II PK 363/14

Sygn. akt II PK 363/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa A.S.

przeciwko W. Spółce z o.o. w W.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 kwietnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje Sądowi Okręgowemu w

W. sprawę do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w W. zmienił

zaskarżony przez powódkę A. S. wyrok Sądu Rejonowego z dnia 4 grudnia 2013 r.

w ten sposób, że zasądził na rzecz powódki od strony pozwanej W. Sp. z o.o.

2

kwotę 12.663 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 listopada 2012 r. Takiej kwoty

domagała się powódka tytułem nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę za

wypowiedzeniem.

Sąd Rejonowy, oddalając jej powództwo, stwierdził, że strona pozwana

rozwiązała umowę o pracę z powódką z zachowaniem 3-miesięcznego terminu

wypowiedzenia, który upływał z dniem 30 listopada 2012 r. W piśmie z dnia 23

sierpnia 2012 r. wskazała, że przyczyną wypowiedzenia jest „nieosiąganie przez

Salon Sprzedaży Samochodów standardów ustanowionych przez […] w zakresie

jakości obsługi klienta, powodujące utratę bonusu jakościowego za II kwartał 2012

r. oraz nieprzestrzeganie przy sprzedaży samochodów marki […] wprowadzonego

przez spółkę zakazu współpracy z byłymi autoryzowanymi dealerami […]”. Sąd

pierwszej instancji przyjął, że prawdziwą i konkretną przyczyną wypowiedzenia

powódce umowy było nieprzestrzeganie wprowadzonego przez stronę pozwaną

zakazu współpracy z byłymi autoryzowanymi dealerami - K.L.[…].

Ustalił, że powódka była zatrudniona u pozwanego od dnia 1 kwietnia

2004 r., ostatnio na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na

czas nieokreślony. Z dniem 1 marca 2011 r. powierzono jej stanowisko kierownika

salonu samochodowego. Powódka i jej podwładna A. K., za aprobatą przełożonego

M. K., współpracowały z K. L., a głównie z jego pracownikiem K. S., w ten sposób,

że K. L. lub K.S. informowali powódkę lub A. K. o skierowaniu do salonu klienta

poszukującego konkretnego samochodu. Jeśli klient zdecydował się na jego kupno,

samochód nie był mu wydawany, lecz wysyłany do K. L., skąd był odbierany przez

klienta. Za taką współpracę ustalono z góry wysokość prowizji dla K. L. W okresie

między lutym a majem 2012 r. strona pozwana sprzedała we współpracy z K. L.

dwa pojazdy. Na przełomie lutego i marca 2012 r. K. L. stracił autoryzację.

Od maja 2012 r., w związku ze stanowiskiem […], wprowadzony został

zakaz współpracy z byłymi autoryzowanymi dealerami w zakresie sprzedaży

samochodów nowych. Zakazana była sprzedaż pojazdu pośrednikowi celem

odprzedaży. Jako niedozwolona była też traktowana współpraca polegająca na

wyszukaniu klienta, uzgadnianie przez niego warunków, w tym ceny i wypłata

prowizji za pośrednictwo w sprzedaży. Kontynuacja współpracy groziła

rozwiązaniem przez […] umowy dealerskiej ze strona pozwaną. W maju 2012 r. o

3

zakazie poinformował pracowników pozwanej, w tym powódkę i M. K., opiekun

regionalny M. K., następnie prezes zarządu strony pozwanej J. A., który powódkę

kilkakrotnie o tym informował osobiście.

W dniu 7 maja 2012 r. PHU K. L. wystawił spółce W. fakturę VAT na

kwotę 3000 zł z tytułu prowizji za pośrednictwo sprzedaży S. Fakturę w

imieniu PHU podpisał K. S.. Prezes zarządu strony pozwanej polecił

głównemu księgowemu jej odesłanie, gdyż usługa pośrednictwa nie była

zamawiana, faktura została jednak zapłacona. W dniu 9 sierpnia 2012 r.

powódka złożyła zamówienie na pojazd S., wskazując jako dostawcę i jako

zamawiającego spółkę W.. Zamówienie sporządziła i podpisała A. B., a

jednocześnie powódka sporządziła i podpisała to samo zamówienie z ręczną

adnotacją „K”. Faktura VAT dla kupującego opiewała na kwotę 91.000 zł. W

tym samym czasie K. L. wystawił fakturę na prowizję za pośrednictwo w

sprzedaży w kwocie 2.345 zł. Prośba powódki o zapłacenie tej faktury nie

została uwzględniona przez prezesa J. A., lecz w dniu 16 sierpnia 2012 r.

strona pozwana otrzymała od K. L. kwotę 36.655 zł tytułem częściowej

zapłaty faktury, pomniejszonej o prowizję.

Powódka i jej podwładni byli zobowiązani do przestrzegania standardów

obsługi klienta - tzw. procedury 8 kroków i do zapewnienia jak najlepszego wyniku

sprzedaży pojazdów. Osiągnięcie wyniku DC SI powyżej średniej europejskiej za

dany kwartał, ustalane na podstawie ankiet wypełnianych przez klientów, było

nagradzane bonusem finansowym. W związku z nieosiągnięciem wymaganych

wyników za kwartał 2012 r. bonus jakościowy, który wyniósłby brutto 39.667,50 zł,

nie został wypłacony.

Po wręczeniu powódce wypowiedzenia stanowisko p.o. kierownika salonu

powierzono A. B., obecnie A. A., synowej prezesa zarządu, zatrudnionej na

stanowisku handlowca na miejsce A. K. Po upływie wypowiedzenia umowy powódki

A. B. została kierownikiem salonu.

Sąd drugiej instancji podzielił przekonanie powódki, że prawdziwą przyczyną

jej zwolnienia była chęć oddania jej miejsca pracy narzeczonej syna prezesa

zarządu, w związku z czym przyczyny wskazane w piśmie o wypowiedzeniu umowy

uznał za nieprawdziwe i niekonkretne. W szczególności nie zostało

4

skonkretyzowane, o jakie standardy pracy chodziło pracodawcy, czym się

przejawiały, a także nie wskazano przez współpracę, z którymi osobami fizycznymi

i prawnymi powódka złamała zakaz, o istnieniu którego nie wiedziała. Braki te

świadczą o wadzie konstrukcyjnej wypowiedzenia umowy o pracę, a tak dokonane

wypowiedzenie narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę (art. 30 § 4 k.p. w

związku z art. 45 § 1 k.p.). Wobec nieprecyzyjnego i nieodpowiadającego prawu

wskazania powódce przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę - zdaniem Sądu - nie

ma potrzeby badania, jakie okoliczności mogły uzasadniać wypowiedzenie umowy

o pracę.

W skardze kasacyjnej strony pozwanej zarzucono naruszenie prawa

materialnego, tj. art. 30 § 4 k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p., przez przyjęcie, że

przyczyny wskazane w oświadczeniu z dnia 23 sierpnia 2012 r. są niekonkretne

oraz nierzeczywiste, podczas gdy wskazano je jednoznacznie, konkretyzując w

sposób niebudzący wątpliwości dla pracownika zajmującego stanowisko

kierownicze w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa. Skarżący postawił też

zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c. uzasadniony nierozważeniem w sposób

wszechstronny materiału dowodowego.

Powódka wniosła o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 30 § 4 w związku z art. 45 § 1 k.p. wynika obowiązek pracodawcy

wskazania pracownikowi w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę na czas

nieokreślony przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie. Naruszeniem przez

pracodawcę tego obowiązku jest niewskazanie przyczyny, ujęcie jej w sposób zbyt

ogólnikowy, niewystarczająco jasny i konkretny, a także podanie innej przyczyny

niż ta, która pracodawcę motywowała, a więc wskazanie przyczyny

„nierzeczywistej” (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1998 r.,

I PKN 271/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 577, z dnia 10 maja 2000 r., I PKN

641/99, OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 618, czy z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN

645/98, OSNAPiUS 2000 nr 11, poz. 420). Sąd Najwyższy uznaje przy tym za

możliwe przyjęcie spełnienia obowiązku podania przez pracodawcę przyczyny

5

wywiedzenia, gdy pracownik jest zorientowany co do niej już przy odebraniu

oświadczenia woli pracodawcy, zapoznawszy się z przyczyną wypowiedzenia w

inny sposób (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1998 r., I PKN 538/97,

OSNAPiUS 1999 nr 3, poz. 86, z dnia 26 marca 1998 r., I PKN 565/97, OSNAPiUS

1999 nr 5, poz. 165, z dnia 13 maja 1998 r., I PKN 105/98, OSNAPiUS 1999 nr 10,

poz. 335, z dnia 2 września 1998 r., I PKN 271/98, OSNAPiUS 1999 nr 18,

poz. 577, z dnia 17 listopada 1998 r., I PKN 331/98, OSNAPiUS 1999 nr 21,

poz. 690, z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 175/99, OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 787 i z

dnia 26 maja 2000 r., I PKN 670/99, OSNAPiUS 2001 nr 22, poz. 663). W każdym

razie kwestia dostatecznie konkretnego i zrozumiałego dla pracownika wskazania

przyczyny wypowiedzenia jest okolicznością faktyczną (wyrok z dnia 19 stycznia

2000 r., I PKN 481/99, OSNAPiUS 2001 nr 11, poz. 373), co wobec związania Sądu

Najwyższego ustalonym stanem faktycznym sprawy (art. 39813

§ 2 k.p.c.) wyłącza

nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie,

czy Sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu

widzenia zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami

faktycznymi Sądu drugiej instancji, chociażby w celu podważenia wykładni

dokonanej przez ten Sąd lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów

prawa materialnego, jest niedopuszczalny (art. 3983

§ 3 k.p.c.; por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 2 lutego 2008 r., II PK 260/07, niepubl. i z dnia 4 lipca 2013 r.,

II UK 403/12, niepubl.).

Nie można jednak pomijać tego, że sąd odwoławczy orzeka także na

podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji, przy czym gdy dokonuje aktu subsumcji na podstawie

odmiennych ustaleń w stosunku do tych, na których oparł się Sąd pierwszej

instancji, powinien tę zmianę uzasadnić w sposób umożliwiający ocenę, czy była

usprawiedliwiona, a zatem dokonać własnych ustaleń i własnej oceny

zgromadzonych w sprawie dowodów. Jeśli więc nawet – znajdując argumenty

uzasadniające takie stanowisko – sąd drugiej instancji rezygnuje z powtórnego

prowadzenia dowodów i dokonuje ponownej, odmiennej oceny dowodów już

przeprowadzonych, to powinien uczynić to ze szczególną wnikliwością i

wszechstronnością (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2000 r., II CN

6

329/00, niepubl. i z dnia 18 kwietnia 2001 r., II UKN 339/00, OSNP 2003 nr 1,

poz. 21). Jest przy tym oczywiste, że ponowna ocena tych samych dowodów,

dokonywana przez sąd drugiej instancji przy rozpoznawaniu apelacji, podlega tym

samym regułom, co ocena dokonana przez sąd pierwszej instancji. Musi być więc

wszechstronna, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz oparta

na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego. Konieczne jest,

aby sąd drugiej instancji nie tylko wskazał, dlaczego konkretne dowody ocenia

odmiennie niż sąd pierwszej instancji, ale także uzasadnił, którym dowodom daje

wiarę i dlaczego odmawia wiary innym dowodom oraz jaką moc dowodową

im przypisuje. Jest to szczególnie istotne przy osobowych środkach dowodowych,

z którymi sąd drugiej instancji nie zetknął się bezpośrednio, zwłaszcza wtedy, gdy

tylko od oceny tych dowodów zależy ocena zasadności żądania oraz prawdziwości

leżących u jego podłoża twierdzeń faktycznych strony (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 sierpnia 1999 r., I PKN 126/99, OSNAPiUS 2000 nr 20,

poz. 752).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, naruszenie prawa

materialnego, które zarzucił skarżący, może polegać także na wadliwej subsumcji

stanu faktycznego lub niewypełnieniu hipotezy określonego przepisu w stopniu

uzasadniającym jego zastosowanie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5

września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 352, z dnia 5 września

2012 r., IV CSK 76/12, niepubl., z dnia 18 stycznia 2012 r., II PK 117/11, niepubl., z

dnia 7 sierpnia 1997 r., I CKN 261/97, niepubl., z dnia 26 czerwca 2001 r., III CKN

400/00, niepubl., z dnia 9 grudnia 2004 r., I UK 119/04, niepubl., z dnia 9 maja

2008 r., II PK 316/07, OSNP 2009 nr 19-20, poz. 250). Taki wypadek zachodzi w

niniejszej sprawie, gdyż Sąd Okręgowy zastosował wytknięte w skardze kasacyjnej

przepisy bez dostatecznego wypełnienia ich hipotez ustaleniami, które umożliwiały

ich zastosowanie. W szczególności Sąd Okręgowy nie rozważył, czy przyczyny

uzasadniające wypowiedzenie umowy o pracę były rzeczywiste i zostały

przedstawione wystarczająco konkretnie z uwzględnieniem rodzaju pracy i

stanowiska zajmowanego przez powódkę, a rozstrzygających stwierdzeń dokonał

bez zakwestionowania ustaleń Sądu pierwszej instancji.

7

Uznając więc zarzuty skargi za uzasadnione, Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżony wyrok do ponownego rozpoznania przez Sąd drugiej instancji, jak w

sentencji (art. 38915

§ 1 k.p.c.).

kc