118 ust. 1 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie;

- art. 71 ust. 1 w zw. z art. 118 p.w.p. w zw. z art. 7 k.c. poprzez ich błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

- art. 18 ust. 1 pkt 3 u.z.n.k. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie;

- art. 5 k.c. w zw. z art. 103 § 1 i art. 104 § 1 p.w.p. oraz art. 1 i 2 ust. 3 k.p.c.,

art. 111, art. 110 ust. 3, art. 255 ust. 1 pkt 1 i art. 89 w zw. z art. 100 p.w.p. poprzez

ich niewłaściwe zastosowanie;

- art. 292 ust. 1 w zw. z art. 287 ust. 1, art. 286 p.w.p., art. 18 ust. 1 pkt 1, 2 i 3

u.z.n.k. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

Podstawa naruszenia przepisów postępowania, mających wpływ na wynik

sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) wskazuje:

- art. 177 § 1 pkt 3 w zw. z art. 380 k.p.c. w zw. z art. 45 Konstytucji RP, art. 103 § 1

i art. 104 § 1 p.w.p. oraz art. 1 i 2 ust. 3 k.p.c., art. 111, art. 110 ust. 3, art. 255

ust. 1 pkt 1 i art. 89 w zw. z art. 100 p.w.p. poprzez odmowę zawieszenia

9

postępowania do czasu zakończenia przez Urząd Patentowy RP postępowań

o unieważnienie praw z rejestracji wzorów przemysłowych;

- art. 382 k.p.c. poprzez pominięcie części zgromadzonych w sprawie materiałów

dowodowych;

- art. 325 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył:

Rozważania zostaną ograniczone do kwestii przesądzających o uznaniu

skargi kasacyjnej za uzasadnioną. Zauważyć bowiem należy, że skarga kasacyjna

jest bardzo obszerna, a przepisy powołane w ramach jej podstawy przytaczają

liczne przepisy w formie kaskadowej, w części nie pozostających z sobą w związku,

w części nieadekwatnie do uzasadnienia. Kolejny raz Sąd Najwyższy stwierdza,

że skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jej celem nie jest

ponowna weryfikacja prawidłowości podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia,

ani usuwanie wszystkich wad orzeczeń. Pisma procesowe przedstawiane

Sądowi Najwyższemu powinny być sporządzone z odpowiednią starannością

i zwięźle odnosić się do istoty sprawy, a uzasadnienie podstaw kasacyjnych być

rzeczowe, jasne i emocjonalnie neutralne. Liczne, podnoszone ponad potrzebę

zarzuty oraz rozwlekłe rozważania i argumenty, zajmujące wiele stron, powtarzane

i akcentowane w różnych miejscach uzasadnienia, z reguły odbierają skardze

kasacyjnej silę przekonywania i osłabiają jej procesową skuteczność

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 r., III CSK 311/13,

OSNC 2014, nr 7-8, poz. 83).

Uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c., który

w obecnym postępowaniu kasacyjnym podlega badaniu w ramach rozszerzonego

zakresu rozpoznania na podstawie art. 380 w zw. z art. 39821

k.p.c. Uchybienia

temu przepisowi upatruje skarżący w odmowie zawieszenia postępowania, mimo

że rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji Urzędu Patentowego

w postępowaniu toczącym się na skutek wniosku pozwanych o unieważnienie praw

z rejestracji wzorów przemysłowych przysługujących powodowi jako uprawnionemu

(art. 89 ust.1 w zw. z art. 117 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności

przemysłowej – jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej jako:

10

p.z.p.). Sąd Najwyższy podkreśla, że przyjęty w prawie własności przemysłowej

model procedury rejestracyjnej ma charakter ograniczony. Co do zasady rejestracja

ma charakter formalny, gdyż Urząd Patentowy udzielając prawa z rejestracji wzoru

przemysłowego bada prawidłowość sporządzenia zgłoszenia, brak sprzeczności

wykorzystania wzoru z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami, użycie

niedozwolonych oznaczeń (art. 110 p.w.p.). Ocena merytoryczna zdolności

rejestrowej ograniczona jest do zbadania czy postać wytworu lub jego części,

nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę,

fakturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację jest nowa i posiada

indywidualny charakter (art. 102 p.w.p.). W przypadku wzoru stosowanego lub

zawartego w części składowej wytworu złożonego, w rozumieniu ust. 3 pkt 1, przez

który rozumie się przedmiot składający się z wielu wymienialnych części

składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie, ocena nowości i

indywidualnego charakteru dotyczy tylko widocznych cech. Sprawy o unieważnienie

wzoru (ściśle: o stwierdzenie nieważności decyzji o udzieleniu prawa z rejestracji)

Urząd Patentowy rozstrzyga w trybie postępowania spornego będącego, jak

powszechnie przyjmuje się w piśmiennictwie, dalszym acz samodzielnym etapem

postępowania zgłoszeniowego (art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p.). Zgodnie z art. 89 ust. 1

w zw. z art. 117 ust. 1 p.w.p. wzór przemysłowy może zostać unieważniony

w całości lub części decyzją wskazanego organu na wniosek osoby, która

ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe

warunki wymagane do uzyskania prawa z rejestracji, tj. brak cech nowości

i indywidualnego charakteru, wzór nie został przedstawiony na tyle jasno

i wyczerpująco, aby znawca mógł go urzeczywistnić, prawo zostało udzielone

na wzór nie objęty treścią zgłoszenia lub zgłoszenia pierwotnego.

Ponadto podstawą unieważnienia prawa z rejestracji może być stwierdzenie,

że wykorzystywanie wzoru przemysłowego narusza prawa osobiste lub majątkowe

osób trzecich (art. 117 ust. 2 p.w.p.). Przekazanie orzekania o unieważnieniu wzoru

przemysłowego Urzędowi Patentowemu i szerokie określenie zakresu jego kognicji

powoduje wyłączenie tych spraw z zakresu właściwości rzeczowej sądów

powszechnych zarówno wprost jak i pośrednio (w zakresie badania zarzutu

nieważności podniesionego przez stronę pozwaną). Zauważyć należy, że prawo

11

krajowe w przeciwieństwie do prawa wspólnotowego (art. 24 ust. 1 Rozporządzenia

Rady (WE) z dnia 12 grudnia 2001 r. nr 6/2002 w sprawie wzorów wspólnotowych)

nie dopuszcza w postępowaniu o naruszenie prawa z rejestracji powództwa

wzajemnego o unieważnienie wzoru przemysłowego. Konsekwentnie do pełnej

oceny, czy spełnione są przesłanki nowości i indywidualnego charakteru, włącznie

z okolicznościami objętymi zgłoszeniem, dochodzi po raz pierwszy dopiero

w spornym postępowaniu administracyjnym o unieważnienie wzoru, toczącym się

z udziałem zainteresowanych, w tym osoby której zarzuca się naruszenie prawa

wyłącznego. Decyzja Urzędu Patentowego o unieważnieniu ma charakter

konstytutywny i wywołuje skutek wsteczny. Jak wskazuje się w piśmiennictwie

z unieważnieniem decyzji o rejestracji prawo uznaje się za niebyłe, a podjęte na

jego podstawie czynności i dochodzone roszczenia podlegają unicestwieniu ze

skutkiem wstecznym. Sąd powszechny w postępowaniu o udzielenie ochrony

prawu z rejestracji jest w zasadzie związany decyzją administracyjną stanowiącą

źródło prawa wyłącznego, zatem nie może samodzielnie rozstrzygać

co do przesłanek unieważnienia, tj. kwestii nowości, indywidualnego charakteru

i swoistej podstawy z art. 117 ust. 2 p.w.p. (naruszenia praw osobistych

majątkowych osób trzecich). Przepisy postępowania cywilnego uniemożliwiają

również zakwalifikowanie takiej decyzji administracyjnej, wydanej po

uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego, jako podstawy skargi o wznowienie

postępowania. Dyskusyjna jest możliwość wszczęcia postępowania

przeciwegzekucyjnego, które zresztą i tak mogłoby dotyczyć wyłącznie orzeczenia,

któremu nadano klauzulę wykonalności. Względy powyższe przemawiają

za przyjęciem, że w postępowaniu o udzielenie ochrony prawu z rejestracji wzoru

przemysłowego decyzja o unieważnieniu tego prawa ma charakter prejudycjalny.

Niemniej, fakultatywny charakter zawieszenia postępowania na podstawie art. 177

§ 1 pkt 3 k.p.c. wymaga każdorazowo dokonania przez sąd oceny celowości

podjęcia takiej czynności procesowej, w szczególności w świetle zarzutów strony

pozwanej. Zagadnienie zawieszenia postępowania cywilnego w związku

z toczącym się przed Urzędem Patentowym postępowaniem o „obalenie decyzji

prawo tworzącej o udzieleniu prawa ochronnego na wzór użytkowy” było

przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego w uzasadnieniu wyroku z dnia

12

8 stycznia 1975 r., I CR 780/74 (nie publ.), w którym wskazano na fakultatywność

i niecelowość zawieszenia w okolicznościach sprawy, podkreślając, że wniosek

został zgłoszony w toku długotrwałego postępowania sądowego i zmierzał do jego

wydłużenia. Orzeczenie to zapadło w odniesieniu do poprzedniego stanu prawnego

i zwracało uwagę na możliwość uzyskania przez pozwanego tymczasowej ochrony

poprzez wystąpienie o wstrzymanie wykonalności decyzji o udzieleniu świadectwa

ochronnego na podstawie art. 139 § 1 k.p.a. w zw. z § 59 rozporządzenia Rady

Ministrów w sprawie projektów wynalazczych. Przeciwko zawieszeniu

postępowania sądowego, w którym powód dochodzi roszczeń z tytułu

przysługującego mu prawa z rejestracji wzoru przemysłowego z uwagi na toczące

się postępowanie w przedmiocie unieważnienia, już w uwzględnieniu obecnej

regulacji, opowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 stycznia 2009 r.,

V CSK 241/08 (nie publ.) wskazując, że jej treść nie stanowi koniecznego elementu

podstawy rozstrzygnięcia sprawy cywilnej. Stanowisko powyższe oparte było na

twierdzeniu, że ewentualna decyzja unieważniająca wywołuje skutki następcze

(ex nunc). Poddano je krytyce w piśmiennictwie podnosząc, że skoro przesłanką

unieważnienia prawa wyłącznego jest niespełnienie już w chwili udzielenia ochrony

ustawowych warunków wymaganych dla jego uzyskania, zachodzi różnica

pomiędzy stwierdzeniem nieważności a stwierdzeniem wygaśnięcia prawa

z rejestracji (art. 90 w zw. z art. 118 ust. 1 p.w.p.), to decyzja o unieważnieniu nie

tylko oznacza, że monopol został unicestwiony, ale i że nigdy uprawnionemu nie

przysługiwał, zatem jego naruszenie było niemożliwe. Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym skargę kasacyjną wyraża pogląd, że decyzja o unieważnieniu

prawa z rejestracji wzoru przemysłowego - co do zasady - ma charakter

prejudycjalny. Wskazuje, że z uwagi na treść zarzutów obronnych pozwanego

celowe jest rozważenie przez Urząd Patentowy cech nowości i indywidualnego

charakteru wytworu w postaci łóżka piętrowego stanowiącego proste połączenie

elementów znanych, powiązanych i częściowo determinowanych funkcją (barierki,

drabinka, szuflady na poziomie podłogi), wykorzystującego powszechne

rozwiązania konstrukcyjne oraz surowiec, zwłaszcza że wytwory takie występują na

rynku od wielu lat, w różnych wariantach i produkowane są przez wiele podmiotów.

Oceny uprawnionego organu nie może zastąpić ustalenie Sądu, że łóżka piętrowe

13

o takim kształcie i formie nie występowały w obrocie przed wprowadzeniem

spornych wyrobów na rynek przez powoda. Jego podstawą była opinia biegłego,

który wprost wskazał, że wprawdzie pozwani przedstawili materiały na poparcie

swych twierdzeń (skany zdjęć innych łóżek), ale zaniechał ich badania i oceny

wobec małej czytelności.

Zagadnienie powyższe pozostaje w pośrednim związku z zarzutem

dopuszczenia się uchybień w zakresie wykładni, a w następstwie zastosowania art.

71 ust. 1 w zw. z art. 118 p.w.p. Następstwem rejestracji wzoru przemysłowego

jest prawo wyłączności o charakterze bezwzględnym. Osoba trzecia może mu

przeciwstawić własne uprawnienie tzw. używacza uprzedniego, będące prawem

względnym, skutecznym wobec osoby, której przysługuje prawo z rejestracji.

Przysługuje ono ex lege korzystającemu w dobrej wierze z wzoru przemysłowego,

w dacie stanowiącej o pierwszeństwie do uzyskania prawa z rejestracji wzoru

przemysłowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2008 r.,

II CSK 235/08, nie publ.). Trafnie wskazuje skarga, że data powyższa błędnie

została zdefiniowana przez Sąd jako „wprowadzenie do obrotu produktów, na które

strona powodowa uzyskała prawo ochronne, przed powodem”, gdyż relewantny jest

termin stanowiący o pierwszeństwie do uzyskania prawa z rejestracji wzoru

(zgłoszenie wzoru) a nie wprowadzenia do obrotu przez powoda. Oczywistym jest,

że prawo uprzedniego używania dotyczy tylko wzoru zarejestrowanego, gdyż

wcześniejsze używanie nie jest korzystaniem z wzoru chronionego prawem.

Niezrozumiałe jest stwierdzenie Sądu, że „powołujący się na prawo używacza

uprzedniego winni wykazać, że w okresie objętym żądaniem pozwu korzystali

w swoim przedsiębiorstwie z wzoru przemysłowego w takim zakresie, w jakim

korzystał z niego w dacie zgłoszenia tegoż wzoru powód”, gdyż okoliczność

ta jest irrelewantna. Zakres dalszych uprawnień używacza wyznacza wyłącznie

poziom i cel dotychczasowego korzystania przez niego z określonych wytworów

odpowiadających wzorom objętym następnie ochroną. Nie można odmówić

zasadności skardze w części wskazującej, że ocena przesłanki dobrej wiary nie

może ograniczać się do ocen relacji uprawniony z rejestracji - używacz. Obecnie

powszechnie akceptuje się wykładnię pojęcia dobrej wiary, rozumianej jako stan

psychiczny określonej osoby polegający na błędnym, ale usprawiedliwionym

14

w danych okolicznościach mniemaniu o istnieniu jakiegoś prawa podmiotowego lub

stosunku prawnego (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, mającej moc zasady prawnej

- OSNC 1992, nr 4, poz. 48). W złej wierze jest zatem ten, kto powołując się na

prawo lub stosunek prawny wie, że one nie istnieją, ewentualnie jego mylne

wyobrażenie o ich istnieniu nie jest usprawiedliwione. Zła wiara to znajomość

prawdziwego stanu rzeczy (nawet jeżeli zainteresowany jej przeczy), albo

nieusprawiedliwiona niewiedza o nim. Zgodzić się jednak należy, że używacz

uprzedni może powoływać i odpowiednio wykazywać fakty usprawiedliwiające

przekonanie, że kolejne pojawiające się na rynku wytwory w postaci piętrowych

łóżek dziecięcych, mimo cech różniących, nie spełniają przesłanek rejestracyjnych i

należą do domeny publicznej. Ograniczenie postępowania dowodowego w tym

zakresie i przyjęcie związania decyzją Urzędu Patentowego o rejestracji nie

znajduje uzasadnienia w treści art. 71 ust. 1 w zw. z art. 118 p.w.p. w zw. z art. 7

k.c. i uzasadnia kasacyjny zarzut naruszenia art. 382 k.p.c.

Nie można odeprzeć również zarzutu wadliwego kryterium i sposobu

wykazywania naruszeń podlegających sankcjom dochodzonym w obecnym

postępowaniu. Prawo własności przemysłowej odwołuje się do pojęcia

„zorientowanego użytkownika” zarówno przy określeniu przesłanki rejestracyjnej w

postaci indywidualnego charakteru (art. 104 ust. 1) jak i określeniu zakresu ochrony

(art. 105 ust. 4). Wskazuje, że zakres prawa z rejestracji rozciąga się

na każdy wzór, który nie wywołuje na nim odmiennego ogólnego wrażenia, przy

czym należy brać pod uwagę zakres swobody twórczej przy opracowywaniu wzoru.

Badanie - podstawie art. 105 ust. 4 w związku z art. 292 ust. 1 ustawy - Prawo

własności przemysłowej czy doszło do naruszenia prawa z rejestracji wzoru

przemysłowego, wymaga całościowego porównania wzorów z punktu widzenia

osoby używającej w sposób stały przedmiotów z danej grupy i zorientowanej

w stanie ich wzornictwa wynikającym z zakresu swobody twórczej oraz dokonania

oceny, czy ogólne wrażenie, jakie wywołuje na takiej osobie wzór zakwestionowany,

różni się od ogólnego wrażenia wywołanego przez wzór zarejestrowany (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2007 r., II CSK 302/07, OSNC-ZD 2008,

nr 2, poz. 52). Nie można się jednak zgodzić się należy z powyższym orzeczeniem

15

w części wskazującej, że podobieństwo między spornymi wzorami przemysłowymi

powinien oceniać specjalista, posiadający wiadomości wystarczające do fachowej

analizy podobieństw i różnic, w szczególności biegły z zakresu wzornictwa

przemysłowego. Potrzeba zasięgnięcia takiej opinii zachodzi jedynie

w wypadkach szczególnych, zwłaszcza gdy określenie relewantnego

zorientowanego użytkownika i ustalenie przez sąd zakresu jego postrzegania

i oceny jest utrudnione. Co do zasady bowiem wystarczy odtworzenie reakcji osoby

nie będącej ani użytkownikiem przeciętnym, ani ekspertem tylko konsumentem

o pewnej wiedzy i kwalifikacjach pozwalających mu na odnalezienie różnic między

wytworami, świadomymi odbiorcami informacji dostarczanych przez producentów

dotyczących ulepszeń bądź zmian wzornictwa. Z kolei ocena przesłanki

naśladownictwa w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.z.n.k. następuje z punktu widzenia

„klienta”. Zakres tego pojęcia jest węższy, obejmuje przeciętnego odbiorcę, zatem

ustalanie możliwości wprowadzenia go w błąd co do tożsamości producenta lub

produktu pochodzenia towaru nie wymaga wiadomości specjalnych i posiłkowania

się opinią biegłego. Czyn nieuczciwej konkurencji zachodzi już wówczas, gdy

powstaje możliwość błędu co do źródła pochodzenia, nie musi do niego

w rzeczywistości dojść. Sąd ocenia taką możliwość uwzględniając

spostrzegawczość przeciętnego odbiorcy w zwykłych warunkach obrotu

w pierwszym rzędzie odnosząc się do jednogatunkowości towarów, w drugim do

oznaczeń.

Powód w obecnym postępowaniu dochodzi roszczeń opartych zarówno na

prawie własności przemysłowej jak i ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r.

o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r., Nr 153, poz.

1503 ze zm., dalej jako: u.z.n.k.). Ewentualne unieważnienie prawa z rejestracji

wyklucza jedynie dopuszczalność żądań wywodzonych z prawa wyłącznego

niemniej, jak trafnie wskazuje skarżący, stwierdzenie braku cech nowości

i indywidualnego charakteru może mieć znaczenie również przy ocenie przesłanki

normatywnej, jaką jest przesłanka sprzeczności z dobrymi obyczajami przewidziana

w art. 3 ust. 1 u.z.n.k. Oparcie się w procesie stosowania prawa na tej klauzuli

generalnej służy prawidłowości rozstrzygnięć przez odwołanie do znanych

społecznych wartości, uelastycznieniu ocen mających uzasadnienie aksjologiczne.

16

Podzielić należy stanowisko piśmiennictwa, że służy ona kwalifikowaniu działań

podmiotów występujących w obrocie w kategoriach słuszności, ale podstawą

wartościowania czynu nieuczciwej konkurencji z powołaniem na tę klauzulę

powinna być obiektywna ocena określonego działania naruszającego interes

innego przedsiębiorcy w indywidualnym stanie faktycznym. Przy ocenie działania

przedsiębiorcy nie ma zatem znaczenia jego świadomość dopuszczenia się

nieuczciwości, tylko stanowisko określonej grupy nabywców towarów. Przypomnieć

trzeba szczególne funkcje klauzuli „dobrych obyczajów” zawartej w art. 3 u.z.n.k.

w zakresie stosowania prawa. Ustawodawca nie wprowadził legalnej definicji tego

pojęcia. Zrezygnował z jego dookreślenia poprzez odwołanie, jak w art. 3 ustawy

z dnia 2 sierpnia 1926r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 96 poz.

559), do uczciwości kupieckiej („Kto poza przypadkami art. 1 i 2 szkodzi

przedsiębiorcy przez czyny, sprzeczne z obowiązującemi przepisami albo

z dobremi obyczajami (uczciwością kupiecką)”). Nie wprowadził również normy

zbieżnej z art. 10 bis ust. 2 Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej

z dnia 20 marca 1883 r. - tekst sztokholmski (Dz. U. 195 Nr 9 poz. 51), w myśl

którego „aktem nieuczciwej konkurencji jest każdy akt konkurencji sprzeczny

z uczciwymi zwyczajami w dziedzinie przemysłu lub handlu”. O intencji

ustawodawcy nadania mu szerokiego zakresu świadczy także rezygnacja na etapie

prac legislacyjnych z określeń „działać uczciwie, zgodnie z prawem i zasadami

współżycia społecznego”, „działania w zakresie przedsiębiorstwa w sposób

uczciwy”. Orzecznictwo sądowe i doktryna prawnicza prezentują szereg

sprzecznych poglądów co do tego jak należy sprecyzować pojęcie dobrych

obyczajów. Wskazuje się na system norm moralno-etycznych, zatem pewne

wartości pożądane w obrocie gospodarczym ze względu na uznawane wartości

i ukształtowaną aksjologię ładu gospodarczego, szczególny rodzaj norm prawa

niepisanego, mających zastosowanie gdy brak unormowania ustawowego, ustalone

zwyczaje dotyczące zewnętrznych zachowań stron. Znacząca grupa

przedstawicieli nauk prawnych opowiada się za kryteriami ekonomiczno-

funkcjonalnymi wskazując, że „ekonomiczno-funkcjonalne ujęcie dobrych

obyczajów nakazuje rozumieć pod tym pojęciem zachowanie przedsiębiorcy

zorientowane na zapewnienie niezakłóconego funkcjonowania konkurencji, przez

17

rzetelne i niezafałszowane współzawodnictwo jakością, ceną i innymi pożądanymi

przez klientów cechami oferowanych towarów lub usług", a "Oderwanie od ocen

moralno-etycznych nakazuje poszukiwanie wyznaczników dobrych obyczajów

w rzetelności konkurencji i niezafałszowanym współzawodnictwie w wyścigu

ekonomicznym”. Sąd Najwyższy podziela stanowisko, w myśl którego dobre

obyczaje to swoistego rodzaju normy moralne i zwyczajowe mające zastosowanie

m.in. w działalności gospodarczej, do których prawo odsyła, a które przez to nie

mieszczą się w ramach systemu prawa. Podstawą funkcjonowania gospodarki jest

wolna konkurencja, stąd żaden przedsiębiorca nie ma roszczenia o zatrzymanie

swojej klienteli lub pozycji na rynku. Trafnie wskazuje się, że „wykładnia pojęcia

dobrych obyczajów sprowadza się do znalezienia takiej granicy, aby z jednej strony

nie naruszyć zasady wolności gospodarczej, z drugiej zaś aby metody rywalizacji

nie sprzeciwiały się podstawowym wartościom uznanym w społeczeństwie”. Art. 3

ust. 1 u.z.n.k. stanowi podstawę odwołania do dobrych obyczajów jako przesłanki

oceny działania przedsiębiorcy (w aspekcie sprzeczności z nimi), ale nie

wprowadza ich w charakterze powinności. Jego treść nie uzasadnia wniosku

o istnieniu abstrakcyjnych dobrych obyczajów jako takich, stąd wypełniają się one

treścią dopiero w konkretnym wypadku. W judykaturze wskazuje się, że pojęcie

dobrych obyczajów, podobnie jak pojęcia zasad współżycia społecznego czy

ustalonych zwyczajów, nabiera określonego normatywnego znaczenia dopiero

w konkretnych sytuacjach, a więc przy indywidualizacji normy prawnej (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002 r., III CKN 213/01, OSNC 2003, nr 12,

poz. 169). W warunkach działalności gospodarczej nie chodzi o przestrzeganie

dobrych obyczajów w ogóle, lecz o takie zachowanie przedsiębiorców w ich

działalności gospodarczej by zapewnić niezakłócone funkcjonowanie konkurencji

przez rzetelne współzawodnictwo.

Trafnie podnosi skarga niedostateczne odróżnienie przesłanek

podmiotowych i przedmiotowych ochrony dochodzonej na podstawie art. 287 – 291

w zw. z art. 292 ust. 2 p.w.p. oraz art. 13 u.z.n.k. Kumulatywna ochrona wzoru

uzasadniona jest wówczas, gdy ten sam czyn wypełnia jednocześnie znamiona

deliktu konkurencyjnego oraz przesłanki naruszenia prawa ochronnego na znak

towarowy. Podmiot uprawniony musi wykazać, iż tym samym zachowaniem

18

naruszyciel godzi zarówno w jego prawo podmiotowe (z rejestracji), jak i w zasady

uczciwej konkurencji przez takie oznaczenie towarów, jakie może wprowadzić w

błąd co do jego pochodzenia zagrażając lub naruszając interes konkurenta lub

klienta stanowiąc nieuczciwe zachowanie w obrocie (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 3 lipca 2008 r., IV CSK 88/08, nie publ., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23

października 2008 r., V CSK 109/08, nie publ.). Ochrona oparta na p.w.p. ma

charakter szczególny, każde naruszenie musi być wkroczeniem w zakres

wyłączności uprawnionego. Zasadą jest, że zakres prawa z rejestracji rozciąga się

na każdy wzór, który na zorientowanym użytkowniku nie wywołuje odmiennego

ogólnego wrażenia, przy czym należy brać pod uwagę zakres swobody twórczej

przy opracowywaniu wzoru. Roszczenia z tytułu naruszenia prawa z rejestracji

wzoru przemysłowego, jeżeli sprawca działał w dobrej wierze, mogą być

dochodzone za okres rozpoczynający się po dniu dokonania ogłoszenia w

"Wiadomościach Urzędu Patentowego" informacji o udzieleniu prawa, a w

przypadku wcześniejszego powiadomienia przez uprawnionego osoby naruszającej

prawo o dokonanym zgłoszeniu - od daty tego powiadomienia. Oznacza to, że

uzasadniony jest zarzut błędnego przyjęcia w tym zakresie terminu oznaczonego

jako „wprowadzenie na rynek”.

Wobec zasadności wskazanych podstaw kasacyjnych przedwczesne

i niecelowe jest odnoszenie się do zarzutów dotyczących zapadłego

rozstrzygnięcia w zakresie treści, formy i kosztów opublikowania

oświadczenia. Niemniej podkreślić należy, że prawomocne orzeczenie jest

równoznaczne z wydaniem indywidualnej normy prawnej wiążącej strony oraz

inne podmioty, której naruszenie zagrożone jest użyciem przymusu państwowego,

zatem musi być sformułowane jednoznacznie i precyzyjnie w zakresie

podmiotowym i przedmiotowym. Wątpliwości budzi zarówno, objęta zarzutami

naruszenia art. 325 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 18 ust. 1 u.z.n.k.,

ogólnikowość opisu w orzeczeniu zakazowym jak i adekwatność zakresu sankcji

obejmującej publikację oświadczenia na serwisie Allegro.

Naruszenie powołanych przepisów uzasadnia podstawę kasacyjną określoną

art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w stopniu skutkującym koniecznością uchylenia

zaskarżonego orzeczenia (art. 39815

§ 1 k.p.c.). O kosztach postępowania przed

19

Sądem Najwyższym orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

i art. 39821

k.p.c.

kc

jw