I UK 77/15

Sygn. akt I UK 77/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Krzysztof Staryk

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku K. Spółki Akcyjnej w K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego J. M.

o podleganie ubezpieczeniom,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej K. Spółki Akcyjnej w K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z

dnia 26 listopada 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację K.

S.A. (dalej jako płatnik składek lub płatnik) od wyroku Sądu Okręgowego w K. z

dnia 23 października 2013 r., którym oddalono odwołanie płatnika od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lutego 2013 r., stwierdzającej, że J. M.

2

(dalej jako zainteresowany) z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy

cywilnoprawnej „kontrakt - umowa o profesjonalne uprawianie piłki nożnej” u

płatnika składek podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i

wypadkowemu w okresie od 29 sierpnia 2008 r. do 30 czerwca 2010 r.

W sprawie ustalono, że płatnik składek (zwany w treści umowy Klubem)

zawarł w dniu 29 sierpnia 2008 r. z zainteresowanym (jako zawodnikiem) kontrakt -

umowę o profesjonalne uprawianie piłki nożnej na czas określony od 29 sierpnia

2008 r. do 30 czerwca 2010 r. Na podstawie przedmiotowej umowy zainteresowany

zobowiązał się świadczyć na rzecz Klubu usługę polegającą na reprezentowaniu

barw K. S.A. w charakterze zawodnika piłki nożnej, w zawodach organizowanych

przez PZPN, UEFA i FIFA. Zobowiązał się również do: godnego reprezentowania

barw Klubu we wszystkich rozgrywkach sportowych piłki nożnej (w szczególności

mecze ligowe, towarzyskie, pucharowe, pokazowe, sparingowe), w których będzie

uczestniczył Klub oraz w trakcie kontaktów z osobami trzecimi i mediami; brania

aktywnego udziału we wszystkich treningach i innych zajęciach szkoleniowych

zgodnie z planem i harmonogramem ustalonym przez trenera i zatwierdzonym

przez zarząd; brania aktywnego udziału w zgrupowaniach i obozach treningowych

organizowanych przez Klub; przestrzegania sportowego trybu życia; nieuprawiania

sportów mogących grozić kontuzją i powstrzymywania się od wszelkich zachowań,

które stwarzają ryzyko powstania urazów lub chorób mających wpływ na właściwe

wykonywanie obowiązków profesjonalnego zawodnika piłki nożnej lub na

uczestnictwo w zawodach sportowych; przestrzegania postanowień niniejszej

umowy, regulaminów, zarządzeń uchwał organów Klubu oraz obowiązujących

przepisów prawa i przepisów związkowych ŚZPN i PZPN; w przypadku

niedyspozycji zdrowotnej - do udokumentowania jej zaświadczeniem lekarskim

pochodzącym tylko i wyłącznie od lekarza klubowego lub od lekarza wskazanego

przez Klub; ścisłej współpracy z trenerami, masażystami i lekarzem Klubu w

zakresie wymiany informacji dotyczących procesu treningowego, stanu zdrowia

oraz innych problemów związanych z realizacją niniejszego kontraktu; poddawania

się wszystkim badaniom lekarskim, które Klub uzna za celowe oraz stosowania

przez zawodnika wyłącznie środków farmakologicznych uzgodnionych z lekarzem

Klubu; stałego podnoszenia poziomu sportowego przez aktywne i zdyscyplinowane

3

uczestnictwo w procesie treningowym zarówno w okresie przygotowawczym, jak i w

trakcie współzawodnictwa sportowego; wykonywania obowiązków wynikających z

niniejszego kontraktu w sposób profesjonalny, z pełnym zaangażowaniem;

korzystania ze sprzętu sportowego, w tym ubrań i strojów sportowych

przekazanych przez Klub; niereklamowania bez zgody Zarządu Klubu jakichkolwiek

oznaczeń: firm, produktów i usług; niezawierania umów reklamowych,

sponsoringowych i marketingowych bez pisemnej zgody Klubu; brania aktywnego

udziału w zajęciach grup młodzieżowych organizowanych przez Klub, jak również

wszelkich działaniach i akcjach kształtujących pozytywny wizerunek Klubu, w

czasie i miejscu każdorazowo wskazanym przez zarząd i/lub trenera; utrwalania

dobrego imienia i wizerunku Klubu, jego akcjonariuszy, sponsorów i osób z nim

bezpośrednio związanych w kontaktach z mediami, kibicami, zawodnikami,

włączając w to uczestnictwo w konferencjach prasowych i innych spotkaniach

popularyzujących Klub; powstrzymania się od komentowania w mediach sytuacji

wewnętrznej Klubu, w tym decyzji personalnych, sztabu trenerskiego i innych;

nieuczestniczenia w sportowych zakładach bukmacherskich organizowanych w

kraju i za granicą. Klub natomiast zobowiązał się do: zapewnienia warunków do

profesjonalnego uprawiania piłki nożnej; zapewnienia odpowiedniej kadry

szkoleniowej, odpowiednich warunków treningowych, niezbędnego sprzętu

sportowego i wyposażenia potrzebnego do udziału w zawodach; zapewnienia

opieki lekarskiej, warunków odnowy biologicznej, sprzętu zabezpieczającego i

wspomagającego; zapłaty zawodnikowi należnego wynagrodzenia przewidzianego

niniejszym kontraktem. W § 4 umowy uregulowane zostały zasady wynagradzania

zawodnika. Klub zobowiązał się do zapłaty na rzecz zawodnika wynagrodzenia

odpowiednio w kwocie: w sezonie 2008/2009 w wysokości 176.670,00 zł plus

należny podatek VAT, płatne w 10 równych miesięcznych ratach po 17.667,00 zł

każda, plus należny podatek VAT; w sezonie 2009/2010 w wysokości 212.004,00 zł

plus należny podatek VAT, płatne w 12 równych miesięcznych ratach po 17.667,00

zł każda, plus należny podatek. Strony umowy ustaliły, iż wypłata powyższego

wynagrodzenia będzie następowała do 10-go dnia każdego miesiąca za miesiąc

poprzedni na podstawie prawidłowo wystawionej przez zawodnika faktury VAT,

przelewem na konto wskazane przez zainteresowanego. Niezależnie od

4

przyznanego wynagrodzenia zawodnikowi przysługiwać miało prawo do

dodatkowych nagród za osiągnięcia sportowe, wynikających z regulaminu

nagradzania i karania (RNiK) uchwalonego przez zarząd. Poza wynagrodzeniem

oraz nagrodami Klub nie był zobowiązany do wypłacania zawodnikowi żadnych

innych dodatkowych kwot. Na podstawie § 4 umowy strony ustaliły, że w okresie

obowiązywania niniejszego kontraktu Klubowi przysługiwać będzie - w celu

prowadzenia przez Klub działań marketingowych, promocyjnych i reklamowych -

wyłączne prawo do rozpowszechniania „wizerunku” zawodnika, na co ten wyraził

zgodę. Ponadto zainteresowany wyraził zgodę na pozyskiwanie przez Klub

wymienionych wizerunków, w szczególności poprzez filmowanie, fotografowanie

lub inne utrwalanie podczas meczy, turniejów, sparingów, treningów, festynów,

akcji promocyjnych. Zainteresowany zobowiązał się również uczestniczyć we

wszystkich nagraniach radiowych, telewizyjnych i innych akcjach organizowanych

przez Klub. Strony ustalił także, iż integralną częścią niniejszego kontraktu są

„zasady regulujące stosunki pomiędzy klubem sportowym a zawodnikiem

profesjonalnym”, przyjęte uchwałą Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej nr II/12

z dnia 19 maja 2002 r. i stanowiące załącznik do kontraktu. W związku z zawartą

umową zainteresowany miał obowiązek uczestniczyć w treningu, obozie, zajęciach

wskazanych przez przedstawiciela Klubu, uczestniczyć w zawodach, do których

został wytypowany oraz brać udział we wszystkich wskazanych przez Klub

czynnościach związanych z wizerunkiem Klubu i w działaniach marketingowych.

Trener Klubu w ramach swoich obowiązków prowadził ewidencje obecności

zawodników oraz grafik zajęć obowiązkowych i on wskazywał, kiedy i w jakich

terminach zainteresowany ma się stawiać na treningi, zawody i zajęcia związane z

działalnością wizerunkowo-marketingową. Wszelkie nieobecności na wskazanych

zajęciach czy meczach były przez niego odnotowywane. Jeżeli były

nieusprawiedliwione, to zawiadamiał zarząd Klubu i wtedy podejmowane były

sankcje wynikające z kontraktu. Zawodnik nie mógł samodzielnie wskazać, w

których zawodach czy innych zajęciach bierze udział, a w których nie. Każdy

zawodnik oceniany jest przede wszystkim na podstawie wyników sportowych.

Decyzje w przedmiocie wyciągnięcia konsekwencji w stosunku do zawodnika, który

nie przestrzega postanowień wynikających z kontraktu, podejmował zarząd Klubu,

5

na podstawie wiedzy od trenera lub uzyskanych w inny sposób. O wytypowaniu

zawodników na mecz decydował trener Klubu, uwzględniając ich indywidualne

dyspozycje.

W dalszej kolejności ustalono, że w okresie od lipca 2007 r. do lipca 2010 r.

zainteresowany posiadał wpis do ewidencji działalności gospodarczej, w zakresie

której znajdowało się prowadzenie usług sportowych. W oparciu o umowę zawartą

z płatnikiem został zgłoszony do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i

wypadkowego. Składki na te ubezpieczenia były opłacane z tytułu prowadzenia

działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług sportowych. W zakresie

objętym kontraktem zawodnik pozostawał do dyspozycji Klubu. Mógł korzystać z

dni wolnych po uzgodnieniu terminu z Klubem, tak aby nie kolidowało to z zajęciami

zaplanowanymi przez klub. Ponadto każdy zawodnik mający zawartą umowę z

Klubem, w czasie nieobjętym dyspozycją Klubu mógł rozwijać swoje umiejętności

sportowe, korzystać z prywatnego trenera. Natomiast poza czasem, w którym

pozostawał w dyspozycji Klubu mógł np. uczestniczyć w kursach trenerskich,

prowadzić zajęcia sportowe z młodzieżą, uczestniczyć w meczach charytatywnych

lub meczach dla popularyzacji piłki nożnej, turniejach halowych 3-5 osobowych, ale

w takim meczu piłkarz nie mógł mieć oznaczenia, że reprezentuje Klub K.

Zainteresowany nie mógł reprezentować innego klubu ani grać profesjonalnie w

piłkę nożną w innym klubie sportowym w okresie objętym kontraktem z Klubem K.

W ramach prowadzonej działalności gospodarczej mógł prowadzić odpłatnie inne

usługi sportowe nieobjęte kontraktem, z uwzględnieniem zastrzeżeń wynikających z

kontraktu, jednakże nie mogła to być działalność konkurencyjna do działalności

podejmowanej przez piłkarza w zakresie nie objętym kontraktem. Zainteresowany

miał możliwość prowadzenia innej działalności poza sportową w ramach zgłoszonej

działalności gospodarczej, ale nie korzystał z tego, gdyż działalność sportowa na

rzecz Klubu zabierała mu cały czas. Na zajęciach wskazanych przez Klub, jak i

poza Klubem musiał dbać o właściwe odżywianie, odnowę biologiczną i w tym

zakresie organizował sobie zaplecze działalności sportowej. Podpisując kontrakt

zainteresowany miał świadomość, że musi osiągać jak najlepsze wyniki, dbać o

formę, tak aby być w stanie wykonać usługę na najwyższym poziomie, gdyż w

przeciwnym przypadku może mieć obniżone wynagrodzenie lub zostanie mu

6

wypowiedziana umowa zawarta z Klubem. Ponadto wiedział, że na postawie

zawartej umowy oceniana jest jego wartość medialna oraz wizerunek. Wydawane

były pocztówki z jego podobizną, kalendarze, bilbordy itp., a ponadto w ramach

zawartej umowy był zapraszany przez przedszkola i inne instytucje, na różnego

rodzaju imprezy, sesje filmowe, prowadzone były też kampanie reklamowe.

Zainteresowany otrzymywał z Klubu sprzęt reprezentacyjny i treningowy, natomiast

sam kupował sobie buty piłkarskie. Za przedterminowe zerwanie kontraktu oraz w

przypadku ewentualnego przejścia do innego klubu były przewidziane sankcje w

postaci pozbawienia lub obniżenia wysokości nagród finansowych wynikających z

RNiK. Klub zobowiązany był do zapewnienia stałej opieki medycznej i leczenia

zawodników. Zawodnik korzystał również z prywatnych wizyt lekarskich, operacji i

zabiegów celem przyspieszenia procesu powrotu do gry. Jeżeli zawodnik nie mógł

brać udziału w zawodach, treningach czy zajęciach marketingowych, mógł być

zwolniony z tych zajęć tylko na podstawie zwolnienia lekarskiego albo na podstawie

decyzji przedstawiciela Klubu, zwykle trenera. W zakresie działalności

wizerunkowo-marketingowej zawodnik nie mógł odmówić udziału w takich

zajęciach, do których został wytypowany, jak również nie mógł wskazać, że w razie

jego nieobecności zastąpi go inny zawodnik. Decyzję w tym zakresie mógł podjąć

wyłącznie trener. Klub – w ramach działalności w ekstraklasie oraz w innych

dyscyplinach sportowych – z działalności marketingowej ma około 70%

przychodów, natomiast z działalności sportowej tylko 30%. Wszelkie spory między

piłkarzami a Klubem miały być rozpatrywane przez PZPN, natomiast pozostałe

kwestie podlegały rozpoznaniu przez sądy.

Dalej ustalono, że działalność gospodarcza zainteresowanego sprowadzała

do świadczenia usług sportowych jedynie na rzecz płatnika składek na podstawie

zwartej w dniu 29 sierpnia 2008 r. „umowy-kontraktu”. Wynagrodzenie z tego tytułu

realizowane było na podstawie faktur wystawianych przez zainteresowanego na

rzecz płatnika składek, który do celów ubezpieczeń społecznych traktował

zainteresowanego jako odrębny byt prawny niemający związku z płatnikiem, tj.

przedsiębiorcę prowadzącego własną działalność gospodarczą.

Sąd odwoławczy podzielił i przyjął za własne powyższe ustalenia dokonane

przez Sąd pierwszej instancji oraz ich ocenę prawną prowadzącą do wniosku, że

7

zainteresowany, który jako profesjonalny zawodnik piłki nożnej świadczył usługi

sportowe wyłącznie na rzecz klubu piłkarskiego K. na podstawie łączącego go z

tym klubem kontraktu, nie może zostać uznany za osobę wykonującą pozarolniczą

działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o

swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze

zm.). Podzielił rozważania, w których Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na ściśle

osobisty charakter świadczonych przez zainteresowanego usług sportowych oraz

jego podporządkowanie jako zawodnika władzom Klubu i poleceniom sztabu

szkoleniowego, jak też dotyczące kwestii wynagradzania oraz ponoszenia przez

klub ryzyka ekonomiczno-gospodarczego i ryzyka niezawinionego niewykonania

lub nienależytego wykonania przez zawodnika zobowiązania. Jako trafne ocenił

również uwagi wskazujące na to, że zainteresowany w obrocie gospodarczym nie

występował we własnym imieniu i na własny rachunek, lecz reprezentował Klub

oraz że liczne ograniczenia swobody uczestniczenia przez zainteresowanego w

obrocie gospodarczym przeczą wykonywaniu przez niego działalności

gospodarczej.

W ocenie Sądu odwoławczego, zawodnik uprawiający piłkę nożną nie jest

osobą prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu

przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów

osiąganych przez osoby fizyczne (art. 8 ust. 6 pkt 3a ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz.

121 ze zm., dalej jako ustawa systemowa). W rezultacie profesjonalne uprawianie

sportu nie jest działalnością gospodarczą, a zgodnie z art. 5a pkt 6 ustawy z dnia

26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2012 r., poz. 361 ze zm.) osiągane z tego tytułu przychody nie są przychodami z

działalności gospodarczej. Kontrakt – umowa o profesjonalne uprawianie piłki

nożnej jest w istocie umową o świadczenie usług sportowych, a zatem ma

charakter umowy zlecenia, gdyż jest do niej najbardziej podobna (art. 750 k.c.), co

sprawia, że w świetle art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 2 ustawy systemowej, stanowi

tytuł do podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Wreszcie

zaskarżona decyzja organu rentowego nie rozstrzyga o wysokości podstawy

wymiaru składki ubezpieczeniowej, jak i o wysokości samej składki. Z tego względu

8

nie ma znaczenia okoliczność, że 70% wypłacanego zainteresowanemu

wynagrodzenia było związane ze świadczeniem usług reklamowo-marketingowych.

Kwestia wyłączenia tego wynagrodzenia z podstawy wymiaru składki na

ubezpieczenia społeczne pozostaje bowiem bez wpływu na rozstrzygnięcie.

W skardze kasacyjnej płatnik składek zarzucił: I. naruszenie prawa

materialnego, przez: 1) niezastosowanie art. 9 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10

ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie i tym samym

uznanie, że zainteresowany prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą w

zakresie usług sportowych (pozostałej działalności związanej ze sportem) powinien

zostać obowiązkowo objęty ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy

cywilnoprawnej - kontraktu umowy o profesjonalne uprawianie piłki nożnej, do której

stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia, którą to umowę zawarł ze

skarżącym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej oraz uznanie, że

umowa cywilnoprawna stanowi wyłączny tytuł do podlegania obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, podczas gdy zgodnie

z brzmieniem powołanych przepisów osoba spełniająca warunki objęcia

obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi z kilku tytułów jest objęta

obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej; może być

jednak dobrowolnie objęta na swój wniosek ubezpieczeniami emerytalnym i

rentowymi z pozostałych wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł

ubezpieczeń, 2) niewłaściwe zastosowanie art. 20 oraz art. 22 Konstytucji RP,

wyrażające się w naruszeniu zasady swobody działalności gospodarczej poprzez

„narzucenie” skarżącemu rodzaju umowy, którą zawarł z zainteresowanym, w tym

ograniczenie wolności prowadzenia działalności gospodarczej zarówno przez

skarżącego, jak i zainteresowanego; 3) naruszenie art. 2 Konstytucji RP, przez jego

niezastosowanie i tym samym naruszenie konstytucyjnej zasady poszanowania

wolności i praw jednostki, a także działanie wbrew sprawiedliwości społecznej; II.

naruszenie przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie art. 224 § 1 w związku z art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,

polegające na nierozpoznaniu wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji.

9

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku, a także uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

W pierwszym rzędzie niezasadny jest zarzut naruszenia art. 224 § 1 w

związku z art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., upatrywanej przez skarżącego w

nierozpoznaniu wszystkich zarzutów podniesionych przez niego w apelacji. Po

pierwsze, skarżący zarzutu tego bliżej nie uzasadnia, w związku z czym nie

wiadomo, na czym miałaby polegać obraza przez Sąd drugiej instancji art. 224 § 1

k.p.c., zgodnie z którym przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu

dowodów i udzieleniu głosu stronom. Po drugie, Sąd odwoławczy odniósł się do

zawartego w apelacji zarzutu związanego z przychodami uzyskiwanymi przez

zainteresowanego ze świadczenia w ramach kontraktu usług reklamowo-

marketingowych oraz usług sportowych, uznając je za pozostające bez wpływu na

wynik sprawy. Trafność takiej oceny nie leży w płaszczyźnie art. 378 § 1 k.p.c.

(zgodnie z którym sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w

granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność

postępowania) ani art. 382 k.p.c. (w myśl którego sąd drugiej instancji orzeka na

podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w

postępowaniu apelacyjnym).

Bezzasadne są także zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zostały one

ocenione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 lutego 2016 r., I UK 65/15

(niepublikowanym) i obecny skład tego Sądu w pełni podziela zawarte w nim

rozważania.

W wyroku tym stwierdzono, że „wedle ustawy systemowej, pozarolniczą

działalność gospodarczą definiuje art. 8 ust. 6 pkt. 1 i jest nią prowadzenie

działalności na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych

przepisów szczególnych. Nie odnosi się ona zatem do ustawy o podatku

dochodowym od osób fizycznych. Nie ma zatem podstaw do stosowania przepisów

10

tej ostatniej ustawy i rozróżniania pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 10

ust. 1 pkt 3) od działalności prowadzonej osobiście (art. 10 ust. 1 pkt 2), do której

zalicza się między innymi przychody z uprawiania sportu (art. 13 pkt 2). Taki

rozłączny podział jest autonomiczną instytucją prawa podatkowego identyfikującą

źródła przychodów, nie modyfikuje natomiast definicji działalności gospodarczej z

art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Potwierdza to również treść

art. 5a pkt 6 ustawy podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym

pojęcie „pozarolnicza działalność gospodarcza” oznacza działalność zarobkową

prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób

zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych

przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9. Przepis ten (w

zdaniu pierwszym) wymienia cechy charakterystyczne zbieżne z definicją zawartą

w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, natomiast jego zdanie

drugie ma znaczenie prawne wyłącznie na gruncie prawa podatkowego – dla

kwalifikacji źródeł przychodu. W tym kontekście trafny jest podgląd wyrażony w

uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2015 r.,

II FPS 1/15 (ONSAiWSA 2015 nr 6, poz. 101), że obowiązek osobistego wykonania

usługi nie jest cechą niezbędną działalności gospodarczej, ale jej nie wyklucza

(przykładowo - działalność gospodarcza prowadzona jednoosobowo przez

rzemieślnika: krawca, jubilera, fryzjera – zob. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca

1989 r. o rzemiośle ; jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 1182 ze zm.).

Uzupełnieniem definicji działalności gospodarczej z art. 2 ustawy o

swobodzie działalności gospodarczej jest jej art. 4, według którego przedsiębiorcą

w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna

niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną,

wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Dla odkodowania

pojęcia „wykonywania działalności gospodarczej we własnym imieniu” pomocny jest

art. 5b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który wskazuje cechy

charakterystyczne aktywności prowadzonej „we własnym imieniu”. Są to: 1)

odpowiedzialność przedsiębiorcy wobec osób trzecich za rezultat podejmowanych

w jej ramach czynności oraz ich wykonywanie, 2) samodzielne wyznaczanie

11

miejsca i czasu wykonywania tych czynności, 3) ponoszenie ryzyka gospodarczego

związanego z prowadzoną działalnością.

Biorąc to pod uwagę, działalność gospodarcza może przybrać również formę

stałego wykonywania rodzajowo jednej umowy (usługi) dla innego podmiotu na jego

rachunek, ale cechą takiej działalności powinno być nadal działanie we własnym

imieniu i na własne ryzyko (zob. uzasadnienie uchwały 7 sędziów sądu

Najwyższego z dnia 15 czerwca 2015 r., III UZP 2/15; LEX nr 1740331). Również

zastrzeżenie w umowie o świadczeniu usług „wyłączności” dla tego kontrahenta – w

ramach autonomii woli stron umowy (art. 3511

k.c.) – nie odbiera im atrybutu

świadczeń w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 20 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP,

każdy obywatel ma swobodę w wyborze formy prowadzenia działalności

zarobkowej. Może zatem, stosownie do swojego wyboru, prowadzić ją w

przewidzianej przepisami prawa formie organizacyjnej – w ramach umowy

cywilnoprawnej bądź działalności gospodarczej. W przywołanej wyżej uchwale 7

sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2015 r., II FPS

1/15, przyjęto, że zarobkowe świadczenie usług sportowych może być prowadzone

w formie działalności gospodarczej. Pogląd ten co do zasady należy podzielić,

bowiem swoboda wyboru formy działania sportowca oznacza możliwość wyboru

odpowiedniej formy organizacyjnej, jednakże z tym zastrzeżeniem, że działalność

ta musi wykazywać cechy charakterystyczne pozwalające ją tak zakwalifikować.

Pamiętać należy, że o zakwalifikowaniu danej działalności pod jedną ze

wskazanych wyżej form organizacyjnoprawnych nie przesądza jedynie formalny

proces legalizujący tę działalność. W przypadku działalności gospodarczej

niewystarczające jest więc zarejestrowanie tej działalności zgodnie z wymaganiami

prawnymi i dopełnienie wszelkich innych formalności związanych z obowiązkiem

podatkowym i składkowym, statystycznym, bowiem dla takiej kwalifikacji konieczne

jest również jej faktyczne wykonywanie na warunkach wyżej opisanych. Stąd

zanegowanie prowadzenia działalności gospodarczej nie sprowadza się do

„narzucenia” formy organizacyjnej danemu podmiotowi, wynika natomiast ze

sposobu wykonywania przez niego aktywności zawodowej.

12

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest „kontrakt – umowa o

profesjonalne uprawianie piłki nożnej”. Znaczenie pojęcia „uprawianie sportu”

poszukiwać można w treści prawodawstwa dotyczącego sportu. W ustawie z dnia

18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej, obowiązującej od dnia 6 kwietnia 1996 r. do

dnia 6 października 2010 r. sport zdefiniowano jako formę aktywności człowieka,

mającą na celu doskonalenie jego sił psychofizycznych, indywidualnie lub zbiorowo,

według reguł umownych (art. 3 pkt 3). W obowiązującej obecnie (od dnia 16

października 2010 r.) ustawie z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie przez sport

rozumie się wszelkie formy aktywności fizycznej, które przez uczestnictwo doraźne

lub zorganizowane wpływają na wypracowanie lub poprawienie kondycji fizycznej i

psychicznej, rozwój stosunków społecznych lub osiągnięcie wyników sportowych na

wszelkich poziomach (art. 2 ust. 1). Niewątpliwie przedmiotem działalności

zainteresowanego było uprawianie sportu w formie organizacyjnej, którą zakreślały

warunki kontraktu

Istotę usługi, jaką zobowiązał się wykonywać zainteresowany na podstawie

zawartej umowy, stanowił jego udział w określonych zawodach sportowych „w

barwach” Klubu K. (spółce akcyjnej) oraz w działalności mającej kształtować

pozytywny wizerunek Klubu (akcje reklamowe i promocyjne). Do tego bowiem

sprowadza się zobowiązanie do „godnego reprezentowania barw Klubu we

wszystkich rozgrywkach sportowych piłki nożnej (w szczególności mecze ligowe,

towarzyskie, pucharowe, pokazowe, sparingowe), w których będzie uczestniczył

Klub oraz w trakcie kontaktów z osobami trzecimi i mediami”.

Z przedstawionych wyżej względów nie może zaważyć na ocenie spornego

kontraktu ani to, że umowa mogła być realizowana wyłącznie przez konkretnego

zawodnika osobiście ze względu na jego umiejętności i zdolności, ani to, że

zainteresowany nie mógł oferować uprawiania sportu innym klubom sportowym.

Nie ma też wątpliwości, że usługi świadczone były za wynagrodzeniem, co

świadczy o zarobkowym charakterze działalności, oraz nie może być

kwestionowana ich ciągłość (okres trwania kontraktu – od 1 marca 2009 r. do 31

grudnia 2012 r.).

Usługa zawodnika – o profesjonalne uprawianie sportu – zamówiona przez

klub sportowy działający w ramach spółki kapitałowej (jak w niniejszej sprawie) jest

13

świadczona w ramach zorganizowanej przez spółkę działalności gospodarczej

(sportowej), która, oprócz rywalizacji sportowej i aspektów społeczno-

wychowawczych związanych z rozpowszechnianiem sportu, stanowi biznes

generujący dochody (widowiska sportowe stały się dobrze płatnym produktem,

zawodnicy – „towarem” i „twarzą” reklam produktów i usług, a obiekty sportowe i

transmisje z zawodów są wykorzystywane do promowania czy marek produktów).

Choć na taki właśnie efekt ukierunkowana jest usługa zawodnika, to nie ponosi on

związanego z nią ryzyka gospodarczego. Kontrakt o profesjonalne uprawianie piłki

nożnej wyłącza bowiem ryzyko nieuzyskania przychodu z działalności, skoro

gwarantuje z tego tytułu stałą kwotę (jego wynagrodzenie nie jest uzależnione od

ekonomicznego ryzyka). Działa on więc właściwie bez ryzyka co do popytu,

konkurencji czy ostatecznego rezultatu własnego przedsiębiorstwa, nie stwarzając

w tym zakresie również pola do odpowiedzialności wobec osób trzecich. Jego

działalność nie ma też przymiotu samodzielności, skoro (biorąc pod uwagę

postanowienia spornego kontraktu) zawodnik działa w ramach struktury

organizacyjnej spółki (klubu), w sposób podporządkowany na bieżąco w zakresie

miejsca, czasu i rodzaju wykonywanych czynności.

Immanentną cechą prowadzenia we własnym imieniu działalności

gospodarczej jest także ponoszenie kosztów tej działalności, co wiąże się z jej

prowadzeniem w sposób zorganizowany (a więc wymagający też nakładów

umożliwiających taką aktywność). O zorganizowaniu działalności gospodarczej nie

świadczy bowiem jedynie jej forma organizacyjno-prawna (zob. W.J. Katner, Prawo

o działalności gospodarczej. Komentarz. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, s 21-22),

czyli dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej czy rejestru

przedsiębiorców KRS. Organizacji tej nie można bowiem sprowadzać wyłącznie do

płaszczyzny formalnej, gdyż ma ona swoje odzwierciedlenie również w

płaszczyźnie materialnej (zob. M. Szydło, Swoboda działalności gospodarczej,

Warszawa 2005 r., s. 48-55 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

26 września 1996 r. II FSK 789/07; LEX nr 495147).

Zorganizowanie działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej

odbywa się zatem przykładowo przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków

biurowych, maszyn, sprzętu, technologii, zatrudnienie pracowników,

14

przedsięwzięcie działań o charakterze marketingowym (informacja, reklama) oraz,

ogólnie rzecz ujmując, przez podejmowanie działań zmierzających do uzyskania i

utrzymania wymaganych kwalifikacji niezbędnych ze względu na rodzaj

wykonywanej działalności.

Jak wynika z treści i faktycznej realizacji zawartego kontraktu, prawidłowe

wykonanie umowy przez zainteresowanego wymagało odpowiedniej formy fizycznej

zawodnika zapewnianej przez: treningi prowadzone przez profesjonalnego trenera

(z udostępnieniem obiektów i sprzętu sportowego), uczestnictwo w zgrupowaniach

w ramach treningu (z zapewnieniem bazy hotelowo-restauracyjnej), opiekę

lekarską, zabiegi odnowy biologicznej, odżywki oraz wymagało odpowiedniego

stroju sportowego. Elementów tych nie można zakwalifikować jako wchodzących w

zakres usługi świadczonej przez zawodnika. Wręcz odwrotnie, wchodzą one w

zakres działalności wykonywanej przez Klub. W istocie to zamawiający, a nie

wykonawca usługi był organizatorem i ponosił koszty całej aktywności sportowej.

Nie sposób więc uznać, że to zawodnik w ramach kontraktu o profesjonalne

uprawianie piłki nożnej prowadził działalność w sposób zorganizowany.

Zlecone zainteresowanemu usługi można podzielić na usługę stricte

sportową (udział w zaplanowanej przez Klub aktywności sportowej) oraz usługę

polegającą na udziale w działaniach mających na celu kształtowanie pozytywnego

wizerunku Klubu (np. organizowanie zawodów sportowych dla młodzieży, kontakty

z mediami, akcje społeczne związane z upowszechnianiem dyscypliny sportu, akcje

charytatywne itp.) oraz akcjach promocyjnych prowadzonych przez Klub na rzecz

innych podmiotów. W odniesieniu do tej drugiej usługi należy zauważyć, że

zainteresowany nie wybrał dla niej formy organizacyjnej w postaci działalności

gospodarczej, zważywszy na to, że zgłoszenie do ewidencji działalności

gospodarczej nie przewidywało działalności reklamowo-promocyjnej. Zresztą gdyby

nawet i tę działalność obejmowało zgłoszenie, to również nie miałaby ona cech

charakterystycznych pozwalających na taką kwalifikację, skoro wszystkie

poczynania zainteresowanego w tym zakresie nie były ani samodzielne, ani

podejmowane we własnym imieniu i na własne ryzyko, ale stanowiły element

zorganizowanej działalności Klubu.”

15

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.

kc