III CZP 106/15

Sygn. akt III CZP 106/15

UCHWAŁA

Dnia 17 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku wierzyciela XY

przy uczestnictwie dłużnika W. (poprzednio G.) o nadanie klauzuli wykonalności,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 17 lutego 2016 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 26 listopada 2015 r.,

"Czy art. 1049 § 1 k.p.c., w szczególności zdanie drugie, znajduje

zastosowanie do egzekucji tytułu wykonawczego, w którym na

podstawie art. 480 § 1 k.c. udzielono wierzycielowi umocowania do

wykonania na koszt dłużnika czynności, którą może wykonać także

inna osoba, w razie niewykonania jej przez dłużnika w wyznaczonym

terminie?"

podjął uchwałę:

Wierzyciel, który w postępowaniu sądowym otrzymał

upoważnienie do wykonania czynności na koszt dłużnika (art.

480 § 1 k.c.), może - na podstawie art. 1049 § 1 zd. drugie k.p.c. -

żądać przyznania mu przez sąd sumy potrzebnej do wykonania

tej czynności.

UZASADNIENIE

2

Prawomocnym wyrokiem z dnia 6 października 2009 r. Sąd Okręgowy

w W. w punkcie I zobowiązał pozwanego do zamieszczenia w terminie 14 dni od

uprawomocnienia się wyroku ogłoszenia wskazanej treści o przeproszeniu powoda

na określonej stronie internetowej w przewidziany wyrokiem sposób, w punkcie II

nakazał pozwanemu usunięcie z określonej strony internetowej wskazanych w

wyroku wpisów, a w punkcie III upoważnił powoda do opublikowania ogłoszenia o

treści wskazanej w punkcie I na koszt pozwanego w określonym serwisie

internetowym, w przypadku nie wykonania przez pozwanego obowiązku

wymienionego w punkcie I.

Postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy na wniosek powoda

nadał powyższemu wyrokowi klauzulę wykonalności w zakresie punktów I i II.

W dniu 12 września 2013 r. powód stwierdzając, że pozwany nie wykonał

we właściwy sposób powyższego wyroku w zakresie punktu I, wniósł o nadanie

klauzuli wykonalności punktowi III z zaznaczeniem przejścia obowiązku

z dotychczasowego pozwanego G. sp. z.o.o na G. S.A. oraz o przyznanie mu kwoty

295 200 zł potrzebnej do opublikowania przeprosin na koszt pozwanej.

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w W. nadał

klauzulę wykonalności punktowi III wyroku z dnia 6 października 2009 r.

z zaznaczeniem przejścia obowiązku na G. S.A. oraz przyznał wnioskodawcy od

uczestnika G. S.A. kwotę 295 200 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z

opublikowaniem przeprosin na koszt pozwanego i wezwał wierzyciela do

rozliczenia się z tej kwoty do dnia 28 lutego 2014r. Uzasadniając przyznanie

powyższej kwoty na wykonanie zastępcze Sąd Okręgowy powołał się na art. 1049

§ 1 zd. drugie k.p.c. oraz na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1989 r. III

CZP 36/89 (OSNC 1990/4-5/56).

Rozpoznając zażalenie dłużnika na powyższe postanowienie Sąd

Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wskazane w

postanowieniu z dnia 26 listopada 2015 r. zagadnienie prawne sprowadzające się

do pytania, czy do tzw. wykonania zastępczego, udzielonego wierzycielowi

3

wyrokiem sądu, ma zastosowanie postępowanie egzekucyjne przewidziana w art.

1049 §1 k.p.c., a w szczególności zdanie drugie tego przepisu.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że podziela stanowisko, iż wykonanie

obowiązku zamieszczenia przeproszenia jest czynnością, którą za dłużnika może

wykonać inna osoba, wobec czego egzekucja wyroku nakładającego na dłużnika

taki obowiązek odbywa się na podstawie art. 1049 k.p.c. Jednakże, zgodnie z § 1,

przepis ten ma zastosowanie jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie

postanowiono, że w razie niewykonania przez dłużnika w wyznaczonym terminie

czynności, którą może wykonać także inna osoba, wierzyciel będzie umocowany do

wykonania tej czynności na koszt dłużnika. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie

tytuł egzekucyjny zobowiązuje dłużnika do ogłoszenia przeproszenia i jednocześnie

upoważnia wierzyciela do dokonania tego na koszt dłużnika, jeżeli dłużnik nie

wykona nałożonego nań obowiązku w terminie. Sąd Apelacyjny wskazał,

że w literaturze wyrażano stanowisko, iż art. 1049 k.p.c. w ogóle nie ma

zastosowania w sytuacji, gdy w samym tytule egzekucyjnym upoważniono

wierzyciela do wykonania zastępczego na koszt dłużnika, a w uchwale z dnia 22

kwietnia 1968 r. III CZP 37/68 (OSNC z 1969 r., z. 1, poz. 9) Sąd Najwyższy,

podzielając to stanowisko stwierdził, że jeżeli w samym tytule egzekucyjnym

upoważniono wierzyciela do wykonania zastępczego na koszt dłużnika, nie można

na podstawie art. 1049 §1 zd. drugie k.p.c. żądać przyznania wierzycielowi sumy

potrzebnej na wykonanie zastępcze. Natomiast odmienne stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 10 maja 1989 r. III CZP 36/89, przyjmując,

że wierzyciel, który w postępowaniu sądowym otrzymał upoważnienie do

wykonania czynności na koszt dłużnika (art. 480 § 1 k.c.) może - na podstawie art.

1049 § 1 zd. drugie k.p.c. - żądać przyznania mu przez sąd sumy potrzebnej do

wykonania tej czynności. Pogląd ten został jednak podany krytyce w piśmiennictwie

z odwołaniem się do wcześniejszego stanowiska, a zatem nadal istnieją

wątpliwości w tym przedmiocie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Na gruncie prawa materialnego możliwość tzw. wykonania zastępczego

przewidują art. 479 i 480 k.c. zamieszczone w dziale II tytułu VII regulującym

skutki niewykonania zobowiązań. Oba przepisy dotyczą szczególnej sytuacji

niewykonania zobowiązania: zwłoki dłużnika i określają zasady jego

odpowiedzialności oraz uprawnienia przysługujące wierzycielowi. Zasadniczy

przepis regulujący skutki zwłoki dłużnika: art. 477 k.c. przewiduje w takim wypadku

dla wierzyciela dwa niezależne roszczenia: o spełnienie świadczenia oraz

o wyrównanie szkody związanej ze zwłoką. Natomiast przepisy art. 479 i 480 k.c.

modyfikują pierwsze uprawnienie w sytuacji, gdy przedmiotem świadczenia

dłużnika jest określona ilość rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku (art. 479) albo

zobowiązanie czynienia (art. 480). W pierwszym przypadku art. 479 k.c. pozwala

wierzycielowi nabyć na koszt dłużnika taką samą ilość rzeczy tego samego gatunku

albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, a w drugim przypadku art. 480 § 1 k.c.

przyznaje wierzycielowi prawo żądania upoważnienia go przez sąd do wykonania

tej czynności na koszt dłużnika, chodzi zatem o czynność, którą za dłużnika może

wykonać inna osoba. W obu przypadkach wierzyciel zachowuje prawo do

odszkodowania.

W świetle powyższych przepisów wykonanie zastępcze jest więc

uprawnieniem przyznanym wierzycielowi z mocy ustawy (art. 479 k.c.) albo z mocy

wyroku sądu (art. 480 k.c.) w razie zwłoki dłużnika w wykonaniu jego zobowiązania

i polega na tym, że wierzyciel ma prawo do zaspokojenia swojej wierzytelności

poprzez własne działanie, lecz na koszt dłużnika. Jak wskazuje się w literaturze,

w obu wypadkach wierzyciel wykonując zastępczo świadczenie albo żądając

upoważnienia go przez sąd w tym zakresie, rezygnuje tym samym z żądania

wykonania przez dłużnika jego zobowiązania przez spełnienie świadczenia zgodnie

z art. 477 § 1 k.c., nie może bowiem jednocześnie żądać spełnienia świadczenia

przez dłużnika i wykonania zastępczego. Wierzyciel może zatem wystąpić do sądu

o upoważnienie do wykonania zastępczego, gdy istnieje już zobowiązanie dłużnika

do czynienia i zwłoka w jego wykonaniu, lecz nie istnieje jeszcze tytuł egzekucyjny

nakazujący samemu dłużnikowi wykonanie zobowiązania określonego działania.

Wyrok wydany na podstawie art. 480 § 1 i 2 k.c. ma charakter konstytutywny,

gdyż tworzy nowy stan prawny, wobec czego w literaturze przyjmuje się,

5

że w wyroku tym sąd nie może jednocześnie orzec, iż do wykonania określonej

czynności zobowiązuje także dłużnika.

Wykonanie zastępcze przewidziane w art. 480 k.c. jest więc rodzajem

egzekucji, ma bowiem ostatecznie doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela,

co jednak odbywa się na podstawie przepisu prawa materialnego, a nie k.p.c.

Podobny sposób egzekucji przewidziany jest także w art. 1049 k.p.c.

dotyczącym egzekucji czynności zastępowalnej. W takiej sytuacji - jeżeli w samym

tytule egzekucyjnym nie postanowiono, iż w razie niewykonania przez dłużnika

w wyznaczonym terminie czynności, wierzyciel będzie umocowany do wykonania

tej czynności na koszt dłużnika - sąd na wniosek wierzyciela wezwie dłużnika do jej

wykonania w wyznaczonym terminie, a po bezskutecznym upływie terminu udzieli

wierzycielowi umocowania do wykonania czynności na koszt dłużnika. Na żądanie

wierzyciela sąd przyzna mu sumę potrzebną do wykonania czynności.

Na gruncie art. 480 k.c. i art. 1049 k.p.c. w doktrynie i orzecznictwie

przyjmowano, że choć przedmiot postępowania przewidziany w tych przepisach

jest ten sam: udzielenie przez sąd upoważnienia wierzycielowi do wykonania

zastępczego na koszt dłużnika, to jednak trybów tych nie można utożsamiać,

stosować zamiennie ani uzupełniająco. Stanowisko takie zajął także Sąd

Najwyższy stwierdzając w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 kwietnia 1968 r. III CZP

37/68, że art. 1049 k.p.c. ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy przedmiotem

egzekucji jest świadczenie niepieniężne i chodzi o czynność zastępowalną,

a w tytule egzekucyjnym nie postanowiono, iż w razie niewykonania przez dłużnika

tej czynności w wyznaczonym terminie, wierzyciel będzie umocowany do jej

wykonania na koszt dłużnika. Nie można natomiast w trybie art. 1049 §1 k.p.c.

żądać tylko przyznania kwoty potrzebnej na wykonanie zastępcze. Jeżeli więc

w tytule egzekucyjnym upoważniono wierzyciela do wykonania czynności na koszt

dłużnika, na wypadek gdyby dłużnik nie wykonał jej w zakreślonym terminie,

wierzyciel nie będzie mógł żądać w trybie art. 1049 § 1 zd. drugie k.p.c. przyznania

mu kwoty na zastępcze wykonanie, gdyż w tej sytuacji egzekucja w trybie art. 1049

§ 1 k.p.c. w ogóle nie będzie dopuszczalna i wierzyciel będzie mógł dochodzić

6

przeciwko dłużnikowi wyłożonej na wykonanie czynności sumy tylko w drodze

procesu.

Konsekwencją takiej wykładni powyższych przepisów było to, że wierzyciel

posiadający upoważnienie sądu do wykonania zastępczego na podstawie art. 480

§ 1 k.c. praktycznie mógł nie mieć możliwości wykonania takiego wyroku, jeżeli

wykonanie zastępcze wymagało wyłożenia znacznej sumy, którą nie dysponował

i której nie mógł uzyskać od dłużnika przed wykonaniem zastępczym. Tracił także

możliwość żądania wykonania zobowiązania przez samego dłużnika, skoro z chwilą

uzyskania wyroku na podstawie art. 480 k.c. tracił możliwość dochodzenia

od dłużnika wykonania zobowiązania na podstawie art. 477 k.c. Wierzyciel był

zatem w znacznie gorszej sytuacji niż gdyby uzyskał tytuł egzekucyjny przeciwko

dłużnikowi i realizował jego wykonanie na podstawie art. 1049 k.p.c. Przy takiej

wykładni praktyczny zakres stosowania art. 480 k.c. mógł być zatem jedynie bardzo

ograniczony, nieodpowiadający celowi tego przepisu oraz rzeczywistym potrzebom

społecznym.

Dostrzegając to Sąd Najwyższy już w wyroku z dnia 6 października 1972 r.

I CR 274/72 (nie publ.) dopuścił możliwość zastosowania art. 480 k.c. do

powództwa o ochronę dóbr osobistych i stwierdził, że wprawdzie „zmuszenie”

pozwanego do wykonania wyroku zobowiązującego go do opublikowania

ogłoszenia lub upoważnienie powoda do swoistego wykonania zastępczego przez

upoważnienie go do odpowiednich ogłoszeń byłoby możliwe w toku postępowania

egzekucyjnego, ale prowadziłoby do zbędnych komplikacji. Dlatego sąd może

zamieścić upoważnienie do ogłoszenia przeproszenia w sentencji wyroku.

Takie samo stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 czerwca

2006 r. III CZP 23/06 (OSNC z 2007 r., nr 1, poz. 11), w której przede wszystkim –

odchodząc od dotychczasowej praktyki- stwierdził, że obowiązek usunięcia skutków

naruszenia dóbr osobistych, polegający na złożeniu przez dłużnika oświadczenia

odpowiedniej treści w formie ogłoszenia, podlega egzekucji na podstawie art. 1049

k.p.c., gdyż obowiązek taki należy uznać za czynność zastępowalną. Natomiast

w uzasadnieniu wskazał na celowość rozważenia możliwości wprowadzenia do

orzecznictwa praktyki polegającej na tym, aby sąd - wyrokując na podstawie art.

7

24 k.c. i zobowiązując pozwanego do złożenia stosowanego oświadczenia-

wskazywał jednocześnie, na wniosek powoda, czynność, którą ten może

przedsięwziąć na wypadek niewykonania wyroku przez zobowiązanego. Może to

bowiem uelastycznić egzekucję oraz usunąć powstające w jej toku trudności.

Podobnie w wyroku z dnia 23 maja 2013 r. I CSK 531/12 (nie publ.) Sąd

Najwyższy wskazując na bezwzględny, skuteczny erga omnes, charakter ochrony

dóbr osobistych, uznał za możliwe zastosowanie do niej instytucji wykonania

zastępczego przewidzianej w art. 480 k.c. i upoważnienie powoda - już na etapie

merytorycznego rozstrzygnięcia o obowiązku złożenia przez pozwanego

odpowiedniego oświadczenia o przeproszeniu- do wykonania zstępczego, co

przyczyni się do szybkiego, a tym samym realnego zniweczenia skutków

dokonanego naruszenia dóbr osobistych.

Możliwość orzeczenia w jednym wyroku obowiązku dłużnika określonego

działania i jednoczesne upoważnienie wierzyciela do wykonania zastępczego, jeżeli

dłużnik nie wykona zobowiązania w terminie, dopuścił także Sąd Najwyższy do

roszczeń wynikających ze stosunków prawnorzeczowych w uchwale z dnia 10 maja

1989 r., III CZP 36/89 podjętej w sprawie, w której sąd zobowiązał dłużnika do

wykonania szczegółowo określonych czynności, umożliwiających wierzycielowi

korzystanie z ustanowionej na jego rzecz służebności drogi koniecznej

i jednocześnie upoważnił wierzyciela do wykonania tych czynności w razie zwłoki

dłużnika na jego koszt. Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska zajętego

w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 kwietnia 1968 r. III CZP 37/68 oraz

prezentowanego przez większość przedstawicieli doktryny i stwierdził, że wierzyciel,

który w postępowaniu sądowym otrzymał upoważnienie do wykonania czynności na

koszt dłużnika (art. 480 § 1 k.c.), może - na podstawie art. 1049 § 1 zd. drugie k.p.c.

- żądać przyznania mu przez sąd sumy potrzebnej do wykonania tej czynności.

Uznał, że skoro upoważnienie do zastępczego wykonania czynności wierzyciel

może uzyskać bądź w postępowaniu rozpoznawczym na podstawie art. 480 k.c.,

bądź w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 1049 § 1 zd. pierwsze k.p.c.

i w obu wypadkach ma ono ten sam charakter, to nie znajduje racjonalnego

uzasadnienia stanowisko, że tylko wierzyciel, który uzyskał umocowanie do

zastępczego wykonania czynności w postępowaniu egzekucyjnym, może korzystać

8

z uprawnienia przewidzianego w art. 1049 § 1 zd. drugie k.p.c., tym bardziej, że art.

480 k.c. takiego uprawnienia nie przewiduje. Sąd Najwyższy uznał, że w razie, gdy

wierzyciel ma umocowanie do zastępczego wykonania czynności uzyskane

w postępowaniu rozpoznawczym na podstawie art. 480 k.c., egzekucja na

podstawie art. 1049 § 1 k.p.c. nie jest niedopuszczalne lecz jest zbędna

z oczywistych przyczyn w zakresie unormowanym w zdaniu pierwszym tego

przepisu, pozostaje natomiast celowa w pozostałym zakresie. Zdanie drugie art.

1049 § 1 k.p.c. dotyczy końcowej fazy egzekucji, w której zostaje osiągnięty jej cel

i następuje rozliczenie kosztów egzekucji. Taka wykładnia uzasadniona jest

również, zdaniem Sądu Najwyższego, sformułowaniem przepisu, w którym

uprawnienie sądu do przyznania wierzycielowi sumy potrzebnej do zastępczego

wykonania czynności, zostało zawarte w osobnym zdaniu, po zdaniu pierwszym

traktującym o wcześniejszych stadiach egzekucji, co upoważnia do stwierdzenia,

że przyznanie sumy potrzebnej do zastępczego wykonania czynności nie jest

zależne od tego, w jakim postępowaniu - rozpoznawczym czy egzekucyjnym -

wierzyciel uzyskał umocowanie do wykonania tych czynności.

Stanowisko to zostało poddane krytyce w literaturze. Stwierdzono między

innymi, że wykładnia językowa art. 1049 § 1 k.p.c. prowadzi do jedynego

możliwego do przyjęcia wniosku, iż przewidziane w zdaniu drugim uprawnienie

wierzyciela do otrzymania sumy na wykonanie zastępcze odnosi się tylko

do sytuacji wskazanej w zdaniu pierwszym, a więc do sytuacji, gdy w samym tytule

egzekucyjnym nie przewidziano dla wierzyciela możliwości wykonania zastępczego.

Nie do przyjęcia jest bowiem, aby wskazane w art. 1049 § 1 zd. drugie uprawnienie

wierzyciela do żądania zaliczki odnosiło się do stanów faktycznych nie określonych

w zdaniu pierwszym tego przepisu. Odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 22 kwietnia 1968 r. III CZP 37/68 wskazano, że nie można łączyć ani

traktować zamiennie różnych trybów uzyskania upoważnienia do wykonania

zastępczego, wybór trybu należy do wierzyciela i rodzi określone korzyści

i niedogodności, jednak jeżeli wierzyciel wybrał możliwość przewidzianą w art. 480

k.c., nie może korzystać z trybu egzekucji przewidzianego w art. 1049 k.p.c.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela jednak kierunek wykładni art.

480 § 1 w zw. z art. 1049 § 1 k.p.c. przyjęty we wskazanych wyżej uchwałach

9

z dnia 10 maja 1989 r. III CZP 36/89 i z dnia 28 czerwca 2006 r. III CZP 23/06

oraz wyrokach z dnia 6 października 1972 r. I CR 274/72 i z dnia 23 maja 2013 r.

I CSK 531/12, jako bardziej odpowiadający współczesnym potrzebom społecznym

szczególnie w sprawach o usunięcie skutków naruszenia dóbr osobistych lub

niektórych praw rzeczowych.

Wprawdzie niewątpliwie wierzyciel nie może żądać zarówno wykonania

przez dłużnika zobowiązania czynienia jak i upoważnienia do wykonania

zastępczego na podstawie art. 480 § 1 k.c., jednak nie narusza tej zasady żądanie

w jednym pozwie zobowiązania dłużnika do określonego działania i alternatywne

żądanie upoważnienia wierzyciela do wykonania zastępczego w razie

niewykonania przez dłużnika jego zobowiązania w terminie. Tak sformułowane

roszczenie pozwala sądowi w jednym procesie ustalić istnienie zobowiązania

dłużnika do określonego działania i nakazać mu jego wykonanie w sposób

wskazany w wyroku i w wyznaczonym terminie po jego uprawomocnieniu się oraz

jednocześnie upoważnić wierzyciela do wykonania zastępczego w razie zaistniałej

zwłoki dłużnika w wykonaniu obowiązku nałożonego nań tym wyrokiem. Jeżeli

dłużnik wykona nakazane świadczenie zgodnie z wyrokiem w zakreślonym terminie,

nie powstanie w ogóle uprawnienie wierzyciela do zastępczego wykonania

przyznane w tym samym wyroku. Natomiast niewykonanie przez dłużnika

zobowiązania w terminie spowoduje jego zwłokę i dopiero od tej chwili wierzyciel

będzie mógł realizować przyznane mu przez sąd uprawnienie do zastępczego

wykonania zobowiązania dłużnika. Taki sposób realizacji prawa wierzyciela nie

narusza art. 480 § 1 ani art. 477 k.c., bowiem nie ma on możliwości żądania

zarówno wykonania zobowiązania przez dłużnika jak i realizowania swojego

uprawnienia do wykonania zastępczego.

Jednocześnie w wielu sprawach, w których interes wierzyciela polega na

jak najszybszym wykonaniu czynności zastępowalnych, np. w sprawach

o usunięcie naruszenia dóbr osobistych przez opublikowanie przeproszenia, taki

wyrok pozwoli najlepiej zrealizować ten cel i uzyskać najszybsze zaspokojenie

wierzyciela, bez konieczności uruchomienia pierwszej fazy postępowania

egzekucyjnego przewidzianej w art. 1049 § 1 zd. pierwsze k.p.c.

10

Skoro więc dopuszczalne jest wydanie przez sąd wyroku, w którym

zobowiązał dłużnika do wykonania czynności zastępowalnej i jednocześnie, na

wypadek zwłoki dłużnika, upoważnił wierzyciela do jej zastępczego wykonania na

koszt dłużnika, konieczne jest znalezienie odpowiedniej drogi wykonania takiego

wyroku.

Jedynym przepisem dotyczącym egzekucji czynności zastępowalnej jest

art. 1049 § 1 k.p.c., wskazujący w zdaniu pierwszym, że ma on zastosowanie do

wykonania wyroku, w którym nie upoważniono wierzyciela do wykonania

zastępczego. Takie zastrzeżenie wskazuje, że ustawodawca przewidział możliwość

istnienia także tytułu egzekucyjnego, w którym wierzyciela upoważniono do

wykonania zastępczego, a więc tytułu powstałego na podstawie art. 480 § 1 k.c.,

jednak nie objął takiej sytuacji dyspozycją art. 1049 § 1 k.p.c. ani żadnego innego

przepisu dotyczącego egzekucji, podobnie jak nie uregulował egzekucji wyroku,

w którym zarówno zobowiązano dłużnika do wykonania czynności zastępowalnej,

jak i upoważniono wierzyciela do wykonania zastępczego. Skoro dopuszczalne jest

wydanie takiego wyroku, to nie ma racjonalnych powodów by pozbawić wierzyciela

możliwości jego egzekucji na podstawie art. 1049 § 1 k.p.c., stosowanego

odpowiednio, z pominięciem, jako zbędnego z oczywistych względów, etapu

przewidzianego w zdaniu pierwszym, a więc z ograniczeniem stosowania tego

przepisu do przewidzianej w zdaniu drugim możliwości przyznania przez

sąd wierzycielowi, na etapie egzekucji wyroku w zakresie upoważniającym do

wykonania zastępczego, sumy potrzebnej na to wykonanie, której w inny sposób

wierzyciel nie może uzyskać.

Szczególnie w sprawach o naruszenie dóbr osobistych, gdy jako sposób

usunięcia skutków naruszenia sąd nakazał ogłoszenie przeproszenia w prasie lub

na określonej stronie internetowej - często należących do naruszyciela -

i jednocześnie upoważnił wierzyciela do wykonania zastępczego, wyraźnie

widoczne jest, że wykonanie takiego wyroku bez odpowiedniego zastosowania

art. 1049 § 1 zd. drugie k.p.c., może być w praktyce niemożliwe. Koszty wykonania

zastępczego mogą bowiem być tak wysokie, że wierzyciel nie będzie w stanie ich

ponieść. Trzeba też zauważyć, że jeżeli dłużnik zobowiązany został do

opublikowania przeproszenia w mediach należących do niego, jak to ma miejsce

11

bardzo często przy naruszeniu dóbr osobistych przez mass media, wykonanie

takiego wyroku nie przedstawia dla niego żadnych trudności i praktycznie nie

powoduje kosztów. Jeżeli zatem w takiej sytuacji dłużnik nie wykonuje wyroku,

wynika to najczęściej z jego złej woli. Jednocześnie to on, jako właściciel gazety

czy strony internetowej, ustala koszty publikacji dla osób trzecich, w tym także dla

wierzyciela i może je określić w takiej wysokości, że wierzyciel nie będzie w stanie

ich ponieść. Dysponując wyrokiem upoważniającym go na podstawie art. 480 § 1

k.c. do wykonania zastępczego na koszt dłużnika, nie miałby w istocie żadnych

możliwości realizacji takiego wyroku. Jest to sytuacja niedopuszczalna nie tylko

z punktu widzenia interesów wierzyciela lecz także powagi wymiaru sprawiedliwości

i interesu społecznego.

Przyjęcie dopuszczalności odpowiedniego zastosowania do takiego wyroku

art. 1049 §1 zd. drugie k.p.c. nie narusza również uzasadnionego interesu dłużnika,

któremu przysługuje zażalenie przewidziane w zd. trzecim oraz powództwo

przeciwegzekucyjne o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci

wyroku, w którym zobowiązany został do wykonania określonej czynności

w wyznaczonym terminie. W tym postępowaniu może dowodzić, że zobowiązanie

wygasło wskutek wykonania lub z innych przyczyn (porównaj postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 27 stycznia 1971 r. II CZ 16/71, OSNC z 1971r., nr 9, poz. 162).

Przedstawiona wykładnia art. 480 § 1 k.c. w zw. z art. 1049 § 1 zd. drugie

k.p.c. zapewnia więc efektywne wykonanie wyroków zobowiązujących dłużnika do

podjęcia czynności zastępowalnych, bez szkody dla uzasadnionych interesów

dłużnika.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak

w uchwale.

kc